Toàn cầu hoá

Chñnh vò thïị mađ vađo thaâng 5-1993, möơt phoâng viïn cuêa baâo Le Monde diplomatique Thïị giúâi ngoaơi giao, lađ túđ vöịn coi viïơc phï phaân quaâ trònh toađn cíìu hoaâ lađ möơt ăùơc t

UYÃ BAN ÀÖËI NGOAÅI CUÃA QUÖËC HÖÅI CÖÅNG HOAÂ PHAÁP

Toaân cêìu hoaá

(SAÁCH THAM KHAÃO)

Baáo caáo cuãa Nghõ sô Rolan Blum

Muơc luơc

Chuâ díîn cuêa Nhađ xuíịt baên 7

Lúđi giúâi thiïơu 9

Lúđi múê ăíìu 13

TOAĐN CÍÌU HOAÂ: HUÝÌN THOAƠI VAĐ THÛƠC TÏỊ 21

Toađn cíìu hoaâ hay “nöîi kinh hoađng kinh tïị” 21

Yïịu töị tađi chñnh nöíi tröơi 22

Khoaêng caâch giađu ngheđo giaôn röơng 27

Sûơ bíịt lûơc cuêa Nhađ nûúâc theo khaâi niïơm quöịc gia 33

Toađn cíìu hoaâ hay sûơ thñch ûâng cíìn thiïịt 37

Thõ trûúđng vađ nhu cíìu ăiïìu tiïịt 37

Nhûông hiïím nguy múâi xuíịt hiïơn 40

Chöịi tûđ mö hònh vùn hoaâ ăún nhíịt 47

TOAĐN CÍÌU HOAÂ: CÚ HÖƠI CÍÌN NÙƯM BÙƯT 53

Húơp taâc quöịc tïị töịt hún 53

Húơp taâc tiïìn tïơ vađ tađi chñnh 53

Húơp taâc thûúng maơi 59

Hònh thađnh caâc khu vûơc kinh tïị lúân 64

Tùng cûúđng caêi caâch 68

Hûúâng túâi viïơc hònh thađnh möơt cöơng ăöìng dín sûơ quöịc tïị 68 Xaâc ắnh laơi phaơm truđ chñnh trõ 73

Vaân bađi tùng trûúêng 77

KÏỊT LUÍƠN 82

Uyã ban Àöëi ngoaåi cuãa Quöëc höåi

(Cöång hoaâ phaáp)

Chuã tõch Uyã ban: öng Jack Lang;

Caác Phoá Chuã tõch Uyã ban: öng Georges Hage, öng

Jean-Bernard Raimond vaâ öng Roger-Geárard Schwartzenberg;

Caác Thû kyá Uyã ban: öng Roland Blum, baâ Monique Collangevaâ öng François Loncle;

Caác Uyã viïn: baâ Micheâle Alliot-Marie, baâ Nicole Ameline, öng

Reneá Andreá, baâ Marie-Heáleâne Aubert, baâ Martine Aurillac, öngEdouard Balladur, öng Raymond Barre, öng Dominique Baudis,öng François Bayrou, öng Henri Bertholet, öng Jean-LouisBianco, öng Andreá Billardo, öng Andreá Borel, öng BernardBosson, öng Pierre Brana, öng Jean-Christophe Cambadeális, öngHerveá de Charette, öng Yves Dauge, öng Patrick Delnatte, öngJean-Marie Demange, öng Xavier Deniau, öng Paul Dhaille, baâLaurence Dumont, öng Jean-Paul Dupreá, öng Charles Ehrmann,öng Laurent Fabius, öng Jean-Michel Ferrand, öng GeorgesFrïche, öng Jean-Yves Gateaud, öng Jean Gaubert, öng ValeáryGiscard d’Estaing, öng Jacques Godfrain, öng Pierre Goldberg,öng François Guillome, öng Robert Hue, baâ Bernadette Isaac-Sibille, öng Didier Julia, öng Alain Juppeá, öng Andreá Labarreâre,öng Gilbert Le Bris, öng Jean-Claude Lefort, öng Guy Lengagne,öng François Leáotard, öng Pierre Lequiller, öng BernardMadrelle, öng Reneá Mangin, öng Jean-Paul Mariot, öng GilbertMaurer, öng Charles Millon, baâ Louise Moreau, öng JacquesMyard, baâ Françoise de Panafieu, öng Etienne Pinte, öng MarcReymann, öng Gilbert Roseau, baâ Yvette Roudy, öng ReneáRouquet, öng Georges Sarre, öng Henri Sicre, baâ ChristianeTaubira-Delannon, öng Michel Terrot, baâ Odette Trupin, öngJoseph Tyrode, öng Michel Vauzelle vaâ öng Philippe de Villiers

Chuâ díîn cuêa Nhađ xuíịt baên

Cuöịn Toađn cíìu hoaâ do Uyê ban Ăöịi ngoaơi cuêa Quöịc höơi Cöơng hoađPhaâp soaơn thaêo nùm 1999 Nöơi dung cuöịn saâch ăïì cíơp quaâ trònhtoađn cíìu hoaâ, nhûông cú höơi vađ thaâch thûâc, nhûông taâc ăöơng tñch cûơcvađ nhûông mùơt traâi vïì chñnh trõ, kinh tïị, vùn hoaâ - xaô höơi mađ noâ ặalaơi ăöịi vúâi thïị giúâi noâi chung vađ vúâi nûúâc Phaâp noâi riïng

Nhùìm giuâp baơn ăoơc coâ thïm tû liïơu nghiïn cûâu víịn ăïì toađn cíìuhoaâ, Nhađ xuíịt baên Chñnh trõ quöịc gia phöịi húơp vúâi Diïîn ăađn Kinhtïị - Tađi chñnh Viïơt - Phaâp töí chûâc dõch vađ xuíịt baên cuöịn saâch nađy

Xin giúâi thiïơu cuöịn saâch vúâi baơn ăoơc

Thaâng 10 nùm 2000

NHAĐ XUÍỊT BAÊN CHÑNH TRÕ QUÖỊC GIA

Lúđi múê ăíìu

Thûa tíịt caê caâc quyâ võ,

Thuíơt ngûô “toađn cíìu hoaâ” hay nhûông tûđ ăöìng nghôa cuêa noânhû quöịc tïị hoaâ sau möơt vađi nùm xuíịt hiïơn ăaô trúê thađnh möơtkhaâi niïơm nhíịt thiïịt phaêi coâ trong moơi phín tñch chñnh trõ haykinh tïị Qún nhùưc ăïịn khaâi niïơm nađy (nhû trûúđng húơp cuêa Thuêtûúâng Lionel Jospin trong bađi phaât biïíu cuêa mònh vïì chñnh saâchchung ăoơc trûúâc Quöịc höơi) lađ y nhû rùìng seô bõ chó trñch nhû möơtkhuýịt ăiïím lúân, vađ ăiïìu nađy cuông lađ húơp lyâ

Thuíơt ngûô nađy nöíi tiïịng ăïịn mûâc nïịu nhùưc ăïịn bíịt kyđ hoaơtăöơng nađo cuêa con ngûúđi thò ngûúđi ta cuông ăïìu duđng ăïịn noâ Tíịtcaê moơi thûâ dûúđng nhû ăïìu ăang trong tiïịn trònh toađn cíìu hoaâ:saên xuíịt, tiïu duđng, thûúng maơi, tađi chñnh vađ caê viïơc lađm, löịisöịng, kiïịn truâc, thúđi trang, ím nhaơc nûôa Vò víơy, toađn cíìu hoaâ,mađ möơt söị ngûúđi coi noâ nhû quaâ trònh Myô hoaâ (chuâng ta seô quaytrúê laơi víịn ăïì nađy sau), coâ thïí seô lađ nguýn nhín ăang lađm ăöìngnhíịt thïị giúâi nađy

Sûê duơng khaâi niïơm toađn cíìu hoaâ lađ ăïì cíơp möơt caâch ăún giaên vađ trûơc diïơn ăïịn nhûông víịn ăïì ăa daơng vađ phûâc taơp Roô rađng ăíy chñnh lađ lyâ do giaêi thñch taơi sao ngûúđi ta laơi

thñch duđng khaâi niïơm nađy ăïịn thïị Ăíy vûđa lađ lùng kñnh ăïí hiïíuặúơc thûơc tïị, vûđa lađ caâch giaêi thñch nhûông biïịn chuýín ăang diïîn

ra, vûđa lađ chuê ăïì ăïí víơn ăöơng chöịng laơi nhûông nguy cú tûúêngtûúơng hay khöng ặúơc xaâc ắnh möơt caâch roô rađng vađ thíơm chñ cođn

lađ núi ăïí ăöí vaơ cho moơi tïơ naơn thûơc sûơ hiïơn hûôu trong xaô höơichuâng ta: thíịt nghiïơp, cuöơc söịng bíịp bïnh, tònh caênh bõ xaô höơiăííy ra ngoađi lïì Möơt vađi ngûúđi coi toađn cíìu hoaâ nhû lyâ tûúêng coâắnh hûúâng cuöịi cuđng trong lõch sûê Vađ chñ ñt thò höơi nghõ líìn cuöịicuđng cuêa nhoâm G8 cuông ăaô nhùưc ăïịn sûơ cíìn thiïịt phaêi coâ ặúơcmöơt quaâ trònh toađn cíìu hoaâ “mang tñnh nhín vùn”, möơt cuơm tûđmađ trûúâc ăíy chó ặúơc duđng ăïí noâi vïì chuê nghôa cöơng saên dûúâithúđi Khúrutxöịp Toađn cíìu hoaâ phaêi chùng ăang trúê thađnh hïơ tûtûúêng cuöịi cuđng cuêa chuâng ta?

Theo yâ kiïịn töi, toađn cíìu hoaâ khöng ăaâng bõ quaâ ghï súơ hayhùưt huêi ăïịn víơy Ăûúng nhiïn, chuâng töi khöng coâ yâ ắnh phuênhíơn caâi múâi meê cuêa quaâ trònh toađn cíìu hoaâ Nhûông nùm 1970ăaô chûâng kiïịn sûơ phaât triïín cuêa caâi mađ thúđi ăoâ chuâng ta goơi lađcaâc cöng ty ăa quöịc gia Caâc cöng ty ăa quöịc gia ặúơc hònh thađnhlađ nhùìm muơc ăñch hoùơc cung cíịp tađi nguýn hay thõ trûúđngnguýn liïơu cho cöng ty meơ hoùơc giađnh giíơt nhûông thõ trûúđng múâithöng qua viïơc hònh thađnh maơng lûúâi chi nhaânh Cú cíịu nađy,giöịng nhû cú cíịu cuêa caâc ăïị chïị chñnh trõ, luön bao göìm möơttrung tím vađ möơt maơng lûúâi ngoaơi vi Cú cíịu ăoâ ngađy nay khöngcođn yâ nghôa nûôa

Quy trònh saên xuíịt trong möơt doanh nghiïơp toađn cíìu hoaâ thúđinay ặúơc töí chûâc trïn cú súê xuýn quöịc gia nhùìm muơc ăñch lúơinhuíơn kinh tïị töịi ăa Ăõa ăiïím thûơc hiïơn möîi cöng ăoaơn saên xuíịtặúơc quýịt ắnh dûơa trïn nhûông lúơi thïị so saânh cuêa tûđng nûúâc:nhûông cöng ăoaơn nađo cíìn nhiïìu nhín cöng seô ăùơt taơi nhûông nûúâccoâ giaâ nhín cöng reê, nhûông cöng ăoaơn nađo ăođi hoêi phaêi tiïu haonhiïìu nùng lûúơng seô ặúơc ăùơt taơi nhûông nûúâc coâ nguöìn nùnglûúơng döìi dađo, v.v Ăiïìu quan troơng nhíịt lađ phaêi huy ăöơng ặúơckhaê nùng cuêa tûđng núi Ăiïìu nađy giaêi thñch vò sao caâc hoaơt ăöơngsaâp nhíơp, mua laơi hay tham gia goâp vöịn úê caâc mûâc ăöơ khaâc nhauhiïơn laơi nhiïìu ăïịn víơy Tíịt caê ăïìu chó nhùìm ặa hiïơu quaê kinhtïị lïn ăïịn mûâc töịi ăa Ngay caê khi caâc doanh nghiïơp liïn kïịt vúâinhau trïn möơt thõ trûúđng nađy víîn caơnh tranh vúâi nhau trïn möơtthõ trûúđng khaâc

Toađn cíìu hoaâ khöng chó lađ chuýơn cuêa nhûông tíơp ăoađn lúân.Trong möơt chuýịn cöng taâc taơi New York, töi ăaô gùơp öng Jean-Paul Valleđs, Chuê tõch möơt cöng ty coâ tïn lađ Minerals technologies,

chuýn vïì giíịy cao cíịp Cöng ty nađy ăaô biïịt caâch chinh phuơcnhûông thõ trûúđng mađ thuíơt ngûô thûúng maơi goơi lađ “thõ trûúđngăùơc chuêng” (thõ trûúđng thûúđng lađ múâi hoùơc chûa ặúơc khai thaâcmaơnh vúâi ăöịi tûúơng khaâch hađng heơp vađ phaơm vi chuêng loaơi hađnghoaâ cuông haơn chïị) Tuy nhiïn, cöng ty nađy cuông víîn coâ cú súê saênxuíịt taơi hún 53 nûúâc

Chñnh vò thïị mađ vađo thaâng 5-1993, möơt phoâng viïn cuêa baâo Le Monde diplomatique (Thïị giúâi ngoaơi giao), lađ túđ vöịn coi viïơc phï

phaân quaâ trònh toađn cíìu hoaâ lađ möơt ăùơc thuđ cuêa mònh nïịu khöngmuöịn noâi lađ tön chó cuêa íịn phíím nađy, ăaô mö taê doanh nghiïơp múâiquy mö toađn cíìu nhû sau: “Doanh nghiïơp toađn cíìu khöng coâ trung tím nûôa, noâ chó lađ möơt maơng lûúâi bao göìm caâc böơ phíơn mang tñnh böí sung cho nhau nùìm raêi raâc trïn khùưp thïị giúâi Vñ duơ, möơt doanh nghiïơp Phaâp coâ thïí vay tiïìn úê Thuơy Sô, ăùơt trung tím nghiïn cûâu cuêa mònh úê Ăûâc, mua maây moâc úê Hađn Quöịc, thađnh líơp caâc xûúêng saên xuíịt úê Trung Quöịc, chuíín bõ chiïịn dõch khuýịn maơi vađ quaêng caâo úê Italia, baân hađng úê Myô vađ coâ caâc cöng

ty liïn doanh úê Ba Lan, Maröịc vađ Mïhicö” Trong trûúđng húơp nađy

toađn cíìu hoaâ khiïịn ta caêm thíịy míịt ăi nhûông giaâ trõ tham chiïịucuông nhû nhûông ăùơc tñnh mang baên sùưc

Nhûông ýịu töị nhû khoaêng caâch, yâ nghôa vađ giaâ trõ cuêa caâc ắaăiïím khaâc nhau tûđ nay trúê ăi seô ặúơc ăaânh giaâ trïn quy mö toađncíìu vađ thay ăöíi theo thúđi gian Giöịng nhû hònh aênh doanh nghiïơptoađn cíìu, thïị giúâi ăang trúê thađnh möơt maơng lûúâi, ăiïìu nađy khöngthïí khöng ăùơt ra nhûông ýu cíìu nghiïm tuâc cíìn xem xeât ăöịi vúâinhûông víịn ăïì vöịn ặúơc ắnh nghôa dûơa trïn caâc khaâi niïơm vïìkhöng gian kheâp kñn hay dûơa trïn biïn giúâi, mađ trûúâc hïịt ặúngnhiïn phaêi kïí ăïịn caâc nhađ nûúâc

So vúâi tònh hònh caâch ăíy 20 nùm, toađn cíìu hoaâ trong nhûôngnùm 1990 thûơc sûơ lađ möơt sûơ thay ăöíi vïì chíịt chûâ khöng chó ăúnthuíìn lađ sûơ thay ăöíi vïì cíịp ăöơ vađ nhõp ăöơ Mùơt khaâc, coâ möơt ýịu

töị liïn quan ăïịn quaâ trònh toađn cíìu hoaâ trong lõch sûê vöịn biïíuhiïơn ríịt roô nhûng ngađy nay laơi dûúđng nhû lu múđ: ăoâ lađ quaâ trònh

di dín trïn phaơm vi quöịc tïị

Xaâc ắnh quaâ trònh toađn cíìu hoaâ nađy nhû thïị nađo?

