SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỀ CHÍNH THỨC ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI CẤP THÀNH PHỐ NĂM HỌC 2018 2019 MÔN NGỮ VĂN Thời gian làm bài 120 phút (Không kể thời gian giao đề) (Đề có 01 trang) Câu[.]
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI CẤP THÀNH PHỐ
NĂM HỌC 2018-2019 MÔN: NGỮ VĂN
Thời gian làm bài: 120 phút (Không kể thời gian giao đề)
(Đề có 01 trang)
Câu 1 (8,0 điểm)
Trong cuốn sách “Yêu những điều không hoàn hảo”, tác giả Hae Min cho rằng:
Có thể bạn không tài nào hiểu được Tại sao cha mẹ mình, anh chị em mình, bạn bè mình, … Lại suy nghĩ và hành động như thế.
Nhưng cho dù bạn không thể hiểu họ
Và không vừa lòng với những điều họ làm Bạn vẫn có thể yêu thương họ thật lòng.
Vì tình yêu thực sự Vượt qua mọi hiểu biết của con người.
(…) Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn
mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn.
(Theo Hae Min, Yêu những điều không hoàn hảo, NXB Thế Giới, 2018)
Em có đồng ý với suy nghĩ “Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn” không ? Hãy viết bài văn trình bày câu trả lời của em.
Câu 2 (12,0 điểm)
Có những câu thơ hay nhất trong bài thơ:
Nếu bài thơ là cánh đồng thì chúng là lúa mọc trong đó,
Nếu bài thơ là chiếc dây lưng thì chúng là con dao găm đeo ở đó,
Nếu bài thơ là con chim thì chúng là đôi cánh chim,
Nếu bài thơ là con nai đứng trên vách đá thì chúng là đôi mắt nai
trông về phía xa …
(Theo Rasul Gamzatov, Dagestan của tôi, NXB Kim Đồng, 2016)
Từ những gợi ý trên và những trải nghiệm trong quá trình đọc thơ, em hãy viết bài văn
về những câu thơ hay nhất trong bài thơ.
… Hết…
Thí sinh không sử dụng tài liệu Giám thị không giải thích gì thêm.
ĐỀ CHÍNH THỨC
Trang 2ĐÁP ÁN Phần I Hướng dẫn chung
Đề bài gồm 2 câu : câu 1 là bài Nghị luận xã hội; câu 2 là bài Nghị luận văn học Đề bài có sự tích hợp kiểm tra kiến thức xã hội, kiến thức văn học và kĩ năng diễn đạt, kĩ năng lập luận của học sinh
Giám khảo cần nắm nội dung bài làm của thí sinh để đánh giá tổng quát Chú ý khuyến khích các bài viết có cảm xúc, có ý riêng, sáng tạo
Thí sinh có thể trình bày, triển khai ý theo nhiều cách khác nhau, nếu đáp ứng các yêu cầu vẫn cho đủ điểm
Phần II Đáp án và thang điểm
Câu 1 (8,0 điểm) *HƯỚNG DẪN CỤ THỂ
1.Yêu cầu về kĩ năng
Nắm vững phương pháp làm bài nghị luận xã hội
Bố cục và hệ thống ý sáng rõ
Biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận (giải thích, chứng minh, bình luận… )
Văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục Không mắc lỗi diễn đạt; không sai lỗi chính tả, dùng
từ, ngữ pháp; trình bày bài rõ ràng
1 Yêu cầu về nội dung 2.1 Học sinh vận dụng thao tác giải thích để thể hiện việc nắm vững yêu cầu của đề và xác định vấn đề mình sẽ bàn luận
“Yêu thương” là tình cảm cao đẹp, là sợi dây gắn
kết giữa người với người Trong cuộc sống, tình yêu thương
có biểu hiện rất đa dạng, như: quan tâm, sẻ chia, chăm sóc, gắn bó, an ủi động viên khi gặp khó khăn, thử thách…
“Hiểu nhau”: khả năng đặt mình vào hoàn cảnh của người
khác để nhận thức, nắm bắt được suy nghĩ, hành động, tình cảm, tính cách của họ
Bài thơ của tác giả Hea Min trong cuốn sách “Yêu những điều không hoàn hảo” đã đề cập đến những tình
huống nghịch lý giữa “yêu thương” và “hiểu nhau” trong đời sống để từ đó đưa ra thông điệp sâu sắc về khả năng yêu thương vô hạn trong mỗi người Trong cuộc sống, sẽ có
8,0
2,0
Trang 3những lúc ta không thể hiểu được hành động, suy nghĩ của những người xung quanh, thậm chí sẽ có những khi hành
động, suy nghĩ của họ khiến cho ta “không vừa lòng” Dẫu cho như vậy, ta vẫn có thể “yêu thương họ thật lòng”, con người vẫn có thể “yêu thương nhau trọn vẹn mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn”.
