Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội mà không trải qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa nên con đường đi của chúng ta còn rất dài.Hiện nay , Việt Nam đang trải qua thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã h
Trang 1
LUẬN VĂN:
Quan hệ phân phối ở nước ta hiện nay
Trang 2
Lời mở đầu
Nước ta đi lên chủ nghĩa xã hội mà không trải qua giai đoạn tư bản chủ nghĩa nên con đường đi của chúng ta còn rất dài.Hiện nay , Việt Nam đang trải qua thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Phân phối thu nhập trong thời kì này là một vấn đề vô cùng quan trọng do nước ta có trình độ sản xúât còn thấp, sản xuất không đáp ứng kịp nhu cầu về nhiều mặt.Nếu thực hiện phân phối thu nhập đúng dắn ,theo yêu cầu của quy luật khách quan và phù hợp với tình hình thực tiễn của đất nước thì sẽ tạo ra động lực quan trọng để góp phần tích cực thúc đẩy sản xuất phát triển nâng cao đời sống nhân dân.Còn ngược lại nếu giải quyết không đúng đắn vấn đề này thì nó sẽ kìm hãm thậm chí phá hoại sản xúât.Phân phối
có tác động rất lớn đối với nền sản xuất xã hội như vậy nên nhà nước cách mạng phải sử dụng phân phối như là công cụ để xây dựng chế độ xã hội mới, phát triển nền kinh tế-xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Muốn vậy phải đổi mới nhận thức về phân phối thu nhập,phải hiểu rằng trong điều kiện nền kinh tế nhiều thành phần như ở nước ta thì phương thức phân phối với mỗi thành phần kinh tế khác nahu là khác nhau.Hơn nữa để xã hội tồn tại và phát triển cần có bộ máy quản lý và thiết chế tương ứng của nó.Vì thế chính sách phân phối phải gắn liền giữa lợi ích nhà nước, lợi ích chủ doanh nghiệp và lợi ích của người lao động.Nhà nước phải sử dụng các công cụ để điều tiết và phân phối, điều tiết thu nhập, kiểm tra giám sát quá trình phân phối này
Xuất phát từ việc nhận thức được vai trò quan trọng của phân phối thu nhập với nền
sản xuất của nước ta hiện nay nên đề tài kinh tế chính trị em sẽ trình bày là ”Quan hệ
phân phối ở nước ta hiện nay”
Trang 3
Chương 1:Một số vấn đề cơ bản về phân phối
1.1.Bản chất của quan hệ phân phối
1.1.1Phân phối là một khâu của quá trình tái sản xuất xã hội
Quá trình tái sản xuất xã hội theo nghĩa rộng gồm bốn khâu:Sản xuất ,trao đổi, phân phối ,tiêu dùng.Các khâu này có quan hệ chặt chẽ với nhau trong đó sản xuất đóng vai trò quyết định:các khâu khác phụ thuộc vào sản xuất nhưng chúng cũng có tác động trở lại đối với sản xuất cũng như ảnh hưởng đến nhau.Trong quá trình tái sản xuất ,phân phối và trao đổi là các khâu trung gian nối sản xuất với tiêu dùng, vừa phục vụ và thúc đẩy sản xuất, vừa phục vụ tiêu dùng
Trong phân phối bao gồm : Phân phối cho tiêu dùng sản xuất(sự phân phối tư liệu sản xuất, sức lao động của xã hội vào các ngành sản xuất) là tiền đề ,điều kiện và là một yếu tố sản xuất, nó quyết định quy mô ,cơ cấu và tốc độ phát triển của sản xuất.Phân phối thu nhập quốc dân hình thành thu nhập của các tầng lớp dân cư trong xã hội.Phân phối htu nhập là kết quả của sản xuất ,do sản xuất quyết định.Tuy là sản vật của sự sản xuất song phân phối có ảnh hưởng không nhỏ đối với sản xuất: Nó có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sản xuất.Ph.Anghen viết: “Phân phối không chỉ đơn thuần là một kết quả thụ động của sản xuất và trao đổi :nó cũng tác động trở lại sản xuất và trao đổi”.Ngoài ra phân phối cũng liên quan mật thiết đến sụ ổn định đời sống kinh tế-xã hội và nâng cao đời sống nhân dân