Hònh thûâc toađn cíìu hoaâ truýìn thöịng ăíìu tiïn cuêa toađn cíìuhoaâ lađ caâc giao dõch thûúng maơi Tûđ nùm 1950 ăïịn nùm 1997,kim ngaơch thûúng maơi hađng hoaâ toađn cíìu trung bònh möîi nùmtùng 6%, trong khi mûâc saên xuíịt hađng hoaâ trïn toađn thïị giúâitrung bònh trong thúđi kyđ nađy chó tùng ặúơc 3,7% möơt nùm Nhûvíơy lađ töịc ăöơ tùng trûúêng thûúng maơi cao hún 1,6 líìn so vúâi töịcăöơ tùng trûúêng saên xuíịt Nhû víơy, mûâc ăöơ múê cûêa cuêa caâc nûúâcphaât triïín víîn ặúơc tñnh bùìng tyê suíịt giûôa kim ngaơch ngoaơithûúng vađ giaâ trõ GDP ăaô tùng tûđ 16,6% vađo nùm 1985 lïn 24,1%vađo nùm 1997 Trong cuđng thúđi kyđ nađy, tyê suíịt trïn taơi caâc nûúâcphaât triïín cuông ăaô tùng tûđ 22,8% lïn 38% Trong giai ăoaơn tûđ

1980 ăïịn 1995, kim ngaơch thûúng maơi dõch vuơ cuêa caâc nûúâc cöngnghiïơp lúân gíìn gíịp hai líìn kim ngaơch thûúng maơi hađng hoaâ.Hiïơn nay, kim ngaơch thûúng maơi dõch vuơ chiïịm túâi möơt phíìn tûkinh ngaơch thûúng maơi toađn cíìu

Hònh thûâc toađn cíìu hoaâ thûâ hai lađ toađn cíìu hoaâ cöng nghiïơp.Töíng giaâ trõ caâc luöìng ăíìu tû ra nûúâc ngoađi chiïịm 1% giaâ trõ töíngsaên phíím trïn toađn thïị giúâi vađo nùm 1980 vađ con söị nađy ăaô tùnglïn 2,5% vađo nùm 1997 Caâc luöìng vöịn ăíìu tû trûơc tiïịp ra nûúâcngoađi ăùơc biïơt tùng maơnh trong nhûông nùm qua: Giaâ trõ nguöìnăíìu tû nađy ăaô tùng tûđ 253 tyê USD vađo nùm 1994 lïn 649 tyê USDvađo nùm 1998, coâ nghôa lađ ăaô tùng gíịp 2,5 líìn trong vođng 5 nùm.Ngûúđi ta cuông nhíơn thíịy caâc khoaên ăíìu tû laơi möơt líìn nûôa ặúơctíơp trung vađo caâc hoaơt ăöơng dõch vuơ (viïîn thöng, dõch vuơ tađichñnh, víơn taêi hađng khöng, dõch vuơ tin hoơc) dûúâi taâc ăöơng cuêa caâcchñnh saâch baôi giaêm phaâp quy vađ tû nhín hoaâ Trong khi ăoâ vađohai thíơp kyê 1950 vađ 1960, caâc khoaên ăíìu tû trûơc tiïịp ra nûúâcngoađi chuê ýịu lađ cuêa caâc nhađ ăíìu tû Myô vađ ặúơc tíơp trung vađocaâc hoaơt ăöơng thuöơc khu vûơc thûâ nhíịt (chuê ýịu lađ nguýn liïơu).Möơt ýịu töị ăaâng ghi nhíơn nûôa lađ sûơ buđng nöí caâc hoaơt ăöơng

liïn kïịt vađ saâp nhíơp Theo Höơi nghõ Liïn húơp quöịc vïì Thûúngmaơi vađ phaât triïín (UNCTAD), töíng giaâ trõ caâc vuơ liïn kïịt vađ saâpnhíơp nađy lïn túâi 411 tyê USD vađo nùm 1998, tûâc lađ tùng 74% sovúâi nùm 1997 vađ ngay con söị cuêa nùm 1997 cuông ăaô tùng 47% sovúâi nùm 1996.

Cuöịi cuđng, toađn cíìu hoaâ cođn thïí hiïơn dûúâi hònh thaâi toađn cíìuhoaâ tađi chñnh, hiïơn ăang bõ buöơc töơi lađ nguýn nhín gíy ra biïịtbao ăiïìu tïơ haơi mađ baên baâo caâo cuông seô ăïì cíơp khaâ nhiïìu

Nhûng toađn cíìu hoaâ khöng chó ặúơc diïîn taê bùìng nhûông consöị Tiïịn trònh nađy cođn ặúơc thïí hiïơn khöng keâm phíìn maơnh meônïịu khöng muöịn noâi lađ thíơm chñ cođn roô neât hún thöng qua sûơxuíịt hiïơn cuêa nhûông nhín töị múâi trïn trûúđng quöịc tïị vađ qua viïơctriïín khai nhûông chiïịn lûúơc múâi

Theo quan ăiïím truýìn thöịng, sûơ phaât triïín cuêa quaâ trònh toađn cíìu hoaâ lađ do ba lyâ do: phaâ saên cuêa hïơ thöịng Bretton Woods; nhûông tiïịn böơ cöng nghïơ; caâc chñnh saâch giaêm nheơ quy chïị.

Hiïơp ûúâc Bretton Woods ặúơc kyâ kïịt vađo cuöịi Chiïịn tranh thïịgiúâi thûâ hai, cuơ thïí lađ vađo nùm 1944, coâ tham voơng xíy dûơng möơthïơ thöịng tiïìn tïơ quöịc tïị öín ắnh dûơa trïn hïơ thöịng höịi suíịt cöịắnh tñnh theo ăöìng USD Tuy nhiïn, hïơ thöịng nađy ăaô khöng chõunöíi sûâc tíịn cöng cuêa caâc hoaơt ăöơng ăíìu cú Ngađy 15-8-1971, Töíngthöịng Nixon quýịt ắnh baôi boê khaê nùng tûơ ăöơng quy ăöíi cuêaăöìng USD ra vađng Quýịt ắnh nađy ăaô ăaânh díịu sûơ thíịt baơi cuêaHiïơp ûúâc Bretton Woods vađ sau ăoâ ba nùm thò hïơ thöịng ngoaơi höịihònh thađnh theo hiïơp ûúâc nađy cuông thûơc sûơ bõ baôi boê vađo thaâng3-1973 ăïí thay thïị vađo ăoâ lađ chïị ăöơ thaê nöíi höịi suíịt vúâi hïơ quaêkeâo theo lađ quaâ trònh quöịc tïị hoaâ vađ giaêm nheơ quy chïị trong lônhvûơc chu chuýín vöịn

Tûđ ăoâ, vai trođ ngađy cađng nöíi bíơt cuêa lônh vûơc tađi chñnh ăaô múêặúđng cho ăiïìu mađ öng Jacques Attali ăaô goơi lađ “nïìn kinh tïị cuêasûơ hoaêng loaơn” Öng Jacques Attali ăaô giaêi thñch trong túđ Le Monde (Thïị giúâi), söị ra ngađy 14-1-1998 rùìng ngađy nay “giaâ trõ cuêa möơt ăöìng tiïìn hay möơt nïìn kinh tïị seô chó cođn phuơ thuöơc vađo

mûâc ăöơ cuêa sûơ hoaêng loaơn” Theo öng, hoaêng loaơn khöng thïí coi

nhû möơt sûơ cöị cuêa nïìn kinh tïị mađ thíơm chñ phaêi coi nhû baênchíịt cuêa nïìn kinh tïị vađ hoaêng loaơn thûơc tïị ăang lađ víịn ăïì troơngtím hiïơn hûôu trong moơi cú chïị lađm buđng nöí khuêng hoaêng Ăïì cíơpcuöơc khuêng hoaêng chíu AÂ, öng cho rùìng “seô chùỉng coâ gò buđng nöí

nïịu nhû nhûông ngûúđi nùưm giûô ăöìng tiïìn Thaâi Lan, Malaixia, Inăönïxia khöng trúê nïn hoaêng loaơn vò böîng nhíơn thíịy rùìng nïịu ăöìng USD tùng giaâ thò hoơ seô khöng sao traê nöíi khoaên núơ mađ cho ăïịn tíơn luâc ăoâ hoơ víîn caêm thíịy hïịt sûâc bònh thûúđng” Toađn cíìuhoaâ hoađn toađn khöng hïì taơo nïn sûơ öín ắnh cho thõ trûúđng, mađtraâi laơi cođn lađm cho thõ trûúđng dïî ăöí vúô hún vò noâ ăaô dúô boê “nhûông hađng rađo cuöịi cuđng ngùn caên sûơ hoaêng loaơn líy lan”.

Caâi mađ chuâng ta goơi lađ nhûông cöng nghïơ múâi (trong ăoâInternet chó lađ phíìn nöíi cuêa möơt taêng bùng chòm) coâ taâc ăöơng chuêýịu, ăùơc biïơt do viïơc giaêm chi phñ víơn taêi vađ truýìn thöng, lađ goâpphíìn vađo viïơc phi víơt chíịt hoaâ nïìn kinh tïị vađ viïơc taơo nïn möơthïơ thöịng liïn kïịt chùơt cheô giûôa caâc sûơ kiïơn vađ caâc ắa ăiïím.Trong möơt baên baâo caâo chung soaơn thaêo cho Thuê tûúâng Phaâp vïìăađm phaân thûúng maơi ăa phûúng (thaâng 7-1999), bađ CatherineLalumieđre vađ öng Jean-Pierre Landau giaêi thñch rùìng höìi ăíìuthïị kyê noâi ăïịn míơu dõch lađ ngûúđi ta hònh dung ra viïơc mua baânhađng tíịn theâp cođn giúđ ăíy thò ngûúđi ta nghô ăïịn viïơc mua baân caâclinh kiïơn baân díîn mađ chó cíìn möơt cín thöi cuông coâ giaâ trõ cao húngíịp nhiïìu líìn tíịn theâp Caâc taâc giaê cho rùìng: “Thíơm chñ, ngûúđi

ta trao ăöíi caê thöng tin vöịn lađ thûâ khöng hïì coâ troơng lûúơng gò caê”.

Chñnh caâc cöng nghïơ múâi ăaô cho pheâp xuíịt hiïơn thïị giúâi toađn cíìunađy, núi mađ viïơc trao ăöíi trúê thađnh phi víơt chíịt vađ saên xuíịtkhöng cođn bõ giúâi haơn trong phaơm vi biïn giúâi

Caâc chñnh saâch giaêm nheơ quy chïị cađng thuâc ăííy hiïơn tûúơngnađy Trong nhûông nùm 1990, sûơ xuíịt hiïơn cuêa nhiïìu khu vûơcmíơu dõch tûơ do (trûúâc hïịt phaêi kïí ăïịn Thõ trûúđng chung chíu

Íu vađ Khu vûơc Míơu dõch tûơ do Bùưc Myô) vađ caâc cuöơc ăađm phaânliïn tuơc trong khuön khöí GATT ăaô cho pheâp dúô boê nhûông trúêngaơi ngùn caên quaâ trònh chu chuýín quöịc tïị cuêa caâc luöìng vöịn,hađng hoaâ vađ cung ûâng dõch vuơ Viïơc lûu thöng tûơ do nađy ặúơc

tùng seô goâp phíìn níng cao mûâc tùng trûúêng trïn thïị giúâi thöngqua viïơc múê röơng trao ăöíi vúâi bïn ngoađi Möơt söị ngûúđi hiïơn ăangăùơt ra cíu hoêi liïơu chñnh saâch giaêm nheơ quy chïị trïn coâ ăi quaâăađ hay khöng?

Toađn cíìu hoaâ ăaô lađm tùng ăaâng kïí tñnh phuơ thuöơc líîn nhaugiûôa caâc khu vûơc khaâc nhau trïn thïị giúâi Ngöi “lađng toađn cíìu”mađ nhađ vùn Canaăa McLuhan ăaô tûđng noâi ăïịn trong nhûông nùm

1960 ăang trúê thađnh hiïơn thûơc Trong möơt cuöơc noâi chuýơn vúâichuâng töi, öng Jeâröme Monod ăaô nhíịn maơnh ăïịn tíìm quan troơngcuêa viïơc tûđ nay phaêi coâ sûơ tham gia cuêa caâc thađnh viïn thuöơcnhiïìu quöịc gia trong caâc höơi ăöìng giaâm saât hay höơi ăöìng quaên trõcuêa caâc doanh nghiïơp lúân cuông nhû trong ban laônh ăaơo cuêa tíịtcaê caâc tíơp ăoađn lúân Hún nûôa, ngađy nay seô chùỉng coâ chuê doanhnghiïơp nađo laơi cođn coâ thïí thúđ ú vúâi nhûông gò diïîn ra trïn möơt thõtrûúđng nađo ăoâ trïn thïị giúâi duđ coâ xa caâch ăïịn míịy vò nhûông sûơkiïơn ăoâ ặúng nhiïn cuông coâ taâc ăöơng nhíịt ắnh ăïịn cöng viïơccuêa mònh Caâc ăöịi taâc mađ chuâng töi ăaô gùơp gúô thûúđng ríịt hay díîn

ra möơt caâch hònh tûúơng cíu chuýơn nguơ ngön vïì con bûúâm, kïírùìng möơt caânh bûúâm nheơ ăíơp cuông coâ thïí gíy ra sûơ biïịn caâch ăoâcaê míịy ngađn cíy söị

Toađn cíìu hoaâ ăaô khiïịn cho caâc thïị cín bùìng nöơi taơi cuông nhûcaâc cöng cuơ ăiïìu tiïịt quöịc gia vađ quöịc tïị bõ xaâo ăöơng maơnh Toađncíìu hoaâ lađm síu sùưc thïm hay taơo ra nhûông khaâc biïơt múâi bïntrong tûđng nûúâc cuông nhû giûôa caâc nûúâc giađu vađ caâc nûúâc ngheđo.Trûúâc nhûông thaâch thûâc múâi nađy, chñnh trõ thûúđng míịt phûúnghûúâng, chaơy tröịn thûơc tïị, cođn cöơng ăöìng quöịc tïị thò khoâ nhoơc lùưmmúâi ăïì ra nöíi möơt chiïịn lûúơc chíịp nhíơn ặúơc sûơ ăöìng thuíơn cuêacaâc bïn (nhûông sûơ cöị múâi ăíy trong viïơc chó ắnh chûâc Töíng giaâmăöịc cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi lađ möơt vñ duơ minh hoaơtûúng ăöịi roô)

Tuy nhiïn, mûâc ăöơ lo ngaơi ăöịi vúâi toađn cíìu hoaâ úê caâc nûúâckhöng giöịng nhau Nhûông ngûúđi lïn aân toađn cíìu hoaâ nhiïìu nhíịtlađ nhûông ngûúđi cho rùìng toađn cíìu hoaâ gíy ra hiïơn tûúơng míịt göịc,lađm míịt baên sùưc vađ míịt ăi sûơ liïn kïịt xaô höơi Ăíy lađ thaâi ăöơ

thûúđng thíịy úê Phaâp Tònh hònh úê Myô laơi mang nhiïìu sùưc thaâitûúng phaên hún.

