Phòng Và Trị Bệnh Cho Bò Sữa docx

Sự xuất hiện hoặc không xuất hiện bệnh được xác định thông qua việc lấy mẫu sữa đảm bảo vô trùng ở từng núm vú riêng biệt, nuôi cấy mẫu trong điều kiện phòng thí nghiệm.. Các trường hợp

Phòng Và Trị Bệnh Cho

Bò Sữa

I Bệnh Viêm Vú Ở Bò Sữa

1 Bệnh viêm vú (infection)

Bệnh xảy ra khi vi khuẩn xâm nhập vào ống tiết sữa, nhân lên trong tuyến sữa Sự xuất hiện hoặc không xuất hiện bệnh được xác định thông qua việc lấy mẫu sữa đảm bảo vô trùng ở từng núm vú riêng biệt, nuôi cấy mẫu trong điều kiện phòng thí nghiệm Bệnh có thể ở dạng lâm sàng hoặc cận lâm sàng tùy thuộc vào mức độ của quá trình viêm nhiễm

a Viêm vú lâm sàng

Thể viêm vú lâm sàng đặc trưng bởi những biến đổi rõ rệt ở tuyến sữa hoặc sữa Những biến đổi trên có thể ở các mức độ nặng nhẹ khác nhau trong quá trình diễn biến của bệnh Các trường hợp bệnh có thể lâm sàng có thể được coi là thể á cấp tính (thể lâm sàng nhẹ) khi các biểu hiện biến đổi nhẹ của sữa

và các núm vú bị nhiễm như tạo váng, lổn nhổn hoặc sữa biến màu Các núm

vú này có thể bị sưng nhẹ và nhạy cảm

b Viêm vú cấp tính

Các trường hợp cấp tính được đặc trưng bởi sự xuất hiện đột ngột của các biểu hiện sưng, tấy đỏ, bầu sữa rắn, con vật đau, sữa không bình thường và sản lượng sữa giảm Những biểu hiện toàn thân như sốt, kém ăn

c Viêm vú quá cấp tính

Thể bệnh này ít thấy và cũng có những biểu hiện như trên, nhưng cũng có thể

có những biểu hiện như suy nhược, tăng nhịp tim và tần số hô hấp, vận động kém, chân lạnh, phản xạ mắt giảm, mất nước và tiêu chảy

d Viêm vú cận lâm sàng

Thể bệnh này thường không rõ, không thể phát hiện bằng quan sát mắt

thường, song nó được nhận biết thông qua các xét nghiệm định hướng như

phát hiện các vi khuẩn, các tế bào thân Một số người chưa ý thức đầy đủ về

sự lưu hành cũng như tầm quan trọng về mặt kinh tế của viêm cú có thể cận lâm sàng, bởi vì sữa gần như ở trạng thái bình thường Thể bệnh này rất quan trọng bởi những lý do sau đây:

- Sự lưu hành cao gấp 15-40 lần so với thể lâm sàng

- Luôn là nguy cơ của thể lâm sàng

- Bệnh kéo dài

- Khó phát hiện

- Giảm quá trình tiết sữa

- Có nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng sữa

Ngoài ra thể cận lâm sàng còn quan trọng bởi vì nó là nguồn tàng trữ mầm bệnh và gây nhiễm cho những con trong đàn

e Viêm vú mạn tính

Thể mạn tính có thể bắt đầu như bất cứ thể lâm sàng hoặc thể cận lâm sàng Bệnh được thể hiện qua các triệu chứng lâm sàng gián đoạn Thường có sự hình thành sẹo và làm biến đổi hình dạng tuyến sữa bị nhiễm, cùng với giảm sản lượng sữa Thời gian từ cận lâm sàng đến lâm sàng có thể rất lâu tùy thuộc vào vi khuẩn gây bệnh, những yếu tố bất lợi (stress) và các yếu tố khác

f Các trường hợp viêm vú không đặc biệt

- Đôi khi được xem xét như viêm vú không do vi khuẩn, dạng này xảy ra khi

vi khuẩn không phân lập được từ sữa Các trường hợp như vậy có thể hoặc là

do viêm vú lâm sàng, hoặc là do viêm vú cận lâm sàng

- Bất kỳ nguyên nhân là gì thì mục đích cuối cùng trong việc quản lý bệnh viêm vú là ngăn chặn bệnh xảy ra Nếu không chúng ta không thể thành công trong việc chống lại bệnh viêm vú

