1 Khái niệm luật môi trường Việc định nghĩa, xác định phạm vi điều chỉnh của luật môi trường gắn liền với khái niệm luật môi trường Như đã trình bày ở trên, nội hàm của luật môi trường khá rộng kèm th[.]
Trang 11 Khái niệm luật môi trường:
Việc định nghĩa, xác định phạm vi điều chỉnh của luật môi trường gắnliền với khái niệm luật môi trường Như đã trình bày ở trên, nội hàm củaluật môi trường khá rộng kèm theo lịch sử phát triển chưa dài nên việcđưa ra định nghĩa về luật môi trường là không dễ dàng
Có thể đưa ra định nghĩa về luật môi trường dựa vào những phân tích vềphạm vi của luật môi trường như sau “ Luật môi trường là lĩnh vực phápluật chuyên nghành bao gồm các QPPPL, các quy tắc pháp lý điều chỉnhcác quan hệ phát sinh giữa các chủ thể trong quá trình khai thác , sửdụng tác động đến một hoạc các yếu tố của môi trường trên cơ sở kếthợp các phương pháp điều chỉnh khác nhau nhằm bảo vế cách có hiệu quảmôi trường sống con người”
Định nghĩa cho thấy các quan hệ xã hội phát sinh phạm vi tác động củaluật môi trường phải gắn với việc bảo vệ môi trường sống của con người.Không phải bất cứ sự tác động nào của các chủ thể môi trường cũng làmphát sinh quan hệ pháp luật môi trường, mà các vấn đề pháp luật môitrường chỉ nảy sinh khi có sự tác động gây tổn hại hoặc có nguy cơ gâytổn hại môi trường
2 Đối tượng điều chỉnh của luật môi trường?
-Là các quan hệ xã hội phát sinh trực tiếp trong hoạt động khai thác, bảo
vệ và quản lý yếu tố môi trường
-nđối tượng điều chỉnh của luật bảo vệ môi trường rất đa dạng và phongphú bao gồm các nhóm:
Quan hệ giữa nhà nước và cá nhân , tổ chức trong hoạt động quản lý nhànước về môi trường
Quan hệ cá nhân, tổ chức với nhau
Trang 23 Quá trình hình thành và phát triển của pháp luật luật môi trường ở Việt Nam?
1 Trước năm 1986
1.1 Bối cảnh xã hội
Như chúng ta biết, sau nhiều năm chiến tranh kéo dài, đất nước bị tàn phánặng nề Việt Nam đã phải đối phó với vô vàn khó khăn Những hậu quả và tệnạn xã hội do chiến tranh để lại, dòng người tị nạn, chiến tranh ở biên giới TâyNam, chiến tranh ở biên giới phía Bắc, bao vây, cấm vận của Mỹ và các nướcphương Tây, thêm vào đó thiên tai liên tiếp xảy ra… đã đặt Việt Nam trướcnhững thử thách khắc nghiệt Hơn nữa, những khó khăn càng trầm trọng do xuấtphát từ các nguyên nhân chủ quan, nóng vội và duy ý chí muốn xây dựng lạiđất nước nhanh chóng mà không tính đến những điều kiện cụ thể Điều này đãdẫn đến đầu những năm 80, nước ta lâm vào tình trạng khủng hoảng kinh tế -
xã hội trầm trọng và bị cô lập về ngoại giao Nhân tình hình đó, các thế lựcchống đối đã lợi dụng những khó khăn của Việt Nam để câu kết với nhau,chống phá ta Ta còn rất ít bạn bè Một số nước trước đây ủng hộ Việt Namtrong kháng chiến chống Mỹ đã xa lánh ta Quan hệ giữa Việt Nam với cácnước ASEAN và các nước lớn (trừ Liên Xô và Ấn Độ) gặp nhiều vướng mắc
