PHẦN 2 SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG CHỦ ĐỀ SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG Tiết 1 Môi trường và các nhân tố sinh thái I MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT Môi trường sống của sinhvật là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất[.]
Trang 1PHẦN 2: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
CHỦ ĐỀ: SINH VẬT VÀ MÔI TRƯỜNG
Tiết 1: Môi trường và các nhân tố sinh thái
I MÔI TRƯỜNG SỐNG CỦA SINH VẬT:
- Môi trường sống của sinhvật là nơi sống của sinh vật, bao gồm tất cả những gì bao quanh chúng
- Có 4 loại môi trường:
+ Môi trường nước + Môi trường trong đất + Môi trường trên cạn (trên mặt đất – không khí)
+ Môi trường sinhvật (Cơ thể sinhvật cũng được coi là môi trường sống)
II NHÂN TỐ SINH THÁI CỦA MÔI TRƯỜNG:
- Nhân tố sinh thái là những yếu tố của môi trường tác động đến sinh vật Bao gồm:
Nhân tố vô sinh: đất, nước, nhiệt độ, ánh sáng…
Nhân tố hữu sinh: gồm nhân tố con người và nhân tố sinh vật khác
III GIỚI HẠN SINH THÁI.
1 Khái niệm : Giới hạn sinh thái là giới hạn chịu đựng của cơ thể sinh vật đối với một nhân tố sinh thái
nhất định
2 Phân tích sơ đồ giới hạn sinh thái cá rô phi ở VN:
*) Phân tích sơ đồ:
- Giới hạn chịu đựng của cá rô phi từ +50C đến +420C (thấp hơn hoặc cao hơn khoảng nhiệt độ này cá sẽ chết): + 50C: giới hạn dưới; + 420C: giới hạn trên
- Khoảng thuận lợi : cá sinh trưởng tốt
- Điểm cực thuận (+300C): nhiệt độ tối ưu để cá sinh trưởng
Trang 2Tiết 2: Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống sinh vật
I ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG THỰC VẬT:
Ánh sáng ảnh hưởng tới đời sống thực vật, làm thay đổi những đặc điểm hình thái, sinh lí của thực vật.
Ví dụ:
- Những cây mọc trong rừng ánh sáng yếu nên có thân cao, thẳng, cành chỉ tập trung ở phần ngọn, các cành phía dưới sớm bị rụng (hiện tượng tỉa cành tự nhiên)
- Những cây mọc nơi trống trải ánh sáng mạnh nên có thân thấp, nhiều cành và tán rộng
Hãy giải thích vì sao các cành phía dưới của cây sống trong rừng lại sớm bị rụng?
Các cành phía dưới tán cây rừng thiếu ánh sáng nên khả năng quang hợp của lá yếu, tạo được ít chất hữu cơ không đủ bù lượng tiêu hao do hô hấp nên các cành đó bị khô héo dần và rụng sớm
Mỗi loại cây thích nghi với điều kiện chiếu sáng khác nhau Có nhóm cây ưa sáng và nhóm cây
ưa bóng:
Đặc
Nơi
phân bố Bao gồm những cây sống nơi quangđãng
Bao gồm những cây sống nơi ánh sáng yếu, ánh sáng tán xạ như cây sống dưới tán của cây khác, cây trồng làm cảnh đặt ở trong nhà
Thân
cây
Cây mọc nơi trống trải có cành phát triển đều ra các hướng Cây thuộc tầng trên của tán rừng có thân cao, cành cây tập trung ở phần ngọn
Thân cây có vỏ dày, màu nhạt
Thân cây thấp, phụ thuộc vào chiều cao của tầng cây và các vật che chắn bên trên Thân cây có vỏ mỏng, màu thẫm
Lá cây
Phiến lá dày, có nhiều lớp tế bào mô giậu
Lá cây có màu xanh nhạt Hạt lục lạp có kích thước nhỏ
Phiến lá mỏng, ít hoặc không có lớp tế bào
mô giậu
Lá cây có màu xanh sẫm Hạt lục lạp có kích thước lớn
Con người vận dụng hiểu biết về đặc tính của mỗi loài cây để trồng trong điều kiện ánh sáng phù hợp Ví dụ: vừa trồng cây ưa sáng xen với cây ưa bóng trong 1 khu vườn tăng năng suất cây trồng
II ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG ĐỘNG VẬT:
- Ánh sáng ảnh hưởng tới đời sống động vật, tạo điều kiện cho ĐV nhận biết và định hướng di chuyển trong không gian.
