Skkn môn toán lớp 5

Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân

1 PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn sáng kiến:

Như chúng ta đã biết, mỗi môn học ở cấp tiểu học đều góp phần vào việc hìnhthành và phát triển những cơ sở ban đầu rất quan trọng của nhân cách con người.Trong đó môn Toán cung cấp những kiến thức cơ bản, ban đầu về số học, số tự nhiên,

số thập phân, các đại lượng cơ bản và một số yếu tố hình học đơn giản Hình thành vàrèn luyện kỹ năng thực hành tính, đo lường, giải bài toán có nhiều ứng dụng trongthực tế đời sống Mặt khác cùng với các môn học khác nhằm góp phần hình thành vàrèn luyện các phẩm chất, các đức tính rất cần thiết như: cần cù, cẩn thận, trung thực,

có ý chí vượt khó, làm việc có kế hoạch, có nề nếp và có tác phong khoa học củangười lao động trong xã hội hiện đại Thời gian dành cho môn Toán ở tiểu học chiếmmột thời lượng lớn và trong đó phần kiến thức về số thập phân chiếm một phầnkhông nhỏ Mạch kiến thức về số thập phân dành trọn một chương trình và được gắn

bó chặt chẽ với mạch kiến thức khác như: Các yếu tố đại số, yếu tố hình học, đo đạilượng và giải toán Nó chiếm khoảng 40-50% (trong tổng số 60% kiến thức về số họcbao gồm cả phân số và số thập phân) trong ma trận đề thi Toán 5

Kiến thức Toán học nói chung và mạch kiến thức về số thập phân nói riêng cóthể nói khô khan, trừu tượng, không hấp dẫn dẫn đến tình trạng học sinh không cóhứng thú tiếp thu bài học Trường tôi đang công tác đóng tại địa bàn vùng bãi ngangven biển có điều kiện kinh tế khó khăn, qua nhiều năm giảng dạy lớp 5 tôi thấy chấtlượng học tập chủ đề phép chia số thập phân là còn thấp do nhiều nguyên nhân khácnhau

Thực tế cho thấy rằng, khi học về nội dung này không ít học sinh gặp khó khăn.Không chỉ với học sinh đại trà mà ngay cả học sinh có năng khiếu cũng mắc sai lầm khithực hiện các phép tính với số thập phân nói chung và phép chia số thập phân nói riêng.Nhiều em ước lượng khi thực hiện phép chia số thập phân và đặt dấu phẩy ở thương saihoặc quá trình thực hiện tính, các em áp dụng quy tắc chưa đúng, có em thuộc được quytắc nhưng chỉ là học vẹt không biết vận dụng vào bài tập cụ thể Tại trường tôi đangcông tác, phép chia số tự nhiên với học sinh vốn đã là phép tính khó nhất trong bốn phéptính cộng, trừ, nhân chia, với phép chia số thập phân thì khó khăn này gần như là gấp đôibởi sự đa dạng (với bốn dạng cơ bản), phức tạp trong cách chia

Chính vì những lí do trên là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, tôi luôn băn khoăn,suy nghĩ để có thể góp phần vào việc từng bước đẩy lùi thực trạng nói trên, góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay Vì vậy, bắt đầu từ năm học

2021-2022 tôi đã chọn và tập trung nghiên cứu đề tài : “Biện pháp giúp học sinh lớp 5

vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân” nhằm mục đích giúp học sinh

hiểu và có kỹ năng thực hiện phép chia số thập phân một cách thành thạo, từ đó tạohứng thú học tập, yêu thích trong môn Toán ở các em

1.2 Điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

Chỉ ra những giải pháp tôi đưa ra áp dụng cụ thể dành cho các trường thuộcvùng khó khăn Vì vậy điểm mới của sáng kiến là:

Tạo hứng thú và lòng ham muốn học tập cho học sinh thông qua các trò chơi.Chỉ ra những sai lầm học sinh vùng khó khăn và đưa ra giải pháp phù hợp khắcphục lỗi sai khi thực hiện bốn dạng toán chia số thập phân

Giúp học sinh nắm chắc bốn dạng toán chia số thập phân, nắm được mẹo xácđịnh số dư trong phép chia số thập phân