và không giải tỏa được khiến cho nền an ninh nước ta bấp bênh khi phải đốiphó với sự căng thẳng ở cả hai đầu biên giới Trong lúc đó, những khó khăn vềkinh tế lại càng chồng chất vì phải chi tiêu rất lớn cho quân sự, quốc phòng Trước bối cảnh xã hội như vậy đã không cho phép đất nước ta chú ý nhiềuđến vấn đề môi trường Tất cả những cố gắng trong thời kỳ đó đều tập trungcho việc chiến thắng đế quốc Mỹ, giành độc lập dân tộc Tiếp đó sau khi giảiphóng miền Nam, thống nhất đất nước, vấn đề môi trường cũng không được chútrọng vì mối quan tâm của Đảng và Nhà nước ta bấy giờ là hàn gắn vết thươngchiến tranh, phát triển kinh tế và thoát ra khỏi sự khủng hoảng kinh tế xã hội
Trang 3đang hoành hành từ thời gian sau chiến tranh đến năm 1986, khi chính sách đổimới được khởi xướng
Cũng trong giai đoạn này,chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng vàNhà nước giường như không đi đôi với việc bảo vệ môi trường Một mặt do bốicảnh xã hội, mặt khác vấn đề ô nhiễm, suy thoái môi trường lúc đó cũng chưabiểu hiện rõ nét như các biến động xấu của thiên nhiên do sự hủy hoại môitrường chưa thể hiện ở mức cao Sự ô nhiễm trong các đô thị và vùng nôngthôn chưa đến mức báo động do số lượng ô tô, xe máy, các thiết bị, máy móc
có chứa chất thải độc hại chưa được sử dụng nhiều Phân bón, thuốc trừ sâutrong sản xuất nông nghiệp cũng được sử dụng ở mức hạn chế Số lượng Nhàmáy, xí nghiệp nhỏ do công nghiệp chưa phát triển… Điều này một phần dẫnđến tâm lý chủ quan chung, mọi người thiếu quan tâm đến việc bảo vệ môitrường
Hệ thống pháp luật Viêt Nam trước năm 1986 cũng chưa hoàn chỉnh Cơchế bao cấp với sự chi phối của hệ thống chỉ tiêu kế hoạch trong các quan hệkinh tế, xã hội đã hạn chế sự phát triển của pháp luật Ngay cả những ngànhluật thiết thực nhất cho thời kỳ đó như luật kinh tế, luật ngân hàng, tài chínhvẫn không phát triển Như vậy, việc đòi hỏi cho ra một đạo luật chuyên biệt vềmôi trường còn khá xa lạ Mặc dù đã có một số văn bản pháp luật điều chỉnhsong các quy định đó cũng chỉ liên quan đến một số khía cạnh của bảo vệ môitrường chứ chưa nhằm trực tiếp vào việc bảo vệ các yếu tố môi trường Điềunày cho thấy vấn đề môi trường chỉ là phần thứ yếu, phái sinh trong hệ thốngpháp luật lúc đó
Hơn nữa do bị cô lập về ngoại giao nên quan hệ của Việt Nam với cácnước trên thế giới càng trở nên khó khăn Vì vậy việc hợp tác quốc tế rất hạnchế Những quy định của pháp luật môi trường ở giai đoạn này chỉ xuất phát từ
Trang 4yêu cầu quản lý nhà nước và giới hạn trong phạm vi quốc gia, chưa có mộtđiều ước quốc tế nào nói về bảo vệ môi trường mà Việt Nam là thành viên Như vậy trước năm 1986, Việt Nam đã trải qua biết bao thăng trầm thửthách Nhân dân ta đã đạt được những thắng lợi đáng kể trong các lĩnh vưc kinh
tế - xã hội và trong đấu tranh bảo vệ Tổ quốc Đồng thời chúng ta cũng gặpkhông ít khó khăn và yếu kém trong đường lối lãnh đạo đã dẫn đến khủnghoảng kinh tế - xã hội đòi hỏi Đảng ta phải đổi mới Với bối cảnh xã hội đó,việc bảo vệ môi trường còn quá mờ nhạt và không được quan tâm
1.2 Các văn bản pháp luật
