3 ôn luyện bài quê hương

=> Việc sử dụng thành công các biện pháp nghệ thuật, Tế Hanh đã để lại trong lòng người đọc ấn tượng đẹp về một bức tranh lao động đầy hứng -“Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng” Cá

ÔN LUYỆN BÀI THƠ:

QUÊ HƯƠNG

-Tế

Hanh-Đề 1

Cho câu thơ: “Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã”

1 Chép lại theo trí nhớ ba câu thơ tiếp theo để hoàn thiện ý thơ.

2.Cho biết tên tác giả, tác phẩm có chứa đoạn thơ trên Tác phẩm đó được sáng tác trong hoàn cảnh nào?

3.Chỉ ra những biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn thơ và nêu tác dụng.

4 Viết đoạn văn T_P_H trình bày suy nghĩ của em về đoạn thơ trên.

- Hoàn cảnh ra đời:Bài thơ “Quê hương” được Tế Hanh viết năm 1939 khi ông 18 tuổi và

đang học Trung học tại trường Quốc học Huế Bài thơ được rút trong tập “ Nghẹn ngào”

(1939), sau được in trong tập “ Hoa niên” (1945)

-Tác dụng:

+ Gợi tả vẻ đẹp mạnh mẽ, lớn lao, kì vĩ, mang vẻ đẹp hùng tráng của con

thuyền khi ra khơi đánh cá.

+Hình ảnh cánh buồm trắng căng gió biển khơi vốn gần gũi quen thuộc

bỗng trở nên vừa lớn lao, thiêng liêng vừa thơ mộng.

=> Việc sử dụng thành công các biện pháp nghệ thuật, Tế Hanh đã để lại

trong lòng người đọc ấn tượng đẹp về một bức tranh lao động đầy hứng

-“Cánh buồm giương to (như) mảnh hồn làng” Cánh buồm trắng hình ảnh quen thuộc

được so sánh như là linh hồn của quê hương.(lấy cái cụ thể so sánh với cái trừu tượng)

Hình ảnh “Chiếc thuyền nhẹ hăng (như) con tuấn mã” sự so sánh chiếc thuyền như

tuấn mã

Biện pháp tu từ nhân hóa: cánh buồm: “rướn thân trắng bao la thâu góp gió”

- Biện pháp so sánh

4 Viết đoạn văn T_P_H trình bày suy nghĩ của em về đoạn thơ trên.

*Mở đoạn: Tạo ra câu chủ đề:

- Tập trung phân tích ý thơ và các tín hiệu nghệ thuật trong đoạn thơ:

- Bằng sự kết hợp hài hoà giữa bút pháp tả thực và bút pháp lãng mạn:

+ Con thuyền được so sánh “hăng như con tuấn mã” là một so sánh độc đáo

=>Con thuyền như một chú ngựa đẹp đẽ, sức lực phi thường, vươn mình trên biển cả

mênh mông

+Động từ “hăng,phăng , vượt” được sử dụng thể hiện sự hiên ngang, sức sống mãnh liệt của

chiếc thuyền

+Cánh buồm vốn giản dị, mộc mạc đã trở nên lớn lao, vĩ đại“Cánh buồm giương to (như mảnh

hồn làng” Cánh buồm trắng hình ảnh quen thuộc được so sánh như là linh hồn của quê hương

đang nằm trong cánh buồm

+Cùng với hình ảnh nhân hóa “rướn” không chỉ cho thấy sức mạnh con thuyền căng mình lao về phía trước mà còn là niềm tin, khát vọng vào một cuộc sống ấm no, hạnh phúc

Ôi hình ảnh quê hương được thể hiện một cách không thể đẹp hơn qua ngòi bút sắc sảo của Tế Hanh Cái tinh tế ở đây là nhà thơ lấy cái cụ thể để nói cái trừu tượng, lấy cái hữu hình để nói cái vô hình, lấy cái vô hồn để nói cái có hồn Tất cả tài năng và tình cảm của nhà thơ đã thăng hoa, ngưng kết lại tạo ra 1 cảnh ra khơi của làng chài hết sức lãng mạn và tràn đầy sức sống