Nâng cao hiệu quả phối hợp giữa giáo viên với phụ huynh và ban đại diện cha

mẹ học sinh trong tình hình dịch covid 19 diễn biến phức tạp

* Phạm vi, đối tượng áp dụng đề tài:

Với sáng kiến kinh nghiệm “Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân” áp dụng các dạng phép tính chia số thập phân

trong chương trình Toán ở khối lớp 5 nói chung và lớp 5B năm học 2021-2022 nóiriêng Tôi đã thực hiện sáng kiến này tại đơn vị tôi công tác từ tháng 8/2021 đến nay

2 PHẦN NỘI DUNG 2.1 Thực trạng của vấn đề nghiên cứu:

2.1.1 Về phía giáo viên

- Học sinh có đầy đủ sách giáo khoa, vở bài tập;

- Phòng học đạt chuẩn theo quy định Có hệ thống điện sáng phụ vụ cho quá trìnhhọc tập;

- Học sinh đã có kĩ năng làm phép chia số tự nhiên ở những năm học trước đó.Đây chính là tiền đề tốt để thực hiện phép chia số thập phân

cụ thể:

Ví dụ: + Khi thực hành luyện tập bài “Chia một số thập phân cho một số tự

nhiên” thường sai về ước lượng và đặt dấu phẩy ở thương, có em khi thực hiện phépchia; 32,5 : 5=? Các em đã tìm được kết quả là 65 hay 0,24 : 3 = 8

+ Khi thực hiện phép chia cho 10, 100, 1000, … hay chia một số thập phâncho 0,1; 0,01; 0,001; … các em thường chuyển dấu phẩy sai Các em thực hiện phéptính: 32,5 : 10 = 325 Phép tính 32,5 : 0,1 = 3,25

+ Khi chia một số thập phân cho một số tự nhiên hay một số thập phân chomột số thập phân mà ở số chia có hai chữ số (cả phần nguyên và phần thập phân) thìhọc sinh không thực hiện được vì ước lượng thường sai Đặc biệt học sinh vùng khókhăn như trường tôi nhiều em còn rụt rè chưa mạnh dạn trong việc đưa ra ý kiến

- Trong năm học 2021-2022, do tình hình dịch covid 19 diễn biến phức tạp,thời học sinh học trực tuyến khá nhiều (1/3 thời lượng năm học), đặc biệt mạch kiếnthức về phép chia số thập phân lại được thực hiên trong đúng khoảng thời gian họctrực tuyến đó nên học sinh tiếp thu bài gặp nhiều khó khăn do không có sự hỗ trợ trựctiếp từ giáo viên như khi học trực tiếp

2.1.3 Kết quả của thực trạng trên

Trong quá trình dạy và học về: "Phép chia – Các phép tính với số thập phân "

của các em học sinh tôi nhận thấy kết quả đạt được chưa cao: Các em còn mơ hồ khithực hiện đặt tính, bỏ dấu phải ở số chia, ước lượng khi chia, đặt dấu phẩy ở thươngchưa

Qua tình hình thực tế giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh ở bậcTiểu học, tôi đã tiến hành làm phiếu bài tập khảo sát sau chủ đề về phép chia số thậpphân cuối học kì 1 năm học 2021-2022 đối với học sinh khối 5 (lớp 5A và 5B), nhưsau:

Kết quả khảo sát mạch kiến thức về phép chia số thập phân của lớp 5A và 5B cuối

HK1 năm học 2021-2022 Lớp Tổng số

- Học sinh chưa có hứng thú với môn Toán nói chung cũng như mạch kiến thứcchia số thập phân nói riêng bởi tính khô khan, khó nên việc tiếp thu bài chưa chủ động

- Kỹ năng thực hiện phép cộng, trừ, nhân, chia các số tự nhiên còn chậm và yếu

- Việc lĩnh hội, nắm bắt kiến thức của các em ở các nội dung trước còn chưa đầy

đủ, chưa vững chắc, chẳng hạn như: Kỹ năng chia nhẩm, kỹ năng ước lượng thươngtrong phép chia còn chậm, yếu do chưa thuộc bảng nhân, chia và còn thiếu kinh nghiệm,

- Chủ đề phép chia số thập phân gồm 4 dạng: Chia một số thập phân cho một số tự nhiên; Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương tìm được là một số thập phân; Chia một số tự nhiên cho một số thập phân; Chia một số thập phân cho một số thập phân Học sinh khi thực hiện hay mắc lỗi về “dấu phẩy”.