Xuất phát từ các nguyên nhân trên, luật môi trường trong giai đoạn này chưaxuất hiện với tư cách là lĩnh vực riêng Khó có thể tìm thấy văn bản pháp luậtriêng nào về vấn đề môi trường nhưng chúng ta có thể thấy Nhà nước cũng đã
có những ý tưởng về bảo vệ môi trường măc dù vấn đề thể chế hóa, luật hóacác ý tưởng này chưa được toàn diện
Nhà nước đã có những cố gắng nhất định được ghi nhận trong các văn bảnsau:
+ Điều đáng chú ý nhất là bảo vệ môi trường trong giai đoạn này được coi
là đòi hỏi hiến định Điều 36 Hiến pháp năm 1980 quy định: “Các cơ quan nhànước, xí nghiệp, hợp tác xã, đơn vị vũ trang nhân dân và công dân đều cónghĩa vụ thực hiện chính sách bảo vệ cải tạo và tái sinh các nguồn tài nguyênthiên nhiên, bảo vệ cải tạo môi trường sống”
+ Văn bản sớm nhất có đề cập đến vấn đề bảo vệ môi trường là sắc lệnh
số 142/SL do chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 21/12/1949 quy định việc kiểmsoát lập biên bản các hành vi vi phạm pháp luật bảo vệ rừng
Trang 5+ Sau đó lần lượt là sự xuất hiện của các văn bản điều chỉnh các vấn đềliên quan đến môi trường như:
- Nghị quyết 36/CP ngày 11/03/1961 của Hội đồng Chính phủ về việc quản
lý, bảo vệ tài nguyên dưới lòng đất
- Chỉ thị số 07/TTg ngày 16/01/1964 về thu tiền bán khoán lâm sản và thutiền nuôi rừng
- Nghị quyết số 183/CP ngày 25/09/1966 về công tác trồng cây gây rừng
- Chỉ thị số 127/CP ngày 24/05/1971 của Hội đồng Chính phủ về công tácđiều tra cơ bản tài nguyên và điều kiện thiên nhiên
- Pháp lệnh về bảo vệ rừng ban hành ngày 11/09/1972
Ta có thể dễ dàng nhận thấy một số đặc điểm như sau của pháp luật ViệtNam về bảo vệ môi trường trong giai đoạn này:
+ Các văn bản trong thời kỳ này chủ yếu được ban hành dưới dạng văn bảndưới luật;
+ Các quy định pháp luật chỉ liên quan đến một số khía cạnh của bảo vệmôi trường xuất phát từ yêu cầu quản lý nhà nước, nhằm đảm bảo sự kiểm soátchặt chẽ các quan hệ xã hội của Nhà nước chứ chưa trực tiếp nhắm vào mụctiêu bảo vệ các thành tố của môi trường hay nói cách khác, khía cạnh môitrường chỉ mang tính chất phái sinh xuất phát từ các quan hệ xã hội được điềuchỉnh Từ đó, cách tiếp cận mang tính môi trường như các quan điểm phổ biếntrên bình diện quốc tế chưa được thể hiện;
+ Nội dung các quy định nói chung còn lạc hậu, không những chưa phản ánh
và đáp ứng được các đòi hỏi khách quan về hợp tác quốc tế trong bảo vệ môitrường mà còn chưa tiệm cận với các quan điểm hiện đại được thể hiện trongcác công ước quốc tế
2 Từ năm 1986 đến nay
Trang 62.1 Bối cảnh xã hội
Khủng hoảng kinh tế xã hội cuối những năm 70 và đầu những năm 80 đãdẫn đến những cuộc cải cách kinh tế sâu sắc bằng việc xóa bỏ cơ chế tập trungbao cấp và chuyển sang cơ chế kinh tế thị trường có định hướng XHCN Bêncạnh việc mang lại những kết quả tốt đẹp, kinh tế thị trường cũng là nguyênnhân của nhiều hiện tượng kinh tế xã hội tiêu cực, trong đó có suy thoái môitrường Vì chạy theo lợi nhuận, làm giàu bằng mọi giá nên các nguồn tài nguyêncủa đất nước bị khai thác bừa bãi Nạn dân chúng đua nhau đi đào vàng, khaithác trầm, gỗ quý, đá quý diễn ra ở quy mô lớn đã làm cho môi trường ở nhiềunơi trở nên suy thoái nghiêm trọng Quá trình đô thị hóa dưới tác động của kinh
