Bài 5 ÁNH TRĂNG (Nguyễn Duy) ĐỀ SỐ 1 Cảm nhận bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy I Mở bài Mở bài 1 Nguyễn Duy là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước Sáng tác của ông thấm đẫm p[.]
Trang 1Bài 5 ÁNH TRĂNG (Nguyễn Duy)
ĐỀ SỐ 1
Cảm nhận bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy
I Mở bài
Mở bài 1
Nguyễn Duy là nhà thơ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.
Sáng tác của ông thấm đẫm phong vị của ca dao, dân ca nhưng nhiều bài vẫn có cái ngang tàng mà trầm tĩnh, giàu chiêm nghiệm Thơ ông vì thế cứ đi sâu vào tâm hồn người đọc một
cách tự nhiên và có lúc khiến người ta phải giật mình “Ánh trăng” là một thi phẩm như thế.
Nó tựa như một câu chuyện nhỏ có các sự kiện diễn biến theo trình tự thời gian Lời thơ dung
dị như lời kể nhưng chất thơ vẫn đong đầy và ẩn chứa những triết lí sâu sắc về con người, cuộc đời
Mở bài 2
Trăng - hình ảnh giản dị mà quen thuộc, trong sáng và trữ tình Trăng đã trở thành đề
tài thường xuyên xuất hiện trên những trang thơ của các thi sĩ qua bao thời đại Nếu như Tĩnh
dạ tứ cũa Lí Bạch tả cảnh đêm trăng sáng tuyệt đẹp gợi lên nỗi niềm nhớ quê hương, Vọng nguyệt của Hồ Chí Minh thể hiện tâm hồn lạc quan, phong thái ung dung và lòng yêu thiên nhiên tha thiết của Bác thì đến với bài thơ Ánh trăng của Nguyễn Duy, chúng ta bắt gặp hình
ảnh vầng trăng mang ý nghĩa triết lí sâu sắc Bài thơ ra đời vào năm 1978 Nó gợi nhắc đạo lí
“Uống nước nhớ nguồn” và đánh thức trong mỗi con người chúng ta những kí ức đã lãng
quên và nhắn nhủ chân tình với mình cũng như mọi người về lẽ sống chung thuỷ, nghĩa tình
II Thân bài
1 Khái quát chung
- Thi phẩm “Ánh trăng” in trong tập thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy –tập thơ đạt giải A
của Hội nhà Văn Việt Nam năm 1984 Bài thơ là câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian từ quá khứ đến hiện tại gắn với các mốc sự kiện trong cuộc đời con người Theo dòng tự
sự ấy mạch cảm xúc đi từ quá khứ đến hiện tại và lắng kết trong cái "giật mình" cuối bài thơ.
2.Cảm nhận bài thơ
Luận điểm 1: Vầng trăng trong quá khứ (Khổ 1 và 2)
Khổ 1: Hình ảnh vầng trăng gắn với tuổi thơ tươi đẹp và hình ảnh vầng trăng trong chiến đấu nghĩa tình, thủy chung=>
=>Mở đầu bài thơ là những kỉ niệm êm đềm, tươi đẹp giữa trăng và người trong quá khứ.