Ăuâng nhû Jean-Marie Gueâhenno ăaô viïịt trong möơt bađo baâovïì “Chñnh saâch ăöịi ngoaơi” (muđa xuín nùm 1999), “Toađn cíìu hoaâ ặúng nhiïn ăöịi vúâi nhiïìu ngûúđi Myô lađ möơt “tríơn tuýịn múâi” trong nïìn kinh tïị aêo ăïí kinh nghiïơm cuêa Myô trong viïơc díìn díìn chinh phuơc ặúơc laônh thöí cuêa mònh giúđ ăíy laơi ặúơc lùơp laơi vađ múê röơng trïn quy mö toađn cíìu” Öng David Marchick, Trúơ lyâQuöịc vuơ khanh phuơ traâch chñnh saâch thûúng maơi cuêa Myô, ăaôdiïîn giaêi roô hún quan ăiïím laơc quan nađy trong líìn gùơp chuâng töitaơi Washingtún Öng giaêi thñch vúâi chuâng töi lađ giúâi chñnh trõ Myôcoâ nhûông tònh caêm ríịt míu thuíîn vïì toađn cíìu hoaâ vò hoơ thûúđngxuýn phaêi tiïịp xuâc vúâi nhûông ngûúđi tin tûúêng vađo toađn cíìu hoaâvađ nhûông ngûúđi bõ míịt viïơc lađm vò xñ nghiïơp cuêa hoơ ăaô phaêiăoâng cûêa do khöng chõu nöíi sûâc caơnh tranh cuêa nûúâc ngoađi Ăöịivúâi Myô, toađn cíìu hoaâ chó ặúơc chíịp nhíơn vađ coâ thïí chíịp nhíơnặúơc khi noâ phuơc vuơ cho sûâc maơnh cuêa Myô Toađn cíìu hoaâ seôkhöng cođn ặúơc chíịp nhíơn nûôa, ăuâng nhû Jean-MarieGueâhenno nhùưc laơi, khi noâ coâ yâ aâp ăùơt lïn tríơt tûơ phaâp lyâ Myômöơt tríơt tûơ khaâc cao hún

Toađn cíìu hoaâ phaêi chùng lađ ăaâng súơ? Nûúâc Phaâp liïơu coâ thïí thñch ûâng ăïí nùưm líịy toađn cíìu hoaâ nhû möơt cú höơi taơo ra möơt tûúng lai töịt ăeơp hún? Ăoâ lađ nhûông víịn ăïì mađ baên baâo caâo nađy seô cöị gùưng tòm ra lúđi giaêi ăaâp Baên baâo caâo nađy seô trònh bađy trûúâc hïịt quan ăiïím cuêa caê phe phaên ăöịi líîn phe uêng höơ toađn cíìu hoaâ trûúâc khi ăïì cíơp phaơm vi taâc ăöơng mađ chñnh trõ cođn coâ thïí duy trò ặúơc.

Toađn cíìu hoaâ: huýìn thoaơi vađ thûơc tïị

Cuöơc tranh luíơn vïì toađn cíìu hoaâ ăaô trúê thađnh möơt cuöơc tranhluíơn vïì giaâ trõ Möơt bïn, göìm nhûông ngûúđi theo gûúng bađ VivianeForrester luön khuíịy ăöơng “nöîi e súơ ngíịm ngíìm, nöîi haôi huđng

mú höì nhûng chñnh ăaâng khi thíịy biïịt bao ngûúđi trúê thađnh ngûúđi thûđa Hoơ khöng phaêi lađ nhûông keê bõ coi thûúđng hay bõ ruöìng boê mađ lađ nhûông ngûúđi thûđa Vađ búêi víơy hoơ trúê nïn nguy hiïím ”1.Bïn kia lađ nhûông ngûúđi theo ặúđng löịi “tûơ do” bao göìm nhûôngngûúđi nhû Alain Minc luön “quaê quýịt: toađn cíìu hoaâ thíơt tuýơt”2.Tíìm quan troơng cuêa cuöơc tranh luíơn nađy roô rađng ăođi hoêichuâng ta phaêi xem xeât möơt caâch bònh tônh hún

Toađn cíìu hoaâ hay nöîi “kinh hoađng kinh tïị”

Trûúâc thúđi kyđ ăaơi suy thoaâi nùm 1929, caâc cuöơc khuêng hoaêngkinh tïị xaêy ra nhû möơt chuýơn tíịt ýịu coâ taâc duơng thanh loơc Docaâc chñnh phuê höìi ăoâ khöng coâ khaê nùng haơn chïị aênh hûúêng cuêacaâc cuöơc khuêng hoaêng nïn noâ laơi ặúơc coi nhû ăaô goâp phíìn vađoquaâ trònh lađnh maơnh hoaâ nïìn kinh tïị ăïí cho chu trònh kinh tïị trúêlaơi kyđ tùng trûúêng Cuöơc caâch maơng theo hoơc thuýịt Keynes ăaôchíịm dûât thúđi kyđ ngúơi ca “tñnh chõu ặơng vađ kiïn trò” bùìng caâchtraê laơi cho Nhađ nûúâc coâ ặúơc möơt vai trođ tñch cûơc thöng qua caâckhoaên chi cuêa Nhađ nûúâc Nhûng niïìm hy voơng nađy chùỉng míịychöịc ăaô toê ra chó lađ möơt sûơ aêo tûúêng

Tûđ ăíìu thíơp kyê ăïịn nay, thïị giúâi ăaô phaêi chûâng kiïịn ba cuöơckhuêng hoaêng tađi chñnh quöịc tïị lúân: khuêng hoaêng Hïơ thöịng tiïìntïơ chíu Íu giai ăoaơn 1992-1993; khuêng hoaêng úê Mïhicö giai ăoaơn1994-1995; khuêng hoaêng chíu AÂ giai ăoaơn 1997-1998 Cuöơckhuêng hoaêng chíu AÂ ăaô khiïịn cho hađng chuơc triïơu ngûúđi míịtviïơc lađm vađ lađm cho cuöơc söịng cuêa hađng trùm triïơu ngûúđi khaâc bõaênh hûúêng Caâc cuöơc khuêng hoaêng nađy chùỉng mang laơi lúơi

1 Nöîi kinh hoađng kinh tïị, Nhađ xuíịt baên Fayard, 1997.

2 Toađn cíìu hoaâ thíơt tuýơt, Nhađ xuíịt baên Plon, 1997.

ñch gò caê: Khuêng hoaêng giúđ ăíy thûúđng khöng thïí giaêi thñch nöíi nïịu chó dûơa trïn caâc chó söị cú baên cuêa nïìn kinh tïị thûơc taơi, ngađy cađng mang tñnh phín biïơt ăöịi xûê giûôa ngûúđi giađu vađ keê ngheđo, ngađy cađng trúê nïn khoâ kiïím soaât.Yïịu töị tađi chñnh nöíi tröơi

Tiïu ăïì xuíịt hiïơn trïn caâc túđ baâo tađi chñnh trong suöịt quaâtrònh diïîn ra cuöơc khuêng hoaêng chíu AÂ: (Phaêi chùng giúâi tađichñnh muđ tõt thöng tin? Nïìn kinh tïị tađi chñnh phaêi chùng khöngliïn quan ăïịn nïìn kinh tïị thûơc taơi? Thõ trûúđng tađi chñnh phaêichùng quaâ khúđ khaơo? Nhûông cíu hoêi trïn cho thíịy moơi ngûúđiăang ríịt bùn khoùn vïì nhûông lúơi ñch cuêa quaâ trònh tûơ do hoaâ thõtrûúđng tađi chñnh

Tûơ do hoaâ thõ trûúđng tađi chñnh

Quaâ trònh tûơ do hoaâ thõ trûúđng tađi chñnh ăaô bùưt ăíìu vađonhûông nùm 1970 cuđng vúâi sûơ suơp ăöí cuêa hïơ thöịng ngoaơi höịi aâpduơng höịi suíịt cöị ắnh Quaâ trònh nađy tiïịp ăoâ laơi ặúơc khñch lïơtrong nhûông nùm 1980, ăùơc biïơt lađ úê Phaâp nhúđ caâc quýịt ắnhhuyê boê viïơc kiïím soaât ăöịi vúâi lûu thöng vöịn Ăïịn cuöịi nhûông nùm

1980 vađ ăíìu nhûông nùm 1990, quaâ trònh nađy laơi ặúơc ăííy maơnhnhúđ chñnh saâch múê cûêa cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín hay cođnặúơc goơi lađ caâc nûúâc múâi nöíi; chuê ýịu lađ caâc nûúâc thuöơc khu vûơcĂöng Nam AÂ vađ caê möơt söị nûúâc thuöơc khu vûơc Myô Latinh, tuymûâc ăöơ coâ haơn chïị hún Trađo lûu tûơ do hoaâ nađy duy trò ặúơc liïntuơc nhúđ nhûông ăöíi múâi tađi chñnh ngađy cađng maơnh meô khiïịn choChñnh phuê caâc nûúâc cađng ăííy maơnh thïm caâc biïơn phaâp giaêmnheơ quy chïị vò súơ rùìng khöng lađm thïị seô coâ nguy cú bõ ăùơt ra bïnlïì thõ trûúđng tađi chñnh quöịc tïị

Theo caâc hoơc thuýịt kinh tïị, quaâ trònh tûơ do hoaâ vöịn tùng lïnchùưc seô mang laơi nhûông lúơi ñch ăaâng kïí xeât vïì mùơt tùng trûúêng

do nguöìn tiïìn tiïịt kiïơm vađ ăíìu tû ặúơc phín böí töịt hún vađonhûông hoaơt ăöơng taơo ra nhiïìu cuêa caêi hún Trong möơt bađi baâoăùng trïn taơp chñ Esprit (YÂ tûúêng) söị heđ nùm 1998, Jean- Pierre

Landau, nguýn Vuơ trûúêng Vuơ Kinh tïị ăöịi ngoaơi, ăaô mö taê möơtthïị giúâi khöng coâ caâc hoaơt ăöơng chu chuýín vöịn quöịc tïị: “Tûđng nûúâc phaêi liïn tuơc cín ăöịi caâc hoaơt ăöơng ngoaơi thûúng cuêa mònh Ăiïìu nađy seô khuýịn khñch chuê nghôa baêo höơ cuông nhû chuê nghôa troơng thûúng, khuýịn khñch caâc cuöơc chiïịn tranh thûúng maơi cuông nhû sûơ tranh giađnh thõ phíìn bùìng bíịt cûâ giaâ nađo, ăùơc biïơt trong böịi caênh ngađy nay Caâc nûúâc giađu coâ tyê lïơ ngûúđi cao tuöíi lúân seô khöng thïí tòm ặúơc nhûông hoaơt ăöơng thûơc sûơ sinh lúđi ăïí ăíìu

tû Caâc nûúâc múâi nöíi, coâ ăöơ tuöíi trung bònh thíịp nhûng ngheđo hún, laơi khoâ lođng tòm ặúơc nguöìn vöịn ăïí ăíìu tû cho caâc dûơ aân cuêa mònh Caâc dûơ aân ăíìu tû úê caâc nûúâc nađy chó cođn biïịt tröng chúđ vađo ngín saâch Nhađ nûúâc vađ viïơn trúơ cuêa caâc töí chûâc quöịc tïị Ăiïìu nađy seô haơn chïị vađ rađng buöơc quaâ trònh tùng trûúêng cuêa hoơ”.

Giúđ ăíy moơi ngûúđi ăïìu thíịy lađ caâc nûúâc múâi nöíi ăaơt ặúơc töịcăöơ tùng trûúêng nhanh ăïịn víơy tûđ khoaêng mûúđi lùm nùm nayphíìn lúân lađ nhúđ nguöìn ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi vađ nhúđ viïơccaâc nûúâc nađy ặúơc tham gia thõ trûúđng vöịn quöịc tïị Nhûng sûơhûng thõnh kïí trïn laơi ăi keđm theo tñnh bíịt öín gia tùng mađ khaâlíu röìi chó tiïìm íín vađ khöng míịy ai biïịt ăïịn, nhûng röìi cuöơckhuêng hoaêng chíu AÂ buđng nöí vađo thaâng 7-1997 ăaô ăöơt nhiïn lađmlöơ ra tíịt caê

Vai trođ cuêa thõ trûúđng trong viïơc lađm buđng nöí khuêng hoaêng

Trong möơt chuýịn cöng taâc sang Nhíơt Baên, tíịt caê caâc ăöịi taâcmađ töi ăaô gùơp, ăùơc biïơt lađ caâc öng Takeshi Jingu vađ Tadao Chinotaơi Viïơn Nghiïn cûâu Nomura vađ caê öng Akira Nagashima taơiNgín hađng Nhíơt Baên, ăïìu ặa ra cuđng möơt caâch giaêi thñch vïìnguýn nhín buđng nöí cuöơc khuêng hoaêng chíu AÂ: ăoâ lađ vai trođ gíybíịt öín ắnh cuêa viïơc múê cûêa nhanh choâng cho vöịn nûúâc ngoađi öìaơt ăöí vađo trong caê möơt thíơp kyê 1985-1995 vađ ăùơc biïơt lađ vađo giaiăoaơn tûđ 1995 ăïịn 1997

Hiïơn tûúơng vöịn öì aơt ăöí vađo chíu AÂ coâ hai lyâ do: triïín voơng ăíìu

tû sinh lúđi dûơa trïn nhûông muơc tiïu tùng trûúêng ăíìy tham voơngcuêa chñnh phuê caâc nûúâc chíu AÂ vađ ruêi ro höịi suíịt dûúđng nhû

khöng coâ do phíìn lúân caâc nûúâc chíu AÂ ăïìu xaâc ắnh höịi suíịt cuêamònh theo ăöìng USD Dûúâi taâc ăöơng cuêa luöìng vöịn öì aơt nađy, mûâcvöịn cuêa caâc nûúâc chíu AÂ vöịn lađ nhûông nûúâc ăaô coâ truýìn thöịngtiïịt kiïơm cao chùỉng míịy chöịc ăaô vûúơt quaâ khaê nùng híịp thuơ cuêacaâc nïìn kinh tïị vöịn cùn cûâ vađo caâc dûơ aân cöng nghiïơp cuông nhûsûơ tham gia huđn vöịn ăaâng kïí cuêa doanh nghiïơp ắa phûúng Hiïơntûúơng nađy cađng trúê nïn nguy haơi vò caâc ngín hađng ắa phûúng ăaôkhöng ặâng ra ăaêm nhiïơm ặúơc vai trođ chuýín caâc khoaên vöịnngùưn haơn thađnh caâc khoaên ăíìu tû sinh lúơi.