tế thị trường cũng làm tăng sức ép môi trường ở các thành phố và thị xã Sốlượng máy móc thiết bị, ô tô, xe máy tăng lên gấp nhiều lần so với 10 nămtrước đó, lượng khí thải từ các máy móc thiết bị này đã làm cho môi trường,nhất là môi trường đô thị bị ô nhiễm
Sức ép của vấn đề ô nhiễm môi trường tăng lên cùng với việc sử dụng rộngrãi các hóa chất trừ sâu bệnh, các chất kích thích tăng trọng Nhiều vụ ngộ độcthức ăn đã liên tiếp xảy ra ở nhiều nơi
Những hậu quả của việc chiến tranh và sự phá hoại của con người đối vớirừng bắt đầu khởi động sự trả thù Những cơn lũ quét diễn ra liên tục ở nhữngnơi rừng bị phá trụi là bằng chứng cho sự trả thù
Tất cả những nguyên nhân trên đã làm cho vấn đề bảo vệ môi trường trởthành thách thức lớn của xã hội Kể từ 1986, đặc biệt là những năm đầu củathập kỉ 90, bảo vệ môi trường trở thành nguyên tắc hiến định Luật môi trườngđược coi là một lĩnh vực quan trọng trong hệ thống pháp luật Việt Nam
2.2 Các văn bản pháp luật
Trang 7Cùng với Luật bảo vệ môi trường, và một loạt các văn bản pháp luật quan trọng đã được ban hành từ trước 1990 như: Luật Bảo vệ sức khoẻ nhân dân (1989), Pháp lệnh về thu thuế tài nguyên (1989), Pháp lệnh Bảo vệ đê điều (1989), Pháp lệnh bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản (1989); từ năm 1986 đến nay Nhà nước Việt Nam đã ban hành thêm nhiều bộ luật, pháp lệnh khác có liên quan đến công tác Bảo vệ môi trường, đó là:
- Hiến pháp sửa đổi (2001)
- Bộ Luật Hình sự sửa đổi (1999)
- Luật Khoa học và Công nghệ
- Luật Bảo vệ và phát triển rừng (1991)
- Luật Đất đai (1993)
- Luật Dầu khí (1993)
- Luật Khoáng sản (1996)
- Luật Tài nguyên nước (1998)
- Luật Đầu tư nước ngoài (1997)
- Luật Khuyến khích đầu tư trong nước (1999)
- Pháp lệnh Thú y (1993)
- Pháp lệnh Bảo vệ và kiểm dịch thực vật (1993)
- Pháp lệnh An toàn và kiểm soát bức xạ (1996)
- Pháp lệnh Phí và lệ phí (2001)
4.Luật môi trường trong mối tương quan với sự phát triển kinh tế, xã hội ?
Giữa môi trường và sự phát triển có mối quan hệ chặc chẽ: môi trường là địabàn và đối tượng của sự phát triển, còn phát triển là nguyên nhân tạo nên cácbiến đổi của môi trường Luật môi trường đưa ra bảo vệ đại bàn và đối tượngcủa kinh tế xã hội
Trang 8Bảo vệ môi trường chính là để giúp cho sự paht1 triển kinh tế cũng như xãhội được bền vững Kinh tế xã hội phát triển giúp chúng ta có đủ điều kiện đểđảm bảo an ninh quốc phòng , giữ vững độc lập chủ quyền của dân tộc Điều
đó lại tạo điều kiện ổn định chính trị xã hội để kinh tế phát triển Bảo vệ môitrường là việc làm không chỉ có ý nghĩa hiện tại, mà quan trọng hơn , cao cảhơn là nó có ý nghĩa cho tương lai
5.Thực trạng pháp luật trong bảo vệ môi trường ở Việt nam hiện nay.