* Kết đoạn: Tóm lai chỉ với 4 câu thơ ngắn gọn cùng với việc sử dụng các biện pháp nghệ thuật đặc sắc, nhà thơ Tế Hanh đã để lại trong lòng người đọc ấn tượng đẹp về một bức tranh lao động đầy

hứng khởi và dạt dào sức sống

Đề 2

Cho thơ sau và trả lời câu hỏi bên dưới:

Ngày hôm sau, ồn ào trên bến đỗ

Khắp dân làng tấp nập đón ghe về.

“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”,

Những con cá tươi ngon thân bạc trắng

Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng,

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm;

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ

Câu 1 (0,5 điểm): Đoạn thơ trên trích trong bài thơ nào? Tác giả là ai?

Câu 2 (0,5 điểm): Nêu nội dung chính của đoạn thơ?

Câu 3 (1,0 điểm): Câu thơ “Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe.” thuộc kiểu câu gì xét theo

mục đích nói và thực hiện hành động nói nào?

 Câu 4 (2 điểm): Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai

câu thơ cuối

Câu 5:Cảm nhận Vẻ đẹp của hình ảnh “Chiếc thuyền” trong hai câu thơ cuối bằng một đoạn văn ngắn

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ

Câu 1: Đoạn thơ trên trích trong bài thơ nào? Tác giả là ai?

Câu 3: Câu thơ “Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe.” thuộc kiểu câu gì xét theo mục đích nói và thực hiện hành động nói nào?

- Câu thơ “Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe.” thuộc kiểu câu trần thuật

- Hành động nói: Bộc lộ cảm xúc

Trả lời:

Câu 4: Chỉ ra và phân tích tác dụng của biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ cuối

* Các biện pháp tu từ được sử dụng trong hai câu thơ cuối:

- Nhân hóa (im, mỏi, trở về, nằm chiếc thuyền có trạng thái của người dân chài)

- Ẩn dụ (ẩn dụ chuyển đổi cảm giác ở từ "nghe")

 Tác dụng của biện pháp tu từ trong hai câu thơ cuối đoạn:

- Các từ "im, mỏi, trở về, nằm "cho ta cảm nhận được phút giây thư giãn của con thuyền vô tri trở nên sống động, có tâm hồn như con người.

- Từ "nghe" thể hiện sự chuyển đổi cảm giác thật tinh tế, con thuyền như một cơ thể sống nhận biết được chất muối đang ngấm dần vào vào da thịt của mình =>Hai câu thơ cuối đoạn cho ta cảm nhận được tâm hồn nhạy cảm của tinh tế của nhà thơ Tế Hanh.

Trả lời:

Câu 5: Cảm nhận Vẻ đẹp của hình ảnh “Chiếc thuyền” trong hai câu thơ cuối bằng một

đoạn văn ngắn.

Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ

- Hình ảnh “Chiếc thuyền” trong đoạn thơ là một hình ảnh đẹp, gợi nhiều liên tưởng

- Hình ảnh “Chiếc thuyền” được xây dựng bằng các biện pháp tu từ nhân hóa và ẩn dụ:

+ Các từ “im, mỏi, trở về, nằm” cho ta cảm nhận được giây phút nghỉ ngơi, thư giãn của con thuyền sau chuyến ra khơi vật lộn với sóng gió biển khơi Nghệ thuật nhân hóa đã khiến con thuyền vô tri trở nên sống động, có hồn như con người

+ Từ “nghe” thể hiện sự chuyển đổi cảm giác thật tinh tế Con thuyền như một cơ thể sống, nhận biết được chất muối của biển đang ngấm dần, lặn dần vào da thịt của mình

Trả

lời:

=>Tác giả miêu tả con thuyền, nói về con thuyền chính là để nói về người dân chài ở khía cạnh vất vả, cực nhọc, từng trải trong cuộc sống hàng ngày Ở đây, hình ảnh con thuyền đồng nhất với cuộc đời, cuộc sống của người dân chài Hai câu thơ cho ta cảm nhận được một tâm hồn nhạy cảm,

tinh tế và tình yêu, sự gắn bó máu thịt với quê hương mình của nhà thơ Tế Hanh

* Cảm nhận vẻ đep của con thuyền ( viết đoạn văn cảm nhận một hình ảnh thơ)

ĐỀ 3: Cho đoạn văn bản sau:

“ …Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ Khắp dân làng tấp nập đón ghe về

“Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe”, Những con cá tươi ngon thân bạc trắng

2.Phân tích tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ của tác giả trong hai câu thơ em vừa chép

3.Dấu ngoặc kép ở câu thơ thứ 3 trong đoạn trích trên có tác dụng gì?

4.Hãy viết đoạn văn khoảng 10 câu theo phép lập luận tổng- phân- hợp nêu cảm nhận của em về đoạn văn bản trên ( sau khi đã điền đúng hai câu thơ vào chỗ trống) Trong đoạn có sử dụng câu cảm thán, gạch chân và chú thích câu cảm thán đó

Câu 1:Chép chính xác hai câu thơ còn thiếu vào chỗ trống trong đoạn

và cho biết tên tác giả, tác phẩm và hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm chứa đoạn trích trên

- chép chính xác hai câu thơ:

Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm

- Đoạn trích trên trích trong bài thơ: Quê hương của Tế Hanh

- Hoàn cảnh ra đời:Bài thơ “Quê hương” được Tế Hanh viết năm

1939 khi ông 18 tuổi và đang học Trung học tại trường Quốc học

Huế Bài thơ được rút trong tập “ Nghẹn ngào” (1939), sau được in trong tập “ Hoa niên” (1945)

2.Phân tích tác dụng của việc sắp xếp trật tự từ của tác giả trong hai câu thơ em vừa chép.

Dân chài lưới làn da ngăm rám nắng

Cả thân hình nồng thở vị xa xăm.

+ Trật tự từ ngữ sắp xếp theo trình tự miêu tả: giới thiệu đối tượng miêu tả “ Dân

chài lưới”

-> rồi lần lượt miêu tả cụ thể đối tượng về “làn da” và “ cả thân hình”.

+ Sắp xếp câu miêu tả theo bút pháp hiện thực trước (qua cái nhìn, quan

sát của đôi mắt); rồi mới đến câu miêu tả theo bút pháp lãng sau ( tả bằng tâm hồn và cảm xúc) , người dân chài hiện lên vừa gần gũi thân thương,

vừa phi thường kì diệu.

+ Đảm bảo sự hài hòa về ngữ âm của thơ 8 chữ: gieo vần chân, vần liền

(trắng- nắng; xăm – nằm) đối với các câu liền trước và liền sau nó.

3.Dấu ngoặc kép ở câu thơ thứ 3 trong đoạn trích trên có tác dụng gì?

- Dấu ngoặc kép trong câu thơ thứ ba có tác dụng đánh dấu đoạn dẫn

trực tiếp,

trích dẫn nguyên văn lời nói của người dân làng chài cảm tạ thiên nhiên.

4.Hãy viết đoạn văn khoảng 10 câu theo phép lập luận tổng- phân- hợp nêu cảm nhận của em về đoạn văn bản trên ( sau khi đã điền đúng hai câu thơ vào chỗ trống) Trong đoạn có sử dụng câu cảm thán, gạch chân và chú thích câu cảm thán đó.