Một loạt những mốc thời gian được liệt kê, như một cuốn phim quay chậm :
“Hồi nhỏ sống với đồng với sông rồi với bể hồi chiến tranh ở rừng vầng trăng thành tri kỉ”
- Hình ảnh vầng trăng đang được trải rộng ra trong cái không gian êm đềm và trong sáng của thuổi thơ Hai câu thơ với vỏn vẹn mười chữ nhưng dường như đã diễn tả một cách khái quát
về sự vận động cả cuộc sống con người
Trang 2- Mỗi con người sinh ra và lớn lên có nhiều thứ để gắn bó và liên kết Cánh đồng, sông và bể
là nhưng nơi chốn cất giữ bao kỉ niệm của một thời ấu thơ mà khó có thể quên được Cũng chính nơi đó, ta bắt gặp hình ảnh vầng trăng
- Với cách gieo vần lưng “đồng”, “sông” và điệp từ “với” đã diễn tả tuổi thơ được đi nhiều,
tiếp xúc nhiều và được hưởng hạnh phúc ngắm những cảnh đẹp của bãi bồi thiên nhiên của tác giả Tuổi thơ như thế không phải ai cũng có được! Khi lớn lên, vầng trăng đã theo tác giả
vào chiến trường để “chờ giặc tới”
- Nghệ thuật nhân hóa “Vầng trăng thành tri kỉ” Trăng luôn sát cách bên người lính, cùng
họ trải nghiệm sương gió, vượt qua những đau thương và khốc liệt của bom đạn kẻ thù Người lính hành quân giữa đêm, trên những nẻo đường chông gai ra mặt trận, những phiên gác giữa rừng khuya lạnh lẽo, những tối nằm yên giấc dưới màn trời đen đặc, người lính đều
có vầng trăng bên cạnh
- Trăng ở bên, bầu bạn, cùng cảm nhận cái giá buốt nơi “Rừng hoang sương muối” (Đồng
chí), cùng trải qua bao gian khổ của cuộc sống chiến đấu, cùng chia ngọt sẻ bùi, đồng cam cộng khổ; cùng hân hoan trong niềm vui thắng trận, cung xao xuyến, bồn chồn, khắc khoải
mỗi khi người lính nhớ nhà, nhớ quê…Trăng đã thật sự trở thành “tri kỉ” của người lính
trong nhưng năm tháng máu lửa
Khổ 2: Cảm nhận của nhà thơ về vầng trăng nghĩa tình=>
=>Khổ thơ thứ hai như một lời nhắc nhở về những năm tháng đã qua của cuộc đời người lính
gắn bó với thiên nhiên, đất nước hiền hậu, bình dị Vầng trăng đó, người bạn tri kỉ đó, ngỡ như sẽ không bao giờ quên được:
“Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa”
- Tính từ “trần trụi”, “hồn nhiên” được đặt ở hai đầu dòng thơ như muốn nhấn mạnh khí chất của con người Cách gieo vần lưng “thiên nhiên”, “hồn nhiên” làm cho âm điệu thơ liền
mạch, khơi dòng cảm xúc dâng tràn trong tâm hồn thi nhân
- Từ “ngỡ” như báo trước một sự đổi thay, một điều bất thường Phép liên tưởng đầy tính nghệ thuật “trần trụi với thiên nhiên”, so sánh độc đáo “hồn thiên như cây cỏ” đã cho ta thấy
rõ hơn vẻ đẹp bình dị, mộc mạc, trong sáng, rất đỗi vô tư, hồn nhiên của vầng trăng
- Có phải chăng trong hoàn cảnh khó khăn, gian khổ, con người ta sống và đối xử với nhau chân thành hơn, vị tha hơn Đó lá cái thời sống hồn nhiên, trong sáng như cây cỏ, không biết
dối trá, giả tạo “hồn nhiên như cây cỏ”
- Cái vầng trăng mộc mạc và giản dị đó là tâm hồn của những người nhà quê, của đồng, của sông của bể và của những người lính hồn nhiên, chân chất ấy Những tình cảm tự nhiên, chân thực thì sẽ vững bền theo dòng thời gian Mối quan hệ thắm thiết giữa người và trăng làm cho nhân vật trữ tình tự
khẳng định một tâm niệm:
“Ngỡ không bao giờ quên
Cái vầng trăng tình nghĩa”
- Vầng trăng đã gắn bó thân thiết với con người từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành, cả trong hạnh phúc và gian lao.Trăng là vẻ đẹp của đất nước bình dị, hiền hậu; của thiên nhiên vĩnh
Trang 3hằng, tươi mát, thơ mộng Vầng trăng không những trở thành người bạn tri kỉ, mà đã trở
thành “vầng trăng tình nghĩa” biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình
Luận điểm 2 : Vầng trăng trong hiện tại (khổ 3, 4)
Khổ 3: Hình ảnh vầng trăng trong hiện tại và sự vô tình của con người=>
=>Cuộc chiến tranh thần thánh kết thúc, hoàn cảnh sống của con người cũng đổi thay:
Từ hồi về thành phố Quen ánh điện, cửa gương Vầng trăng đi qua ngỡ Như người dưng qua đường.