Mặc dù các cấp, các ngành đã có nhiều cố gắng trong việc thực hiện chínhsách, pháp luật về bảo vệ môi trường (BVMT), nhưng tình trạng ô nhiễm môitrường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước đã và đang ngày càng trở nên nghiêmtrọng ở Việt Nam Nguồn nước mặt ở một số nơi bị ô nhiễm, nhất là trong cáckhu đô thị, xung quanh các KCN, làng nghề Tại các lưu vực sông, ô nhiễm vàsuy thoái chất lượng nước tập trung ở vùng trung lưu và hạ lưu, nhiều nơi ônhiễm nghiêm trọng, như ở lưu vực sông Nhuệ - Đáy, sông Cầu, hệ thống sôngĐồng Nai Trong đó phổ biến là ô nhiễm hữu cơ tại các lưu vực sông như sôngNgũ Huyện Khê (Bắc Ninh), sông Nhuệ đoạn chảy qua Hà Nội, sông Sài Gònđoạn chảy qua Bình Dương, Thành phố Hồ Chí Minh ; ô nhiễm chất dinhdưỡng, kim loại nặng trong nước dưới đất tại vùng Đồng bằng Bắc bộ như: khuvực Hà Đông, Hoài Đức (Hà Nội), Ý Yên, Trực Ninh (Nam Định), thành phốThái Bình,
Đối với môi trường không khí, tại các điểm, nút giao thông, các công trình khuvực xây dựng, ô nhiễm không khí có dấu hiệu gia tăng, nhất là trong các đô thịlớn Tại Thành phố Hồ Chí Minh, nồng độ chất ô nhiễm trong không khí khuvực ven đường giao thông, trong đó chủ yếu là CO tăng 1,44 lần và bụi PM10
Trang 9tăng 1,07 lần Còn tại Hà Nội, nếu không có giải pháp nào thì nồng độ phátthải bụi mỗi năm có thể đạt 200mg/m3 vào năm 2020, gấp 10 lần mức khuyếncáo của Tổ chức Y tế thế giới.
Cùng với ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí thì ô nhiễm đất đai đang trở nênđáng báo động Nhất là trong những năm gần đây, do nền kinh tế nước ta pháttriển đi lên công nghiệp hoá, hiện đại hoá, nhiều đô thị và thành phố được hìnhthành thì tình hình ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng Nước thải từ các nhà máy
và khu dân cư đô thị làm ô nhiễm nguồn nước, nước bị ô nhiễm thì đất cũng bị
ô nhiễm nặng nề - môi trường đất ngày càng ô nhiễm Tại các vùng ven các đôthị lớn như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hoặc các vùng tập trung các hoạtđộng sản xuất công nghiệp, khai khoáng như Thái Nguyên, Đồng Nai, ô nhiễmđất do chất thải từ các hoạt động công nghiệp, xây dựng, sinh hoạt thể hiện rõnhất, hàm lượng kim loại nặng trong đất có xu hướng gia tăng Và theo dự báocủa các cơ quan nghiên cứu thì mức độ ô nhiễm môi trường đất vào năm 2020
sẽ tăng lên từ 2-3 lần so với hiện tại và các chỉ số ô nhiễm sẽ tịnh tiến với tốc
độ phát triển công nghiệp và đô thị hoá Nếu không có những giải pháp chínhsách và quản lý thì chất lượng môi trường đất của Việt Nam sẽ bị suy giảm đếnmức báo động và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của cộng đồng
Tại các khu vực khai thác khoáng sản, hoạt động khai thác khoáng sản đã vàđang gây nhiều tác động xấu đến môi trường xung quanh như thải đất đá vànước thải mỏ, phát tán bụi thải, quặng xỉ ngấm xuống nguồn nước hoặc phát tán