Böịi caênh tñn duơng döìi dađo nađy ăaô cho pheâp giûô ặúơc nhõp ăöơtùng trûúêng ríịt cao vađ ăöìng thúđi cuông ăaô xuíịt hiïơn nhûông triïơuchûâng cuêa möơt cuöơc khuêng hoaêng ăíìu tû quaâ mûâc vađ núơ níìn quaâmûâc: xu hûúâng thiïíu phaât xuíịt hiïơn trong nhûông ngađnh ăíìu tûquaâ mûâc ăaô díîn ăïịn thûơc traơng cöng suíịt saên xuíịt vûúơt quaâ nhucíìu (ăùơc biïơt úê Hađn Quöịc); xuíịt hiïơn hiïơn tûúơng bong boâng ăíìu

cú trïn thõ trûúđng chûâng khoaân vađ bíịt ăöơng saên (úê Thaâi Lan vađMalaixia); cođn caâc hïơ thöịng ngín hađng trúê nïn mong manh Tñnhöín ắnh cuêa toađ nhađ kinh tïị hoađn toađn chó cođn dûơa trïn niïìm tin.Vađ khi niïìm tin bõ lung lay thò caê toađ nhađ ăoâ ăaô suơp ăöí

Cuöơc khuêng hoaêng Mïhicö lađ höìi chuöng baâo ăöơng ăíìu tiïnlađm cho ngûúđi ta nghô rùìng möơt vađi nûúâc chíu AÂ coâ thïí cuông coânhûông biïíu hiïơn dïî ăöí vúô tûúng tûơ Tiïịp ăoâ, hiïơn tûúơng lïn giaâcuêa ăöìng USD trong giai ăoaơn 1996-1997 ăaô lađm suy giaêm sûâccaơnh tranh cuêa chñnh nhûông nûúâc nađy Trong quyâ II nùm 1997,dođng vöịn thay vò öì aơt ăöí vađo nhû trûúâc ăíy thò giúđ ăíy laơi öì aơt ruât

ra Hiïơn tûúơng nađy ăùơc biïơt thíịy roô úê Thaâi Lan vađ Chñnh phuênûúâc nađy ăïịn ngađy 2-7-1997 ăaô buöơc phaêi thaê nöíi ăöìng tiïìn cuêamònh Möơt söị nûúâc chíu AÂ (Malaixia, Philippin, Inăönïxia vađHađn Quöịc) vöịn lađ nhûông nïìn kinh tïị vûđa caơnh tranh vúâi nhauvûđa mang tñnh böí sung cho nhau ăïìu líìn lûúơt rúi vađo khuênghoaêng trong hai quyâ ăíìu cuêa nùm 1997 do taâc ăöơng cuêa ba ýịu töịlađ: ăöìng nöơi tïơ bõ phaâ giaâ theo kiïíu díy chuýìn (hiïơn tûúơngăöminö), hiïơn tûúơng vöịn ruât öì aơt ra khoêi chíu AÂ do sûơ bùưt chûúâcmaây moâc cuêa caâc nhađ ăíìu tû vađ caâc hoaơt ăöơng thûúng maơi ăöơt ngöơtsuơt maơnh Nùm 1998, mûâc GDP cuêa Nhíơt Baên ăaô giaêm míịt 3%

Vai trođ cuêa thõ trûúđng trong viïơc lađm lan truýìn khuêng hoaêng

Cuöơc khuêng hoaêng tiïịp ăoâ vađo nùm 1998 ăaô lan sang caâc nïìnkinh tïị múâi nöíi khaâc, trong ăoâ ăùơc biïơt coâ Nga (ăöìng ruâp bõ phaâgiaâ vađo ngađy 17-8-1998) vađ Braxin (ăöìng rïan ặúơc thaê nöíi vađothaâng 1-1999) Cuöơc khuêng hoaêng úê Nga ặúng nhiïn do nhûônglyâ do mang tñnh cú cíịu vò caâc khoaên chi ngín saâch cuêa Nhađ nûúâctùng lïn, nhûng möơt mùơt noâ cuông lađ hïơ quaê cuêa sûơ nghi ngúđ giatùng cuêa giúâi ăíìu tû ăöịi vúâi caâc nûúâc múâi nöíi sau khi cuöơc khuênghoaêng chíu AÂ nöí ra, vađ mùơt khaâc, cuêa viïơc giaâ díìu suơt maơnh(giaêm 50% trong nùm 1998) do mûâc tùng trûúêng trïn thïị giúâi bõchûông laơi Viïơc ăöìng ruâp bõ suơt giaâ maơnh vađ viïơc Chñnh phuê Ngatuýn böị ngûđng traê núơ ăaô khiïịn cho giúâi ăíìu tû cađng thïm nghingúđ khi nhòn nhíơn nïìn kinh tïị Braxin, núi nhûông thïị míịt cínăöịi vô mö ăaô ăöơt ngöơt khiïịn cho caâc nhađ ăíìu tû lo ngaơi cođn giúâiăíìu cú thò ra sûâc tíịn cöng vađ hïơ quaê lađ ăöìng rïan ăaô suơt giaâ míịt40% trong thaâng 1-1999

Vïì phíìn mònh, Myô vađ chíu Íu tuy cuông phaêi chõu híơu quaêgiaân tiïịp do mûâc cíìu cuêa caâc baơn hađng chíu AÂ, vïì caâc mùơt hađngcuêa hoơ ăaô giaêm xuöịng nhûng nhòn chung hoơ traânh ặúơc sûơ suythoaâi kinh tïị nhúđ mûâc cíìu nöơi ắa taơi caâc nûúâc nađy laơi tùng lïn.Mûâc cíìu nađy tùng thûơc tïị lađ do giaâ nguýn liïơu giaêm vađ nguöìnvöịn ăöí vïì tûđ caâc thõ trûúđng múâi nöíi bõ khuêng hoaêng

Toâm laơi, mûâc tùng trûúêng cuêa thïị giúâi ặâng úê mûâc 2,5% vađonùm 1998 so vúâi mûâc 4% möîi nùm kïí tûđ nùm 1994 Tuy nhiïn, consöị nađy khöng cho ta thíịy ặúơc nhûông thûơc tïị hïịt sûâc tûúng phaên.Caâc nûúâc phûúng Tíy, nhû chuâng ta vûđa nhùưc ăïịn vöịn khöngphaêi lađ naơn nhín chñnh cuêa cuöơc khuêng hoaêng chíu AÂ, nhûng laơihïịt sûâc bíịt ngúđ trûúâc sûâc líy lan nhanh choâng ra tíịt caê caâc nûúâctrïn thïị giúâi cuêa cuöơc khuêng hoaêng nađy Theo öng IanKinniburgh, möơt trong söị nhûông ngûúđi laônh ăaơo cuêa Vuơ Caâc víịnăïì kinh tïị vađ xaô höơi cuêa Liïn húơp quöịc mađ chuâng töi ăaô tûđng coâdõp gùơp taơi New York, thò möơt trong nhûông nguýn nhín khiïịnmoơi ngûúđi ngaơc nhiïn lađ vò ăíy lađ líìn ăíìu tiïn trong lõch sûê kinhtïị, möơt cuöơc khuêng hoaêng bùưt ăíìu nöí ra tûđ caâc nûúâc ăang phaât

triïín ăïí röìi sau ăoâ lan tiïịp sang caâc nûúâc phaât triïín Sú ăöì khuênghoaêng truýìn thöịng ăi theo chiïìu ngûúơc laơi Caâc nûúâc phûúngTíy ăaô nhíơn ra tñnh phuơ thuöơc líîn nhau khöng chó giûôa caâc nûúâcthuöơc nhoâm G7 mađ ñt ra lađ vúâi möơt söị nûúâc ăang phaât triïín Giúđăíy, cuâ söịc ban ăíìu tûđ caâc nûúâc nöí ra, khuêng hoaêng ăaô lan röơngsang tíịt caê caâc nûúâc ăöịi taâc thûúng maơi vađ tađi chñnh Khöng coâkhu vûơc nađo trïn thïị giúâi ặúơc coi lađ ặâng ngoađi “cùn bïơnh líylan” nađy, mađ thúđi gian lan truýìn vïì aênh hûúêng cuêa noâ ăaô ruâtngùưn ăaâng kïí so vúâi trûúâc ăíy.

Trong thïị giúâi ngađy nay vúâi ăùơc trûng khaê nùng cú ăöơng vöịnmöơt caâch tuýơt vúđi vađ toađn cíìu hoaâ tađi chñnh thò khuêng hoaênglan truýìn trûúâc hïịt thöng qua lônh vûơc tađi chñnh röìi múâi ăïịnthûúng maơi

Ngađy nay, khöịi lûúơng giao dõch hađng ngađy trïn thõ trûúđngngoaơi höịi lúân hún hađng chuơc líìn so vúâi kim ngaơch míơu dõch thïịgiúâi Ăiïìu ăoâ chûâng toê, möơt mùơt, caâc giao dõch thûúng maơi thûúđngkeâo theo vö söị giao dõch höịi ăoaâi, ăùơc biïơt lađ ăïí phođng ngûđa ruêi

ro ngoaơi höịi, vađ mùơt khaâc, coâ möơt phíìn ăaâng kïí caâc giao dõchngoaơi höịi chó thuíìn tuyâ mang tñnh chíịt tađi chñnh chûâ khöng liïnquan gò ăïịn caâc hoaơt ăöơng thûúng maơi Tûđ ăoâ ngûúđi ta thíịy rùìngngađy nay giaâ caê thõ trûúđng ặúơc xaâc ắnh chuê ýịu theo nhûông dûơăoaân thõ trûúđng tùng hay giaêm giaâ, ăuâng hún lađ theo caâc chó söịkinh tïị cú baên, thò buöơc phaêi thûđa nhíơn lônh vûơc tađi chñnh ríịt coâthïí seô coâ nhûông luâc “tûơ víơn hađnh”, vađ ăöi khi trong möơt thúđi giankhaâ dađi mađ chùỉng phuơ thuöơc gò vađo nïìn kinh tïị thûơc taơi

Do víơy, khöng loaơi trûđ khaê nùng buđng nöí möơt cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh lan röơng ăïí sau ăoâ cuöịn theo nïìn kinh tïị thûơc taơi Chuâng ta ăaô hiïíu vò sao öng Michel Aglietta, giaâo sû Trûúđng ăaơi hoơc Paris-X Nanterre ăaô kïịt thuâc bađi viïịt cuêa mònh trong baên baâo caâo thûúđng niïn gíìn ăíy nhíịt cuêa Trung tím Nghiïn cûâu dûơ baâo vađ Thöng tin

quöịc tïị (CEPII) bùìng lúđi tiïn ăoaân: “Caâc cuöơc khuêng

hoaêng tađi chñnh seô cođn nhiïìu cú höơi ăïí hoađnh hađnh”.

Khoaêng caâch giađu ngheđo giaôn röơng

Sau khi ăïì cíơp khña caơnh kinh tïị vađ tađi chñnh cuêa víịn ăïì toađncíìu hoaâ, bíy giúđ chuâng töi xin ăïì cíơp tiïịp theo ăíy ăïịn khña caơnhxaô höơi nhín vùn cuêa víịn ăïì nađy Cíu hoêi quan troơng nhíịt cíìn ăùơt

ra khi xem xeât toađn cíìu hoaâ, thûơc chíịt ăíy lađ cíu hoêi duy nhíịtăaâng giaâ, lađ aênh hûúêng cuêa noâ ăïịn phuâc lúơi cuêa con ngûúđi, bíịtcûâ úê ăíu Xeât cho cuđng thò ăíy phaêi lađ thûúâc ăo ăïí ăaânh giaâ toađncíìu hoaâ

Trong möơt taâc phíím viïịt vïì Toađn cíìu hoaâ kinh tïị (Nhađ xuíịt

baên La Deâcouverte, 1996), Jacques Adda viïịt: “Möơt trong nhûông ăùơc tñnh xuíịt hiïơn nhiïìu nhíịt trong viïơc phöí biïịn phûúng thûâc saên xuíịt tû baên chuê nghôa lađ hiïơn tûúơng song hađnh cuêa höơi nhíơp vađ ăađo thaêi” Hai khaâi niïơm nađy cíìn ặúơc xem xeât trïn nhiïìu goâcăöơ khaâc nhau

Caâch biïơt gia tùng giûôa caâc quöịc gia

Trûúâc hïịt, toađn cíìu hoaâ coâ goâp phíìn giuâp cho caâc nûúâc höơinhíơp töịt hún vađo nïìn kinh tïị thïị giúâi hay, traâi laơi, lađm cho möơtsöị nûúâc hay möơt söị khu vûơc bõ quaâ trònh trao ăöíi míơu dõch, ăíìu

tû vađ tađi trúơ ăííy ra ngoađi lïì?

Quaâ trònh höơi nhíơp caâc thõ trûúđng ăaô ặúơc xuâc tiïịn dûúâi taâc taâc ăöơng cuêa ba ýịu töị: tûơ do hoaâ thûúng maơi, buđng nöí caâc hoaơt ăöơng ăíìu tû trûơc tiïịp ra nûúâc ngoađi vađ viïơc phöí biïịn thöng tin cuông nhû cöng nghïơ ngađy cađng tùng lïn.

Tûđ nùm 1948 ăïịn nay, taâm vođng ăađm phaân thûúng maơi trongkhuön khöí GATT ăaô cho pheâp giaêm hađng rađo thúị quan cuêa caâcnûúâc cöng nghiïơp tûđ mûâc trung bònh gíìn 40% xuöịng cođn dûúâi 4%kïí tûđ ngađy 1-1-1999 Trong cuđng thúđi kyđ nađy, nhû chuâng töi ăaôtûđng nïu, töịc ăöơ gia tùng kim ngaơch thûúng maơi trïn toađn thïịgiúâi ăaô diïîn ra nhanh hún töịc ăöơ tùng trûúêng trong khu vûơc saênxuíịt Cuơ thïí, kim ngaơch thûúng maơi ăaô tùng lïn 16 líìn trong khilûúơng hađng hoaâ saên xuíịt ặúơc chó tùng 5,5 líìn Tyê troơng cuêa caâc

nûúâc ăang phaât triïín cuông ăaô ặúơc caêi thiïơn vađ ăaơt ăïịn con söị30% trong khi caâch ăíy chó múâi 15 nùm thöi thò chó söị nađy víîncođn dûúâi 20%.