1- Hình

thức:

- Đúng đoạn văn tổng – phân – hợp

- Đúng số câu theo quy định

- Gạch chân và ghi chú thích câu cảm thán

2- Nội dung: HS hiểu và trình bày được những ý cơ bản sau:

Đoạn thơ tả cảnh đoàn thuyền đánh cá trở về:

*Cảnh dân làng đón ghe cá trở về :

+ Náo nhiệt, ăm ắp niềm vui và sự sống (từ láy :“ồn ào”, “tấp nập”, ghe đầy cá, những con cá “tươi ngon thân bạc trắng”)

+ Lời cảm tạ trời yên bể lặng của người dân làng chài (“Nhờ ơn trời đầy ghe”)

+ Cá tươi ngon, ánh lên tương lai huy hoàng

> Cuộc sống bình yên, no ấm và hạnh phúc

*Hình ảnh dân chài: vừa chân thực, vừa lãng mạn với tầm vóc phi thường (tả thực: làn da + qua

tâm hồn và cảm quan lãng mạn của tác giả: thân hình nồng thở vị xa xăm)

*Hình ảnh con thuyền: được hình dung như con người đang mệt mỏi nhưng say sưa, hài lòng sau

những tháng ngày lao động miệt mài, gian khổ trên biển xa (qua nhân hóa:

“im, mỏi, nằm” + ẩn dụ “nghe”) -> trở thành con người có hồn – một tâm hồn rất tinh tế

====>Khổ thơ là bức tranh sinh hoạt thật đẹp đẽ, tươi sáng, bình dị của người dân chài ven biển, được hiện lên bằng tình yêu quê hương tha thiết sâu đậm của nhà thơ

ĐỀ 4:Cho câu thơ: “Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ”,

Câu 1 :Viết tiếp để hoàn thiện khổ thơ.

Ở đoạn thơ vừa chép, tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt chính nào ?Nêu nội dung của đoạn thơ đó

Câu 2: Câu thơ "Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!” thuộc kiểu câu nào xét theo mục đích nói?

Chỉ ra đặc điểm hình thức và chức năng của kiểu câu đó?

Câu 3: Trong khoảng thời gian xa cách, lòng tác giả nhớ tới những điều gì nơi quê nhà?

Từ " nhớ" được lặp lại hai lần đi kèm với các hình ảnh gợi nhớ đó giúp em cảm nhận thêm gì về tình cảm của nhà thơ đối với quê hương?

Câu 4 Trong tác phẩm có đoạn thơ trên, nhiều lần tác giả viết về hình ảnh “chiếc thuyền”, em hãy

ghi lại những câu thơ đó?

Câu 5 Viết một đoạn văn (khoảng 5 đến 7 câu) trình bày cảm nhận của em về khổ thơ trên, trong

đoạn văn có sử dụng một câu cầu khiến (gạch chân dưới câu cầu khiến đó)

Câu 6: Từ nội dung đoạn thơ trên, hãy viết đoạn văn (khoảng 15 - 20 dòng) trình bày suy nghĩ của

em về quê hương?

Câu 1 : Viết tiếp để hoàn thiện khổ thơ.

Ở đoạn thơ vừa chép, tác giả đã sử dụng phương thức biểu đạt chính nào ?Nêu nội dung của đoạn thơ đó

Gợi ý

-HS viết: “Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ

Màu nước xanh, cá bạc, chiếc buồm vôi, Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi, Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!”

-Nội dung của đoạn thơ : Tình cảm của tác giả với quê hương.

Câu 2: Câu thơ "Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!” thuộc kiểu câu nào xét theo mục đích nói?

Chỉ ra đặc điểm hình thức và chức năng của kiểu câu đó?

- Kiểu câu: Cảm thán.

+Đặc điểm hình thức: có từ ngữ cảm thán “quá”, kết thúc câu bằng dấu chấm hỏi.

+ Chức năng: Bộc lộ cảm xúc, nỗi nhớ quê hương tha thiết, sâu nặng của tác giả.

Câu 3: Trong khoảng thời gian xa cách, lòng tác giả nhớ tới những điều gì nơi quê nhà?

Từ " nhớ" được lặp lại hai lần đi kèm với các hình ảnh gợi nhớ đó giúp em cảm nhận thêm gì về tình cảm của nhà thơ đối với quê hương?

- Trong khoảng thời gian xa cách lòng tác giả nhớ tới quê nhà với những hình ảnh

gần gũi, quen thuộc: màu nước (xanh) ,cá (bạc), chiếc buồm (vôi), con thuyền ,mùi nồng mặn.