ra môi trường; làm thay đổi hệ sinh thái rừng, suy thoái và ô nhiễm đất nôngnghiệp Ngoài ra, hiện nay nhiều tổ chức, cá nhân chưa thực hiện hoặc thực hiệnchưa tốt nghĩa vụ cải tạo, phục hồi môi trường sau khi đóng cửa mỏ, giảm hiệuquả sử dụng đất, đặc biệt tại khu vực tập trung nhiều mỏ khai thác khoáng sản
Và hậu quả của ô nhiễm môi trường từ những hoạt động khai thác khoáng sản
đã quá rõ ràng
Trang 10Về đa dạng sinh học, thế giới thừa nhận Việt Nam là một trong những nước cótính đa dạng sinh học vào nhóm cao nhất thế giới với những kiểu hệ sinh thái
tự nhiên, nguồn gen phong phú và đặc hữu Tuy nhiên, đa dạng sinh học nước
ta đang bị suy giảm nhanh, tốc độ tuyệt chủng các loài cao Trong 4 thập kỷqua, theo ước tính sơ bộ đã có 200 loài chim bị tuyệt chủng và 120 loài thú bịdiệt vong Trong thời gian từ 2011-2015, đã phát hiện và xử lý 3.823 vụ viphạm pháp luật về quản lý động vật hoang dã với 58.869 các thể động vậthoang dã và 3.078 cá thể thuộc loài nguy cấp, quý, hiếm được phát hiện Quátrình phát triển kinh tế - xã hội, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa đã tạo ranhững thành quả cho đất nước trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo, vươn lênthành quốc gia có thu nhập trung bình nhưng cũng đã tạo ra không ít áp lực đốivới môi trường tự nhiên, đa dạng sinh học, không gian sinh tồn của các loài bịthu hẹp, chất lượng môi trường sống bị thay đổi do tác động của các hoạt độngkhai thác, đánh bắt, do phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng như đường giao thông,thủy điện, khu đô thị
Bên cạnh đó, vấn đề môi trường tại các khu vực như đô thị, nông thôn và cáclàng nghề cũng đang ở mức báo động Những năm gần đây, dân số ở các đô thịtăng nhanh tạo ra sức ép về nhà ở, nước sinh hoạt, năng lượng, dịch vụ y tế vàsong song với nó là lượng chất thải (nước, rác thải) tăng, giảm diện tích câyxanh, diện tích nước mặt, tăng mật độ giao thông và lượng khí thải, bụi chì do
đó cũng tăng theo Kết quả quan trắc môi trường không khí đô thị do cơ quanbảo vệ môi trường thực hiện cho thấy, hầu hết các đô thị Việt Nam đều bị ônhiễm không khí trầm trọng, nhất là ô nhiễm bụi, ô nhiễm khí SO2, CO, NO2…
và tiếng ồn
Vấn đề thu gom, xử lý rác thải, đặc biệt là rác thải y tế và rác thải rắn côngnghiệp, tiểu thủ công nghiệp ở các đô thị cũng ngày càng khó khăn Ước tính,mỗi năm toàn quốc thải ra khoảng 13 triệu tấn rác, trong đó khu vực đô thị là
7 triệu tấn/năm, chiếm 55,8%, tuy nhiên, chỉ có khoảng 60-70% chất thải rắn
Trang 11được thu gom và xử lý Việc thu gom và xử lý chất thải đô thị được thực hiệnchủ yếu bằng phương pháp chôn lấp, mới chỉ có 16/63 tỉnh, thành phố có bãichôn lấp được thiết kế xây dựng hợp vệ sinh, nhưng hầu hết đều chưa đồng bộ,nên vẫn gây ô nhiễm môi trường đất, ô nhiễm nguồn nước và ô nhiễm khôngkhí khu vực lân cận Về hệ thống cống thoát nước thải tại các khu đô thị cũngkhông đúng tiêu chuẩn, không có bất kỳ một hệ thống xử lý nước thải tập trung.Nước thải không được xử lý trước khi đổ vào hệ thống thoát nước chung và đổvào các dòng sông, nên gây ô nhiễm môi trường rất trầm trọng.