Thõ trûúđng taơi caâc nûúâc ăang phaât triïín cuông ăaô tíơn hûúêngặúơc sûơ gia tùng ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi Nùm 1997, caâcnûúâc ăang phaât triïín ăaô tiïịp nhíơn 37% töíng nguöìn vöịn ăíìu tûtrûơc tiïịp nûúâc ngoađi Noâi caâch khaâc, töíng söị vöịn nûúâc ngoađi huđnvađo caâc nûúâc ăang phaât triïín ăaô tùng lïn 17 líìn trong vođng 10nùm Tuy nhiïn, trong nùm 1998 caâc nûúâc ăang phaât triïín chócođn thu huât ặúơc 25% nguöìn vöịn ăíìu tû trûơc tiïịp nûúâc ngoađi.Ăiïìu nađy möơt mùơt do luöìng vöịn nađy tùng maơnh úê caâc nûúâc phaâttriïín vađ mùơt khaâc do cuöơc khuêng hoaêng chíu AÂ

Hún nûôa, quaâ trònh trao ăöíi míơu dõch vađ ăíìu tû tùng lïn ăaôtaơo ăiïìu kiïơn cho viïơc phöí biïịn tri thûâc vađ cöng nghïơ vò lúơi ñchcuêa möơt böơ phíơn dín cû ngađy cađng ăöng ăaêo trïn thïị giúâi.Möơt diïîn biïịn khaâc cuông ríịt quan troơng, ăoâ lađ möịi quan hïơgiûôa caâc nûúâc ăang phaât triïín vúâi nhau cuông ăaô phaât triïín möơtcaâch ăaâng kïí: xeât vïì töíng thïí, caâc nûúâc nađy thu huât hún möơtphíìn ba lûúơng hađng xuíịt khííu cuêa nhau, so vúâi caâch ăíy 10 nùmtyê lïơ nađy chûa ăïịn möơt phíìn tû Cú cíịu hađng xuíịt khííu cuêa caâcnûúâc nađy cuông ăaô coâ nhûông thay ăöíi ăaâng kïí Víîn theo söị liïơucuêa Töí chûâc Húơp taâc vađ phaât triïín kinh tïị (OECD), tûđ nùm 1950ăïịn nùm 1980, tyê troơng hađng cöng nghiïơp trong cú cíịu xuíịt khííucuêa caâc nûúâc nađy chó dao ăöơng nheơ tûđ 30% ăïịn 40% Nhûng kïítûđ nùm 1981, chó söị nađy böîng nhiïn tùng voơt vađ ăaô ăaơt ăïịn mûâc84% vađo nùm 1996

Khöng ai coâ thïí phuê nhíơn nhûông kïịt quaê töíng thïí nađy nhûngchuâng ta cíìn xem xeât kyô hún nûôa, búêi leô tûơ do hoaâ míơu dõch, höơinhíơp thõ trûúđng, giaêm díìn ăoâi ngheđo khöng phaêi lađ möơt tiïịntrònh tûơ nhiïn mađ möơt söị nûúâc ăaô bõ ăííy ra ngoađi lïì cuêa tiïịntrònh nađy

Taâc ăöơng cuêa toađn cíìu hoaâ ăïịn caâc nûúâc khöng giöịng nhau Baên baâo caâo thïị giúâi vïì phaât triïín con ngûúđi trong nùm 1999 do Chûúng trònh Phaât triïín cuêa Liïn húơp quöịc

(UNDP) cöng böị ăaô thöịng kï ặúơc hún 80 nûúâc coâ mûâc thu nhíơp tñnh theo ăíìu ngûúđi thíịp hún caâch ăíy 10 nùm Baên baâo caâo cuông cho biïịt lađ khoaêng caâch thu nhíơp giûôa 20% dín söị thïị giúâi coâ mûâc thu nhíơp thíịp nhíịt vađ 20% dín söị coâ mûâc thu nhíơp cao nhíịt ăaô gia tùng ăaâng kïí: tyê lïơ nađy vađo nùm 1960 lađ 1 trïn 30, ăïịn nùm 1990 ăaô tùng lïn 1 trïn 60 vađ ăïịn nùm 1997 lađ 1 trïn 74 Víîn theo baên baâo caâo nađy, giaâ trõ tađi saên cuêa ba ngûúđi giađu nhíịt thïị giúâi (khöng tiïịt löơ tïn) cođn lúân hún töíng thu nhíơp quöịc dín cuêa toađn böơ nhoâm caâc nûúâc chíơm phaât triïín nhíịt vúâi hún 600 triïơu dín.

Cuông cíìn nhíịn maơnh rùìng tònh trong cuđng cûơc úê möơt söị nûúâccuông tùng lïn cuđng vúâi toađn cíìu hoaâ Trong möơt baên baâo caâo múâiăíy vúâi tûơa ăïì “Töịi ûu hoaâ nhûông lúơi ñch cuêa viïơc múê cûêa thõtrûúđng” (1999), Töí chûâc Húơp taâc vađ phaât triïín kinh tïị ăaô thûđanhíơn rùìng “vïì cú baên, luơc ắa chíu Phi khöng tíơn duơng ặúơc sûơ gia tùng cuêa caâc luöìng vöịn tû nhín vađ víîn cođn phuơ thuöơc ríịt lúân vađo nguöìn viïơn trúơ phaât triïín chñnh thûâc” Hún nûôa, tyê troơng cuêa

chíu Phi trong giao dõch thûúng maơi toađn cíìu (dûúâi 5%) ăaô liïntuơc giaêm suât tûđ cuöịi nhûông nùm 1960 ăïịn nay Theo Höơi nghõ cuêaLiïn húơp quöịc vïì thûúng maơi vađ phaât triïín (UNCTAD), chíu Phichó nhíơn ặúơc möơt phíìn nùm ăíìu tû trûơc tiïịp cuêa thïị giúâi vađ 5%ăíìu tû tûđ caâc nûúâc ăang phaât triïín

Traâi laơi, chíu AÂ lađ núi ăaô tíơn duơng ặúơc töịt nhíịt toađn cíìu hoaâ,bíịt chíịp aênh hûúêng cuêa cuöơc khuêng hoaêng tađi chñnh: Theo ViïơnNghiïn cûâu kinh tïị, saên xuíịt vađ phaât triïín (IREPD), 6 trïn 10ngûúđi chíu AÂ söịng dûúâi mûâc ngheđo khöí vađo nùm 1975, hiïơn naytyê lïơ nađy chó cođn 2 trïn 10

Vođng ăađm phaân sùưp túâi seô phaêi thay ăöíi tiïịn trònh nađy, tiïịntrònh lađm cho nhûông nûúâc ngheđo nhíịt ăang bõ ăađo thaêi Ăûúngnhiïn, nhûông ýịu töị nöơi taơi cuêa caâc nûúâc nađy coâ aênh hûúêng lúân.Ăiïìu kiïơn cuêa phíìn lúân caâc nûúâc chíơm phaât triïín lađ möơt trúê ngaơinùơng nïì cho hoơ: nguöìn nhín lûơc haơn chïị, khöng coâ tađi nguýnthiïn nhiïn, tònh hònh chñnh trõ bíịt öín thíơm chñ coâ thïí díîn ăïịnnöơi chiïịn vađ caê mûâc tùng dín söị cuông lađ thaâch thûâc thûơc sûơ ăöịi

vúâi viïơc caêi thiïơn hïơ thöịng giaâo duơc vađ y tïị Hún nûôa, theo möơtcuöơc ăiïìu tra cuêa Höơi nghõ Liïn húơp quöịc vïì thûúng maơi vađ phaâttriïín (UNCTAD), tham nhuông víîn cođn lađ möơt ýịu töị khiïịn caâcnhađ ăíìu tû hïịt sûâc e ngaơi.

Caâc hiïơp ắnh cuêa Töí chûâc Thûúng maơi thïị giúâi (WTO) ăaô coâ nhûông ăiïìu khoaên ăùơc biïơt dađnh cho caâc nûúâc ăang phaât triïín, nhíịt lađ viïơc aâp duơng nguýn tùưc phi ăöìng ăùỉng trong caâc cuöơc ăađm phaân thûúng maơi Nhûng víîn cíìn phaêi nöî lûơc hún nûôa ăïí caâc nûúâc nađy höơi nhíơp töịt hún vađo hïơ thöịng thûúng maơi, cho pheâp hoơ tham gia vađo thõ trûúđng vađ ặúơc hûúêng sûơ trúơ giuâp kyô thuíơt Trïn thïị giúâi víîn cođn 3 tyê ngûúđi söịng vúâi mûâc chûa ăíìy 2 USD möîi ngađy Roô rađng, thûơc tïị nađy lađ khoâ coâ thïí chíịp nhíơn ặúơc.

Bíịt bònh ăùỉng trong phaơm vi tûđng nûúâc

Bíịt bònh ăùỉng cuông tùng lïn trong phaơm vi tûđng nûúâc, caênûúâc giađu líîn nûúâc ngheđo Theo baên baâo caâo gíìn ăíy nhíịt cuêaChûúng trònh phaât triïín cuêa Liïn húơp quöịc (UNDP), bíịt bònhăùỉng vïì thu nhíơp ăùơc biïơt tùng maơnh trong nhûông nùm gíìn ăíy

úê caâc nûúâc Ăöng Íu, caâc nûúâc thuöơc Cöơng ăöìng caâc quöịc gia ăöơclíơp, Trung Quöịc, Inăönïxia, Thaâi Lan vađ phíìn lúân caâc nûúâc trongkhu vûơc Ăöng AÂ vađ Ăöng Nam AÂ Tuy nhiïn, caâc nûúâc trong Töíchûâc Húơp taâc vađ phaât triïín kinh tïị (OECD) cuông coâ tònh traơngbíịt bònh ăùỉng tùng lïn Chó söị Gini (duđng ăïí xaâc ắnh mûâc chïnhlïơch thu nhíơp) ăùơc biïơt tùng cao úê Anh, Myô vađ Thuơy Ăiïín.Möơt baên baâo caâo cuêa OECD vïì Liïn kïịt xaô höơi vađ toađn cíìu hoaâ kinh tïị cöng böị vađo nùm 1997 ăaô ặa ra nhíơn ắnh sau ăíy: “Tyê lïơ thíịt nghiïơp úê chíu Íu luơc ắa hiïơn nay lađ trïn 10% vađ tònh traơng ăađo thaêi xaô höơi ăang gia tùng úê ăíy Taơi Myô, mûâc lûúng trung bònh chó tùng ríịt ñt (lûúng cuêa lao ăöơng phöí thöng thíơm chñ cođn giaêm ăi), bíịt bònh ăùỉng ngađy cađng gia tùng vađ tònh traơng ngheđo khöí ăaô lan ăïịn moơi ăöịi tûúơng dín cû, ăùơc biïơt lađ treê em Bíịt bònh ăùỉng vïì thu nhíơp vađ tònh traơng ngheđo khöí cuông tríìm troơng úê Öxtríylia vađ Anh Cođn úê Nhíơt Baên, tyê lïơ thíịt nghiïơp (caê theo söị liïơu chñnh thûâc líîn theo söị liïơu khöng chñnh thûâc) víîn liïn

tuơc tùng lïn Trïn thûơc tïị, úê híìu hïịt caâc nûúâc thuöơc töí chûâc OECD ăïìu ăaô xuíịt hiïơn tònh traơng ăađo thaêi xaô höơi vađ möơt tím traơng bíịt

an ngađy cađng roô rïơt”.

Höị ngùn caâch ngađy cađng síu giûôa möơt bïn lađ lúâp ngûúđi

ûu tuâ coâ trònh ăöơ hoơc víịn ríịt cao vađ ặúơc hûúêng mûâc lûúng cuông ríịt cao vađ möơt bïn lađ nhûông ngûúđi khöng ặúơc ăađo taơo ăang phaêi hûâng chõu moơi híơu quaê trûúâc sûâc eâp caơnh tranh trûơc tiïịp cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín, núi giaâ nhín cöng coâ thïí chó bùìng möơt phíìn ba mûúi mûâc lûúng taơi caâc nûúâc cöng nghiïơp Khi noâi ăïịn caâc xûúêng ăoângtađu Vulkan úê Ăûâc vađ caâc díy chuýìn cuêa haông Volkswagen, hai

nhađ baâo kinh tïị cuêa túđ Spielgel lađ caâc öng Hans-Peter Martin vađ

Harald Schumann ăaô noâi ăïịn trong cuöịn Caâi bíîy toađn cíìu hoaâ

nhûông híơu quaê cuêa tònh traơng ăaêo löơn nađy: “Núi ăíy, nöîi lo súơ bõ thíịt nghiïơp ăaô lan röơng tûđ líu trong caâc phođng nhín viïn vađ giúđ ăíy ăang tiïịn ăïịn nhûông núi cho ăïịn tíơn nay víîn ặúơc coi lađ nhûông khu vûơc chùưc chùưn nhíịt trong nïìn kinh tïị Nhûông chöî lađm trûúâc ăíy ặúơc baêo ăaêm suöịt ăúđi nay ăang biïịn thađnh nhûông cöng viïơc taơm búơ; Nhûông ngûúđi múâi höm qua cođn nùưm trong tay möơt nghïì nghiïơp ăíìy triïín voơng giúđ ăaô nhíơn ra lađ trònh ăöơ cuêa hoơ coâ thïí ngađy möơt ngađy hai seô chó cođn lađ nhûông kiïịn thûâc vö duơng”.

Trong cuöịn saâch cuêa mònh mang tûơa ăïì ríịt cöng kñch Sûơ giađu coâ cuêa thïị giúâi, sûơ ngheđo khoâ cuêa caâc quöịc gia, Daniel Cohen ăaônoâi ăïịn caâi mađ öng goơi lađ “nöîi lo lúân cuêa phûúng Tíy” Ăoâ lađ nöîi

lo phi cöng nghiïơp hoaâ: “Trong tiïịn trònh hiïơn ăang diïîn ra, nhiïìu ngađnh cöng nghiïơp truýìn thöịng cuêa caâc nûúâc giađu coâ thûơc sûơ ăang bõ ăe doơa Cuông giöịng nhû nhûông ngûúđi nöng dín Anh vađo thïị kyê XIX, möơt söị böơ phíơn ngûúđi lao ăöơng seô buöơc phaêi rúđi boê caâi mađ qua quaâ trònh lõch sûê líu dađi ăaô ặúơc coi nhû khuön khöí baêo ăaêm cho cuöơc söịng ngûúđi cöng nhín Nhûông ngađnh cöng nghiïơp ăaô tûđng töìn taơi caê trùm nùm röìi nhû dïơt may, luýơn kim, ăoâng tađu seô buöơc phaêi ăoâng cûêa trûúâc sûâc eâp cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín” Chñnh vò thïị, ăuâng nhû Martin vađ Schumann ăaô viïịt: “Ai

cuông caêm nhíơn ặúơc nhûông híơu quaê cuêa tònh traơng ăaêo löơn nađy,

ngay caê nhûông ngûúđi mađ cöng viïơc cuêa baên thín hoơ víîn cođn ặúơc baêo ăaêm Nöîi kinh hoaêng khi nghô vïì tûúng lai vađ tím traơng bíịt

an ăang lan toaê khiïịn cho cú cíịu xaô höơi cuông bõ raơn nûât”.

Nhađ dín söị hoơc Emmanuel Todd cođn phín tñch xa hún vađ ặa

ra lúđi caâo buöơc caâi mađ öng goơi lađ “aêo tûúêng míơu dõch tûơ do” vöịnkhiïịn cho chñnh phuê caâc nûúâc phûúng Tíy rúi vađo thïị thuơ ăöơng:

“Chïị ăöơ míơu dõch tûơ do taâch cung ra khoêi cíìu xeât vïì mùơt ắa lyâ vađ tím lyâ ( ) Lûúng ặúơc coi nhû möơt chi phñ thuíìn tuyâ Caâc doanh nghiïơp buöơc phaêi cöị gùưng giaêm thiïíu chi phñ tiïìn lûúng, vađ vò thïị, vïì mùơt lögñc ăaô lađm giaêm mûâc cíìu trïn quy mö toađn thïị giúâi”.