Từ thực tế giảng dạy tại đơn vị và xuất phát từ những băn khoăn trên, tôi đã

mạnh dạn lựa chọn đề tài “Biện pháp giúp học sinh lớp 5 vùng khó khăn thực hiện tốt phép chia số thập phân” để nghiên cứu

Khi hướng dẫn học sinh tìm tòi kiến thức mới, tôi luôn tạo ra những tình huống cóvấn đề dẫn học sinh đến những thắc mắc để rồi các em tìm cách giải quyết Đồng thời,tôi thường xuyên tổ chức các trò chơi học tập trong các tiết học nói chung và tiết họctoán nói riêng để gây hứng thú và lòng ham muốn học tập cho các em

Ví dụ: Khi dạy bài : “Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương tìm được là một số thập phân”, sau khi học sinh làm được bài tập 1 và bài tập 2 theo yêu cầu của bài, tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng” như sau:

Bài toán: Mẹ có 13 cái bánh, mẹ chia đều số bánh này cho hai chị em Hỏi mỗingười được bao nhiêu cái bánh?

Sau đó tôi cho học sinh thi tính nhanh rồi điền kết quả vào bảng con để giáo viênkiểm tra – Trong thời gian 1 phút, em nào tìm ra kết quả nhanh và đúng thì tôi thưởngmột bông hoa điểm mười

Ví dụ: Khi dạy bài: “Chia một số thập phân cho 10,100,1000, ”, tại bài tập 1 trang

66: Tính nhẩm, tôi tiến hành tổ chức trò chơi: “Kết bạn” như sau:

+ Giáo viên chuẩn bị 16 tấm bìa kích thức 10x15 ghi các phép tính theo yêu cầu bài tập

1 và kết quả Gọi mỗi lượt chơi 8 học sinh, 8 học sinh này được giáo viên phát cho 4phiếu yêu cầu bài tập và 4 phiếu kết quả của 4 phiếu bài tập trước Sau đó các bạn tiếnhành nhảy lò cò thành một vòng tròn, cả nhảy cả hát theo nhịp nhạc Khi giáo viên hô:

“Tìm bạn! Tìm bạn!”, các bạn phải chạy thật nhanh tới người bạn đang đeo kết quả họcphép tính cho ra kết quả của mình Cặp đôi nào chạy nhanh nhất, kết quả chính xác thìđược tặng bông hoa điểm mười Tương tự như vậy, sẽ tiến hành tổ chức cho nhữngnhóm còn lại

Ví dụ: Khi dạy bài: “Chia một số thập phân cho 10,100,1000, ”, tại bài tập 1 trang

66: Tính nhẩm, tôi tiến hành tổ chức trò chơi: “Xì điện” như sau:

+ Giáo viên chia lớp thành 2 đội để thi đua Giáo viên sẽ “châm ngòi” đầu tiên và đọcmột phép tính chẳng hạn 2,3 : 10 rồi chỉ vào một em thuộc một trong 2 đội, em đóphải bật ngay ra kết quả.Nếu kết quả đúng thì em đó có quyền “xì điện” một bạnthuộc đội đối phương Em sẽ đọc bất kì phép tính nào, chẳng hạn như 50: 10 và chỉvào một bạn (ở bên kia) bạn đó lập tức phải có ngay kết quả là 5, rồi lại “xì điện” trảlại đội ban đầu.Cứ như vậy, giáo viên cùng 2 thư ký ghi kết quả của mỗi đội Hết thờigian chơi đội nào có nhiều bạn đọc kết quả đúng thì sẽ là đội chiến thắng

Lưu ý: Khi được quyền trả lời mà lúng túng không đọc ra ngay kết quả thì mất quyềntrả lời và “xì điện”, giáo viên sẽ lại chỉ định một bạn khác bắt đầu

Cuối các tiết học, tôi thường tổ chức một số trò chơi giúp học sinh cũng cố kiếnthức về chia số thập phân nói riêng và môn Toán nói chung.