Trang 4
Như vậy phân phối là phân phối tổng sản phẩm xã hội và phân phối thu nhập quốc dân, nó được thực hiện dưới các hình thái: Phân phối hiện vật và phân phối dưới hình thái giá trị( phân phối qua quan hệ tài chính, quan hệ tín dụng )
1.1.2.Phân phối là một mặt của quan hệ sản xuất
Theo C.Mac “quan hệ phân phối về thực chất cũng đồng nhất với các quan hệ sản xuất ấy, rằng chúng cấu thành mặt sau của quan hệ sản xuất ấy”.Xét về quan hệ giữa người với người thì phân phối do quan hệ sản xuất quyết định.Ph.Anghen cho rằng, trên những nét chủ yếu của nó, sự phân phối luôn là kết quả tấ nhiên của những quan hệ sản xuất và trao đổi trong một xã hội nhất định.Vì vậy mỗi phương thức sản xuất có quy luật phân phối của cải vật chất nhất định thích ứng với nó
Dưới chế độ công xã nguyên thuỷ, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu chung của công xã , ttrình độ sản xuất còn rất thấp kém, chưa có sản phẩm thặng dư, xã hội chưa hình thành nên các giai cấp.Do đó phương thức phân phối chỉ có thể là phân phối bình quân những sản phẩm do lao động chung làm ra
Dưới chế độ chiếm hữu nô lệ, xã hội đã bắt đầu phân chia giai cấp, của cải của xã hội tập trung trong tay các chủ nô.Những chủ nô không những xhiếm hữu tư liệu sản xuất
mà còn chiếm hữu cả những người sản xuất là các nô lệ nữa.Những người nô lệ bị coi như
là một thứ tư liệu sản xuất, họ bị mua bán trao đổi như những món hàng sống.Chính vì thế cho nên những sản phẩm do người nô lệ làm ra đều bị chủ nô chiếm hữu, người nô lệ chỉ
Trang 5
được chúng bố thí cho một phần rất nhỏ tư liệu sinh hoạt vừa đủ để khỏi bị chết đói để có thể tiếp tục làm việc cho chủ nô
Dưới chế độ phong kiến, giai cấp địa chủ phong kiến chiếm hữu hầu hết ruộng đất ,tư liệu sản xuất.Do đó phương thức phân phối là giai cấp địa chủ chiếm đoạt hầu hết sản phẩm do nông dân làm ra, không những sản phẩm thặng dư mà cả một phần những sản phẩm cần thiết:còn nông dân chỉ được hưởng một phần rất ít ỏi mà thôi do vậy đời sổng của họ là hết sức bi đát, thiếu thốn khỏ cực đủ mọi bề
Dưới chế độ tư bản chủ nghĩa ,tư liệu sản xuất như nhà máy hầm mỏ, ruộng đất đều nằm trong tay các nhà tư sản,còn giai cấp công nhân là những người trước kia vốn là những nông dân hoặc những người sản xuất nhỏ ,họ bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất;họ không có cách nào khác để kiếm sống ngoài việc đi bán sức lao động cho giai cấp
tư sản.Do đó việc phân phối lợi ích trong chế độ tư bản chủ nghĩa chỉ có lợi cho giai cấp
tư sản mà thôi, nhằm đem lại nhiều giá trị thặng dư ch giai cấp ấy.Nguyên tắc phân phối của giai cấp tư bản là nguyên tắc phân phối theo số lượng tư bản dưới hình thức lợi nhuận, địa tô, lợi tức.Như vậy nhà tư bản nào chiếm hữu được càng nhiều tư liệu sản xuất thì càng được phân chia nhiều giá trị thặng dư.Còn giai cấp nông dân chỉ nhận được một phần rất nhỏ giá trị thặng dư do chính họ làm ra, họ chỉ được lĩnh tiền công, tức là tiền bán sức lao động của mình Giá trị sức lao động là giới hạn của tiền công, nhưng giai cấp công nhân có được lĩnh tiền công đúng giá trị sức lao động của mình hay không là tuỳ thuộc vào kết quả cuộc đấu tranh giữa giai cấp công nhân vàgiai cấp tư sản.Thông thường người công nhân
Trang 6
chỉ được lĩnh tiền công dưới giá trị sức lao động đó là còn chưa kể những trường hợp thất nghiệp hay nửa thất nghiệp