2 Thiệt hại kinh tế từ bệnh viêm vú

- Hiện nay người ta đã đánh giá chính thức rằng bệnh viêm vú là một bệnh nguy hại nhất của bò sữa Nghiên cứu mới đây đã đánh giá lại rằng bệnh viêm

vú chiếm 26% tổng số chi phí tất cả bệnh tật của bò sữa, nó đặc biệt nghiêm trọng vì sự thiệt hại từ bệnh viêm vú đã cao chừng hai lần thiệt hại do vô sinh

và bệnh sinh sản

- Mặc dù hậu quả của bệnh viêm vú đã đượcdẫn chứng trong nhiều nghiên cứu rộng rãi trên toàn thế giới, thực tế này đã không được truyền đạt một cách thuyết phục đến một số chủ trại bò sữa ở khắp nơi Nhiều trường hợp dường như chỉ căn cứ vào bác sĩ thú y, đơn thuốc, xem xét các trường hợp lâm sàng xảy ra và phải loại thải để giết mổ các động vật Nếu đứng về phương diện sản xuất sữa thì họ phải loại bỏ những con bò đã được điều trị: Những thiệt hại có thể thấy được; Sự thiệt hại to lớn mà không thấy được trong quá trình sản xuất sữa bởi các trường hợp nhiễm bệnh phi lâm sàng, mà các chủ trang trại không phát hiện ra

- Hội đồng quốc gia về bệnh viêm vú, một tổ chức phi lợi nhuận thành lập năm 1961 để thúc đẩy nghiên cứu và đào tạo nhằm giảm bệnh viêm vú, có đánh giá rằng thiệt hại do giảm sản lượng đã lên tới hơn 1 tỷ đô la hàng năm ở

Mỹ Tổng số thiệt hại tới gần 2 tỷ đô la

- Nhìn từ khía cạnh khác chi phí cho một nông trại nuôi bò sữa trung bình khoảng 180 đô la cho một bò cái trong một năm

- Nhân số bò cái trong đàn của bạn với 180 đô la, bạn sẽ được một con số có ý nghĩa về chi phí riêng của bạn trong bệnh viêm vú bò sữa

- Sự thiệt hại sẽ ở mức cao hơn nếu như số lượng tế bào thân trong sữa của đàn gia súc của bạn ở trên mức trung bình Trừ đi chi phí bệnh viêm vú vào túi tiền của bạn và bạn sẽ bắt đầu thấy sự thiệt hại tổng sản phẩm sữa như thế nào từ các ca viêm vú cận lâm sàng

- Sự phân tích thiệt hại hàng năm do bệnh viêm vú gây ra đã được hội đồng quốc gia về bệnh viêm vú soạn thảo vào năm 1985 Mặc dù ngày nay, tỷ lệ bệnh viêm vú đã thấp hơn nhưng tổng thiệt hại kinh tế vẫn còn là cao Số liệu được thể hiện dưới đây

- Các số liệu được ghi thành từng mục đã khẳng định rằng khoảng 70-80% của tổng thiệt hại có liên quan đến bệnh viêm vú cận lâm sàng, trong khi đó chỉ có 20-30% thiệt hại là do bệnh viêm vú lâm sàng Cũng cần phải nhấn mạnh rằng những số liệu thiệt hại này không bao gồm những thiệt hại khác của ngành chăn nuôi bò sữa mà có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới bệnh viêm vú Ví dụ như sự tốn kém cho các máy vắt sữa, giảm chất lượng dinh dưỡng của các sản phẩm sữa, làm sút kém các trang trại chăn nuôi bò sữa, can thiệp vào các quá trình nâng cao tính di truyền của đàn bò sữa và các yếu tố khác

Nguồn thiệt hại Thiệt hại/1 conbo2 ($) %

- Thuốc 9,68 5

3 Bệnh viêm vú ảnh hưởng đến chất lượng sữa và thành phần của sữa

- Ngày nay người tiêu dùng đã có nhận thức nhiều hơn so với trước đây Họ ý thức đến sức khỏe và hy vọng rằng có một sản phẩm chất lượng cao tức là khẩu vị tốt và thời gian bảo hành lâu hơn

- Chất lượng của sản phẩm sữa cuối cùng đưa ra cho người tiêu dùng không tốt hơn chất lượng nguyên liệu của chúng Quá trình xử lý tốt nhất chỉ hy vọng vào sự duy trì chất lượng sữa từ các trang trại, trong khi có nhiều đòi hỏi khác nhau về các dạng sản phẩm theo yêu cầu của người tiêu dùng Tất yếu là người chế biên sữa thường dựa vào sữa trang trại có các thành phần lý, hóa học và mùi vị như mong muốn