Áp dụng biện pháp tạo hứng thú nêu trên, tôi nhận thấy các em hào hứng hơn trongviệc tiếp thu bài

2.2.2 Giải pháp thứ hai: Linh hoạt ôn tập, củng cố và rèn kĩ năng thực hành cộng, trừ, nhân, chia số tự nhiên.

Trong chương trình toán lớp 5, đầu năm học không có nội dung ôn tập, củng cố cácphép tính về số tự nhiên cho học sinh mà đặc điểm của học sinh tiểu học là các em nhanhnhớ nhưng cũng chóng quên nếu không được ôn tập, củng cố thường xuyên Từ đó, tôinhận thấy rằng đây là một khó khăn lớn cho học sinh khi học về các phép tính với số thậpphân nói chung và phép chia số thập phân nói riêng Vì nếu các phép tính về số tự nhiêncác em không thành thạo thì không thể học được các phép tính về số thập phân, nhất làphép chia Xác định được vấn đề này, ngay từ đầu năm học, tôi đã lồng ghép việc rèn kĩnăng thực hành các phép tính về số tự nhiên vào các buổi sinh hoạt ngoại khoá hoặc sinhhoạt 15 phút đầu giờ Nếu thấy em nào thực hiện còn yếu hoặc chậm thì tôi tranh thủ kèmthêm trong các tiết học toán trên lớp Đồng thời phân công học sinh khá, giỏi trong lớpthường xuyên kèm cặp, giúp đỡ và giao phiếu bài tập về nhà rồi lên lớp giáo viên tranhthủ kiểm tra và chữa bài cho các em Nội dung ôn tập, củng cố tôi đưa theo trình tự từ dễđến khó để nâng cao dần kĩ năng tính cho học sinh

2.2.3 Giải pháp thứ ba: Rèn kĩ năng ước lượng thương cho học sinh bằng cách ước lượng làm tròn giảm, ước lượng làm tròn tăng, ước lượng làm tròn cả tăng lẫn giảm.

Trong khi hướng dẫn cách chia tôi luôn kết hợp hướng dẫn học sinh cách ướclượng thương Vì tôi nhận thấy, trong quá trình thực hiện phép chia, kể cả chia số tựnhiên hay số thập phân mà các em không có kĩ năng ước lượng thương thì tốc độ làmbài của các em sẽ chậm, các em sẽ không hoàn thành bài theo đúng yêu cầu của tiết học.Chính vì vậy mà ngay từ đầu năm học, khi hướng dẫn học sinh thực hiện phép chia với

số tự nhiên, tôi đã hướng dẫn các em cách ước lượng thương như sau:

2.2.3.a Ước lượng bằng cách làm tròn giảm:

Cách này áp dụng cho trường hợp số chia có tận cùng là 1; 2; 3; hoặc 4 bằng cáchbớt 1; 2; 3 hoặc 4 đơn vị của số chia để số chia trở thành số tròn chục Trong thực tế là tache bớt chữ số tận cùng của số chia đó đi đồng thời cũng che bớt chữ số tận cùng của số

bị chia để ước lượng thương

Ví dụ: Muốn ước lượng thương của 72 : 24 ta làm tròn 72 thành 70 và 24 thành 20

rồi nhẩm 70 : 20 được 3 sau thử lại: lấy 24 ¿ 3 = 72 Vậy 72 : 24 = 3

Hoặc có thể ước lượng thương của 568 : 72 như sau : Số chia ta che chữ số 2 ; số bịchia che chữ số 8 rồi nhẩm 56 : 7 = 8 ; sau đó thử lại : 72 ¿ 8 = 576, ta thấy 576 > 568.Vậy ước lượng thương bằng 8 là hơi thừa nên ta giảm xuống thương còn 7; thử lại : 72

¿ 7 = 504 ; rồi lấy 568 – 504 = 64 ; 64 < 72 nên 568 : 72 = 7 dư 64

2.2.3.b Ước lượng bằng cách làm tròn tăng:

Nếu số chia có tận cùng là 7; 8; 9 thì làm tròn tăng ( tức là thêm 3; 2; hoặc 1 đơn vị vào số chia và số bị chia để số chia và số bị chia là những số tròn chục )