Dưới chế độ xã hội chủ nghĩa, chế độ công hữu về tư liệu sản xuất được thiết lập, chính nó đã quyết định tính chất xã hội chủ nghĩa của phương thức phân phối ở đây người lao động nắm quyền làm chủ về tư liệu sản xuất , do đó có quyền làm chủ quá trính sản xuất và phân phối.Dưới chủ nghĩa xã hội toàn bộ sản phẩm làm ra đều thuộc về những người lao độngvà được phân phối vì lợi ích của những người lao động, nhằm đảm bảo thoả mãn những nhu cầu ngày càng tăng về vật chất và văn hoá tinh thần của mọi thành viên trong xã hội Tuy nhiên không phải toàn bộ mọi sản phẩm làm ra đều được phân phối cho tiêu dùng cá nhân mà sự phân phối tổng sản phẩm xã hội bao giờ cũng phải đảm bảo trước hết cho tái sản xuất mở rộng, vì đó là cơ sở của sự giàu có của xã hội, sau đó mới là phần phân phối cho tiêu dùng cá nhân
Qua dây có thể thấy rằng quan hệ sản xuất như thế nào thì quan hệ phân phối như thế ấy Cơ sở của quan hệ phân phối là quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất và quan hệ trao đổi hoạt động cho nhau.Sự biến đổi lịch sử của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất kéo theo sự biến đổi của quan hệ phân phối.Quan hệ phân phối có tác động trở lại quan hệ sở hữu và do đó đối với sản xuất:Có thể làm tăng hoặc giảm quy mô của sở hữu, hoặc cũng
có thể làm biến dạng quan hệ sở hữu.Các quan hệ sở hữu vừa có tính đồng nhất vừa có tính lịch sử.Tính đồng nhất thể hiện ở chỗ, trong bất cứ xã hội nào, sản phẩm lao động nào cũng phải được phân chia thành :Một bộ phận cho sản xuất , một bộ phận để dự trữ và một
bộ phận cho tiêu dùng chung của xã hội và cho tiêu dùng cá nhân.Tính lịch sử của quan hệ
Trang 7
sản xuất thể hiên ở chỗ mỗi xã hội có quan hệ phân phối riêng phù hợp với nó.Chỉ thay đổi được quanhệ phân phối khi đã cách mạng được quan hệ sản xuất đẻ ra quan hệ phân phối
ấy
Phân phối có tác dụng to lớn đối với sản xuất nên nhà nước cách mạng cần sử dụng phân phối như là công cụ để xây dựng chế độ xã hội mới , để phát triển kinh tế theo định hướng xã hội chủ nghĩa
1.2.Các nguyên tắc phân phối ở nước ta
1.2.1.Tính tất yếu của sự tồn tại nhiều nguyên tắc phân phối ở nước ta
1.2.1.1.Nền kinh tế nước ta là nền kinh tế nhiều thành phần, có nhiều hình thức
sở hữu khác nhau
Như đã nói ở phần trên phân phối luôn luôn là kết quả tất nhiên của những quan hệ sản xuất và trao đổi trong một xã hội nhất định.Vì vậy mỗi phương thức sản xuất có quy luật phân phối riêng thích ứng với nó.Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất quyết định mối quan hệ giữa các tập đoàn xã hội trong sản xuất cũng như trong phân phối
Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa của nước ta gồm nhiều thành phần kinh tế dựa trên nhiều hình thức sở hữu:
+Thành phần kinh tế nhà nước :Dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất
Trang 8
+Thành phần kinh tế tập thể :Có nhiều hình thức hợp tác đa dạng mà nòng cốt là hợp tác dựa trên chế độ sở hữu của các thành viên và sở hữu tập thể
+Thành phần kinh tế cá thể và tiểu chủ:Dựa trên tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và khả năng lao động của bản thân người lao động và gia đình
+Thành phần kinh tế tư bản tư nhân:Là thành phần kinh tế mà dựa trên chiếm hữu
tư nhân tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuấtvà bóc lột sức lao động làm thuê
+Thành phần kinh tế tư bản nhà nước:Là thành phần kinh tế bao gồm các hình thức liên doanh liên kết giữa kihn tế nhà nước với tư bản tư nhân trong nước và ngoài nước mang lại lợi ích thiết thực cho các bên tham gia
+Thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài: Bao gồm các doanh nghiệp có thể 100% vốn nước ngoài , có thể liên doanh liên kết với doanh ngiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp tư nhân ở nước ta
Phù hợp với mỗi thành phần kinh tế ,mỗi hình thức sở hữu là một hình thức phân phối thu nhập nhất định.Mặc dù các thành phần kinh tế nước ta không tồn tai biệt lập mà đan xen lẫn nhau và hợp thành cơ cấu kinh tế quốc dân thống nhất, nhưng chưa thể thực hiện được phân phối thu nhập theo một hình thức mà phải thực hiện theo nhiều hình thức Chỉ có như vậy mới giải phóng được sức sản xuất, khai thác triệt để mọi tiềm năng kinh tế của dất nước nhằm phát triển mạnh mẽ kinh tế xã hội của nước ta
Trang 9
1.2.1.2.Trong nền kinh tế nước ta còn tồn tại nhiều phương thức kinh doanh
khác nhau
Nền kinh tế nước ta là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong nễn kinh tế này có nhiều chủ thể sản xuất kinh doanh thuộc các thành phần kinh tế khác nhau tham gia.Mỗi thành phần kihn tế có phương thức tổ chức sản xuất kinh doanh khác nhau Ngay trong mỗi thời kì, kể cả các thành phần kinh tế nhà nướccũng có các phương thức kihn doanh khác nhau,do đó kết quả và thu nhập khác nhau
Hơn nữa trong điều kiện nền kinh tế thị trường, các chủ thể sản xuất, kinh doanh tham gia vào nền kinh tế đều có sự khác nhau về trình độ chuyên môn, sở hữu của cải ,tay nghề, năng lực sở trường, thậm chí cả sự may mắn Do đó có sự khác nhau về thu nhập
Vì vậy không thể có một hình thúc phân phối mà phải có nhiều hình thức phân phối
1.2.2.Các Nguyên tắc phân phối ở nước ta
1.2.2.1.Nguyên tắc phân phối theo lao động
*Tính tất yếu của nguyên tắc phân phối theo lao động :
Như đã nói, nền kinh tế nước ta là nền kinh tế nhiều thành phần ,với nhiều hình thức sở hữu khác nhau nên tồn tại nhiều hình thức phân phối.Tuy nhiên phân phối theo lao động là hình thức phân phối chủ yếu vì phân phối theo lao động là quy luật kinh tế của chủ
Trang 10
nghĩa xã hội Sở dĩ phân phối theo lao động là quy luật kinh tế khách quan của chủ nghĩa
xã hội vì:
-Sự xoá bỏ chế độ xã hội người bóc lột người, sự thiết lập quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa đã đem lại quyền làm chủ tập thể về tư liệu sản xuất cho người lao động.Người lao động sử dụng tư liệu sản xuất đó để sản xuất ra của cải vậy chất cho xã hội.Cơ sở duy nhất quyết định địa vị và phúc lợi của con người trong xã hội chỉ có thể là lao động Cho nên việc phân phối vật phẩm tiêu dùng nhất thiết phải vì lợi ích của con người lao động và phải dựa vào cơ sở lao động mà mỗi người đã cống hiến cho xã hội
-Dưới chủ nghĩa xã hội lực lượng sản xuât phát triển mạnh mẽ , năng xuất lao động tăng lên không ngừng, nhưng sản phẩm xã hội làm ra vẫn chưa được dồi dào để thực hiện phân phối theo nhu cầu “làm theo năng lực , hưởng theo nhu cầu”.Vì vậy phân phối theo lao động là tất yếu để thực hiện phát triển sản xuất, chuẩn bị mọi điều kiện tiến lên thực hiện nguyên tắc phân phối theo nhu cầu
-Xã hội xã hội chủ nghĩa vừa mới thoát thia từ xã hội cũ nên nó còn mang nhiều dấu vết của xã hội cũ như:
Còn sự khác nhau giữa lao động trí óc và lao động chân tay, lao động lành nghề và lao động không lành nghề, giữa lao động giản đơn va lao động kĩ thuật Những sự khác nhau đó dẫn tới năng suất lao động khác nhau và kết quả lao động cũng khác nhau