Trang 3VD: Chim bìm bịp và gà cỏ sống trong rừng thường kiếm ăn trước lúc mặt trời mọc
- Ánh sáng là nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động , khả năng sinh trưởng và sinh sản của động vật
VD: Mùa xuân và mùa hè là thời gian sinh sản của nhiều loài chim
- Động vật chia thành 2 nhóm:
+ ĐV ưa sáng: gồm những ĐV hoạt động ban ngày
+ ĐV ưa tối: gồm những ĐV hoạt động ban đêm, sống trong hang
Tiết 3: Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên đời sống sinh vật
I. Ảnh hưởng của nhiệt độ lên đời sống sinh vật
- Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lý của sinh vật Đa số các loài sống trong phạm vi nhiệt độ 0-50ºC Tuy nhiên, cũng có một số sinh vật nhờ khả năng thích nghi cao nên có thể sống ở nhiệt độ rất thấp hoặc rất cao.
Ví dụ:
Thực vật: cây ở miền nhiệt đới lá có lớp cutin dày (hạn chế thoát hơi nước), thân và rễ có lớp bần
mỏng: cây ở vùng ôn đới mùa đông thường rụng lá (giảm diện tích tiếp xúc với không khí lạnh), thân
và rễ có lớp bần dày
Động vật : Thú ở vùng nhiệt đới: lông sẫm màu, mỏng, ngắn, thưa
Thú ở cùng lạnh: có lông sáng màu, dày, dài; hay có những tập tính: chui vào hang, ngủ đông…
- Sinh vật được chia thành 2 nhóm: sinh vật hằng nhiệt và sinh vật biến nhiệt.
Có tº cơ thể không phụ thuộc vào nhiệt độ
của môi trường
Gồm các động vật có tổ chức cơ thể cao VD:
chim, thú, người
Có tº cơ thể phụ thuộc vào nhiệt độ của môi
trường
Gồm vi sinh vật, nấm, thực vật và động vật không xương sống, cá, ếch nhái, bò sát
II. Ảnh hưởng của độ ẩm lên đời sống sinh vật:
- Độ ẩm không khí và đất ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của sinh vật
VD : học SGK trang 128
- Thực vật chia thành 2 nhóm: TV ưa ẩm và TV chịu hạn
- Động vật chia thành 2 nhóm: ĐV ưa ẩmvà ĐV ưa khô
Tiết 4: Ảnh hưởng lẫn nhau giữa các sinh vật
I Quan hệ cùng loài.
Các sinh vật cùng loài hỗ trợ lẫn nhau trong các nhóm cá thể Tuy nhiên, khi gặp điều kiện bất lợi các cá thể cùng loài cạnh tranh nhau dẫn tới một số cá thể tách ra khỏi nhóm
Trang 4Quan hệ Đặc điểm
Hỗ trợ
Các sinh vật cùng loài sống gần nhau, liên hệ với nhau tạo thành nhóm để hỗ trợ lẫn nhau
VD: nhóm cây thông, đàn chó sói, đàn trâu rừng…
Cạnh
tranh
Khi nguồn thức ăn không đủ cho nhóm, các cá thể trong nhóm tranh giành nhau thức ăn, nơi ở, con đực giành con cái,…
II Quan hệ khác loài
Học Bảng 44 SGK trang 132/sgk
Ứng dụng thực tiễn sản xuất: Trong thực tiễn sản xuất, người ta thường sử dụng những biện pháp gì
để giảm bớt sự cạnh tranh giữa các cá thể sinh vật?
- Trong chăn nuôi: Khi đàn quá đông ta cần tách đàn, cung cấp đầy đủ thức ăn cho chúng kết hợp vệ sinh môi trường sạch sẽ tạo điều kiện cho vật nuôi phát triển tốt
DẶN DÒ:
1 HS GHI NỘI DUNG BÀI VÀ HỌC BÀI
2 TÌM THÊM CÁC VÍ DỤ Ở MỖI NỘI DUNG KIẾN THỨC CỦA BÀI HỌC
3 HỌC BÀI ĐỂ CHUẨN BỊ LÀM BÀI KIỂM TRA 15 PHÚT
- Trong trồng trọt:
+ Trồng cây với mật độ thích hợp, kết hợp với tỉa thưa cây, chăm sóc đầy đủ tạo điều kiện cho cây trồng phát triển tốt
+ Có thể trồng các cây ở các tầng khác nhau (cây ưa sáng ở tầng trên và ưa bóng ở tầng dưới)