2.2 Bàn luận: Học sinh có thể đồng ý, không đồng ý hoặc đồng ý một phần về vấn đề Khi bàn luận, học sinh
cần chia vấn đề nghị luận thành các luận điểm phù hợp; các luận điểm được triển khai theo trình tự hợp lí, có sự liên kết chặt chẽ; sử dụng tốt các thao tác lập luận (chứng minh, bình luận, …) để triển khai các luận điểm; biết kết hợp giữa nêu lí lẽ và phân tích dẫn chứng; dẫn chứng cần
lấy từ thực tiễn đời sống, cụ thể và sinh động Học sinh
cũng cần bàn luận với tâm thế là người đã có những trải nghiệm về vấn đề Bài làm là dịp để học sinh tự nhận thức, đối diện với những suy nghĩ của mình Từ đó có phương
hướng, giải pháp phù hợp Sau đây là một hướng triển
khai.
a Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn
Cuộc đời đa sự, con người đa đoan, mỗi người là một tiểu vũ trụ với biết bao điều bí mật, chính vì thế, để
“hiểu nhau một cách trọn vẹn” là một việc rất khó khăn,
nếu không muốn nói là bất khả Dẫu vậy, chúng ta vẫn có
thể “yêu thương nhau trọn vẹn” Bởi “hiểu nhau” là câu chuyện của lý trí, “yêu thương nhau” là câu chuyện của trái
tim Lý trí luôn đòi hỏi nhiều lý lẽ, nhiều bằng chứng, nhiều
lập luận để ta có thể “hiểu”, còn trái tim chỉ cần ta mở lòng, đồng cảm, chân thành, bao dung, là ta đã có thể “yêu thương”.
Yêu thương là “nhân tính thiêng liêng” (R Tagore), là tình cảm sâu sắc nhất và tự nhiên nhất trong trái
tim mỗi người Tình yêu chân chính là tình yêu không vụ lợi, không cần điều kiện, nó xuất phát từ sợi dây gắn kết tự nhiên, chân thành giữa ta và người khác Khởi phát từ lòng trắc ẩn và mong muốn thiện lành, tình yêu thương đích thực xóa nhòa ranh giới của định kiến và sự phán xét, khiến ta có thể chăm sóc, sẻ chia, bao dung, tha thứ cho người khác,
2,0
Trang 4ngay cả khi ta không hiểu biết hết về họ, ngay cả khi hành động của họ khiến cho ta cảm thấy khó chịu
b Tình yêu thương làm nên sự thấu hiểu và sự thấu hiểu làm nên tình yêu thương (phản biện, mở rộng vấn đề
bàn luận)
Dù cho “Chúng ta vẫn có thể yêu thương nhau trọn vẹn mà không cần hiểu nhau một cách trọn vẹn”, tình yêu
thương đích thực vẫn cần xây dựng trên nên tảng của sự thấu hiểu Bởi thiếu đi sự thấu hiểu, tình yêu đó sẽ lạc hướng và mang đến những điều tiêu cực: chúng ta có thể nhầm lẫn tình yêu thương với sự chiếm hữu, hoặc vì yêu thương mà mù quáng, dung túng cho cái sai, cái xấu của người khác… Tất cả những điều đó đều làm mất đi giá trị
của tình yêu thương, đó không phải là “yêu thương nhau trọn vẹn”.