Ví dụ: Muốn ước lượng thương của 369 : 48 ta ước lượng như sau: 48 ta làm tròn

thành 50; 369 làm tròn thành 370 Ta thấy 370 và 50 đều là số tròn chục nên ta lấy 37 :

5 được 7 rồi thử thương là 7 ta thấy 7 ¿ 48 = 336

So sánh 336 với 369 ta thấy 336 < 369; lấy 369 – 336 = 33; 33 < 48 Vậy 369 chia

48 được 7 dư 33

2.2.3.c Ước lượng bằng cách làm tròn cả tăng lẫn giảm:

Nếu số chia có chữ số tận cùng là 5 hoặc 6 thì ta có thể cho học sinh làm tròn cảtăng lẫn giảm rồi thử lại các số trong khoảng thương ước lượng này

Ví dụ : Muốn ước lượng thương của 245 : 46 ta làm như sau:

Làm tròn giảm 46 thành 40 và làm tròn tăng 46 thành 50 Đồng thời làm tròn giảm

245 thành 240 Vì các số sau khi làm tròn tăng hoặc giảm đều là những số tròn chục nên

ta nhẩm 24 : 4 được 6 và 24 : 5 được 4 Vì 4 < 5 < 6 nên ta thử thương với 5 rồi lấy 46

¿ 5 = 230 , lấy 245 – 230 = 15 ; ta thấy 15 < 45

Vậy : 245 : 46 = 5 (dư 15).

Cách làm này được tôi vận dụng thường xuyên khi thấy các em thực hiện chia cònsai hoặc chậm Làm như vậy sẽ hình thành cho học sinh kĩ năng chia không những với

số tự nhiên mà cả với số thập phân

2.2.4 Giải pháp thứ tư: Phân tích các lỗi sai và chỉ ra cách khắc phục đối với từng lỗi khi thực hiện bốn dạng chia số thập phân và xác định số dư.

- Trong phép chia đối với số thập phân có 4 dạng chia:

Dạng 1: Chia một số thập phân cho một số tự nhiên

Dạng 2: Chia một số tự nhiên cho một số tự nhiên mà thương tìm được là một số thập

phân

Dạng 3: Chia một số tự nhiên cho một số thập phân.

Dạng 4: Chia một số thập phân cho một số thập phân

- Khi dạy mỗi dạng chia này, tôi thường tiến hành theo các bước:

+ Bước 1:Hướng dẫn học sinh tìm hiểu một bài toán đơn dưới dạng tóm tắt để học

sinh tự rút ra được phép tính phù hợp với bài toán

+ Bước 2: Bằng những câu hỏi gợi mở và dẫn dắt để học sinh thấy được sự cần

thiết phải chuyển phép chia với số thập phân thành phép chia với số tự nhiên

+ Bước 3: Xây dựng kĩ thuật chia về cách đặt tính và tính.

+ Bước 4: Từ cách đặt tính rồi tính, học sinh rút ra quy tắc chia

+ Bước 5: Tổ chức cho học sinh Thực hành - Luyện tập để vận dụng, củng cố quy

tắc vừa hình thành

Trong quá trình hướng dẫn học sinh cách làm các dạng toán chia số thập phân thìtôi còn nhấn mạnh những lỗi sai mà các em thường gặp phải và cách tìm số dư trong cácdạng toán

2.2.4.a Các lỗi sai lầm học sinh mắc phải khi thực hiện từng dạng chia số thập phân:

Dạng 1: Chia một số thập phân cho một số tự nhiên: Ở dạng chia này khi thực

hành chia học sinh thường mắc sai lầm là: Khi lấy đến chữ số đầu tiên ở phần thập phâncủa số bị chia các em quên không đánh dấu phẩy vào thương nên để thương tìm được là

số tự nhiên Hoặc khi hạ một chữ số tiếp theo của số bị chia nhưng được số không chiahết cho số chia, các em quên không thêm không vào thương rồi mới hạ đến chữ số tiếptheo để chia tiếp

Ví dụ 1: 34,5 : 15 = ?

+ Tính đúng:

34,5 15 Ở đây khi hạ chữ số 5 thuộc hàng phần mười ở phần thập phân