Chia seê traâch nhiïơm

Tuy nhiïn, ngađy cađng coâ nhiïìu nhađ kinh tïị, nhíịt lađ caâc nhađkinh tïị Myô, cho rùìng nhûông phín tñch cöí ăiïín trïn coi viïơc phíncùưt vađ tònh traơng ăúđi söng bíịp bïnh nhû híơu quaê trûơc tiïịp cuêatoađn cíìu hoaâ vađ múê cûêa chíịp nhíơn caơnh tranh tûđ bïn ngoađi lađkhöng thíơt xaâc ăaâng Hoơ lûu yâ trûúâc hïịt ăöịi vúâi caâc nïìn kinh tïịphaât triïín hoađn toađn khöng coâ möịi liïn hïơ nađo giûôa khoaêng caâchchïnh lïơch thu nhíơp vađ tyê troơng hađng nhíơp khííu tûđ caâc nûúâcăang phaât triïín Líịy Myô lađm vñ duơ, noâi chïnh lïơch thu nhíơp úênûúâc nađy ăaô tùng lïn thò tyê troơng hađng nhíơp khííu vađo Myô tûđ caâcnûúâc coâ nhín cöng reê chó nhñch lïn chuât ñt (1 ăiïím tñnh theo GDPtrong vođng 20 nùm) Ngay hiïơn nay, phíìn lúân hoaơt ăöơng ngoaơithûúng cuêa Myô (hún nûôa, noâ cuông chó coâ giaâ trõ bùìng 13% GDPcuêa nûúâc nađy) ặúơc thûơc hiïơn vúâi Canaăa, Nhíơt Baên vađ chíu Íu.Ăöịi vúâi caâc nhađ kinh tïị nađy, nguýn nhín chñnh taơo ra sûơphín cùưt trong xaô höơi chuâng ta chñnh lađ tiïịn böơ kyô thuíơt Chñnhtiïịn böơ kyô thuíơt ăaô lađm gia tùng nhu cíìu vïì nguöìn nhín lûơc coâtrònh ăöơ ríịt cao vađ lađm giaêm suât nhu cíìu tuýín duơng lao ăöơngphöí thöng Nhađ kinh tïị Paul R Krugman, giaâo sû Trûúđng ăaơi hoơcStanford, cho rùìng: “Tònh hònh ăíịt nûúâc seô chùỉng khaâc míịy, nïịu caâc thõ trûúđng thïị giúâi khöng coâ sûơ liïn kïịt cao Tyê troơng ngađnh cöng nghiïơp chïị biïịn trong GDP giaêm xuöịng vò tñnh theo giaâ trõ tûúng ăöịi ngûúđi ta mua hađng chïị biïịn ñt hún Cöng ùn viïơc lađm

trong ngađnh cöng nghiïơp chïị biïịn cuông thu heơp vò caâc doanh nghiïơp thay thïị nhín cöng bùìng maây moâc vađ sûê duơng töịt hún lûơc lûúơng lao ăöơng mađ hoơ giûô laơi Mûâc lûúng khöng tùng vò mûâc tùng trûúêng cuêa toađn böơ nïìn kinh tïị ăang chûông laơi, vađ nhûông ngûúđi lao ăöơng ñt ặúơc ăađo taơo nhíịt seô lađ ngûúđi phaêi hûâng chõu híơu quaê

vò nïìn kinh tïị ngađy cađng tíơp trung vađo cöng nghïơ cao vađ ngađy cađng ñt coâ nhu cíìu vïì lûơc lûúơng lao ăöơng nađy Caâc möịi quan hïơ thûúng maơi cuêa chuâng ta vúâi phíìn cođn laơi cuêa thïị giúâi cuđng lùưm cuông chó coâ aênh hûúêng ríịt nhoê trïn moơi khña caơnh”1

Tòm caâch taâch toađn cíìu hoaâ ra khoêi tiïịn böơ kyô thuíơt lađ möơt yâ ắnh ríịt khiïn cûúông Thûúng maơi quöịc tïị ặúng nhiïn coâ sûâc eâp ngađy cađng tùng ăöịi vúâi cú cíịu kinh tïị cuêa möơt nûúâc, nhûng khöng nïn líịy ăoâ lađm caâi cúâ ăïí che giíịu aênh hûúêng cuêa nhûông ýịu töị khaâc Khöng nïn ăaânh giaâ quaâcao khaê nùng caơnh tranh cuêa caâc nûúâc ăang phaât triïín vađ laơiăaânh giaâ quaâ thíịp caơnh tranh giûôa caâc nûúâc cöng nghiïơp vúâinhau Thûúng maơi quöịc tïị khöng phaêi lađ trođ chúi khöng mang laơichuât lúơi ñch nađo, trong ăoâ nûúâc nađy ặúơc lúơi thò nhíịt ắnh nûúâckhaâc phaêi chõu thiïơt thođi Thaâch thûâc thûơc sûơ mađ chuâng ta ăangphaêi ặúng ăíìu chñnh lađ víịn ăïì sau: toađn cíìu hoaâ lađm gia tùngnhu cíìu baêo hö vađ xaô höơi hoaâ nhûng, nhû chuâng ta seô thíịy úêphíìn tiïịp theo, ăöìng thúđi laơi lađm giaêm khaê nùng cuêa Nhađ nûúâctrong viïơc ăaâp ûâng nhu cíìu nađy Liïơu chuâng ta coâ thïí giaêi quýịtặúơc bađi toaân hoâc buâa trïn?

Sûơ bíịt lûơc cuêa Nhađ nûúâc theo khaâi niïơm quöịc gia

Sûơ múê cûêa vađ sûơ ăan xen líîn nhau giûôa caâc nïìn kinh tïị tûơnhiïn ặa ăïịn viïơc xeât laơi khaâi niïơm vađ vai trođ cuêa Nhađ nûúâc vöịntheo truýìn thöịng dûơa trïn ba nguýn tùưc cíịu thađnh: chuê quýìn,laônh thöí vađ an ninh

Sûơ caơnh tranh cuêa caâc ýịu töị múâi trïn phaơm vi quöịc tïị

Nhađ nûúâc ngađy cađng bõ nhûông nhín töị múâi cuêa toađn

1 Paul R Krugman, Toađn cíìu hoaâ khöng phaêi lađ thuê phaơm, Nhađ xuíịt

baên La Deâcouverte, 1998).

cíìu hoaâ caơnh tranh Ăoâ lađ caâc haông toađn cíìu, caâc töí chûâc quöịc tïị chñnh phuê hay phi chñnh phuê cuông nhû caâc töí chûâc khu vûơc.

Trong lúđi noâi ăíìu, chuâng töi ăaô nhùưc ăïịn sûơ hònh thađnh caâchaông coâ mùơt trïn tíịt caê caâc thõ trûúđng thïị giúâi mađ möịi liïn hïơ vúâiquöịc gia göịc, núi caâc cöng ty ăoâ bùưt ăíìu hònh thađnh, ngađy möơtmoêng manh

Trong cuöịn Kinh tïị toađn cíìu hoaâ (Nhađ xuíịt baên Dunod, 1993),

Robert Reich ăaô chó ra rùìng tiïu chñ quöịc tõch cuêa möơt haông toađncíìu khöng cođn thoaê ăaâng nûôa: doanh nghiïơp nađy tûđ nay trúê ăi chócođn möơt laâ cúđ duy nhíịt, cúđ cuêa hoơ Ăùơc biïơt do sûơ gia tùng caâchoaơt ăöơng saâp nhíơp, thön tñnh hay tham gia goâp vöịn khaâc nhau,nïn khoâ mađ saâp nhíơp vöịn cuêa haông vúâi möơt nhoâm cöí ăöng ặúơcxaâc ắnh roô rađng Saên phíím cuêa haông thûúđng lađ quaâ trònh lùưpraâp phûâc taơp nhiïìu baân thađnh phíím vađ dõch vuơ tûđ caâc nguöìnkhaâc nhau, thûơc hiïơn qua nhiïìu cöng ăoaơn saên xuíịt khaâc nhau.Viïơc tòm kiïịm chi phñ saên xuíịt thíịp nhíịt ăaô buöơc haông caơnhtranh lúơi ñch vúâi tíịt caê caâc nûúâc Vò thïị, öng Jean-FranìoisDaguzan ăaô khaâi quaât trong túđ Taơp chñ ắa kinh tïị Phaâp (söị ra

thaâng 3-1997) quan ăiïím cuêa nhûông ngûúđi cho rùìng Nhađ nûúâc ăaôtrúê nïn laơc híơu: “Nhađ nûúâc chó cođn lađ möơt khöng gian ắa lyâ theo nghôa möơt goâc sín chúi Thûúđng thò khöng gian nađy quaâ heơp Ăoâng goâp duy nhíịt cuêa Nhađ nûúâc seô chó cođn lađ cuđng vúâi caâc Nhađ nûúâc khaâc trïn thïị giúâi san phùỉng sín chúi, coâ nghôa lađ baêo ăaêm luíơt chúi cöng bùìng cho caâc cíìu thuê mađ úê ăíy lađ caâc doanh nghiïơp”.

Baên baâo caâo thûâ 9 vïì ăíìu tû thïị giúâi trong nùm 1999 do Höơinghõ Liïn húơp quöịc vïì thûúng maơi vađ phaât triïín (UNCTAD) ăaôthöịng kï ặúơc 60.000 cöng ty xuýn quöịc gia saên xuíịt ra 25%lûúơng hađng hoaâ trïn thïị giúâi vađ giao dõch thûúng maơi ặúơc thûơchiïơn thöng qua 500.000 chi nhaânh, tûúng ặúng vúâi 1,5 líìn kimngaơch xuíịt khííu cuêa toađn thïị giúâi Ăûâng ăíìu trong söị caâc cöng

ty nađy lađ General Electric, Ford Motor Compagny vađ Royal

Dutch Shell.

Bertrand Badie, taâc giaê cuêa cuöịn Hïịt thúđi laônh thöí (Nhađ xuíịt

baên Fayard, 1995), nhíơn ắnh: “Khöng gian ngađy cađng ặúơc cú cíịu laơi theo chiïịn lûúơc cuêa caâc doanh nghiïơp, theo caâc tuýịn ặúđng víơn chuýín hađng hoaâ, theo caâc tuýịn ăi laơi cuêa con ngûúđi ( ) Taơi Ăöng AÂ ăaô hònh thađnh nhûông hađnh lang, núi lûu lûúơng míơu dõch ñt nhiïìu khöng phuơ thuöơc vađo tònh hònh chñnh trõ” Vñ

duơ vïì Trung Quöịc, núi sûơ khaâc biïơt giûôa nhûông khu vûơc chuýnxuíịt khííu nùìm úê ven biïín vađ caâc khu vûơc nùìm síu trong nöơi ắangađy cađng gia tùng, lađ minh hoaơ roô neât cho phín tñch nađy

Trïn trûúđng quöịc tïị, Nhađ nûúâc cuông ngađy cađng chõu sûâc eâpcaơnh tranh úê quy mö quöịc tïị cuêa caâc töí chûâc chñnh phuê nhû Töíchûâc Thûúng maơi Thïị giúâi, Quyô Tiïìn tïơ Quöịc tïị, Ngín hađng Thïịgiúâi (víịn ăïì nađy chuâng ta seô trúê laơi sau) vađ caê cuêa caâc töí chûâc phichñnh phuê nûôa Caâc töí chûâc phi chñnh phuê ngađy cađng can dûơ vađocaâc cuöơc ăađm phaân quöịc tïị, ăùơc biïơt vïì möi trûúđng, nhín quýìnvađ y tïị Caâc töí chûâc nađy ăöi khi, trong trûúđng húơp ăađm phaânkhöng thađnh cöng, cođn ặa ra ặúơc nhûông giaêi phaâp thay thïị(chùỉng haơn nhû Höơi nghõ Ottawa vïì mòn saât thûúng) Hoơ cuông coâthïí thöng qua caâc chiïịn dõch cuêa mònh lađm thíịt baơi ặúơc möơt söịthoaê thuíơn nhû trûúđng húơp Hiïơp ắnh ăa phûúng vïì ăíìu tû(MAI) tûđng ặúơc thûúng lûúơng trong khuön khöí Töí chûâc Húơp taâcvađ phaât triïín kinh tïị

Phaơm vi can thiïơp haơn heơp trïn phûúng diïơn chñnh saâch

quöịc gia

Chõu sûâc eâp caơnh tranh trïn trûúđng quöịc tïị, ngay trong phaơm

vi quöịc gia Nhađ nûúâc cuông ngađy cađng gùơp nhiïìu khoâ khùn trongviïơc ăaêm ặúng vai trođ ăiïìu tiïịt Vai trođ chñnh trõ cuêa Nhađ nûúâcngađy cađng haơn heơp Nhađ nûúâc ngađy cađng phaêi chûâng kiïịn nhiïìuluöìng chu chuýín ăuê loaơi ăi qua nûúâc mònh mađ mònh thò ngađycađng khöng sao thûơc hiïơn nöíi nhiïơm vuơ kiïím soaât, phín luöìng vađkhi cíìn thò ngùn chùơn: ăoâ lađ caâc luöìng dín di cû, hađng hoaâ, tiïìntïơ vađ thöng tin

Chuâng töi ăaô coâ dõp ăïì cíơp khaâ dađi vïì sûơ phaât triïín cuêa míơu

dõch quöịc tïị vađ nhûông taâc ăöơng cuêa tiïịn trònh toađn cíìu hoaâ tađichñnh Chuâng töi khöng ăïì cíơp víịn ăïì di dín nhûng laơi muöịnnhíịn maơnh ăïịn nhûông hïơ quaê cuêa caâi mađ chuâng töi coi nhû möơtgiai ăoaơn múâi cuêa toađn cíìu hoaâ: tiïịn trònh chuýín sang xaô höơithöng tin, coâ nghôa lađ möơt thïị giúâi trong ăoâ thöng tin liïn tuơcặúơc truýìn trûơc tiïịp trïn khùưp toađn cíìu Internet ngađy naychñnh lađ hònh aênh baâo trûúâc vïì caâc “xa löơ thöng tin” trong tûúnglai mađ tûđ nùm 1992 Phoâ Töíng thöịng Myô Al Gore ăaô ăïì ra kïịhoaơch xíy dûơng; cuơ thïí, ăíy lađ nhûông maơng coâ dung lûúơng lúânmađ tíịt caê moơi ngûúđi ăïìu ặúơc truy nhíơp vađ coâ khaê nùng truýìntaêi tûđ bíịt cûâ núi nađo ăïịn moơi núi trïn hađnh tinh bíịt kyđ loaơi thöngtin maô hoaâ nađo (tiïịng noâi, ím thanh, vùn baên, hònh aênh ).Theo baên baâo caâo gíìn ăíy nhíịt cuêa UNDP, söị lûúơng maây tñnhặúơc nöịi maơng Internet trûơc tiïịp ăaô tùng tûđ gíìn 100.000 maâynùm 1988 lïn hún 36 triïơu maây nùm 1998 Theo tñnh toaân, vađogiûôa nùm 1998 ăaô coâ hún 143 triïơu ngûúđi sûê duơng Internet vađ consöị nađy chùưc seô vûúơt qua ngûúông 700 triïơu ngûúđi vađo nùm 2001.Nhûông ûu thïị vïì töịc ăöơ vađ giaâ thađnh chñnh lađ nguýn nhínthađnh cöng cuêa hïơ thöịng siïu maơng nađy Vñ duơ, UNDP ăaô tñnh ăïígûêi möơt tađi liïơu 40 trang tûđ Maăagaxca sang Búđ Biïín Ngađ1 quaặúđng bûu ăiïơn seô míịt 5 ngađy vađ töịn 75 USD, bùìng fax seô míịt