“Yêu thương nhau trọn vẹn”, xét cho cùng, chính là
đạt đến sự hài hòa về cảm xúc, suy nghĩ, cách sống giữa ta
và người khác Điều kiện để tạo nên sự hài hòa ấy chính là
“hiểu nhau” Nhờ “hiểu nhau”, ta và người khác đều dần
hoàn thiện mình hơn, sửa chữa sai lầm của bản thân, hướng
về điều chân – thiện – mỹ của cuộc sống Do đó, cho dù ta
không cần, và không thể “hiểu nhau một cách trọn vẹn”, thì
thực ra yêu thương vẫn là hành trình ta lấy hồn ta để hiểu hồn người, mỗi lần hiểu người một chút thì ta lại hiểu mình thêm một chút, mở rộng giới hạn tồn tại của cá nhân nhỏ bé
để hòa điệu tâm hồn cùng mọi người, cùng cuộc đời Càng yêu thương, ta càng biết thấu hiểu Càng thấu hiểu, tình yêu thương của ta lại càng sâu sắc, rộng mở
2.3 Bài học nhận thức và hành động: học sinh cần
thể hiện các tác động của vấn đề bàn luận đến tư tưởng, nhận thức, hành động của bản thân.
Ví dụ:
Rèn luyện cho mình cách nhìn rộng mở, biết tôn trọng sự khác biệt, chấp nhận và yêu thương người khác bằng chính con người thật của họ, không phân biệt giới tính, màu da, sắc tộc, quan niệm và tư tưởng…
Biết cách lắng nghe, biết đối thoại để thấu hiểu Nếu đối thoại dựa trên nền tảng sự yêu thương thật lòng, khi
đó cả ta và người khác đều trưởng thành hơn, dần hoàn
2,0
2,0
Trang 5thiện mình.
Lưu ý: Chấp nhận các hướng triển khai vấn đề và
các ý kiến hợp lí khác ngoài hướng dẫn chấm Ví dụ: Học sinh chọn vấn đề bàn luận theo hướng: Chúng ta không thể yêu thương nhau trọn vẹn khi không thấu hiểu nhau Tức là lấy 1 ý trong phần phản biện trên để phát triển thành luận
đề Giám khảo cần căn cứ vào yêu cầu chung của các phần trong bài làm để đánh giá
Câu 2 (12 điểm) 1 Yêu cầu về kĩ năng
Nắm vững phương pháp làm bài nghị luận văn học
Bố cục và hệ thống ý sáng rõ
Biết vận dụng phối hợp nhiều thao tác nghị luận Đặc biệt nắm vững thao tác phân tích, chứng minh để làm sáng rõ vấn đề
Văn trôi chảy, lập luận chặt chẽ, dẫn chứng thuyết phục Không mắc lỗi diễn đạt; không sai lỗi chính tả, dùng từ;
trình bày bài rõ ràng
2 Yêu cầu về nội dung
Với yêu cầu của đề là viết về những câu thơ hay nhất
trong bài thơ, học sinh có thể triển khai nội dung bài làm theo
hướng chủ yếu là bàn luận hoặc theo hướng chủ yếu là cảm nhận hoặc vừa bàn luận vừa cảm nhận về những câu thơ hay nhất trong bài thơ Mặt khác, tùy theo góc nhìn riêng, cách giải mã riêng về các hình ảnh ẩn dụ mà học sinh có cách cảm nhận hợp lí khác nhau về câu thơ hay nhất trong bài thơ
Hướng dẫn chấm chỉ đưa ra các gợi ý về nội dung sau:
2.1 Giải thích
Thông qua hệ thống các hình ảnh ẩn dụ có tính chất tương hợp để miêu tả mối quan hệ giữa bài thơ – câu thơ hay nhất (cánh đồng – lúa mọc trong đó, dây lưng – dao găm đeo
ở đó, con chim – đôi cánh chim, con nai – đôi mắt nai), Rasul Gamzatop đã đưa định nghĩa của mình về “những câu thơ hay nhất trong bài thơ”: So với tổng thể bài thơ, “những câu thơ hay nhất trong bài thơ” chỉ là một phần rất nhỏ, rất cô đọng,