- Từ hồi về thành phố, người lính xưa bắt đầu quen sống với những tiện nghi hiện đại như
“ánh điện, cửa gương” Cuộc sống công nghiệp hoá, hiện đại hoá của điện gương đã làm át
đi sức sống của ánh trăng trong tâm hồn con người Trăng được nhân hóa, lặng lẽ bước đi Trăng thành "người dưng" chẳng còn ai nhớ, chẳng còn ai hay
- Giọng thơ trở nên sâu lắng, trầm buồn đến xa xót! Một sự thay đổi phũ phàng khiến người
ta không khỏi nhói đau Trăng lướt nhanh như cuộc sống hiện đại gấp gáp, hối hả không có điều kiện để con người nhớ về quá khứ Và anh lính đã quên đi chính ánh trăng đã đồng cam cộng khổ cùng người lính, quên đi tình cảm chân thành, quá khứ cao đẹp nhưng đầy tình người
- Câu thơ dưng dưng - lạnh lùng - nhức nhối, xót xa miêu tả một điều gì bội bạc, nhẫn tâm vẫn thường xảy ra trong cuộc sống Có lẽ nào sự biến đổi về kinh tế, về điều kiện
sống tiện nghi lại kéo theo sự thay dạ đổi lòng? Ca dao xưa có câu” “Thuyền về có nhớ bến chăng/ Bến thì một da khăng khăng đợi thuyền”; nhà thơ Tố Hữu cũng băn khoăn cùng một
tâm trạng ấy khi tiễn đưa cán bộ về xuôi:
“Mình về thành thị xa xôi Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng?
Phố đông còn nhớ bản làng Sáng đêm còn nhớ mảnh trăng giữa rừng?”
Và cũng bởi vậy mà ông cha ta đã từng nhắc nhớ : “ngọt bùi nhớ lúc đắng cay”, khuyên con
người ta không nên quay lưng lại với quá khứ
Khổ 4: Sự cố bất ngờ khiến con người nhận ra sự vô tình của mình=>
=>Quỹ đạo của cuộc sống và dòng đời trong đục khiến con người cứ tất bật, hối hả, chìm
trong nhịp sống gấp gáp làm ăn Nhưng cuộc đời lại là một chuỗi những quy luật nhân - quả nối tiếp nhau, con người có lúc may, lúc rủi, lúc thành công, khi thất bại, lúc vui buồn và sự đổi ngôi là tất yếu để mỗi người tự hoàn thiện mình hơn:
“Thình lình đèn điện tắt Phòng buyn-ding tối om Vội bật tung cửa sổ Đột ngột vầng trăng tròn”
- Khi “đèn điện tắt”, cũng là khi không còn được sống trong cái xa hoa, đầy đủ về vật chất, người lính bỗng phải đối diện với cái thực tại tối tăm Trong cái “thình lình”, “đột ngột” ấy,
người lính vôi bật tung cửa sổ và bất ngờ nhận ra một cái gì đó
- Các từ ngữ "thình lình, vội, bật tung, đột ngột" gợi tả cảm xúc mạnh mẽ, bất ngờ của con người "Bật tung cửa sổ", cái cửa sổ ấy có lẽ không chỉ đơn thuần là cửa sổ bình thường, mà
Trang 4là cái cửa sổ của lạnh nhạt che khuất tâm hồn người lính, là rào cản đưa lòng người rời xa tình cảm quá khứ, là bức tường vốn đang từng ngày đưa tâm hồn con người vào bóng tối của
sự hững hờ, bạc bẽo, tách dần khỏi ánh sáng nghĩa tình của vầng trăng yêu thương
- Đến khi người lính vội vàng "bật tung cửa sổ", không còn gì ngăn cách, không còn một
ranh giới rào cản nào nữa, người chiến sĩ xưa mới nhận ra trăng, một cách thình lình và đột ngột, như không hề ngờ tới, không hề nghĩ tới Trăng vẫn tròn như những nghĩa tình vẫn đầy
ắp không sứt mẻ, vẫn hiện diện bên cạnh nhân vật trữ tình như thuở ấu thơ, như thời chiến đấu; nhưng người đã không còn nhớ gì cả
Luận điểm 3: Cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước vầng trăng (Khổ 5, 6)
Khổ 5 Cảm xúc của tác giả khi gặp lại "cố nhân" giữa thị thành=>
=>Trăng xưa như đã đến với người vẫn tròn, vẫn đẹp, vẫn thủy chung Người ngắm trang rồi
bang khuân suy ngẫm:
"Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng"
- Vần thơ có cái gì đó khiến lòng người cảm động Hai từ "mặt" trong cùng một dòng thơ:
mặt người và mặt trăng, mặt đối mặt, lòng đối lòng Bao cảm xúc bên trong nhân vật trữ tình