Nếu khu vực đô thị đang đối mặt với thách thức về ô nhiễm không khí, ứ đọngrác thải công nghiệp thì ở nông thôn lại đang đối mặt với vấn đề ô nhiễm môitrường, nhà vệ sinh hoặc ô nhiễm nguồn nước do chất thải từ các làng nghề; ônhiễm môi trường đất do sử dụng quá nhiều thuốc bảo vệ thực vật và phân bónhoá học Theo thống kê, mỗi năm ở khu vực nông thôn phát sinh hàng chụctriệu tấn rác thải sinh hoạt, trong đó có khoảng 80% khối lượng rác thải, nướcthải sinh hoạt và vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật, thuốc trừ sâu – loại rác thảinguy hại chưa được thu gom, xử lý hợp vệ sinh mà xả trực tiếp ra môitrường… làm cho nguồn nước, không khí nông thôn bị ô nhiễm trầm trọng Việclạm dụng phân bón hoá học, thuốc kích thích tăng trưởng, thuốc bảo vệ thựcvật, thuốc trừ sâu không tuân thủ quy trình kỹ thuật, không đảm bảo thời giancách ly làm phát sinh và gia tăng các khí CH4, H2S, NH3 gây ô nhiễm môitrường, đặc biệt là tại các khu vực chuyên canh nông nghiệp sử dụng phân bón,thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy trình kỹ thuật như Đông Anh (Hà Nội),Hiệp Hoà (Bắc Giang), Yên Định (Thanh Hoá), Tây Nguyên (Đức Trọng, thànhphố Đà Lạt) Theo đó, nhiều bệnh dịch đã lây lan nhanh chóng, gây thiệt hạilớn về kinh tế và đe doạ nghiêm trọng đến sức khoẻ nhân dân
Trang 12Bên cạnh đó, tình trạng thoái hoá đất đang diễn ra trên diện rộng ở nhiều vùngnông thôn Việt Nam, ví dụ như rửa trôi, xói mòn, hoang hoá, phèn hoá, mặnhoá, khô hạn, ngập úng, lũ quét và xói lở đất Ngoài ra, môi trường ở các làngnghề nông thôn nước ta hiện nay cũng đang đối mặt với nạn ô nhiễm nghiêmtrọng Với hơn 5.000 làng nghề, hoạt động sản xuất nghề nông thôn, bên cạnhnhững tác động tích cực là tạo việc làm cho hơn chục triệu lao động thì mức độ
ô nhiễm và tỷ lệ người mắc bệnh ở đây cũng có xu hướng ngày càng tăng, tuổithọ của người dân cũng giảm và thấp hơn 10 năm so với tuổi thọ trung bìnhtoàn quốc Nhiều làng nghề chưa xử lý được vấn đề rác và nước thải, gây mất
mỹ quan và gây ô nhiễm môi trường sinh thái nông thôn Thậm chí, nhiều địaphương xảy ra hiện tượng tận dụng các ao hồ, vùng trũng để đổ rác thải, hìnhthành các hố chôn lấp rác tự phát, không đảm bảo quy trình kỹ thuật, làm ônhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm
Theo kết quả khảo sát của Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường (Đại họcBách khoa Hà Nội) và Bộ Khoa học và Công nghệ cho thấy, 100% mẫu nướcthải ở các làng nghề đều cho thông số ô nhiễm vượt tiêu chuẩn cho phép Riêng
Hà Nội, khảo sát tại 40 xã cho kết quả khoảng 60% số xã bị ô nhiễm nặng từcác hoạt động sản xuất
Bên cạnh những vấn đề môi trường nêu trên là sự xuất hiện ngày càng nhiềuxung đột về môi trường Trong thời gian qua, các vụ xung đột môi trường ởnước ta ngày càng nhiều, tập trung vào một số lĩnh vực, địa bàn, đối tượng chủyếu như: xung đột trong tiếp cận, khai thác và sử dụng các nguồn tài nguyênthiên nhiên như: đất đai, nguồn nước, rừng đồng thời chất thải của quá trìnhsản xuất, tiêu dùng ngày càng có xu hướng gia tăng và có những tác động tiêucực đến đời sống người dân và an ninh trật tự xã hội
Ngoài ra, quá trình đô thị hóa diễn ra rất nhanh, đồng thời với dòng người từnông thôn đổ về các đô thị, trong khi đó việc quy hoạch, phát triển cơ sở hạ
Trang 13tầng không theo kịp đã làm nảy sinh xung đột, mâu thuẫn trong cộng đồng, khudân cư ngày càng nhiều, có khi gay gắt Vấn đề giải quyết nạn thiếu nước sạchvào mùa hè, nạn úng lụt vào mùa mưa, nước thải, chất thải rắn, độc hại ở đôthị không được xử lý làm ô nhiễm môi trường; việc lấn chiếm vỉa hè, hồ ao,kênh rạch, nơi công cộng, không gian chung để xây dựng, cơi nới nhà cửa, làmnơi buôn bán, dịch vụ… trở thành những vấn đề bức xúc ở các thành phố lớn,các khu đô thị.