hàm súc nhưng là những khoảnh khắc thăng hoa, là phần tinh túy nhất, quan trọng nhất làm nên giá trị cho toàn bài thơ
Những câu thơ ấy đi sâu vào tâm hồn người đọc, làm nên sức sống lâu bền, bất diệt của bài thơ
2.2 Bàn luận - Chứng minh
Đoạn trích trong Dagestan của tôi (Rasul Gamzatop)
12,0
4,0
4,0
Trang 6đã đề cập đến một đặc điểm của thơ ca Thông thường, trong
mỗi bài thơ đều có “những câu thơ hay nhất” Thơ vốn dĩ cô đọng, hàm súc Do đó, chỉ cần một“câu thơ hay nhất trong bài thơ” đã là đủ để làm nên những giây phút thăng hoa của
bài thơ Ở những câu thơ ấy, từng từ, từng chữ như đôi mắt của thơ, như ô cửa diệu kì mở ra biết bao tầng nghĩa sâu xa,
gợi biết bao chiều sâu chưa nói hết, như “mở ra cái gì mà trước câu thơ đó, trước bài thơ đó vẫn còn như bị phong kín”
(Nguyễn Tuân) Ở những câu thơ ấy, người đọc khám phá được giá trị của bài thơ cả về nội dung và hình thức nghệ thuật
“Những câu thơ hay nhất trong bài thơ” là chìa khóa
để người đọc chạm đến cảm hứng chủ đạo của bài thơ Thơ ca
là địa hạt của cảm xúc, đó là những cảm xúc mãnh liệt, kết tinh từ những rung động sâu sắc của nhà thơ, đó là tiếng lòng đồng vọng kiếm tìm tri âm, tri kỉ, gợi ra trong tâm hồn người đọc những thông điệp sâu sắc về cuộc sống
“Những câu thơ hay nhất trong bài thơ” mở ra thế
giới nghệ thuật của bài thơ Đó là thế giới kiến tạo trong trí tưởng tượng của người đọc, tràn ngập thanh âm và sắc màu
“Những câu thơ hay nhất trong bài thơ” có thể mở ra trong
tâm trí người đọc sự hòa phối đầy ấn tượng của màu sắc, đường nét, hình khối, và cũng có thể gieo vào họ những giai điệu khi thì êm ru khi thì bão tố của khúc nhạc lòng
“Những câu thơ hay nhất trong bài thơ” cũng thể
hiện tài nghệ tuyệt vời của nhà thơ trong việc sử dụng ngôn ngữ: nó được tạo nên từ lớp ngôn từ nghệ thuật chính xác, hàm súc, có tính biểu cảm, tính hình tượng
2.3 Đánh giá, mở rộng vấn đề bàn luận
Quan niệm của Rasul Gamzatop về “những câu thơ hay nhất trong bài thơ”đã khái quát được những đặc trưng cơ bản nhất của thơ ca Thơ rất cần “những câu thơ hay nhất” ấy
để tạo nên những điểm sáng tác động vào người đọc, làm nên những khoảnh khắc bùng nổ về cảm xúc và tư tưởng, tạo ra những rung cảm thẩm mỹ sâu sắc trong tâm hồn người đọc
Nếu thiếu đi “những câu thơ hay nhất trong bài thơ”, bài thơ
sẽ trở nên nhợt nhạt thiếu sức sống, và sẽ bị đào thải
Tuy vậy, trong quá trình sáng tạo và tiếp nhận thi ca,
không nên chỉ độc tôn vai trò của “những câu thơ hay nhất trong bài thơ” mà quên đi các yếu tố khác Bởi về bản chất,
một bài thơ là một chỉnh thể thẩm mỹ, mọi thành tố từ nội
4,0
Trang 7dung đến hình thức, từ kết cấu bề nổi đến kết cấu bề sâu đều
gắn bó hữu cơ với nhau “Những câu thơ hay nhất” không thể
tỏa sáng nếu thiếu đi những câu thơ trước đó làm bệ đỡ và những câu thơ sau đó để khắc sâu Nếu tách ra khỏi chỉnh thể
thẩm mỹ của bài thơ, “những câu thơ hay nhất” cũng sẽ
không thể hiện hết được các tầng nghĩa sâu xa của nó, không thể đi vào tâm hồn người đọc
Lưu ý: Học sinh cần phân tích các dẫn chứng để làm rõ các luận điểm.
Hết