lúc này cũng như cánh cửa sổ "bật tung" ra, trào dâng đến nỗi như "có cái gì rưng rưng"
- Rưng rưng của những niềm thương nỗi nhớ, của những lãng quên lạnh nhạt với người bạn
cố tri; của một lương tri đang thức tỉnh sau những ngày đắm chìm trong cõi u mê mộng mị; rưng rưng của nỗi ân hận ăn năn về thái độ của chính mình trong suốt thời gian qua Một chút
áy náy, một chút tiếc nuối, một chút xót xa đau lòng, tất cả đã làm nên cái "rưng rưng", cái
thổn thức trong sâu thẳm trái tim người lính
- Và trong phút giây nhân vật trữ tình nhìn thẳng vào trăng- biểu tượng đẹp đẽ của một thời xa vắng, nhìn thẳng vào tâm hồn của mình, bao kỉ niệm chợt ùa về chiếm trọn tâm tư.
Kí ức về quãng đời ấu thơ trong sáng, về lúc chiến tranh máu lửa, về cái ngày xưa hồn hậu
hiện lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng, "như là đồng là bể, như là sông là rừng".
Đồng, bể, sông, rừng, những hình ảnh gắn bó nơi khoảng trời kỉ niệm
- Cấu trúc song hành của hai câu thơ, nhịp điệu dồn dập cùng biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ và liệt kê như muốn khắc họa rõ hơn kí ức về thời gian gắn bó chan hòa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ Chính thứ ánh sáng dung dị đôn hậu đó của trăng đã chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên trong góc tối tâm hồn người lính
- Chất thơ mộc mạc chân thành như vầng trăng hiền hòa, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu
cảm như "có cái gì rưng rưng", đoạn thơ đã đánh động tình cảm nơi người đọc Đọc bốn câu
thơ, ta thấy thương thay cho trăng và tiếc thay cho người chiến sĩ
"Khéo trách người sao quá vội vàng
Bỏ lại bao kỉ niệm quá khứ Khá trách người sao quá phũ phàng Lãng quên những yêu thương tình tự".
- Nhân vật trữ tình đã có biết bao lần có thể hội ngộ cùng trăng, nhưng người đều bỏ lỡ dịp
đó Người đã xem trăng như người dưng, và giờ là lúc người bị cắn rứt lương tâm tột độ
Trang 5Khổ 6: Suy ngẫm của nhà thơ về tình đời, tình người và lời nhắc nhở trách nhiệm đối với quá khứ=>
=> Mặc dù như vậy, trăng - gương mặt của ân tình quá khứ, vẫn điềm đạm, cao thương và
bao dung:
"Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình."
“Trăng tròn vành vạnh” là hiện diện cho quá khứ đẹp đẽ không thể phai mờ Nó đối lập với
con người vô tình đổi thay, đối lập với ánh điện cửa gương dễ bị chi phối bởi hoàn cảnh Hai
tiếng “kể chi” như một lời khẳng định thể hiện sự bao dung độ lượng của trăng
- Ánh trăng được nhân hoá và khoảnh khắc “im phăng phắc” là cái lặng im của sự nghiêm
khắc mà bao dung, của sự thấu hiểu và độ lượng, tha thứ Sự im lặng của trăng đủ để nhà thơ
“giật mình” Cái giật mình ấy làm cho con người trở nên đáng trọng hơn
- Cái “giật mình” là cảm giác và phản xạ tâm lí có thật của một người biết suy nghĩ, chợt
nhận ra sự vô tình, bạc bẽo, sự nông nổi trong cách sống của mình
- Cái “giật mình” của sự ăn năn, tự trách, tự thấy phải đổi thay trong cách sống Cái “giật mình” tự nhắc nhở bản thân không bao giờ được làm người phản bội quá khứ, phản bội thiên nhiên, sùng bái hiện tại mà coi rẻ quá khứ Con người “giật mình” trước ánh trăng là sự bừng
tỉnh của nhân cách, là sự trở về với lương tâm trong sạch, tốt đẹp Đó là lời ân hận, ăn năn day dứt, làm đẹp con người
- Nguyễn Duy thầm nhắc nhở chính mình và cũng đồng thời nhắc nhở chúng ta, những người đang sống trong hoà bình, hưởng những tiện nghi hiện đại, đừng bao giờ quên công lao của
biết bao người đi trước Trân trọng, khắc ghi, tri ân kỉ niệm “Uống nước nhớ nguồn”.