- Các công nhân trong ngành sản xuất sữa biết rằng sự tăng lên tổng số vi sinh vật trong sữa thường song song với sự tăng lên về số lượng vi khuẩn không bị diệt qua quá trình hấp Pasteur Các thiết bị vắt sữa không sạch và phần da của bầu vú không sạch và khô ráo trước khi vắt sữa sẽ là nguồn lây nhiễm vi sinh vật phổ biến nhất Chúng ta phải lưu tâm đến các vi sinh vật gây viêm vú Có

sự liên quan chặc chẽ giữa tỷ lệ nhiễm trùng bầu vú và độ ô nhiễm của bề mặt núm vú Do đó việc tránh nhiễm bẩn bề mặt núm vú sẽ giảm cả bệnh viêm vú

và cải thiện chất lượng cũng như thời gian bảo quản sản phẩm sữa

- Khi mà tỷ lệ lưu hành của việc nhiễm bệnh qua sữa là rất nhỏ so với 50 năm trước đây, chúng ta không được thờ ơ với việc dưa ra cho người tiêu dùng các sản phẩm có chất lượng cao nhất Đặt nhiều tin tưởng vào việc hấp pasteur sữa, sự bảo quản lạnh để hạn chế sự phát triển của vi khuẩn và trộn lẫn sữa có chất lượng thấp và sữa có chất lượng cao Phải lưu tâm hơn với việc đưa ra các phương pháp quản lý và vệ sinh đúng đắn để thu được kết quả là sản phẩm có lượng vi sinh vật thấp nhất Các chủ trang trại sẽ thu được nhiều lợi nhuận hơn qua các yêu cầu lớn hơn về sữa và các sản phẩm khác từ sữa

- Người tiêu dùng mong muốn nhiều hơn vào những sản phẩm cuối cùng của sữa có thể bảo quản lâu hơn Để mà trong một tuần (7 ngày) người tiêu dùng

có thể chỉ một lần đến mua sữa ở siêu thị

- Những nghiên cứu gần đây đã đưa ra rằng đối với quy trình hấp pasteur thì sau 14 ngày sữa có lượng tế bào thân ít hơn 250.000 có chất lượng cao hơn so với sữa có lượng tế bào thân lớn hơn 500.000 Các kết luận tương tự cũng được đưa ra khi chế biến sản phẩm sữa từ sữa có lượng tế bào thấp so với lượng tế bào cao Tất yếu rằng sữa có chất lượng cao nhất sẽ được cung cấp cho người chế biến nếu như yêu cầu của người tiêu dùng được đặt ra

- Ảnh hưởng của viêm vú lâm sàng đối với thành phần sữa và chất lượng chế biến sữa được đưa ra ở bảng sau:

1 Lactose (tốt) giảm 5-20%

2 Tổng số protein (tốt) hơi giảm

3 Casein (tốt) giảm 6-18%

4 Globulin miễn (tồi) tăng

dịch

5 Chất rắn không

6 Tổng số chất rắn (tốt) giảm 3-12%

7 Chất béo (tốt) giảm 5-12%

8 Lipit (tồi) tăng mùi khiết

9 Natri (tồi) tăng

10 Chlo (tồi) tăng

11 Canxi (tốt) giảm

12 Phospho (tốt) giảm

13 Kali (tốt) giảm

14 Khoáng chất (tồi) tăng ít

15 Bơ (tốt) giảm sự đông vốn, độ béo và sản

lượng

16 Ổn định nhiệt độ (tốt) thấp đi

Viêm vú lâm sàng đã dẫn đến kết quả là có sự tăng lên các thành phần không mong muốn và giảm đi các thành phần mong muốn của sữa khi chúng ta đang

cố gắng tạo ra sản phẩm sữa có chất lượng cao

Những điểm cần ghi nhớ:

- Các chủ traị phải trả trung bình khoảng 180 đô la cho mỗi bò bị viêm

vú/năm

- Khoảng 70-80% sự thiệt hại là do viêm vú cận lâm sàng

- Các đàn bò với số lượng tế bào thân 400.000 sẽ thiệt hại 456 kg (1.200 pound) sữa mỗi năm Sự thiệt hại này còn lớn hơn ở bò có số lượng tế bào thân cao hơn