Những xung đột môi trường diễn ra trong quá trình phát triển các KCN, làngnghề Ở nhiều nơi, các nhà máy được xây dựng, hoạt động từ trước khi đô thịphát triển Đến nay, khu dân cư, nhà ở của dân được xây dựng xung quanh nhàmáy, nhiều nhà máy đã cũ nát, công nghệ lạc hậu, từ đó nảy sinh xung đột dochất thải, nước thải, ô nhiễm môi trường không khí, nước, tiếng ồn KCN, KCXtuy được xây dựng cách xa khu dân cư nhưng vì tại một số KCN, KCX chưacoi trọng đúng mức công tác BVMT cho nên vẫn ảnh hưởng xấu, gây ô nhiễmmôi trường cho các khu vực xung quanh Gần đây, một số vụ việc ô nhiễm môitrường liên quan đến các dự án công nghiệp ở một số tỉnh đã đe dọa xung độtmôi trường
Vai trò của pháp luật trong việc bảo vệ môi trường:
Thực tiễn sản xuất và đời sống xã hội đòi hỏi phải có các chuẩn mực trong mọihành vi ứng xử, giao tiếp cho mọi thành viên trong xã hội tuân theo Những vănbản quy định những nguyên tắc như vậy người ta gọi là văn bản quy phạm phápluật, được nhà nước đảm bảo cho nó được thực hiện Các văn bản quy phạmpháp luật về môi trường cũng chính là những quy tắc xử sự chung nằm trongkhuôn khổ pháp luật
Là một lĩnh vực trong hệ thống pháp luật bảo vệ Việt nam, pháp luật bảo vệmôi trường cũng có các vai trò của phap luật nói chung và cũng có những vaitrò riêng của nó Đó là pháp trong luật quản lí nhà nước đối với lĩnh vực bảo
Trang 14vệ môi trường là cơ sở pháp lí cho việc quy định cơ cấu tổ chức của các cơquan quản lí nà nước đối với lĩnh vực bảo vệ môi trường, là cơ sở pháp lí chohoạt động thanh tra kiểm tra, giám sát, xử lí vi phạm pháp luật về bảo vệ môitrường, và là cơ sở pháp lí cho công tác bảo vệ môi trường Nó được thể hiệnnhư sau:
Thứ nhất là pháp luật trong quản lí nhà nước đối với lĩnh vực bảo vệ môitrường là cơ sở pháp lí quy định cơ cấu tổ chức của các cơ quan quản lí nhànước trong lĩnh vực bảo vệ môi trường Có thể thấy pháp luật bảo vệ môitrường có một vai trò quan trọng đối với lĩnh vực môi trường.Hệ thống cơ quanquản lí môi trường nằm trong hệ thống cơ quan nhà nước nói chung và được tổchức thống nhất từ trung ương xuống địa phương
Thứ hai là, pháp luật trong quản lí nhà nước đối với lĩnh vực môi trường là cơ
sở pháp lí quy định hoạt động của các cơ quan quản lí nhà nước trong lĩnh vứcbảo vệ môi trường
Thứ ba là pháp luật trong quản lí nhà nước đối với lĩnh vực bảo vệ môi trường
là cơ sở pháp lí cho việc thanh tra, kiểm tra, giám sát và sử lí các vi phạmpháp luật trong lĩnh vực môi trường.Việc thanh tra, giám sát được thực hiệnthường xuyên , định kì hàng năm hoặc kiểm tra đột xuất dựa vào các văn bảnpháp luật do nhà nước ban hành, còn xử lí vi phạm được áp dụng cho mọi cánhân tổ chức trong và ngoài nước có những hành vi vô ý hay cố tình vi phạmcác quy định nhà nước trong lĩnh vực môi trường
Thứ tư, pháp luật trong quản lí nhà nước đối với lĩnh vực bảo vệ môi trường là
cơ sở pháp lí cho xã hội hóa công tác bảo vệ môi trường Dựa vào các văn bảnpháp luật do nhà nước ban hành các cơ quan thực hiện theo đó để hoàn thànhnhiệm vụ của mình