3 Đánh giá, mở rộng
Đánh giá=> Với ngôn ngữ giản dị mà hàm súc, cô đọng, giọng điệu tâm tình tự nhiên,
hình ảnh giàu tính biểu cảm được thể hiện qua thể thơ năm chữ kết hợp hài hòa giữa tự sự và
trữ tình, cùng đạo lý làm người không bao giờ cũ: “uống nước nhớ nguồn”; bài thơ như một
lời tâm sự, nhắc nhở người ta sống tình cảm với những quá khứ đã qua, trân trọng, biết ơn những thứ mình đã có và đang có
Mở rộng=> Nhịp thơ sâu lắng làm người đọc phải suy gẫm. Cùng nói về vầng trăng gợi nhớ
nhưng trăng trong “Ánh trăng” không phải là vầng trăng cố hương như “Tĩnh dạ tứ” của Lý
Bạch:
“Sàng tiền minh nguyệt quang Nghi thị địa thượng sương
Cử đầu vọng minh nguyệt
Đê đầu tư cố hương.”
mà là vầng trăng trữ tình đong đầy yêu thương, chất chứa hằng bao xúc cảm, về một thời
“ngày ấy” của thiên nhiên, đất nước, cuộc đời, và cả tâm hồn con người “Ánh trăng” thực
sự để lại trong lòng người đọc rất nhiều những suy tư đáng quý
III Kết bài
Bài thơ kết thúc nhưng ánh trăng vẫn còn đó, như muốn soi tỏ những ngổn ngang nơi
lòng người, để những tâm hồn chìm đắm trong phù du có thể tìm đường về với những ân tình
Trang 6ân nghĩa, có thể tìm lại phút giây bình yên trong khoảng trời kỉ niệm thân thương Bài thơ đã đem lại cho dàn hợp xướng như bài thơ về trăng một nốt nhạc mới lạ, lắng sâu vào trái tim độc giả Cuộc sống hôm nay dù không còn bom đạn chiến tranh nhưng vẫn còn đó một cuộc
đấu tranh với chính mình để loại bỏ cái vô tình, bội bạc, để hướng tới cuộc sống tốt đẹp "Ánh trăng" của Nguyễn Duy đã, đang và sẽ soi rọi vào những góc tối của tâm hồn để con người nhận ra chính mình và có những cái "giật mình" đáng quý.
-ĐỀ SỐ 2
Cảm nhận của em về hai khổ thơ sau:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.”
(Trích Ánh trăng, Nguyễn Duy, SGK Ngữ văn lớp 9, tập một, NXB Giáo dục, 2014, tr.156)
I Mở bài
Thời gian vẫn trôi và bốn mùa luôn luân chuyển Con người chỉ xuất hiện một lần trong đời và cũng chỉ một lần ra đi mãi mãi vào cõi vĩnh hằng…nhưng những gì là thơ, là văn, là nghệ thuật đích thực thì vẫn còn mãi với thời gian Trước khi chết, vua Phổ cầm tay
Moda và nói “Ta tiêu biểu cho trật tự, ngươi tiêu biểu cho cái đẹp Biết đâu hậu thế sẽ quên
ta và nhắc nhở đến ngươi” Có lẽ về sau, chúng ta vẫn sẽ không quên “Ánh trăng” của
Nguyễn Duy Một bài thơ hay, ngọt ngào, da diết, là tiếng lòng thổn thức của Nguyễn Duy gửi đến thế hệ bạn đọc Đặc biệt là hai khổ thơ cuối, là dòng cảm xúc và suy ngẫm của tác giả trước vầng trăng:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình.”