30 phuât vađ töịn 45 USD, cođn bùìng thû ăiïơn tûê seô chó míịt 2 phuâtvađ 0,20 USD Hún nûôa, vúâi giaâ khöng ăöíi, tađi liïơu nađy seô coâ thïíăöìng thúđi gûêi ặúơc bùìng thû ăiïơn tûê ăïịn cho hađng trùm ngûúđi.Lûúơng thöng tin trao ăöíi möîi ngađy cuêa caâc nhoâm trao ăöíi trïnInternet tûúng ặúng vúâi hađng ngađn trang baâo khöí lúân, ăiïìu ăoâcho thíịy viïơc caâc quöịc gia hiïơn ăang tòm caâch kiïím soaât nöơi dungnhûông thöng tin nađy röìi seô phaêi boê cuöơc Viïơc ăiïìu tiïịt chó coâ thïíthûơc hiïơn ặúơc trong phaơm vi caâc nhađ nûúâc thöng qua kiïím soaâtcuêa caâc bïn cung cíịp thöng tin hoùơc ngoađi phaơm vi caâc nhađ nûúâcthöng qua nhûông saâng kiïịn ặúơc thöng qua úê quy mö quöịc tïị

Quy mö cuêa nhûông thay ăöíi ăang diïîn ra ăùơt ra víịn ăïì

1 Cöịt Ăivoa.

xeât laơi khaê nùng cuêa Nhađ nûúâc trong viïơc ăiïìu tiïịt caâc hoaơt ăöơng kinh tïị vađ xaô höơi trong phaơm vi biïn giúâi laônh thöí, núi trûúâc kia Nhađ nûúâc thïí hiïơn ặúơc quýìn nùng toađn diïơn vađ ăíìy ăuê Nhûng röìi, Nhađ nûúâc bõ ngíơp chòm trong caâc luöìng thöng tin khöng thïí nađo kiïím soaât nöíi, vađ khöng thïí lađm chuê ặúơc tònh hònh do khöng gian múê röơng mang tñnh xuýn quöịc gia, búêi víơy Nhađ nûúâc chó cođn giûô ặúơc vai trođ gíy aênh hûúêng mađ thöi Nhađ nûúâc dûúđng nhû ăaô míịt ăi khaê nùng töí chûâc caâc hoaơt ăöơng kinh tïị vađ thíơm chñ caê caâc hoaơt ăöơng hađnh chñnh, theo quan ăiïím cuêa möơt söị ngûúđi, Nhađ nûúâc chó cođn thûơc hiïơn coâ chûâc nùng “nhoâm gíy sûâc eâp” trong caâc hïơ thöịng “khöng biïịt ăïịn lođng trùưc íín, cuông chùỉng hïì bõ kiïím soaât” nhû kiïíu Internet?

Toađn cíìu hoaâ hay sûơ thñch ûâng cíìn thiïịt

Duđ coâ bõ chó trñch ăïịn thïị nađo ăi chùng nûôa thò toađn cíìu hoaâvíîn lađ möơt thûơc tïị mađ chuâng ta phaêi hiïíu vađ kiïím soaât ặúơc

Thõ trûúđng vađ nhu cíìu ăiïìu tiïịt

“Víịn ăïì mađ toađn cíìu hoaâ ăùơt ra chñnh lađ viïơc noâ phaât triïín mađ chùỉng theo khuön khöí gò caê” Fred Bergsten, Giaâm ăöịc Viïơn Kinh

tïị Quöịc tïị Myô, ngûúđi víîn ặúơc coi lađ möơt trong nhûông ăaơi diïơntiïu biïíu cuêa trađo lûu uêng höơ chuê trûúng baôi boê ăiïìu tiïịt trïn thïịgiúâi, ăaô ặa ra lúđi ăaânh giaâ nađy taơi Diïîn ăađn Kinh tïị Thïị giúâi gíìnăíy nhíịt töí chûâc taơi Davos vađo thaâng 2-1999 Theo gûúng öng,phíìn lúân caâc nhađ kinh tïị theo hoơc thuýịt tûơ do ăaô lûu tím ăïịnnhûông khiïịm khuýịt cuêa toađn cíìu hoaâ vađ tòm caâch ặa ra nhûôngquy ắnh vïì giaâm saât vađ ăiïìu tiïịt nïìn kinh tïị Trong bađi diïîn vùnăíìu tiïn cuêa mònh vúâi tû caâch lađ Töíng giaâm ăöịc Töí chûâc Thûúngmaơi Thïị giúâi ặúơc phaât biïíu ngađy 14-9-1999 trûúâc Nhoâm 77 taơiMarrakech, öng Mike Moore sau khi thûđa nhíơn rùìng “thûúng maơi quöịc tïị ăaô gíy ra phiïìn toaâi cho nhiïìu ngûúđi” ăaô ăùơt ra cíu hoêi vïìnhûông quy chïị cíìn thûơc hiïơn nhùìm baêo ăaêm ặúơc tònh hònh kinhtïị vô mö öín ắnh hún vađ nhùìm baêo ăaêm phín phöịi thu nhíơp töịthún giûôa caâc quöịc gia vađ giûôa ngûúđi dín trong tûđng quöịc gia

Lyâ thuýịt nhíơn ắnh thïị nađo?

Nhûông lyâ leô bïnh vûơc tûơ do hoaâ thõ trûúđng thò chuâng ta ăïìuăaô biïịt roô Quaê thûơc lađ cuöơc khííu chiïịn giûôa nhûông ngûúđi chuêtrûúng tûơ do míơu dõch vađ nhûông ngûúđi uêng höơ caâc biïơn phaâp baêohöơ khöng phaêi ăïịn nay múâi xuíịt hiïơn Tûđ cuöịi thïị kyê XVII, vađokhoaêng nùm 1690, khi Cöng ty ÍỊn Ăöơ bùưt ăíìu ặa vađo thõ trûúđngAnh loaơi vaêi cö-töng nhíơp tûđ ÍỊn Ăöơ taơo ra sûâc eâp caơnh tranhmaơnh meô ăöịi vúâi ngađnh saên xuíịt böng trong nûúâc khiïịn chonhiïìu ngûúđi bõ míịt viïơc, thò caâc nhađ kinh tïị ăaô bùn khoùn tûơ hoêi:phaêi chùng nïn chíịp nhíơn viïơc nhíơp khííu caâc mùơt hađng caơnhtranh nađy? Ăíìu thïị kyê XIX, caâc nhađ kinh tïị cöí ăiïín Anh ăaô ặa

ra hoơc thuýịt lúơi thïị so saânh ăïí chûâng minh rùìng bíịt cûâ nûúâcnađo cuông nïn tham gia thûúng maơi quöịc tïị Thûơc tïị, theo hoơcthuýịt nađy, nûúâc nađo cuông coâ thïí thu mua ặúơc nhiïìu hađng hún

úê nûúâc ngoađi khi trao ăöíi hađng xuíịt khííu, nhûông saên phíím mađchùưc hoơ khöng thïí saên xuíịt ặúơc trong nûúâc dûơa trïn caâc ýịu töịsaên xuíịt nùìm trong hađng xuíịt khííu cuêa mònh Ăoâng goâp to lúâncuêa Ricardo (taâc giaê cuêa cuöịn Caâc nguýn tùưc kinh tïị chñnh trõ

xuíịt baên nùm 1817) lađ chûâng minh ặúơc hoơc thuýịt trïn ăuângvúâi moơi nûúâc, ngay caê vúâi nhûông nûúâc nïịu aâp duơng thò töíng thïíhoaơt ăöơng saên xuíịt trong nûúâc seô suât giaêm

Hoơc thuýịt truýìn thöịng kïí trïn vïì lúơi thïị so saânh trong vođngmûúđi nùm laơi ăíy ăaô bõ ăaânh guơc búêi möơt hoơc thuýịt múâi vïìthûúng maơi quöịc tïị cho rùìng hoơc thuýịt cuô lađ möơt caâch giaêi thñchkhöng ăíìy ăuê vïì cú cíịu míơu dõch ngađy nay Thûđa nhíơn thõtrûúđng khöng hoađn haêo vađ khaê nùng tiïịt kiïơm nhúđ quy mö saênxuíịt (ăiïìu nađy ăöịi líơp vúâi caâc giaê thuýịt cöí ăiïín vïì caơnh tranhhoađn haêo vađ thang lúơi nhuíơn bíịt biïịn), caâc nhađ kinh tïị theo hoơcthuýịt múâi khùỉng ắnh trong möơt vađi trûúđng húơp caâc nhađ cíìmquýìn cíìn can thiïơp vađo caâc hoaơt ăöơng trao ăöíi thûúng maơi Tuynhiïn, chñnh caâc nhađ kinh tïị nađy cuông lûu yâ lađ khöng dïî gò xaâcắnh ặúơc caâc hònh thûâc can thiïơp hûôu ñch vađ vò víơy theo hoơ thòtûơ do míơu dõch víîn tiïịp tuơc ặúơc coi nhû chñnh saâch hay nhíịt.Nhađ kinh tïị Myô Paul R Krugman giaêi thñch: “Caâch lyâ giaêi bíy giúđ khöng cođn giöịng nhû ngađy xûa khi cho rùìng vò thõ trûúđng hûôu

hiïơu nïn tûơ do míơu dõch lađ giaêi phaâp hay nhíịt” Líơp luíơn bíy giúđ cho rùìng tûơ do míơu dõch “trïn thûơc tïị víîn lađ giaêi phaâp hay nhíịt cho möơt thïị giúâi trong ăoâ caâc chñnh saâch cuông khöng hoađn thiïơn nhû thõ trûúđng” Víîn theo caâch giaêi thñch cuêa öng, “Tûơ do míơu dõch coâ thïí lađ troơng tím thoaê thuíơn giûôa caâc nûúâc nhùìm traânh xaêy ra chiïịn tranh thûúng maơi Ăoâ cođn lađ möơt nguýn tùưc ăún giaên cho pheâp ặúng ăíìu vúâi sûâc eâp cuêa caâc tíơp ăoađn ặúơc töí chûâc trïn cú súê lúơi ñch caâ nhín Tûđ boê nguýn tùưc míơu dõch tûơ do vò tin tûúêng vađo nhûông ûu viïơt cuêa giaêi phaâp can thiïơp coâ troơng ăiïím coâ thïí seô gíy ra nhûông híơu quaê chñnh trõ tai haơi khiïịn cho moơi ûu thïị tiïìm nùng cuông tiïu tan hïịt”.

Thûơc tiïîn khùỉng ắnh ra sao?

Trong baên baâo caâo “Ăïí múê cûêa thõ trûúđng” (1998), OECD ăaôthöịng kï nhûông ûu ăiïím ăaô ặúơc thûơc tïị tûơ do hoaâ thõ trûúđngkhùỉng ắnh: ngûúđi tiïu duđng ặúơc lûơa choơn thoaêi maâi hún, caâcnguöìn lûơc ặúơc sûê duơng möơt caâch coâ hiïơu quaê hún ăïí taơo ra nhiïìucuêa caêi hún cho xaô höơi, viïơc coâ lúơi nhuíơn quy mö vađ cho pheâpnhíơp khííu taơo thïm sûâc eâp giaêm giaâ, víịn ăïì nghiïn cûâu vađ phaâttriïín ặúơc chuâ troơng hún nhùìm ăöíi múâi vađ níng cao sûâc caơnhtranh cuêa saên phíím Traâi laơi, caâc taâc giaê cuêa baên baâo caâo chorùìng “Chuê nghôa baêo höơ khiïịn cho nïìn kinh tïị bõ caâch ly khoêi nhûông tñn hiïơu cuêa thõ trûúđng lûu yâ khi cíìn coâ sûơ ăiïìu chónh nhanh choâng, khiïịn cho caâc doanh nghiïơp xuíịt khííu bõ sa suât vò keâm tñnh caơnh tranh, khiïịn cho ngûúđi tiïu duđng bõ thua thiïơt vò tùng giaâ hađng nhíơp khííu Cuöịi cuđng, noâ ặa ăïịn caâc giaêi phaâp taơm thúđi vađ töịn keâm cho caê doanh nghiïơp líîn ngûúđi lao ăöơng vađ xaô höơi, ăöịi vúâi tíịt caê caâc ăöịi tûúơng nađy, viïơc chíơm thñch nghi seô díîn ăïịn caênh khöịn quíîn hún vïì líu vïì dađi”.

Tuy nhiïn, vïì tûơ do hoaâ thûúng maơi cuông nhû tûơ do hoaâ tađi chñnh: muöịn coâ ặúơc taâc duơng tñch cûơc thò quaâ trònh tûơ do hoaâ nađy phaêi ặúơc thûơc hiïơn möơt caâch coâ tríơt tûơ vađ ặúơc giaâm saât möơt caâch thoaê ăaâng Tûơ do hoaâ mađ khöng coâ ắnh hûúâng seô taơo ra nhûông taâc ăöơng gíy míịt öín ắnh

ăöịi vúâi phín phöịi thu nhíơp líîn chi phñ chuýín ăöíi Vò víơy, cíìn chuâ yâ sao cho nhûông lúơi ñch cuêa quaâ trònh höơi nhíơp thïị giúâi röơng lúân hún phaêi ặúơc phín böí röơng khùưp hún túâi mûâc coâ thïí úê quy mö quöịc gia líîn trïn quy mö quöịc tïị.Nhûông hiïím nguy múâi xuíịt hiïơn

Tñnh tíịt ýịu phaêi ăiïìu tiïịt trïn phaơm vi quöịc tïị ngađy cađngquan troơng vò toađn cíìu hoaâ lađ nguýn nhín ặa ăïịn nhiïìu möịihiïím nguy múâi, ăùơc biïơt trong lônh vûơc an ninh, möi trûúđng vađ

y tïị

Toađn cíìu hoaâ vađ tònh traơng töơi phaơm

Trong vođng mûúđi nùm qua, nhûông bûúâc tiïịn cuêa quaâ trònhtoađn cíìu hoaâ thûúđng xuýn ăi keđm vúâi tònh traơng töơi phaơm giatùng; giöịng nhû caâc hoaơt ăöơng kinh tïị, tònh hònh phaơm töơi cuôngăang toađn cíìu hoaâ Duđ hoaơt ăöơng cuêa chuâng lađ buön líơu ma tuyâ,baân vuô khñ, lađm tiïìn giaê, maơi dím thò trong tíịt caê caâc lônh vûơcnađy caâc töí chûâc maphia ăang nhanh choâng quöịc tïị hoaâ vađ tíơnduơng caê nhûông tiïịn böơ cöng nghïơ líîn múê cûêa biïn giúâi Möơt thuíơtngûô múâi ra ăúđi: töơi phaơm trïn maơng (Cybercri-minaliteâ - töơiphaơm hoaơt ăöơng trïn maơng Internet) vúâi nguy cú ăaâng ngaơi ăïịnnöîi sau khi líìn ăíìu tiïn ặúơc ăïì cíơp taơi Washington vađo thaâng12-1997, chuê ăïì nađy ăaô thûúđng xuýn ặúơc nïu lïn trong caâc höơinghõ cuêa nhoâm G8

Ăûúng nhiïn, thíơt khoâ coâ thïí ûúâc tñnh ặúơc lûúơng tiïìn dñnhlñu ăïịn caâc hoaơt ăöơng phaơm phaâp, thûơc chíịt lađ bñ míơt Tuy nhiïn,Quyô Tiïìn tïơ Quöịc tïị víîn dûơa trïn nhûông thöng tin mađ caâc quöịcgia cung cíịp ăïí ặa ra con söị ûúâc tñnh vïì khoaên tiïìn nađy lađ 3.000tyê USD, tûâc gíìn 2% töíng saên phíím thïị giúâi Caâc nguöìn thöng tin

tû nhín ûúâc tñnh con söị nađy lïn túâi 6.000 tyê USD (gíìn 4% töíngsaên phíím quöịc nöơi cuêa tíịt caê caâc nûúâc trïn thïị giúâi), tûâc xíịp xómûâc GDP cuêa Anh

Theo baên baâo caâo gíìn ăíy nhíịt cuêa Cú quan Theo doôi Ăõachñnh trõ vïì Ma tuyâ, toađn cíìu hoaâ ăaô khiïịn möơt söị khu vûơc saên

xuíịt ma tuyâ, trûúâc ăoâ chó cung cíịp cho thõ trûúđng nöơi ắa, trúêthađnh nhûông trung tím cung cíịp ma tuyâ cho thõ trûúđng quöịc tïị.Ăoâ lađ nhûông vuđng tröìng thuöịc phiïơn úê Trung AÂ, Caâpcadú,Bancùng vađ Ucraina hay nhûông vuđng tröìng cíìn sa úê khu vûơcchíu Phi Cíơn Nam Sahara Tûđ nay, caâc ặúđng díy ma tuyâ ặúơchònh thađnh ngay tûđ ăíìu trïn quy mö toađn cíìu, tûđ khíu saên xuíịtnguýn liïơu ăïịn khíu baân thađnh phíím vađ thanh toaân Ngûúđi tạúâc tñnh lađ vađo nùm 1995, hoaơt ăöơng buön líơu ma tuyâ chiïịm túâi8% kim ngaơch thûúng maơi toađn cíìu, tûâc lađ cao hún hún kimngaơch thûúng maơi thïị giúâi vïì caâc loaơi xe coâ ăöơng cú hay caâc saênphíím luýơn kim trïn toađn thïị giúâi.