- Hấp pasteur sữa có lượng tế bào thân ít hơn 250.000 sẽ có kết quả hơn sữa

có lượng tế bào thân lớn hơn 500.000

4 Các phương pháp kiểm tra viêm vú

a Kiểm tra đặc tính lý học

Kiểm tra đặc tính lý học tốt nhất là trên bầu vú cạn sữa, ngay sau khi cho sữa Kiểm tra bầu vú để tìm ra các núm vú cứng, sưng và nóng do viêm vú cấp tính, các núm vú méo mó với các mô sẹo là biểu hiện của sự thiệt hại vĩnh viễn

b Kiểm tra những giọt sữa đầu tiên

- Sữa đầu phải được kiểm tra trong suốt thời kỳ chuẩn bị cho sữa Quá trình này được ví như là sự kiểm tra ban đầu (forestripping) Phương pháp này cho phép tìm ra sữa không bình thường có biểu hiện bệnh lý được giữ trong các thùng sữa và có biểu hiện viêm vú cần được chú ý Sữa không bình thường có biểu hiện mất màu, tạo váng, lổn nhổn và có thể loãng Sự loại bỏ những giọt sữa đầu cũng có tác dụng kích thích cơ chế tiết sữa

- Cách truyền thống, kiểm tra sữa đầu bằng cách sử dụng các cốc (strip cụp) hay đĩa (strip plate) Tiến trình này được kiểm tra ở phòng vắt sữa Các cốc kiểm tra chỉ được sử dụng khi đã sạch và đã làm vệ sinh mỗi lần vắt sữa

- Phòng vắt sữa thì nên nhà phải được dội sạch, sữa đầu có thể vắt ra nền bằng cách dùng một tấm đen đặt lên trên nền và vắt sữa lên trên đó để tăng tiến trình kiểm tra sữa Quá trình kiểm tra sữa thường làm dây các sữa có nhiễm bệnh lên các núm vú, bầu vú và dây vào các cốc kiểm tra do người vắt sữa, vì vậy bầu vú, núm vú và các cốc vắt sữa phải được rửa ngay lập tức Theo thường lệ sữa không được lây lan từ núm vú đến núm vú, từ bò đến bò

c Phương pháp thử viêm vú Califomia (CMT)

- CMT và các phép thử tương tự để ước tính lượng tế bào thân trong sữa, sự ước tính này sẽ được ghi vào bàng số lượng tế bào thân theo điểm

Lượng tế bào thân có xu hướng tăng trong thời gian tiết sữa và vẫn giữ số lượng cao trong nhiều giờ sau đó, kể cả ở những núm vú không bị bệnh Vậy

ta chỉ nên thực hiện các test trước khi vắt sữa (ngay sau khi kích thích bò tiết sữa bằng cách loại bỏ sữa đầu) CMT phản ứng với chất có mặt trong tế bào thân ở sữa nhờ các gel Các phản ứng sẽ được ghi ở mức độ 0 T, 1, 2, 3 theo lượng gel khi ta trộn sữa với chất gây phản ứng theo bảng sau:

- Nhiều chủ trang trại yêu cầu sử dụng hệ thống ghi điểm đơn giản hơn theo bảng bên:

N (âm tính) Không phản ứng

S (nghi ngờ) Phản ứng ít

P (dương tính) Phản ứng rõ rệt

- Các nghiên cứu cho thấy rằng phản ứng CMT tương đương với lượng tế bào thân trong sữa theo bảng sau:

- Kết quả kiểm tra ở mỗi bò phải được ghi lại để tham khảo sau này Khi ta ghi lại như vậy và cùng với các lần ta có thể tìm ra các trường hợp nhiễm bệnh cận lâm sàng, các trường hợp nhiễm bệnh cận lâm sàng này ta sẽ không biết trước cho tới khi bệnh nặng hơn Các tế bào có trong sữa

là các tế bào bạch cầu đi vào bầu vú qua máu Số lượng TBBC tăng lên là do nhiễm bệnh viêm vú hoặc do các tổn thương cơ học

- Sự tập trung tế bào thân cao trong sữa (> 200.000 Tb/ml) là dấu hiệu không bình thường của bầu vú CMT sẽ không xác định được một cách chính xác là

bò nào cần được điều trị bởi vì chỉ 60% bò với lượng tế bào thân >

500.000/ml thực sự nhiễm bệnh viêm vú

II Đê Bò Không Bị Cước Chân

- Thời tiết mùa đông lạnh, chuồng nuôi ẩm ướt, trâu bò phải làm việc ngâm chân lâu trong nước lạnh Chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng kém làm cơ thể bị suy nhược dẫn đến khả năng đề kháng của cơ thể kém bị nhiễm khuẩn là nguyên nhân phát bệnh cước chân Trân, bò bị cước chân đi lại khó khăn, tăng trọng chậm, làm giảm hiệu quả chăn nuôi