II Thân bài
1 Khái quát chung
Thi phẩm “Ánh trăng” ra đời vào năm 1978, in trong tập thơ “Ánh trăng” của Nguyễn
Duy –tập thơ đạt giải A của Hội nhà Văn Việt Nam năm 1984 Bài thơ là câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian từ quá khứ đến hiện tại gắn với các mốc sự kiện trong cuộc
Trang 7đời con người Theo dòng tự sự ấy mạch cảm xúc đi từ quá khứ đến hiện tại và lắng kết trong
cái "giật mình" ở cuối bài thơ
2 Cảm nhận khổ thơ
- Khổ 5=>Thật vậy, vầng trăng đã từng gắn bó với tuổi thơ, với cuộc đời người lính, đã trở
thành người bạn tri kỉ, ngỡ không bao giờ quên nhưng hoàn cảnh sống đổi thay, con người
cũng thay đổi, có lúc cũng trở nên vô tình Sau chiến thắng trở về thành phố, quen “ánh điện cửa gương”, khiến cho vầng trăng tình nghĩa vô tình bị lãng quên nhưng một tình huống đời
thường xảy ra làm cho con người phải giật mình tỉnh ngộ, phải đối mặt với vầng trăng mà sám hối:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cài gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng”
- Vần thơ có cái gì đó khiến lòng người cảm động Hai từ "mặt" trong cùng một dòng thơ:
mặt người và mặt trăng, mặt đối mặt, lòng đối lòng Bao cảm xúc bên trong nhân vật trữ tình
lúc này cũng như cánh cửa sổ "bật tung" ra, trào dâng đến nỗi như "có cái gì rưng rưng".
“Rưng rưng” là biểu hiện xúc động, nước mắt đang ứa ra, sắp khóc. Rưng rưng của những niềm thương nỗi nhớ, của những lãng quên lạnh nhạt với người bạn cố tri; của một lương tri đang thức tỉnh sau những ngày đắm chìm trong cõi u mê mộng mị; rưng rưng của nỗi ân hận
ăn năn về thái độ của chính mình trong suốt thời gian qua
- Một chút áy náy, một chút tiếc nuối, một chút xót xa đau lòng, tất cả đã làm nên cái "rưng rưng", cái thổn thức trong sâu thẳm trái tim người lính Và trong phút giây nhân vật trữ tình
nhìn thẳng vào trăng- biểu tượng đẹp đẽ của một thời xa vắng, nhìn thẳng vào tâm hồn của
mình, bao kỉ niệm chợt ùa về chiếm trọn tâm tư Kí ức về quãng đời ấu thơ trong sáng, về lúc chiến tranh máu lửa, về cái ngày xưa hồn hậu hiện lên rõ dần theo dòng cảm nhận trào dâng,
"như là đồng là bể, như là sông là rừng" Đồng, bể, sông, rừng, những hình ảnh gắn bó nơi
khoảng trời kỉ niệm
- Cấu trúc song hành của hai câu thơ, nhịp điệu dồn dập cùng biện pháp tu từ so sánh, điệp ngữ và liệt kê như muốn khắc họa rõ hơn kí ức về thời gian gắn bó chan hòa với thiên nhiên, với vầng trăng lớn lao sâu nặng, nghĩa tình, tri kỉ Chính thứ ánh sáng dung
dị đôn hậu đó của trăng đã chiếu tỏ nhiều kỉ niệm thân thương, đánh thức bao tâm tình vốn tưởng chừng ngủ quên trong góc tối tâm hồn người lính Chất thơ mộc mạc chân thành như
vầng trăng hiền hòa, ngôn ngữ hàm súc, giàu tính biểu cảm như "có cái gì rưng rưng", đoạn
thơ đã đánh động tình cảm nơi người đọc Đọc bốn câu thơ, ta thấy thương thay cho trăng và tiếc thay cho người chiến sĩ
"Khéo trách người sao quá vội vàng
Bỏ lại bao kỉ niệm quá khứ Khá trách người sao quá phũ phàng Lãng quên những yêu thương tình tự".