- Từ “ nhớ" được lặp lại hai lần đi kèm với các hình ảnh màu mước xanh, cá bạc, buồm

vôi, mùi nông mặn cho thấy được nỗi nhớ da diết và tình yêu chân thành, sâu đậm

của tác giả đối với quê hương.

Câu 4 Trong tác phẩm có đoạn thơ trên, nhiều lần tác giả viết về hình ảnh “chiếc

thuyền”, em hãy ghi lại những câu thơ đó?

Câu thơ miêu tả về hình ảnh “chiếc thuyền” trong văn bản” Quê hương”:

- Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã

Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang.

- Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm

Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.

Câu 5 Viết một đoạn văn (khoảng 5 đến 7 câu) trình bày cảm nhận của em về khổ thơ trên,

trong đoạn văn có sử dụng một câu cầu khiến (gạch chân dưới câu cầu khiến đó)

- Hình thức: +Trình bày đúng hình thức một đoạn văn, đảm bảo số câu (5-7 câu)

+Trong đó sử dụng câu cầu khiến, gạch chân (ghi chú)

- Nội dung:

+ Mở đoạn: Giới thiệu khái quát bài thơ, tác giả, dẫn dắt đến khổ thơ: Tình cảm của nhà

thơ đối với quê hương

+ Thân đoạn: nêu được các nội dung sau:

Lời thơ giản dị, tự nhiên; liệt kê một loạt hình ảnh tiêu biểu của quê hương( nước xanh,

cá bạc, chiếc buồm vôi…) nhằm cụ thể hóa những đối tượng trong nỗi nhớ;

-Điệp từ “ nhớ”- > diễn tả được tình cảm chân thành, tha thiết của người con xa quê

khi nhớ về quê hương.

Nỗi nhớ của nhà thơ da diết nhất là nhớ về mùi vị “ nồng mặn”-> cho thấy tình cảm yêu thương, gắn bó thủy chung với quê hương dù phải trong xa cách.

+ Kết đoạn: Khái quát lại tâm trạng của tác giả và liên hệ bản thân.

Câu 6: Từ nội dung đoạn thơ trên, hãy viết đoạn văn (khoảng 15 - 20 dòng) trình bày suy nghĩ của em về

quê hương?

*Viết đoạn văn nghị luận nói về tình yêu quê hương.

Đảm bảo các ý sau:

- Giải thích tình yêu quê hương: Là tình cảm gắn bó sâu sắc, chân thành đối với những sự vật và con

người nơi ta sinh ra và lớn lên, là hành động không ngừng nỗ lực để xây dựng và phát triển quê hương.

- Biểu hiện của tình yêu quê hương: + Quyết tâm chiến đấu, sẵn sàng hi sinh để bảo vệ quê hương đất

nước.

+ Tình làng nghĩa xóm thân thiết, yêu thương Sự gắn bó với làng quê nơi minh sinh ra Nhớ nhung, lưu luyến khi phải dời xa quê; háo hức, mong chờ khi sắp được trở về quê hương Sự phấn đấu học tập, lao động quên mình để làm giàu đẹp cho quê hương.

- Vai trò của tình yêu quê hương:

+ Giúp mỗi con người sống tốt hơn, không quên nguồn cội Gắn kết con người xích lại gần nhau hơn.

+ Góp phần quan trọng trong công tác bảo vệ, giữ gìn, xây dựng và phát triển đất nước ngày càng giàu mạnh.

- Bài học nhận thức, hành động:

+ Tình yêu quê hương là yếu tố quan trọng không thể thiếu trong mỗi con người dù

ở bất kỳ đất nước nào.

+ Lên án một bộ phận người dân thiếu ý thức trách nhiệm, sống vô tâm với mọi

người, không biết đóng góp xây dựng quê hương đất nước ngược lại còn có những hành vi gây hại đến lợi ích chung của quê hương

Tạm biệt các em!