Hoaơt ăöơng buön líơu vuô khñ cuông phaât triïín maơnh Noâ cungcíịp phûúng tiïơn cho caâc hoaơt ăöơng töơi phaơm cuông nhû caâc cuöơcnöơi chiïịn, ăùơc biïơt úê chíu Phi vađ Ăöng Íu

Möơt hoaơt ăöơng cuông ăang buđng nöí khaâc lađ naơn buön baân phuơnûô vađ treê em nhùìm muơc ăñch boâc löơt tònh duơc Chó riïng khu vûơcTíy Íu cuông coâ khoaêng 500.000 phuơ nûô vađ treê em ăïịn tûđ caâcnûúâc ăang trong quaâ trònh chuýín ăöíi hay ăang phaât triïín thuöơcdiïơn ăöịi tûúơng nađy

Theo baên baâo caâo nùm 1999 cuêa UNDP, quýìn lûơc vađ aênhhûúêng ăang ngađy cađng gia tùng cuêa caâc bùng ăaêng quöịc tïị khöngkeâm gò quýìn lûơc vađ aênh hûúêng cuêa caâc tíơp ăoađn ăa quöịc gia “Duđ lađ höơi Tam Hoađng cuêa ngûúđi Hoa, nhûông caâcten Medellin vađ Cali

úê Cölömbia, caâc töí chûâc maphia úê Italia, caâc höơi Yakusa úê Nhíơt Baên, caâc caâcten Juarez, Tijuana vađ Vuđng Võnh úê Mïhicö, töí chûâc Cosa Nostra úê Myô hay caâc hònh thûâc maphia khaâc ăang hoađnh hađnh úê Nigiïria, úê Nga vađ úê Nam Phi thò tíịt caê boơn chuâng ăïìu hoaơt ăöơng vûúơt tíìm biïn giúâi quöịc gia vađ phaât triïín caâc liïn minh chiïịn lûúơc taơo thađnh maơng lûúâi thïị giúâi trïn cú súê tíơn duơng töịi ăa nhûông ûu thïị cuêa toađn cíìu hoaâ”.

Caâc thõ trûúđng tađi chñnh quöịc tïị lađ tím ăiïím cuêa caâc hoaơtăöơng rûêa tiïìn cuêa boơn töơi phaơm Hònh aênh nhûông keê xaâch va liăíìy tiïìn tòm caâch neâ traânh sûơ kiïím soaât cuêa lûơc lûúơng haêi quanăaô qua röìi Thúđi nay, nhúđ viïơc hiïơn ăaơi hoaâ tađi chñnh, chó cíìn

nhíịp chuöơt maây tñnh lađ cuông coâ thïí che giíịu ặúơc nguöìn göịcphaơm phaâp cuêa caê möơt moân tiïìn.

Tuy khöng ûúâc tñnh ặúơc söị lûúơng cuơ thïí, nhûng chuâng ta víînbiïịt rùìng caâc töí chûâc maphia hiïơn ăang nùưm trong tay möơt phíìncöí phiïịu do caâc cöng ty cuông nhû traâi phiïịu chñnh phuê cuêa caâcnûúâc lúân phaât hađnh Caâc “thiïn ặúđng thúị quan” giûô möơt vai trođquan troơng trong víịn ăïì nađy: thûúđng chó cíìn möơt giíịy pheâp vađmöơt hođm thû (mađ caê hai thûâ nađy ăïìu duđng tiïìn mua ặúơc) lađcuông ăuê ăïí líơp ra möơt cöng ty lađm bònh phong Trong caâc ắaăiïím mađ giúâi chuýn mön thûúđng goơi theo thuíơt ngûô tiïịng Anhlađ “offshore” (cuơm tûđ nađy dõch saât coâ nghôa lađ “xa búđ” xuíịt xûâ tûđviïơc trïn caâc tađu ăöî ngoađi haêi phíơn Myô ặúơc uöịng rûúơu vađ chúibúđi thoaêi maâi vađo giai ăoaơn chñnh phuê nûúâc nađy ra lïơnh cíịm uöịngrûúơu trong nûúâc tûđ nùm 1919 ăïịn nùm 1933), thò Panama, ăaêoCaiman, Bahama, Beâcmuăa lađ nhûông caâi tïn thûúđng hay ặúơcnhùưc ăïịn

Trûúâc sûơ bađnh trûúâng cuêa caâc ặúđng díy tađi chñnh ăïí rûêa tiïìnphaơm phaâp, caâc nûúâc thuöơc nhoâm G7 ăaô thađnh líơp vađo nùm 1989Nhoâm Hađnh ăöơng Tađi chñnh Quöịc tïị (GAFI) vúâi nhiïơm vuơ phaâtgiaâc ra nhûông ặúđng díy kïí trïn Tuy nhiïn, víîn chûa thïí noâitrong lônh vûơc nađy ăaô coâ ặúơc möơt sûơ húơp taâc quöịc tïị thûơc sûơ.Theo möơt söị taâc giaê (J.F Bayart, S Ellis vađ B Hibou, Tònh hònh töơi phaơm Nhađ nûúâc úê chíu Phi, Nhađ xuíịt baên Complexes, 1997),

caâc töí chûâc quöịc tïị nhû Quyô Tiïìn tïơ Quöịc tïị vađ Ngín hađng Thïịgiúâi ñt quan tím ăïịn nguöìn göịc caâc khoaên tiïìn mađ caâc nûúâc ăangphaât triïín duđng ăïí hoađn traê núơ cho mònh Traâi laơi, nhûông sûơ kiïơngíìn ăíy cho thíịy caâc khoaên trúơ giuâp cuêa caâc töí chûâc nađy coâ thïígoâp phíìn khiïịn cho naơn tham nhuông phaât triïín

Cíìn phaêi chíịm dûât tònh traơng toađn cíìu hoaâ nhùìm múê cûêa biïn giúâi cho boơn töơi phaơm vađ haơn chïị phaơm vi hoaơt ăöơng cuêa caâc cú quan coâ traâch nhiïơm tríịn aâp Chñnh phuê caâc nûúâc vöịn cuông lađ naơn nhín cuêa hònh thûâc töơi phaơm coâ töí chûâc nađy do khöng coâ hađnh ăöơng chöịng laơi nïn trúê thađnh ăöìng phaơm möơt caâch thuơ ăöơng Cöơng ăöìng quöịc tïị

cíìn chíịm dûât hiïơn tûúơng míơp múđ nađy bùìng caâch tíơp trung nöî lûơc viïơc xíy dûơng möơt tríơt tûơ tû phaâp quöịc tïị Bûúâc ăíìu tiïn cíìn lađm lađ ngùn chùơn moơi luöìng vöịn ăöí vađo nhûông trung tím “offshore” tûđ chöịi moơi húơp taâc.

Toađn cíìu hoaâ vađ víịn ăïì baêo vïơ möi trûúđng

Tûđ khoaêng hai chuơc nùm nay, hađnh tinh cuêa chuâng ta ăaô phaêiặúng ăíìu vúâi ba thaêm hoaơ möi trûúđng coâ quy mö lúân vûúơt khoêitíìm taâc ăöơng cuêa tûđng quöịc gia riïng leê: tíìng özön trïn tíìngbònh lûu bõ huyê hoaơi, tñnh ăa daơng sinh hoơc cuêa sûơ söịng bõ xoâimođn úê caâc mûâc khaâc nhau, hiïơn tûúơng sa maơc hoaâ taơi nhiïìuvuđng röơng lúân úê chíu Phi vađ chíu AÂ do nhûông thay ăöíi khñ híơutaơi chöî líîn nhûông taâc ăöơng cuêa con ngûúđi Toađn cíìu hoaâ cuông lađmöơt trong nhûông nguýn nhín gíy ra tònh traơng möi trûúđng bõhuyê hoaơi liïn tuơc vò ăöi khi toađn cíìu hoaâ kñch thñch nhûông hoaơtăöơng khai thaâc tađi nguýn khöng quan tím ăïịn ýịu töị sinh thaâi.Tûđ nùm 1970 ăïịn nay, nguöìn lúơi thuyê saên ăaô bõ giaêm míịt baphíìn tû, nguöìn nûúâc ăaô míịt ăi 60% vađ diïơn tñch rûđng che phuêcuông ăaô bõ thu heơp Möơt phíìn nhûông aênh hûúêng ăïịn möi trûúđnglađ do caâc nûúâc ăang phaât triïín khöng coâ ăiïìu kiïơn quan tím ăïịnýịu töị sinh thaâi vađ mùơt khaâc cuông cođn do víịn ăïì tiïu duđng úê caâcnûúâc giađu

Dung hoađ ặúơc toađn cíìu hoaâ vađ möi trûúđng lađ möơt “ýu cíìucíịp baâch thíìm lùơng” Hùỉn lađ caâc víịn ăïì möi trûúđng ăaô ặúơc ăem

ra thaêo luíơn taơi Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi ngay tûđ khi töí chûâcnađy múâi ặúơc thađnh líơp caâch ăíy 4 nùm Tuy nhiïn, Uyê ban ăùơcbiïơt “Thûúng maơi vađ Möi trûúđng” cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïịgiúâi cho ăïịn nay múâi chó ặa ra ặúơc ríịt ñt nhûông lúđi khuýịnnghõ Sûơ cíìn thiïịt phaêi ăïì ra möơt chñnh saâch quöịc tïị nhíịt quaântrong víịn ăïì nađy trúê nïn cíịp baâch do coâ sûơ phaên ăöịi thûúđngxuýn cuêa cöng chuâng trûúâc möơt söị taâc ăöơng tai haơi aênh hûúêngăïịn möi trûúđng cuêa caâc chñnh saâch toađn cíìu hoaâ ngađy cađngthûúđng xuýn hún vađ sûơ phaên ăöịi ăoâ coâ thïí seô díîn ăïịn nhûôngquýịt ắnh siïịt chùơt quy chïị (chuê nghôa baêo höơ Xanh) vöịn khöngcoâ lúơi cho víịn ăïì viïơc lađm, ăíìu tû vađ tùng trûúêng Vò víơy, tûơ do

hoaâ míơu dõch vađ chñnh saâch möi trûúđng phaêi höî trúơ líîn nhau.Hiïơn nay ăaô coâ ba hiïơp ắnh ăa phûúng vïì möi trûúđng: Hiïơpắnh nùm 1973 vïì buön baân ăöơng víơt quyâ hiïịm trïn thïị giúâi ăaôặúơc 130 nûúâc phï chuíín; Nghõ ắnh thû Montreâal nùm 1987 vïìăíịu tranh chöịng caâc chíịt gíy töín haơi ăïịn tíìng özön cuông ăaô ặúơc

130 nûúâc phï chuíín; vađ Hiïơp ắnh Basle nùm 1989 vïì buön baâncaâc chíịt thaêi ăöơc haơi ăaô ặúơc 92 nûúâc phï chuíín Caâc hiïơp ắnhnađy phaên aênh sûơ ăöìng thuíơn röơng raôi trïn cú súê thûúng lûúơngcuêa cöơng ăöìng quöịc tïị nhùìm tòm ra nhûông giaêi phaâp cho nhûôngvíịn ăïì möi trûúđng mang tñnh toađn cíìu Vò víơy, nhûông biïơn phaâpặúơc ặa ra trong khuön khöí caâc hiïơp ắnh nađy khöng nïn bõ coinhû möơt sûơ ăe doaơ ăïịn thûúng maơi Traâi laơi, caâc bïn thûúng thaêoặa ra nhûông hiïơp ắnh trïn phaêi ăuê khaê nùng tòm ặúơc phûúngthûâc ăaơt túâi muơc ăñch baêo vïơ möi trûúđng cuêa mònh mađ víîn tuínthuê theo caâc quy ắnh cuêa Töí chûâc Thûúng maơi Thïị giúâi cuôngnhû nhûông nghôa vuơ ăi liïìn vúâi caâc quy ắnh nađy

Víîn ngíìm töìn taơi möơt sûơ bíịt ăöìng giûôa caâc nûúâc giađu vađ caâc nûúâc ngheđo trong víịn ăïì traâch nhiïơm vađ nguöìn tađi trúơ cho viïơc baêo vïơ möi trûúđng Theo chuâng töi, caâc nûúâc cöng nghiïơp phaêi ăïì ra hûúâng ăi vađ kiïím soaât ặúơc phûúng thûâc saên xuíịt vađ tiïu duđng trong nûúâc sao cho tuín thuê ăuâng caâc tiïu chuíín vïì möi trûúđng Nhûng caâc nûúâc khaâc cuông phaêi coâ traâch nhiïơm níng cao díìn lïn theo mûâc ăöơ phaât triïín cuêa mònh Vò thïị, ăïì xuíịt mađ Töíng thöịng Jacques Chirac ặa ra vađo thaâng 11-1998 nhùìm

“thađnh líơp möơt trung tím ăaânh giaâ möi trûúđng cuêa toađn thïị giúâi möơt caâch vö tû cöng bùìng” víîn giûô nguýn yâ nghôa

thúđi sûơ Möơt “cú quan möi trûúđng cuêa toađn thïị giúâi” coâ leô cíìn phaêi coâ thò múâi baêo vïơ ặúơc möi trûúđng möơt caâch coâ hiïơu quaê, nhùìm chíịm dûât tònh traơng phín taân traâch nhiïơm giûôa töí chûâc quöịc tïị khaâc nhau nhû hiïơn nay.

Toađn cíìu hoaâ vađ víịn ăïì an toađn y tïị

Vïì phûúng diïơn y tïị, caâc hoaơt ăöơng míơu dõch gia tùng cuôngkhiïịn cho caâc möịi nguy hiïím lan röơng ra toađn cíìu Ăiïìu nađy ăaô