- Nhận biết bệnh cước chân: đầu tiên da vùng chân con vật dày cộm lên, vùng sưng có hiện tượng xung huyết, da bị nứt nẻ Sau đó lớp biểu bì bị bong ra có chảy dịch màu vàng, lộ ra một lớp tổ chức màu đỏ thẫm, nếu vết thương sâu làm con vật què nằm tại chỗ, da và tổ chức dưới a bị hoại tử từng đám cỏ chỗ tím bầm, có chỗ phồng rộp lên Cuối cùng các tổ chức hoại tử ăn sâu xuống thành hoại thư làm lộ ra cả những sợi cơ và xương Bệnh nặng, gây biến chứng có thể làm tắc mạch máu gây xung huyết ở phổi và bầm huyết ở não Phòng bệnh: thực hiện tốt công tác vệ sinh thú y như, chuồng trại luôn khô ráo, sạch sẽ Về mùa đông nên dùng chất độn chuồng, nhưng không để

chuồng ẩm ướt, nhất là những ngày thời tiết quá lạnh, mưa xuân kéo dài Cho

ăn đủ khẩu phần và cân đối về dinh dưỡng nhằm nâng cao sức đề kháng Trị bệnh: nếu bệnh mới xuất hiện chúng ta có thể dùng dừng giã nhỏ hòa rượu xoa bóp hàng ngày

Nếu chỗ cước đã nhiễm trùng phải rửa sạch bằng dung dịch thuốc tím 1% sau

đó rắc bột Tetracylin hoặc Sunfamid

Bệnh nặng, cần cắt bỏ những tổ chức hoại tử sau đó mới điều trị Tiêm bắp một trong các loại kháng sinh sau Pen-Strep 5.000 – 10.000 UI/kg thể

trọng/ngày; Ampicillin 7 – 10 mg/kg TT/ngày; Colinorxacin 1ml/15 kg

TT/ngày; Amtyo 7-8 ml/100 kg TT/ngày Trợ sức, trợ lực: tiêm bắp Cafein 20-25 mg/kg P Vitamin B1: 2-3 mg/kg P, Vitamin C: 3-5 mg/kg P Điều trị liên tục 5-7 ngày cho khỏi bệnh

III Phòng Chống Bệnh Lở Mồm, Long Móng

Dịch lở mồm, long móng đã xuất hiện với hàng nghìn con trâu, bò và lợn bị nhiễm bệnh Lở mồm, long móng là loại bệnh hết sức nguy hiểm, lây lan nhanh, do đó các vùng có dịch cần xử lý triệt để theo hướng dẫn của thú y

1 Tìm hiểu về bệnh lở mồm long móng

- Bệnh lở mồm long móng là một bệnh truyền nhiểm cấp tính, lây lan nhanh

do loại virus ARN nhỏ nhất, thuộc họ Picornaviridea, giống Aphthovirus gây

ra Đây là một loại virus hướng thượng bì, có đặc điểm sốt và xuất hiện mụn nước ở miệng, chân và đầu vú Thời gian ủ bệnh của virus thường kéo dài ba đến tám ngày, khi nhiễm bệnh con vật lên cơn sốt cao (40-41 độ C), ủ rũ, bò

ăn, ở những con đang cho sữa thì lượng sữa sẽ giảm đột ngột, thậm chí nhiều con bị mất sữa

- Đến ngày hôm sau, mụn nước bắt đầu xuất hiện ở chân (kẽ móng, quanh gờ móng và bướu gót chân), niêm mạc (lưỡi, lợi, môi, chân răng) và đầu vú Lúc đầu mụn nước rất nhỏ, đường kính một đến hai cm, sau đó phát triển to lên nhanh chóng, nổi lên trên bề mặt có màu trắng, các mụn này có thể kết hợp lại với nhau Tiếp theo mụn sẽ bị vỡ chảy ra dịch màu vàng rơm tạo nên các vết loét thô sâu ở miệng con vật Khi bị bệnh con vật ít ăn, hoặc bỏ hẳn ăn, đi lại