- Nhân vật trữ tình đã có biết bao lần có thể hội ngộ cùng trăng, nhưng người đều bỏ lỡ dịp
đó Người đã xem trăng như người dưng, và giờ là lúc người bị cắn rứt lương tâm tột độ
Khổ 6=>Khổ cuối bài thơ, Nguyễn Duy đưa người đọc cùng đắm chìm trong suy tư, trong
chiêm nghiệm về vầng trăng tình nghĩa một thời:
Trang 8"Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình."
- “Trăng tròn vành vạnh” là hiện diện cho quá khứ đẹp đẽ không thể phai mờ Nó đối lập với
con người vô tình đổi thay, đối lập với ánh điện cửa gương dễ bị chi phối bởi hoàn cảnh Hai
tiếng “kể chi” như một lời khẳng định thể hiện sự bao dung độ lượng của trăng
- Ánh trăng được nhân hoá và khoảnh khắc “im phăng phắc” là cái lặng im của sự nghiêm
khắc mà bao dung, của sự thấu hiểu và độ lượng, tha thứ Sự im lặng của trăng đủ để nhà thơ
“giật mình” Cái giật mình ấy làm cho con người trở nên đáng trọng hơn Cái “giật mình” là
cảm giác và phản xạ tâm lí có thật của một người biết suy nghĩ, chợt nhận ra sự vô tình, bạc
bẽo, sự nông nổi trong cách sống của mình
- Cái “giật mình” của sự ăn năn, tự trách, tự thấy phải đổi thay trong cách sống Cái “giật mình” tự nhắc nhở bản thân không bao giờ được làm người phản bội quá khứ, phản bội thiên nhiên, sùng bái hiện tại mà coi rẻ quá khứ Con người “giật mình” trước ánh trăng là sự bừng
tỉnh của nhân cách, là sự trở về với lương tâm trong sạch, tốt đẹp
- Đó là lời ân hận, ăn năn day dứt, làm đẹp con người Nguyễn Duy thầm nhắc nhở chính mình và cũng đồng thời nhắc nhở chúng ta, những người đang sống trong hoà bình, hưởng những tiện nghi hiện đại, đừng bao giờ quên công lao của biết bao người đi trước Trân trọng,
khắc ghi, tri ân kỉ niệm “Uống nước nhớ nguồn”.
3 Đánh giá, mở rộng
Đánh giá=> Với giọng thơ trầm tĩnh, sâu lắng, hai đoạn thơ trên đã gây nhiều xúc động
cho người đọc Nó như là lời tâm sự, lời tự thú, lời tự nhắc chân thành Qua đoạn thơ, tác giả muốn nói rằng: phải thuỷ chung, trọn vẹn, phải nghĩa tình sắt son với nhân dân, với đất nước,
và ngay với chính bản thân mình
Mở rộng=>Cũng lối sống thủy chung, ân tình đó ta lại liên tưởng tới bài thơ “Bếp lửa” của
Bằng Việt.Bài thơ khẳng định: hãy sống ân tình, thuỷ chung với quê hương, với quá khứ, với lịch sử và nhân dân Chẳng ai hạnh phúc nếu không biết trân trọng, tri ân và chung thuỷ với quá khứ
III Kết bài
Hai khổ thơ trênmang tính chất triết lí sâu sắc, nhẹ nhàng cảnh tỉnh ai đó đã lãng quên quá khứ tốt đẹp Cần biết sống thủy chung, nghĩa tình Cuộc sống hôm nay dù không còn bom đạn chiến tranh nhưng vẫn còn đó một cuộc đấu tranh với chính mình để loại bỏ cái vô tình, bội bạc, để hướng tới cuộc sống tốt đẹp Hai khổ thơ trên đã, đang và sẽ soi rọi vào
những góc tối của tâm hồn để con người nhận ra chính mình và có những cái "giật mình"
đáng quý
Trang 9
-ĐỀ SỐ 3
Cảm nhận của em về đoạn thơ:
“ … Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”
(Ánh trăng – Nguyễn Duy – SGK Ngữ văn 9 tập 1, 2008)
I Mở bài
Vầng trăng dịu mát, sáng trong, vầng trăng huyền diệu tròn đầy tự bao giờ đã trở nên thân thương gắn bó với con người Nếu vị thi tiên Lí Bạch khi xa quê đã không thể quên ánh
trăng trên đỉnh núi Nga Mi:“Ngẩng đầu nhìn trăng sáng/ Cúi đầu nhớ cố hương” và nếu Bác Hồ kính yêu của chúng ta coi trăng như bè bạn tri âm
“Trăng vào cửa sổ đòi thơ” thì Nguyễn Duy- nhà thơ trưởng thành thời kháng chiến chống
Mĩ lại coi trăng là nguồn sáng lung linh để thanh lọc tâm hồn, để ăn năn hối lỗi Bài thơ “Ánh trăng” (1978) của ông được khơi nguồn từ những cảm xúc chân thành và cao đẹp như thế.
Đặc biệt 4 khổ thơ sau đã thể hiện sự trăn trở, suy tư của nhân vật trữ tình về thái độ sống với quá khứ:
“ … Từ hồi về thành phố
quen ánh điện, cửa gương
vầng trăng đi qua ngõ
như người dưng qua đường
Thình lình đèn điện tắt
phòng buyn-đinh tối om
vội bật tung cửa sổ
đột ngột vầng trăng tròn
Trang 10Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng
như là đồng là bể
như là sông là rừng
Trăng cứ tròn vành vạnh
kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc
đủ cho ta giật mình”
II Thân bài
1.Khái quát chung
“Ánh trăng” là câu chuyện nhỏ được kể theo trình tự thời gian từ quá khứ đến hiện tại
gắn với các mốc sự kiện trong cuộc đời con người Dòng xúc cảm của nhà thơ cũng men theo dòng tự sự này mà bộc lộ tâm tư, suy ngẫm chiêm nghiệm Theo dòng tự sự ấy mạch cảm xúc
đi từ quá khứ đến hiện tại và lắng kết trong cái "giật mình" ở cuối bài thơ Bố cục bài thơ chia
làm 3 phần, 4 khổ thơ trên nằm ở phần 2 và 3 của bài
2.Cảm nhận 4 khổ thơ
- Nếu như ở hai khổ thơ đầu, tác giả đưa người đọc trở về với quá khứ xa xăm, thì đến với khổ ba, Nguyễn Duy lại đã đưa người đọc trở về với hiện tại trong sự tác động của hoàn cảnh đến con người, khiến con người lãng quên vầng trăng:
“Từ hồi về thành phố quen ánh điện cửa gương vầng trăng đi qua ngõ như người dưng qua đường”
- Thành phố là một địa điểm khác, hoàn toàn mới mẻ, đối lập với không gian sống hồi nhỏ và
khi còn là người lính trên chiến trường Hình ảnh “ánh điện cửa gương” là hình ảnh hoán dụ,
biểu tượng cho cuộc sống đủ đầy, tiện nghi, khép kín trong những căn phòng hiện đại nơi phồn hoa đô thị, rời xa với thiên nhiên
- Từ đó, nhà thơ đã diễn tả sự thay đổi tình cảm của con người: “Vầng trăng tri kỉ, tình nghĩa” kia đã trở thành “người dưng qua đường” Vầng trăng đã được nhân cách hóa Vầng
trăng đi qua ngõ nhưng con người hờ hững, thờ ơ, không còn nhận ra trăng từng là người bạn tri kỉ, tình nghĩa một thời nữa
- Câu chuyện tâm tình được kể ngắn gọn, súc tích, mộc mạc, giản dị mà chân thành; những câu chữ đầu dòng thơ không viết hoa đã diễn tả dòng suy tư miên man không dứt của nhà thơ trước sự chảy trôi của thời gian, năm tháng và sự thay đổi của lòng người trước cuộc sống tiện nghi
- Tưởng chừng như “trăng” cứ thế mà chìm khuất đi mãi mãi, người với “trăng” sẽ chẳng
còn cơ hội mà gặp gỡ nhau Bởi trước phồn hoa đô hội, dưới ánh sáng cửa gương, đèn điện,
dưới sự bận bịu, lo toan cho cuộc sống của con người thì “trăng” sẽ trở nên nhạt nhòa, chìm
khuất nhưng nó đã có dịp bừng sáng lên khi một tình huống bất ngờ xảy đến, để rồi đánh thức biết bao nhiêu là suy ngẫm, kỉ niệm dội về trong lòng thi nhân: