"Bflv girj In Iuc thoai trao each rnang d nude ta cung nh u d Trung Qu6'e deu hi dim hru hanh , muon tim kiem khong phai lh dt~.. May sao nhirng sach kh6ng quan h~ den chu nghla Mac thi
Trang 2, " , A~t-1AN-VJl:?T TlA-BJ6N
GIAN-YEU
Trang 3OAO-DUY-ANH - ,
HAN-MAN-TVHieu-dinh
Trang 4B Q d(i Han- Vifl dllcjc h.an 70 ruim, nh.ung tit-diln eua lioc giti Dao Duy Anh den nay van duac ra dai 1qc
gid doi h()i trong nh.u diu Ira ClIII. De"giup bon 19Chi(>ll them h.oim cxinh ra diti ella 69 til die"n ndy,
ch II,n/? toi xin. trich lai dean tu: thuiit ell,a tac gid trong tdp hal ky NhlJ nghi chilll hom duac tcic gid hoan thank ruim 1973.
"Bflv girj In Iuc thoai trao each rnang d nude ta cung nh u d
Trung Qu6'e deu hi dim hru hanh , muon tim kiem khong phai lh
dt~. llcn nirn nhung sach v1\tu Ji9U ma toi till day ('Clng thu tha pt.rong nhung nam t.rudc tht dii bj tich thu trong thci gian t.o i rj til
ca rtJi May sao nhirng sach kh6ng quan h~ den chu nghla Mac thi
con ducc d& lai, trong d6 co mot 56Uti lieu ve til ngfr, tuc lh nhimg
Ulm phfcb ghi nhfmg thuat ngfr khoa hoc, nhat la ve khoa hoc xiihni mit t.6i ghi chep dJ chwln bj cho muc "t.ir khao" d cuoi moi U).psuch cuu quan Hiii tung th u. l loan canh C{'IIl t6i b{{'y gid phai vira hoc vira lam Nhan co ti1tp Uti"J1~u VEl tit ngtr do, toi quydt dinhtren co Old ay rna suu tdm them tai lieu, vira d& tien tdi bien soan mQt t:itp til di6n.
1ron e{tc sach vii baa chi, hoan t011n thay the cho Him tu MQt nenvan hoc mci dang hlnh t.hanh, thoat drin khoi sv rang bU9C cuu loivnn til chuong hr)i d11u the' ky. Nhung dcac trtrong brio hQ luc do,hoc sinh phai hoc chir Phap 11\ chfnh, chir quoc ngir bi coi 11\ thu
veu , vit do db lop thanh nien du't;lc daDtt,lo d nhung tru'dng nay hAu
het bi cftt rdi kh(ii c[ti nen Han h9C Day lit chua kG den nhung
ngliiJi "du hqe" ben Phttp VEl rnA kh6ng ft, ngudi lrd thanh "mfitgric" Hit'ng tr{'n llnh vtJc khoa hoe xu hr)i, nhieu ngu'di ehi biet
Trang 5,lien dat nhirng khai niem mdi bang tieng Phap chit kh6ng not duoc bang tieng me de Neu nhu vao nhung na m trudc Chien trunh the gidi thu nhat., cac SI phu yeu nude, trong khi truyen ba nhung tu tudng mdi cho quae dan, thudng phai Iiy nguyen cac tit
nhung til do dEi co trong tieng Vi¢t hay chua, thi bay gii:J nguoi ta ph,ii noi chuyen vdi nhau bAng r.ieng Phap Thill trang d6 cimg han ('he' mot phan phat huy t.ruyen tha'ng van hoa cua dan toe.
y dinh bien soan sach Han- Vi¢t tit-die"n cua toi nay sinh tit
do. I)\t kien nay cang dtroc cung e6' them bang nhung y kien dg
xU<tt ('I'W vo tlli, 11\ nguoi chiu trach nh iem chfnh chon ra nhirng tit
ngil' mdi t.rong tung l(lfl such cue quan Hiii tung th.u trtrdc day,s,~p xcp lai d6 l~p t.hanh phfch cho toi giai thtch D6 lam cong viec nily ttli phai sap xep lai nhirng t.ai lieu da co, chan chinh tftt d.
cac phicb ell, dong thoi b6 sung bang each scat Iai nhtrng each va tap chi bang quoc van quan trong, rna hoi d6 so hrcng cling nhieu lam d6 chon ]hy nhung til Han Viet thtrcng dung Mat khac, toi oung t.ha m khao cac Lhu til Trung Quae dJ b6 sung nhimg tu chinh tri va khoa hoc can thiet rna Cal' each baa tieng Vi~tchua Slt dung, dac biet la cac b9 Tit nguyen, Trurcg Qua'c quae ngi"t dg,i lit die"n, Vuong Van ngi"t tit die"n, Boch th.oai tit diin. Tuy goi lit tIl di6n Han Viet, nhung doi vdi nhfmg thuat ngtr ehfnh trj va khoa hoc 16i ddu chua them chu Phap.
Lam viec nay toi con mot dung y rieng la nhan viec giai thfch
trr, rna ph6 bien trong nhan dan mot so khai niem chinh tri thea hudng chu nghfa Mac, rna toi thay cach giai thich ben bi? nh{lt va kholl hqc nhAt '1'6i c6 giai thich nhung thu(lt ngli nay thea Slf hi&u
hlel (·i'm mlnh do nghien c(tu silch ve chil nghla Mac tntac d.ay ehu kh6ng then eAch giai thieh cua cae thu til thong thUdng, va doi cho
nr) (Hi vut;jt ra ngoai each giiH thich thUdng c6 d m9t cuon til di~n
(xem citc mt;lc tli Duy v~t su quan, Ma KhAc Tu, Ci?ng san chu nghla ).
Trong vi4e bien so~n Han- Vift tit-diln toi ail dU~c hai vi nho
h(.lC llyc'n th11m giup (M, d6 la ct;l Ph an Bi?i Chau va ong Lam M~u.
Cl.l Phan bud'i dhu d chiia Phd Quang, nay mm dQn den d cho moi
\l.ll phia tn:>n dAu doc Ben Ngt;t C ) Trang canh song co lieu bElY
Trang 6gid, thay t6i dua bun thao Han-Vi~t tit-die'n den nhc xem Iai, cu vui ve nhan li:li ngay Cu da doc het bun t.hao quyen Thuong va chi
vi' c(\n kf cho toi nhung eho thieu sot hoac sui lam, cho nen toi phui noi dng khong co ca i on tri ngf cua C\l thi b<) sach nay kho
'1\1 'Prong hili nay cu cHi danh cho toi nhieu loi khich W, cang khien t6i cam dong vi tam long cua cu ( ).
Sau khi <''-;1 Phan xem xong quyen Thuong , toi thay sue khoeCI.\ co kern, va cu da shm ducc mot chiec thuyen d~ di chci, va nhicu khi (j Iuon t.ren mat nude, t6i khong dam lam phien cu nua, rna nhc tmg ban vong nien cua Wi la bng Lam M~ugiup hieu dinh quyen Ha Giao T'ieu Lam M~ula met vi giai nguyen co tieng, que
d lang Minh Huong tinh Thua Thien Do duyen van tu, tci duoc quen tmg thai t6i day hoc d Dong Hdi Dang tiec Ia sau khi ccng vi¢c hoan thanh dude m<)t nam thi bng bj b~nh va sdm qua doi.
M(ll dieu cAn noi la trong c6ng viec bien soa n tit dien, cling nhu nhicu cong vi9C trudc tac sau nay toi (ta dtroc su cong tac vo dieu kien cun ngu.ri ban di1i va cung la ngiroi dong chi cua toi Chinh vq toi hi nguoi da giup toi chinh ly cac phich dau tiend~ lam nen quyen t\l dien, t.iep thea day, moi cdng viec ghi chep l;\i lieu, cung nhu ki6m t.ta lai bun thao, de'u do vo toi dam nhiem BrlY la chua no i den nhirng hie g~p kh6 khan thi su co mat cue vQ
tci ben canh Ia mot ngucn c6 vii rat Ion lao DAu nam 1932 thi
Han- Vift tit-die"'n hoan thanh, t6i nhd nha in bilO Tiitng Dan mquy~nThti<;lng va nha in Le Van Tan d Ha N¢i in quy~n H~"
Trang 7DE TV
Tren vii-dai (JlUj(~-l'iinfa d dai bay gia, co the' bo duoe Han-van
khiing( Chile ai ding tni hii ning: kh6ng b6 dl1<jc!
Vi (:() hoi cd:
1 Ccincsi ciio lich-."iicii.
2 Dung-hap vlli vdn-h6a mai.
811 nude fa tit dai Bac.thuoc trd ve'truce, vein khong van-tr) d/ic-biet, den deli Nluim-dien, Tich-quang va Si-cusmg msti dem
I'(in-tll Trung-ouoc tru.yen t-ao, trai han hai nghin ruim Han-van cia Inf thdnh krin mrlf tluc (-}UO(;-l1iin. Nha truysn, ngudi doc, tai thu(jc, fIIl{m;; lau, ma nhiing ti{ng khdu-dau tlutang dicng nhu tu- than (i-Ria, nh.an-tinh, qucc-tuc v,v tat cd nhilng dank-tit
thdnh-ngli rna nha cuu-hoc din dung, riit La Han-van.
Til the:ky thit 19 scip xuong, AU-h9C truyen: udo, nUde ta ciing lUll dtlu C() chil quoc-ngii, illy nhiing tie'ng tho' am tuc-ngii pluin.
nhJ('i1/ khon/? e(rn diin/? Hiin-r-in, nh.ung muon nghien-cuu hoc mai, phi en dich, ,'·uich ngoai, lhi nhilng danh-tit thanh-ngft, nh.u: tritu-
1l/~Jng, I:1.l-thP': muc-dich, phuang.cham v.v ma nhd tan-hoc can:
dicng, hel thiiypluii iffy II Han-van.
Gop L(Ii hal Le nhu tren kia, thi ddu baa rdng: Quoc-van ta vJi Htin-oiin, tifl pluii un nau chung mqt lo, d~t theu chung mqt kha:
ding khl'mg phui La qua dang! llien sach giao-khoa qucc-ngii, Ltdi cdc boo-chi ticng-th.u tren oii-dai Quae-van ngay nay, hoa silt ve chi, ll an-oiin vdn chiem mot b9-phi).n Ian, ma tuu trung cluing- icai rat pluic-tap, y-nghia rift ha'n ham, thi nntit Ia nhitng danh-tit thanh-ngii: thu{Jc ve'cdc khoa hoc mai Chit xua ma nghia nay, van Ihltifng rna y la, nell khong ai cdt nghla cho tinh-tuimg, guii j cho niinh-bach, rna cht trong a tu.m/iu, y dang dsit len, quen mom doc _-wd[, diNe liti m{{t nghia, sao trann khdi cdi t~ nghe chit "Lqng ch.uang" -If- Jf rna bao "ch.uang" La con chuang, doc chit "tritu- Ilt\Jng" -'fib ~ rna baa lltqng La con utcmg, cai khon nc;n vi khong
Trang 8hiell Htui-i-iui do, lam hai eho hoc-giai tuang-lai, ehdng dau ddn
l/im sao?
Kia ruatc Nh.at-Biin III mi)l nude vdn-minh mai J f)6ng-phlidng, rna erich (Juoc-{'iin ella hq, van dung Han-van nhiiu luni Hoa-oiin, trong muiti ph.dn rna Han-van thliiJrig den bay lam Cac nlui hoc- 1,(L'n ella ho TIL nhau bien-tap nhilng ban Tic-tlut, nh.u: Han-uiin doi-t.u-dien, Hoc-Han tit-nguyen, Han-Hoa tit·die"'n, Hcn-Hoo viin-lutp-bich. !'.I' , triP truxtc hi)8a11, cht!t nha day pha: ay nguai
Nhrit-txin tuy kh6ng theo If/i "(hi pan, til viet" rna the:llje Hdn-ixin
nln banh-Lruang han Hou-oiin, V(ly nuii biet giao-duc caquan, viI
c6ng-dl;.ng ['an-tlj, ta't ph.ai e(lp nhuu ma cicng len.
Deus dan thay.' (Juoc-11d n nude ta kh6ng the' nao b6 duac I'(ln, mil dJ sao cdc nlia tru-tac, chua ai luu-tani den nhilng bi) Tit-(//("1, TI"tnguyi;n, la.m tluinh ra Han- Vi¢t h ap-bich, de' khien
ngltiJi ta nluui Quae-van ma them hieu Han-van, hieu Han-van
nUl them hay Quae-van?
Cui c6ng-nghi¢p kho khan do trang mong J nhilng nlui trti-tac biell(l dltdng naol
Than 6i.' Vdo ritng bou ngoc rna t!;:?Jng lay ra kh6ng, lcing klucc
ngh(~-thltdn.g md 1(L'p tai nh.u CI,~, fui kl;('dl.g pluii t{ji tai ehlLng ta hay sao?
Hi-nhdn lhltdng eel' y vel tlif wi! namg, chua tuim liiy tluing,
mong bien nen mQl b{1 Han-Yiet tu-lam Nliung kh6 vi hoc it tai
hen, l()ng giau rna 8UC qusu ngheo, nen n6i ngay lan tluing lila,
t II(ingbcinh. nhin them.
May nuin thsiy! G(in day geJp duoc nglim bcui thanh-nien 10 tmg Dao-du.y-Anh l'ita bien thanh bi) Hon-uiet tit-die"'n, toan
c(rng-hien I'Ji ddng-bao, bi.nhan dlirJc tin mung khu{{ng, gap tim tuye'n cdc doc xem, thay clui-thich: tinh-tuimg, pluiu-gi/ii minh-
bach, lorn l¢l hef tit-ngii thuoc ue' Han-van, rna Vi¢t-uan ciin pluii
dllng den, cong hstn bon llfln die'u.
M/Ji me lhay.' Qui lioa tluiyl Khil-tam nghi-luc nhu Dao-qunnt
xlla c6 diu: "tliuc hooch ngii tam ", thiet co nlut the!
Trang 9Rdy mal quyP''n each o:y xu/it-ban Luu-hiuih, (:hdc d tren rii-dai
(.~1I6;:-{'dnLai thhn I'd 1'6'dcic-sdc msti, lui chang phdi mot vi~cdang
JIlting cho licc-gicn fa hay sao?
Binluiri th/iy co an ngon, qua mung sinh dan, xin viet may chi? /1 ddu scich, anh em bon bi hiln ciing nhie'u nguai dang j vdi
bi-rduin:
Nay kinh de'
Hue, ngay 1 thang 3 nam 1931'
HAN-MAN-TU")
(*) BiN hieu ct'la Phan R~)i Ch&u
Trang 10vi SAO CO SACH NAy?
kha deu pha i eCl nhirng each Tt;i-di~n hoac Til-di~n d§ lam
tieu-churin va can-ell cho nguoi hoc Quae-van cua ta ngay nay eta co chieu ph at dat, the rna ta chua tung t.hav co met bo each Tlf-di~nhoac Tu-di~n nao, d6 t.huc 13 mot dieu khuyet-diem Ian rna ai cung phai cong-nhan.
f){tng ru bien soan b(l 'I'u-dien thu nhut dB lam tieu-chufrn va
l';~\11 ('(I r-ho Ouoc-van, vi nhtr hi) Dictionnaire de l'Academie [ranco.ise (·\'W nude Philp hay b(J Kh.ang-Iiy Tlj-die"n cua nunc
Tau cung Vl¢C PlY phai do mot tea Han-lam, hay mot Hoi-dong hoc-gia Luong duong, rna ccng phu den hang may chuc nam mdi
xong ducc 11()i Khai-trt ticn-duc d Ha N(h ducng toan ganh liy cai
trnch-nhiem n,~ng-n~kho khan ay , rna cole trong rnra the-ky nG'a
tH rndi thilY b0 Viet-nam Tt;i-di6n holm thanh Neu ta chi ng6i doi cho co b0 'I'u-didn hoan-toan thi nhirng noi kh6 khan hien thci ella
nguCl'j nghien-cuu quae-van lam sao rna trtr di ducc?
Bi-nhan khi mdi nghien-cuu quoc-van, cHi 1fty su kh6ng co di6n linn deu rat khan n~mkha so, nen het sire dung each tra khao
Tu-gl{m ti6p mil bo ca i sn khuvet cua mirth Nhan do bj-nhan la i nUCJi
nghidn-cuu duoc, rna dem ra giup met pharr nho mon cho nhung
Nhu t.rcn kia da n6i, hien quae-van ta khcng c6 cai gi lam
tigu-chuAn va ce n-cu, cho non nghicn-cuu ral kh6, rna kho nhet Iai la nlnrng chir nhirng loi muon t.rong ll an-van, y-nghia nit hen-hum phuc-t.ap, kbong th6 thea thoi quen rna hi&u ro nhu phan nhieu
cite chi! cac lei nom na: Bi-nhan right rang trong khi con ddi lau
mdi co bt) Tu-dien hoan toan, gom Hit ce nhfrng chir nhung ldi dung trong quC;c-van vo luan va van cua nude ta, hay la muon ella Tau ella Tav, thi can co nguy mdt b9 sitch su'u-t:%'P tat ca, ho~e
philn nhll1u nhling chu ohung Idi ma ta da mUcjn trong Han-van lit br)-ph(m kh6 nh~lL clla Quele-van Hi-nhan dem b9 sach nay cang hien cho d<lng-bao, chi hy-vqng co th~ gitip cho sl,i nhu-yeu hi~nthai cua hQc-gidi ta mOt ph11n trong muon phAn v:%,y.
Trang 11* *
Th6-gidi t.ien-hoa kh6ng cung, pham cai gi sau cung hen trtrdc,
mu chi mdi c6 Ifrn dA.u kh6ng sao hi k1P vdi cai da trai qua nhieu
luot cai-hrong Be) sach nay ra dol, neu dtng-bao kh6ng eho no 18 mf;>l vat vo-dung rna d~y den no, thi chao rang n6 se lei dung ducc nhung cho khen che cue ngtroi cuc-ngoai va thea su nhu-yeu mOl ngt\\' rnoi rdng mil bo-cuu cho nhirng chli t.a i mAt tac-gia chua den,trun t.u Lac gia chua kip, dang nay them mai sua cho thanh bi,)each hoan-toan Tee gin rflt mong ding cac nha bac-nha trong nude dung che no lit qua t.hien-can rna bay ve eho nhung eho eai lam tbieu-thon, tac-gia cung se het sue thea tinh hinh tien-hoa
rna sua sang chinh don eho be Hon- Viet tit-diln nay khi nao cnng thich-hcp vdi S\jcAn dung cua xa-hoi ta.
Trang 17PHAM L~
1 Lam sao sach nay gQi IS Tu-difn? Tll-di~nkhac T\1-(ii~nthe
nAn? Tu ~ ta goi 18 chu, lit do nhieu net h9P lai rna thanh, rna tit
~t 1ft 16i noi dung dt1 chi to nhfmg au-vat Vi nhu chit nhat - , ta van biet no Iii chft nhat, nghfa 18 met, nhung nghia no Iai con thea
nhat khat - ilt , nhet ctt luang tien - "" F1'J 1~ , khilng lei nao
Tir-diJn, muon tra khdo v€ Idi (til) thi phai din each TiI-di€n Song'I\t-di~nva Tu-dien, the-dung tuy co khec nhau rna kh6ng phai Ia
nhung ldi, thi Tu-di~naa phai chu-thfch nhimg chii 13 goc ella loi
da V~y TiI-di&n 13 gdm ca Tt;L-di~n d trong, rna Tlf-di~n chi 113 phan goc cue Tu-didn trfch rieng ra vay.
bq-2 Sach nay suu-t~pphan nhidu cac tir-ngfi va thanh-ngft rnaQuoe~van dii muon trang Han-van, va nhifng tu-ngu trong Han-
Hit ca chung 4 van dieu Ngoai 'fa lai co hon 5 nghin chit met, la
nhitng chit thiet-dung nhtrt trong Han-van ngay nay.
3 Cac tu-ngu va thanh-ngfi bao quat rilt rqng, tu nhrtng lei rat"' I'h{j-th6ng, thuong dung trong hie n6i chuyen boac trong tho- Lrat, tren bao-clnrong, eho den nhftng thuat-ngtr cua cac khoe hoc- thuat, tu Phat-hoc, than-hoc, triet-hQc, chc den xii-hqi-hQc, sd-hoc, tu-nhien khoa-hoc v.v
nam vao quyen Thucng).
5 Tu va Tu sap d~tthea thu-tu cue tu-rnjiu qudc-ngff, bAt dau
ttl chfi A cho den chil X Pham d9C sach doc baa quae van, rna g~p
qucc-ngfi rna tra cuu (chir Y xin tra d ndi ehu I, sau chu H).
Trang 186 DQc sach va baa Han-van, n~u g~p chit kh6ng bi~t am va nghfa la gi, thi co th~ do "Bi~u tra chu Han" a sau m6i quydn rna tra cuu Tim chit Han thi Cll dem net, vi du mu6n tim chil 1} , thi
ta dem i\ - I l -la eau net Ta tim 0bi~u ffy noi co viet miry chil 6 NET, r6i do do rna tim xu6ng, thi thiry co chu 1} ngay Trude ml}t chil 1; do, co chu chfr "Hop", r6i ta Cll thea tlj·mAu qu6c-ngil rna tra cling nhu tra chtt qucc-van Neu g~p tit-ngU: hay thilnh-ngil thi cc do chil diiu rna ra.
Vi sach dong lam hai quy~n,nen xin dQc-gia chiu phien, h~ tra chft: nao 0 quyen Thuong kh6ng c6 thi tra sang quy€n HE,l Di€u bitt ti~n fiy, la boi mudn ti~n1qi cho'Vi~c in rna phai nhu th~,xin dQc-gia IU<;ing thll chao
7 Chtt Han, thuong c6 ·mQt chfi doc thea nhieu am rna nghfa khac nhau M6i chtt doc thea mly am, trong ban tra chtt Him, c6 chu du ca Lei nhieu khi met chtt mQt nghia rna dec thea nhieu
am khac nhau, thea tieng BAc tieng Narn khac nhau, nhu the ciing c6 chu r6 d~ de nhan Vi nhu chil Dan 1} , ding c6 khi doc la Den, thi 0 noi chil Dan, Cll chu-thfch y-nghta cho du, rai den nci chil Don :it se chu may chilo Xch Dan (xern chil Dan).
8 M6i cha m6i loi, d€u giai-thfch bAng qu6c-vAn, nhung loi thuoc v€ hoc-thuet, hay 1ft thuec v€ di~n-c6 thi giai-thich lai ky
him M6i chil, m6i loi co baa nhieu nghia, nghta den, nghia bong, nghia chenh, nghia du, d€u giai ri5 rang Nhi€u tit-ngU: c6 chu them ca che Philp d~ ngUoi mu6n nghien-crru Phap-van ti~n dung.
- Co khi, vi vu gian-ti~n boac vi ttnh-the kh6ng th€ tranh duoc, rna trong phdn giai-thich phai dung den tit-ngil Han-van, hogc phai muon rnQt tit-ngu d6ng nghia rna giai-thfch met tit-ngU: khac: neu xem rna kh6 hi~u, xin dQc-gia chiu phien tra them nhffng tit- ngil kh6 hi€u ffy, thi se thtl'y giai-thfch rd-rang.
9 V€ am-van, each nay gAng thea thie't-am trong bQ diin cue nha Thtrong-vu fin-thu-quan xuat-ban, sang cling nhieu khi phai thea am-v~nthea th6i quen thuong doc C6 khi rnQt chfr rna m6i xu doc m6i khac, thi tac-gia dung thea am-v~nnao ph6- th6ng hen ca, song kh6ng th~ Iffy cai gi lam tieu-chuAn dQc-t6n dUc,1c, nen tlJu-trung kh6ng khoi co ngudi thfiy c6 ch6 kh6ng vita y,
Tan-t'!-xin dQc-gia 1uc,1ng cho.
Trang 1910 Htnh-thuc each nay khong duoc co ve my-quan nhu sach TV·difn, TU-difp cue ngoai-qucc D6 la vi ky-thuat a'n-loat cue
dB mat den non hai nam trei, thi d9c-giil biet cai cong-phu cue
khong c6, chi nho vao met it ngtroi s~n long dllit tien mua trtrdc mdi co tien due trudc cho nha in, nhu the thi d9c-gia du ro nhtmg
sach the nay.
Sau het, lei xin d9c-gia xet cho rAng b{) Han-Vi~t tit"diln nay
la b{) sach mdi co IAn dfiu, rna nguoi dung lam chi co met minh,
co-don ay , thci c6 khuyer-nam va sc suar den bao nhieu , tulfng cac ngui clings~nlong rna luong tha cho dtrcc,
Tac gia cdn-<Jhi
Trang 20BIEU VIET TAT
Vd=Vf-du Nch = Nhu chu
Ngb> Nghfabong Xch =Xem chtt
(Chinh) ::: Chfnh-tri (Ph!') = Phat-hoc
(Dong) ::: Dong-vat (Tai) ::: Tai-chanh
(y) ::: Y-hoc (Than-thoai) = Than-thoai
(Nong) ::: Nong-nghiep (VlIn) = van-hoc
Trang 21m ~ M9t chAt kim thu9c (actium).
~ IloJ INavao - Nho vao - Dua theo
Y Hinh dO'ng caiv~tche dOL
bang ~<iJ ~ (Phan) Qui dl'iu trau 6
cung D'illm-V1.i'dng
bOO - 1* Bao-he;)nuoinlffig
can-dinh - m~ (Dia) M9tmrocdan
chu aNam-My (Argentine)
di-aa-P/>4t - ~ fl8 fit> (Phon) Tan
Phat: ahivd,di da lit IU:1JI1g=Va htc;mg
quang-phat Amitabha tl'tc 18 6ng Phat
sang su6t khOng Mm luong du(jC
du - ~ Duaninh Nch A phu
du thU dung - ~ :qy ?ff Dua ninh
theoeMd.ll cho ngttdita dung rninh
- giao - ~ Tbukeo san aA-huy~n, tinh
Son-dong, l1l':y nuOc gitng A-tinh nlfu
da Ilia den rna ehif thanh, dung lam
thu6c - 'I'hu: keo rutu b§ng da ho~c
xttdng loai thu, nfnr eao h6c6t, keo da
trau
hodn y II T~n gci dAy til gai,
(servante)
hodnh (hanh) ~1lJ itjDU.athea rna-lam
ngang - Ten chitc quan xuecUamiClc
TAu
A hodnh Ihdnh! de nghi?p - ~i
~ ~ Dnatheorna lam Mu ec,
hI)- ~ Nch A bRa
!utdng ~ noviniHhlinkeo xe eM
than Sil:m trang tMn thorPTau
kS' Sdhitit - Jt fin- H Dila theo ngttdi
rna minhU8 -" B@nh Vl,1c ngl1d1 minh
U8-hitu - ~ Ngli'di cong8.idli'P
- la-luin - II iii (Phon) NgUili thanh
(Arhat)
A·lq-p·ba - =hL: ftl (Dia)Ml}tmroc dtay-b9
A-chilu,6giita Hdng-bai va Ba-t.tr-loan,Ma-han-mac-due l$.p ra Hdi-giao sinh dd6, hi~nnay mi}tphlin thuoc Th6-OO'i-
kY, con thi chia ra mtly nude d9c-l~p
(Arabie)
mdu - a M~nuoi(mere adoptive)
mj - W§ A duan!OOnot,
IIguy _ ~ (TIuM Mot thli cliy 000,trong~c6 mu trllng, phci khodigoi 1aA·nguy, dung lamthu& (assa feetida)
phi-lai-gia : JF fll 1]G <D!a) Tuc laPhi-chsu (Afrique)
A phie"n - h Tiic Ill nha-phign, thuocr~n(opium)
pIWng - F;1} Ciricungrllt IOn cua
Tfin-thuy~hoangxay, hiendtinhThi~m-tay
pM dung - * ~ Teo13 Acphign
pM hiin - ~ (f (D!a) MQt quzc 0tAy-hl}A.cMu hien Ill.nttOcbaa
Vuong-hi}ella Anh (Afghanistan)
(flagorner)
tluf- t!! Dua thee ddi,ninhddi
Iy-aia-nguc - ;0 J1Il llI: (Phon) eMd'ia-ngl;lC phWaluen d6, kbeng khi nao
thoatkhOiduljc
A s::2. Du8i m9tbl,1C - Xlipxi - Ten m\'lt
chllut.rong namchilu
Trang 22~ Hai ngtlOin[goi nhau IIIa=ltnh:
embl;Ul~
a M9tchil'thoi(Argon)
bdng "m Bangthi! hai, bimgv;lt
tennhUng ngtiIDthidau hl,lllgnhi
eMu - 7J~ (Dia) Mt?t chao trong
Ngii-dai-chau, mtOc ta thucc v{£ chau ay
(Asie)
dfJng - *(Dis) DOng-b{>A-chau, ciing
goi IIIVi~n-dong(Extreme - Orient)
A hidn - II!: U dangrUQuliin thu hai,
khanh-nrcng.
khoa IlS2 f4(Y) Mon thuzc chilli ngttdi
cam Mon thu6C chUa tre con khOng
bi€t n6i
klWi 5E I!! Ngliffithid~ubuc thit: hai
lich-san &;d - ~ LiJ *. (NMn) Vue
nttdcMakY-d5n (Maced.oine)ngay xua,
chinh phuc ceo nude Hy-lap, Ba-tu,
Ai-c~p cungT&y-An-dQ, d\Plg m9t d€-qu6C
ra't IOn, tl,t xu'ng III A-ijch scn-dai
dl;U-vuong (Alexandre le Grand, 356-323
tru'dck,Y-nguyen)
luu toan - Wi[ M(Hoa) Thu toan loai
sulfureux)
Iuu-toan-ruii lifft. ~ iN(IIoa)Thit
duarig-khiholithanh,nhtmgitdliCtngkbfhon
htu-toan-nQi (sulfure desodium).
nghj ~ rn NghIaanheJI.lhlP1~.
nguyen § ft NgI1di thi di).u b1,1Cth)1
ie'a ME 5E: (Dia)TileIii A-chau (ABie)
lOOnh 5E w'Ti€ng n6i'IiO
bl;iC - Tengl?i dng Mi;Ulh-Kha
thuq,t - iItt (Stl) Ten nuOcddi Xl.ia d
m:i&l Iuu-vuc Luang-ha (hai song LeTigreet L'Euphrate)cUnggci1il A-tll.y-
19i-A(Assyrie)
Atieu-loan ~ ~ (Hoa)Thliwan loaiit
dlidng khi bon tiau-toan (acide azoteux)
tinh lI5l 'I' Tinharmem&.
hi 5.E -1- Conthtr,
ti't ng4t hoan lien uS2 ~ ~Z i'i )f
DUa cam an hoAng lien la vi thu8Cdiing, hfnh-dung cai kh6 rna khong n6i
bdo ~, ~& 'I'I-altPnhiingMudqeac
b~t m 81J BAttay~tubiijltnhau
cam ~ t?3. Cam tjnh khOng to't
(inimitie)
chit"n-!tit Danh ffi9t each d9cgift -chung,¥.f VI h98 hei ba'tkY rnache't,trai voi thi~·.:chung Iii em che't binh
thu'dng
danh-:g Tie'ng xau [mauvais renom)
dai - H Dai rn?teach dQc du
ddng - 'lit D6 dang.Hun vi~ hung ac
(ecelerat)
dao - 1][ Nha P~t &91 ba dU'dng
ngu'di c6 i:.9isaueMtphaidi la ae-d{lo:
dia-nguc,nga-qui, sue-sinh
hl;li
- d6 i:iE Bc;Jn ngl1t'1i lam vi~Mit luong
(seelerat miserable)
dU'c - t'!! Phimh{mhkh6ngWt
Ac gia tic bao - ~ ~, \i;£}Lam Muae t.h'i
l!;ric6d€uil.etral!;ri
lu,z-i - ~ Aenghi~thaylamh!;ri
hod - it Cbju-Bnh hu'dng ella ngu'di
xdu rna hoa thimh xA'u (vieie)
y actJu;c t< :w: it M:;ie d6 xA'u, and6 xA'u Anm~ekh8 sd
Trang 23j - '" Y xOCu(melignite)
kMu - 0 M~ haychudi ni.a van6i
dgu dQc dil
kMu tlu.J, chi - [] ~ Z Hay n6i ra
nhUngl.Mud{cdiir6ilIPph9.i chinlAy
l~t- ~ X/(u xa, khOngt6t
h,Ic k£ 1£ 1J Of Cai d6 IOCy tay b6p
~t l~ emdo sUe ella lay manh hay
ye'u
rna ~ 11 Ma dii, loai rna qui - Cai
rna ngudi ta md ffiang xi\ng(diable,
demon, mauvaise apparition)
"- rna phdi - ~ rJi\ (Van) Cfri boc-phai
chi thich mi~u-t1l. nhUng chuyen kY
quai, Me am, the-thSm NhiCng mui
kh6i thll&:phi~ rom nil1U ap xanh,
cUngnhUng mol kfch-thichnMnvirAt
ml,Ulhme. Beaudelaire nu'l1c Phap~t
t4P the ''les fleurs du mal" 18,~-bifu
cU.aphaifly(diebolistes)
n0ng - Jt Mel ffiQngtMy nhilng~u
xi\u (mauvaisr~e).
nghjch - ~ D8nh bay ngUmfa - Muu
~tchame cimg(Wi}Aacnghjch
~p - ~ (Ton) Vi~ lam ac dang
t9i,thl1dng c6acbaa (peche)
ng~t- !J Mlrnlam~ulie
.tic ngan - -gI dichultirua,ldi n6i lam hai
ng\1dL
ClIm lrAng g8nh gi6= Ngb TInh tinh
l1a ~ntranggi6
nMn ~ A Ngu:m ac d9c (personne
mechante)
~m- ~ MoonghimoanhJP ngI10L
- ph{un - le Ngum pJw-m tOil,e.
- qucin miin doanh - 11 Ml cw.du
Bed8.My =Mgb.N'hi$utQiacqua
- qui - 9l Con qui thudng lwi ngtt'm.
(demon)
tiL - If~ Nch.Acrna, Be qui
- tang - it B9ntMytuda danhbchUa
eM lam Mutilac.
- tlim - >C.' LOngs.c.
- t4P - ~ Th6i quen du (mauvaisehabitude),
- #it - l* ~dauddn kh6 chUa
- thanh - !':l Danh til!ng xllu - TiB'ng
keltrnAai aiclingghet,
- thdo-1'fi Coxa'u, cOdQc - Rau xoang
ankh3ngngon,
- thAn - j.$VitMnthu9cvgloaia.c -Vi
tMntrUngphetkelam Mu ac
thi£u - '9 Ngttdithie'u-nienbat-hrcng
tlui - II':. Con thn du, nhu C9P, bee(betee ferocee)
tJrU ~ :f- NAm tay nhau - BAt taychao nhau
th¥c ~ it An d6xIlll,AnuBngkh8 ab.
- tich - j1l DAu~t.}amMu B.c
Aetd - 'f Ngudi hOCthrong
- uyin 11. ~ Cam toy nhau - Ngb
'I'Mn-m$.t
- xU ii! Il\lV~tnhbp
nh""-ACH Jrtj Cru,t - Chl\dOCtlriI!m - Ngllntr<l
- Hep nhO
lIB CI$>de
- 1!iB NAc,n&:cut,
JG, Kh6n cung,tainan,
tie: Cai vong do eMbu{Jcc8 ngua vao
tay xe - Caig6congMtren.vaitrau bO
eMbU9c vee cay
nghick !B ill: KlU <rong hAu khong
th$n~ Jll(c ~n1&1 ClingviiftIs
tIi'! q=-da·nJU m JJ\ ~ !o! (Ilia) Motmloc&-<:11'\1 b Nam-My (Equateur).
tde fffi ~ Ndiquan-8i~m y€u
thU iJB 'if GiilchIidOCtlriI!m MphOngquAD<!je!>
tich rIil IIll HOphOi
Trang 24Ai c{ip J:% &. (Dia) Ten nuOc d phfa hAc
Phi-chan, hi$n lit Vucng-qucc bi m10c
Anh ap-bfrc, van-minh phat-dat ra't
scm(Egypte)
chi R l.t Thai kh6c, tuc }A Call Xlidng
ttdamrna - Xemluon chii: Cit-ai
chiiu - §B Tdchi€u bO'-caocho
queM::-dan bre'tr~g vua d:9 ch€t, hay
kinh-thlmhhimilt,ho~nudehiml'i't
dUit - FgVie'ng tham ngl1diche'L
lao ~ $: (Dia)MQtxiitrong
An-dt)-chi-nadphistAyTnmg-kY,thul,)c Phep
ty hiw tnw - tv1: 5m ~1 Tie'ngdan(td)
ti€ngsao (true) rna c6di~ubi-ro
tlch - m'TIntdngti&(regret)
tinit-1'- Tinh bi-thl1dng_
van - iJt. Nch AitiL
AI ~ Thirong, yau, tie'c
11 May den Dang may rna mit,cii 11 11 Dang may mit mil
an ~ ~, 'I'inh-ai va an-hu~ c8-ke'tvdi nhau (affection mutuelle),
eMu - 'J'I'I (Sit)Tenmqt cbsu ella nU:8c
ta ngay xua, hie Is Thanh-hoa ngaynay
danh - t; Ham danh
dQi - j\(; Thuong yeu rna tontrong
ha iilJAi-tinh lsi langnlurnu8c song
hoa - t£ Yguboa
1u? - ~ Thtrong yeu che ebb
hiIu - s: B~be rocam-tinh dij.cbiet
(ami intime)
hilu-Mi - 17- fl Doan-tM nhUng
llgltoi IB:y tinh ai-h9 rna ke·tvdi nhau{amicale)
khanh - p~~ Nglidi than yeu (nguyenIii trai giri eMuIWi nhau nhu the',sau
chi contraigcicongai nhuthe'thOi)
kj ehU-nghfu - E ± >l (Trie't)TUcla
vf-nga-chu-nghia (Ego"isme)
ktnh - tj){ Yen men vakinh trong
lan - tIt'rf Thirong yeuvi~
luan-khiii ~ fm! 11ft (NbAn) Nha nit v~-d9ng rl\t c6 danh tie'ng ngaynay, ngl1di Thuy.cMn, tru'ac-tac rKtnhieu chuAnidngd€cao m&u-tlnh (El
phu-enkey, lH,I~L.).
luyln tB: Thircng yen nhau
(attachement],
Ai l"tc t: (Hoe) Cai sUe Clla hai h~c
nhi~n v~t-chKt khi gftp nhan thi kP",h:;1P vdi nhan d~ b~n thfmh chi'lt mdi
Trang 25AI AM
Nlii-lan - m Ni (Dja) M{)tdiio-qu&b
phistay mroc Anh, phu thuc?c vdiAnh
(Irlande)
ni£ -I;:, Con gai ysu men, d6i vdi
ai-nhi
phu - ~ Yeu men vbv~.
phuc ~~ Thtrongyell ma cem-phuc
qudn - ~ Yeu bAy, yeu dong-loai
(fratemite)
qu& - 100 Thtrongm1CJc, tre'c nude, yeu
milk (patriotisme).
sa ne d - ig; ~ § (Dja) MQt miac
quB.n-£hu 0bob~nBaltique(Esthone)
sung- n Yeu chuong
tai: 1'" Yeu ngu'oj cotoo. Tie'c caitai
ellangUoitao
too chitngJUa - ftjJ, ± II (Trie't) Tiic
Iil lei-the chu-nghla (altruisme)
trek - mThucng tree (menager,
epargner)
tinh 'I~ Tinh yeu nheu,traigal yell
MaU(amour, affection)
v(it 'M'] Thu'dng yeu loai sinh-vat
AI Il:iit (;hcl dIlt ~m trd chat bep
Qu\lflh hiu chat hep
~ Thiitc6.
Aihtfi J\1,it ~Ch6dl'ft~m-y€u - Ye'u hei
(pointetrategique important)
h{Lng - ~ Ngovao lang x6m,bnhUng
ch6nch$.thep
quan - ~ eTtaquan eTtaiiinci
bien-gidi(passe frontiers)
sat ~ ~ Thiit c6 cho cMt (Caire
mourir par strangulation)
tzl- 7E cMt bAngc8.ch trultc6(mort
par strangulation)
AM ~1f H~u rOo
~ CBi nM tranh 000d~thdPh~t
hiiu glif ~ Hi~urO(connait.reafond)
luy~n - .~'* Bie't kj, c6 nhie'u
Nhilng nbi tham sllu uttt lic
Call #~. Rgnh rurocngftm rhroidaL
chi - HjTrongAm (teire allusiona )
chua - .±. DngvuangutOl
(idiot, imbecile)
daa - fi Dolfi phong chung
cU;tm - 1ft T6itambudnrAu
dia - till M(it each am-muei.bfml1l-t (en
h(m- tN MOlgi~ngiirn.
(signe secret, mot de passe)
hod - :A. Lirangsim grin lit rna ('huatl1t
hap - .g- Hop nhau mst each khOng
Iuu- - ml. DOng nuOc ngam dudi da't
muc cam - § M (Y) Mqt lhn b~nh
daumAtcUatrecon
mu9i ~T6i.md,phand6ivm quang·minh (obscur, louche)
(machination, project mysterieux)
f1/!l!,c - lID.: Ngl).c till dJ trimg ph~t
ph~mOOan(cachot)
nhien - ~ San kin
nlutr!c - 'iY1 NhU-nlll(~ ma khong rO
s~-lY·
Trang 26sat - ~ NMn ngtidl.takhOng chus
rna gie't hai = Gie't each hi-mat
(assassiner anouyme)
ta - ~ Vie'ttrAm.(dictee)
thcim - 1m. Ncb Mat-tham (agent
secret, espion)
thift- '¥'" Cha u-am khOngc6ngttdi
-Nch.Am nguc
thj if;(Tam) Dungd.ch am tham rna
chi-thi ~ k"hie"n ngtidi ta h/(t-giac rna
phai theo mlnh, NhI1minhcI1Oi, ngttdi
kia hi am -thi cling cudi theo - Nha
thOi-mien lc}i d1;JDg sue am-thi ~ Hun
tiin - ftf Cai ten hlln khOng cho ngu"di
bie't - Ngb.Bi-ml}.thIP-ngu"di.
trieil - WE~u-hiU hf-rn~t - S~
bie'n-hoa xung-dot nglhn kin cuacecthe""-lue
- Am-rnuu cuanha chinhtri(intrigue,
machinations secretes)
tnt - ll.tr Giup dd kin dao, khong ra
mat (aide inavounee)
trung - rnTrongtOi,bt-mat
trung m6 sci.ch - $ m *sa rno tim
kie'mtrongt5L
:atcJng - ~ Urn di l~u (prostitution
secrete)
AM II~ T6itam
M Ngu di}n - Toitam - Silukin
dam: ft t~ Budndiu·1l,t.tleo
nhien - ~ Bu6n rtl.u
thdm - 1~ Bu8nriux6t thl1dng
AN *~m d~m, triri vOi chit nguy ff!
Sao? Vd.An-~?
"-ti': YenIlglpl-.
biti 3i: mBayd~tsiinsang(disposer
d'avance)
bang - :fG Trinl10c cho yelL
bito "-ti': ro Yenn~va ao hao =Dd
cua ngtiChditr$n
btin 3i: jt BAncUngrnaanphgn
btin lac d{to - :it ~ J1[ Chiu ngheo
kh6 rna vui lg trOi (heureux dans lamediccrite)
An bien - ;j Giit gin mien bien-gidi choyen
cam - i®: Giam diiu!
eMm - tt NgJiyen
culac ngh~p- fi§ ~ ~Thoi the'tluU·binh, ai cii:ngyen chbd,aiMu cochuc-
nghispndy
dan - ~ An-uy nhgn-dan
d4t - ~ Yen vui thong tha,
Dt.tdng vttdng - ~ .E (NhAn) Xch,Thue-an-dirong-vtrong
et& - f~ Saodl1~?
dinh: - 5E Dinh cho yen 6n, khoi r8iloan (pacifier)
eM- ~ Bitetl10ngvUngb~n- Ngb.o
y@nkhOng di}ng - (Nhlin) Mi}tvinMn trU: danh d Bk-kY, ten laNguyiin-Khuye'n,ngdm lang An-d6
thi-gia - * Lamchogiadinhyan vui SApd~tviecnha
-ham. 1ffi mCili yen ngue va cai khdp
m8m~
prosperite)
loa - ~ Anvui (bien-eta-e)
4w tink 1M - 111 Ii' ± (Phat) '1M.
giOicue-lee
rna 1ffi,~ NgI1a dii d~tyend€ cal
~nh 3i: $ Ygn chiu menhtrdl
miendw;t: - ~K -i#1 (Y)ThuOc ngu,
nam dd hIj phll - i¥i m; ijf Iff (Sit)
Ten thu-ph-.i miOc ta, d ddi ni}i-thu9cnhaDudng(618-907)
Ly-anh-Ton, nhs.T6ng mill thiia nh~nl10ctaIii An·nam-quoc (tru'oc Tau chi' xem
nl10c ta Iii rni}t qu$ncuah9 th8i)
An nang '§E Lam sao?
nguy - ffi An-loan vanguy hi€rn
Trang 27nhiJ,n - 00 Binh-yen thong-the
noon - A Chiicella vua phong chovo
cac quan th1ft-phftm = ThA't-prul'm
mgnh-phu,
nhien - ~ Btnh-yenvo-S\L
ninh - $: Binh-an(Bien-etre)
an - mBinhyen vilitg-vang (stable)
ph4n - 5tGift phgn minh Ncb
An-menh (contentdeson sort)
ph4ntlul-ky - 'it "'F B An chin phan
minh, rna giu Iffykhi Lilltminh
phU l1I!! An-dinhphu-uY·
phuo pluii - li'il ;:}K (SU:) Bu6i diu
Diin-qu& Trung-hoa cac nghi-vien
Qu&-h~t6chi1cffi9tchfnh-danggoila
An-phlic cau-Iec-be, lily Doan-ky-Thuy
lam Ignh
tv-san~ it Dan ba de dirocan-toano
tai - 1£ adan: Vling yang, khOnglay
chuyen (stabilite)
tang - ~ Chen ngu'di cMt(enterrer)
ttim - -L' Yen long,danhlong
thai - 1m Lam cho em thai duc;IC
an-tolm
thfin - ~ Than-tM yen VUL
thAn - ,fl:II Tinh-thlinyenl~.
thAn dl/f;lc-.f!Il m 00Thu&: lam cho
tinh-thAnyenl~<W' ngUdiroc
thkh-)jj Tho-thai
An-thie'n - " (Ph~t)Thliy tu ngBi yell
an-thien.
tM- ± Yentheaella-v] rninh d
thu: - ~ Tfnhtinh thongthi
tluiilng - m' Gift yen vi~ thuOng,
khOngmongm6ig'ieaoX8
tinh - ~ji B'i:nh-y~n·vo-s\1 (tranquille,
ealme)
t9£l- ~ Ng6iy~n,bkhOng
toon - ~ B'i:nhy§n,khong nguyhi~m
(securite, sftreM)
til - ~ T\1earnngheo~.
tr{lCh - "{;Nha VliCm eUaminhy~nb.
tri - ~o Chiiedau?
7
tri -!iii D@y~n- 001ongquan pham18i Mn noi bien-visn - D~t vee ebbnhat-dinh,
hie - :@ Djnhdli1C ehBtru
tit - r (Dia) 'I'rai mii bhuyen trit3u tinh Hai-duong
DOng-tUc - ,Ii§!, Nghingdi
tUclutdng - ,Ii§!,~ (Thuc} M\)t thli ciiy
bnhietdOi, eao chimg 9, 10 thuOc, I~y
nhua dung lam hircng-lieuva thuce, ta
gcilasangkisntrang (benjoin)
tUc toun - t. ~ (Hoa) M?I thu loan
loai thAy thucc dung M lam thuoc
phOnghu [acidebenzorquc)
uy - ~ Khuyen giai(consoler)
vi - ill: dy~ntaichecvicua mtnh
xtl- ~ dy~n
AN t* Tay bam vao - At di - Khao-xet
- Theo t.hu t.\1 - Cli vao m(}t viec rnaxet viec khac - C6 khi dung nhu ehil
,",0
An~ Yen l~g - Buai chien, muon
~ Cai ban Xet unh-treng trong
mQtvi~ hoac v~pbep-luat hay
hoc-thuat.v.v _
00' t* ffli Tuytai-nilng tu-cachrna b8
quan cho moi nguoi
binh bii! cJ41lf! p; l' fJJ DOng binhlaikhOngra danh
dO. ~ ~ Vua eMt ngay xrra goi Ialinda
di4P ~ ~ Gi~y rna viec quan (pieces
d'un dossier)
hanh m 1'1 Ditwin
khdo ~ ~ Khao xet vB.clnnMehdn
kern
kjwa nhi han.k - :t4 iffi 6 Xetkhoa
IMutronglu~trna thi hanh
klwdT!- - ~ Xettiingkhoan (examiner
<par ehapitre)
ki£m-~ti_. Tay dJ vaoglidm.
k~n ~ 14' Nh-ung vi~ ki~n-tung,
ciing caevi~eong kMc
ky t* Wl Chie'u thea kY nhAt.-djnh
Trang 28AN ANG ANH
(pericdiquo)
lj ~ J!. S~ 15' trong em an (lee
considerants d'un jugement)
rna * ~ 00 Mi}t thu y-thuat dUng
each Mm b6p minh ngttdi benh <ffi
men-tift gan thjt va gitip cho mach
mau chay thong
chrmg co.
r'lJI.!(ngliJ - fW Cl$l du'dng khdng eho
ill tdi,
quan W -=-Xet cho dUng cue-quan
Ansat - ?$ 'Ttmxet.
,~atSil' - * f~ Ong quanthi!:ha trong
tinh xem viec hinh nguc (juge
provincial)
sl! ~ $- KhH.oxat su thuc - Khiio
xet ceo an kien
tri m rEl Xet hoi <Mtri0i.
(documents)
van f9: roo' Xethoi
.ANG ~ Coochau
ANH ~ Ten chung 1000 hoa - '111ftboa
to't nhA't - Ngtt'ditainangXUl\t
chUng-em tioh-tuy - Dep t6t.
11 Ten cly enh-dao
~ 'I'recon mdi sinh
g C8.ihinhm~obi)bl;lhg to
lx;Lt :9it 1ft Nglidiillgioivti'~len tron
h."gthu"",,
Mm - • emtinhtriri sanht8tlli\
cc:ich-lan - ~ Ml (D!a)TUcIa
Anh-cat-l¢
ceit l¢ - "5 flJ (Dia) Mi}t dao-quoc d
phia t§.y Au-chau (Angleterre), b8.n h?
ella nuOcnp-b~t-li~t-dien.
danh -.ij Ti@ngtam d~p de (gioire,
celebriw)
diro t~ tit(Thljc) Thit cay cao chUng
2, 3 thti&, I€l nM 00 rang ctia, hoa
trihtg, qua Iron,vichua [cer-isjer)
hai. M ffi 'l'reconritnhO.
haa !( *" Anh 11\ dep nhilt, hao la
tIlinhilt - Anh hunghB.o·ki~t.
lwa - ~ Cay co depnhilt-Ve dep de
(beaute eclatante)
Anh-fwa It 1t Hoa ciiy anh-dao, III
quoc·hoacuaNhat.ban,h&n~ it Linh-hOn cua ngtidi a.nh
bung
lW.ng * ILl Anh la vue 1000 hoa,hung Ie vua Ioai thu - Anh-hung languOi hao-kiet xua't chung ( heros)
hung ca -ILl l'!:Billcatan ttmgdU'ccuakeanh-hung(epopee)
osng-himg mat 14 (it * ~e Ngti6i hung cffin hie dii gia, co6i dell, hay la
anh-g*,phiecungdb
hUllg tao thdi-thi .1'l .;~ g,'f ':!t Ngttdi
anhhUng gay ngn du9C th6i-t.hP"de'lam
6wh m0nh mfClcMy,dng Lit1!t Ninh gay
CU9':cach-menh mroc Nga
khi - iI[ Caikhit.ti¢lgtEt1\'\
[j - ~ DJPn Anh, chUng 1.6093 thtioctay.
linh - 11 Cai khithiengtt;(t.n'lisinh
lli{lC -1Illr Ngtioo tai-gidic6rmru-luoc.
nhi ~ n. Dl:tabetrongnam saut.u6i
nJu4 * ~ SA.c sao ttrci OO"t (ardent,intelligent)
tdi - :tC6tai gioi xua't.siLe.
tMn ~ § M~ng ngtidi con gill dlCP
nhuhoaanh·dBo
tlut * ~,g Ngtididanbil gioi c6 tii{ng(femme celebre, heroine)
triet - :JgNgtiOi tai.gioi t.hOngminh
Anhtu - ~ ~pOO"t khicngudithuemg_
tuJ.{;-, - 1~ AIJh·t.a.i tua'n-kit1!t
tUc lwa g M "it, (Thtic) Hoa caythuocphi~n,dUng lam thuoc (fleur de
pavot)
Ukroc -.~ ~ Th-.,tc) VO h{)t caythu&~
Trang 291fl 'I~ ThonglOng uatgi~.
Jl it Nghia-ly ssu kin kh6
ANH ANH AO Ao
p~n dUng lam thuI'X: (capsule de
greine de pavot)
V¢t ~ ~ NMntIDdep t6t.
vu '- J1t AnhUrivaviidung (Brave)
vii !! ~ (D9ng) Chnn anh-vu, con
vet, con keo: (perroquet) - eaanhviiIII
thu car;l'tngon dmien Bach-hac,
B!k-kY (poisson mandarn)
ANH ~ AMsang cbi€ul~
{11; Noh "" 0
tuytt d9ctlut "" ~ ill " (sit) Ton
Khang nglim dill nhil TKo, nha ngheo
dem kh6ng co den phai nho anh sang
coo tuye'tdi\dec Bach Khikkh6cham
Iut!Jng - W B6ng va tilng yang =
Hinhsinh raanh, thanhsinh ra hUdng
- Nch Quan-lien vdi nbau, dm-llng
vdi nhau - Khong co thuc-tai, hir
khcng, yd Anh-hudng chi-dam
sf! - (Phat) NhiIngs~-v~ttren
the'-gidid~uhu vonhu:bong ea
AO [!!lLSm xu6ng, trai vdi chu d{;t {J 0
II Gi€t~tmoinguoi
Ao-chien II !f(.Dimh~t"M'tmci ngttdi
ado ky - j\ij *c (Dia-chat) ThOi.kY thu
hai trong C&·sinh-d~ (periode
tdng- JIi sau kin
tich - ~. VEit dllu eli kin sau, ngllOi takh6 do tim
tw!hJg - ~&! emtu-ttrdng kinnhi~m.
AO y,"j viinda Ina gtong thuc
anh - ~Nhimg bong kh6ngeOthrrc Hu-khong-'I'rongffi{lng
-canh - t.t Caicanh-dia khong thuc
eiinh-~ emd.nh-t.u~ngkh6ngthuc.
hinh anh tren t.im gttong VRO mot tam
vi'ti (Ianternernagiquc[antasmagot-ie)
giac )It (Tam) em cam-giac dhungkhi y-thtic ngt10i con dircng m{lngtirdng,
AoIwti - it. Bien boa - Che"l
ho¢c - ~ Lay d~ukh6ng thue ma Iliad6i
m.9I1g- ~ emmong htrkh6ng
m911/I kMllg hca - 1f ~ 1t NhiIng
em hu-khcng
nhtin - A Ngucidi~nao-thuat.,
thttn - ~ (Phat) Cai than tlJ khOng
tr6n-I!! (ph~t)emtriin-Ihf.' mOng-An
t:ltfjng - $ Cai~n-tu~ngkh6ng thlie,
nhu d bd bilin thuOng ohin Ihily e6thilnh thi ngoal bi{\n,bsa m1,le thuongohin tM"yeOnuOc (mirage)
tttdng - JJt Tu' htOng vao mun buye:nkb6ng(illusion, chimere)
AI' ~ Dfulep - BuOct.&gftn
Trang 30phei thea minh.
chi - itl] DUng sec ep M;ep ngttdi ta
phll khuA't phuc (opprimer)
,M clui-nghia - $IJ ± (Chinh)
Chu-nghfa de nen ap-uc nhan-dgn
(despotisme)
nhuhinhchan vit (Eleu sine coracana)
- M6n d6 an Tau, na'u bAng gan chan
vjt
Apcuac thu - ~iV ik(D?ng)Loaidqng-v~t
co vti, mom nhu: mo vit
gidi - ~ Di thea gill gin kC
pham-nharl~dem Mn noi khac (escorter)
.[¥t, r~ 1J (Ly) Coo suc r$Ig ella tM
eung ep xuoilg hoacIM'longva tMhoi
epxu6ng mi)t duai (Pression) Yd Ap
luc ella khang-khi (pression
atmospherique)
llMng :I'm ti Di thea dean xe ho~('
doan tau chb hrcngeMgiu gin (escorter
uncouvoi de provisions)
pmeu - ~ (Phap) Cai gia'y cua quank~m-sat sai di bAt ngttCti hi ceo(mandat d'amener)
phuc ~ ~Il Dan ap bilt phai phucthuan Ireprimer, dompter)
tdi ~ ~ Dithea d~gin gin nhUngd6v~-t8.i.
tt5ng - ~ Mqt nghia nhuap-giai, mqtnghia nhtr ap-tai
v¢n - $ DUng vJln trong WivJitnvanehohi~pnhau
AT 1J: Ngand6n,cam coo'.
de dlldng thifn - g m~Cbe em
xsu cuangu'dirna chibaypho coo t6t
cM'- it:) Ngful tni
di¥ - ~ C1\m tuyet
pMng - ~15 Ngangiii
trd - Hi Ngiin trd
m: - j:J:p Nch.Ap cM.
Trang 31foRM 1i Ti6ng.
~m r.tTrOivffi du"",,,nhu: khfAm
-Kh6ng mire cling khong ~ g<,ri Is
Am
de t!3: ~V* ~minhlam kMng ai
b;,(l
ba if ~ (Am) Khi ml}tv~tgi ph3t
funthi n6rungdi?ng, kh8ng khf chung
quanh cling rung dl,lng thanh runt
nhUngIans6ngmitre(andes senores)
binh ~ A Linh d am-phu, tile Iii
rna quY, b9-~ ella nha phep-su, truly
phu-thuY·
~ - g~ (Sinh-ly) B9-p1$t me ngoai
cira einh-thuc-khf ella dimba(vuIve)
can - i\iZ Phoi kh6 btrongehB dam,
khIlngro ruing.
e&u -"* (Ton) Cliu daoffii?t each kin
ngim - Cliu khAn tMnp~t
cluit - IWi ~uphuc di:tc lam khongai
b~t, chiqui tMnbi€t - Ncb Am-dilc
clJng - :!1J (Ton) C3ng ditc kin rna
nglidita kh8ng thtfy dl1qc,chiqui tMn
bi6tthoi
cung - 1}{Too) Cung Di&n-Viling=
A.m-phu (Chdteau de l'Empire de
Pluton)
.Americ - @ (Ly)Dlinphat sinh§.m-di~n
trong~n-trl(pale negatif)
- * dlidng Mi - tii ~ @1 H6t suy
r6i t~nh, M't et;(C rSi 8110ng - Theo
~ch-lY.khia.mth!nh cl1!:thikhf dlidng
t8.ilai - Ncb.Bicl,tCthai100
dung 1f ?i1 Thanhfun va dungm~o,
ti€ngobi va dang ngl.1di
-Dl1't va trbi, veJ va ch6ng, cai va due(principe male et principe femelle)
dltdng c6ch bi4t - \Ilh M-j z:rJ Ngtroi
cMt (lUn-phu) va nglidi s6ng (duonggian) each nhau
chuyen tIi eSc thu~t d9n-giap, lucnharn, trach-nhat, chiem-tinh (Tireurd'horoscope, devin)
yeu quai trong trm dA't, nhtr, tuyet d
muabe,hend muadong
dltdng thach - Ml E Thu dB.c6 tinhcMt hut nhau
dWing thuj - ~ 7}( NuOc n6ng mi&:I~ hoa nhau - NuOc d giiia longgitng
dlLdng tiin - ~ jI Haid6ngtit!n cUa
nglimme tindang~xinkeo,hay d6ng
sApd6ngngiiaIat5t.
.Am dq.o - ~ (Sinh-Iy) Cail& trong
sinh-thltC khieUadan ba (vagin)
d.ia - JiB Ch3im,khOngn&1g - M& mii.
cling goi 18 ph~ cl:$l (electricitenegative)
et$ if i'!JI (Am) Chi vt! ti€ng ceoti6ng tMp trongam~boac tu-phu(ton, accent)
~ ~ * D9cao kin nglim
etllc - ti! Ncb Am-cOng
giai 'if Ill§' (Am) Thftt'1- MUng tiling
tMp tie'ng cao (gamme)
gian - ~ rIJ:I Nch.Am-phti
Trang 32AM 12
hanh
mai - Ii Khfam iu milmit
Cilamlnh(vulve)
muu - g Muu ke' bf-mi~.t (cabele
complot)
Ia tinh-nang (bourse, scrotum)
nghia if ~ Tie'ng dqc vaynghIa cua
,hi!
bat.-fun d~ phat bi~u nhiing tie'ng t.hich
nghe va lam t.hich cho ngliCti (musique)
nJu,w gia - W2 W NgliCti t.inh v~ ngh~
am-nh{lC (musicien)
nhaa h(JC - ~ ~ Mon hoc day v~am
nhec (enseignement musical)
nhachili - ~ f!1Doan-th~ t6-chiic d~
hoc am-nhac(Societephilharmoniquc)
nhac vi4n - ~ ~Jc ChB day flm-nhac
(Conservatoire de musique)
nhai ~~ 1£ Hangsau
oon - ;W Oan kin minh khOng bitt LamMu ac bi can v€:sau
sepulture)
ph4n - !it Kholmg thi-gian t.it giiiatrue de'n m'ta demo
Amplumg-lit Gio lanhIvcnt Iroid)
d~ghi tieng viiam-nh~c(Note)
phil ~ iff Ngttdimetin n6i cM btnngttCti cMt d (enfer, monde des mort.s)
quan - 'BQuithan - Than mua
sat - ~~ Nch Am-sat
siic -if E'r. (Am) Cai tfnh-chgt bi~t hai thu tie'ng cao va manh bfu-tgnhau (t.imbre)
phan-sdm ~ 'if Nch Am t.hiim
sl/-"$ Vii[l;c bf-mat - Vii[l;c t.rong cung
- Vii[l;c thuec v€: dan ba
thanh :g- ~ (Am) Nhii'ng ti€ng dungtrong am-nhec (son)
tMn ~ Jg {Sinh-ly) B9 phan bi!ngoai cUa einh-tlurc-khf dan ba, hinhnhu cai mui, co d{li-t.h:in (grandeslevres) vati~ut.h:in (Petites lcvres)
tMn - ij$ Th:in dan ba (genie femelle,deesse)
thfft - i: Nha rieng
thisn 7( 'fritiam iu rnakhongmlia
Gour nuageux)
thJ - 9a M{i.ttrang T1,tc truylin n\ng
co can tho ngqc d trong m;)t trang
tlui - ill (Y) Ciri nh9t mqc ng&rn trong
da, kh8ng thanhm~tra ngom
ti - i'fJ TiicIi\ Am phu
tret -if W (Am)Tie'tta'n nhii'ng cung
(Am) Ncb.Am-di~u
LOng diim-hqhoac
am-mao
han - ¥ Trdiam iu valanh leo
hanh.-!i! (Sinh-ly) D6sinh thuc va dB
ti€tnieu (cho mroc dai ra) coo danaug
(penisau verge)
hao ::g *'5 Tin hie (nouvelles)
hiim ~ ~ D9c ac thfun tram
(mechancetesecrete)
hod ;}: Trong biJn co nhirng thn
d(>ng-vi).t nho minh co Ian chit, cOkhi
trdi.WI,ceod9ng-v~tI'fy tu lai lam sang
ca1119tvat,cai sang a'y goi1ftam-hoe
hoc 1f ~ 'PUc la thanh-hoc
Am lick _. F.l- Phep Iich dinh theo m~t
trang, tnc 18 lich Tim va Ta thl10ng
dUng (Calendrier lunaire)
Ioai - ~ Thu9c loai am, nhu dien-khi
v~sm-loei.
lfji - ¥ set kheng tie'ng rna danh ch€t
ngiroi
lu(it
Trang 33nhilngbucClla sm-nhec (rythme de Ia
musique),
tin - {"§ ThI1 httintUc
tinh ~ 'ilfl 'I'rOit6iam vatroitrong
sang.
trcich - Nch.Amcan,
Amtrl!ch - "t M6 rna (sepulture)
trein - II: Tam hoi
tri - m 'IIi ngAmkhangaibie't
trinh ~ fE (Am) Danh-tu dimg v~
thanh-hoc, Hie 11'1 cai t.Y-l~ trong s6
chdn-dQng cua di.cthu tie'ng cao thap
(intervalle desons)
tnl'18 ~]I! Cei mw-k€ quan-trong
khOngtMti€t-l{lraogoaidtroc,
tn! - J!:IJ Giup ngAm - Noh, AmlrQ
hifIng - ~% Tu'ongcoiam-binh
udt - ~ Hoi dQc len ngun ngut gci 11\
am-ul1t
uy - * (Y)~nhli¢tduongCllangl1di
contraikhong tM lamtinhgiao du<;lc,
cimg thl1dng gci la dirong-cu bl1t Cll
(Impuissance)
wX - *J DjnhuOe bi mat,
van - ~ Dam may mdtOi.
V{in 1if ~ Nhiingchil: d6ng-am (vlin)
dUng trong am-n1u}.c va thi-phu
(rimes)
V9-n-h{x - ~ ~ Mon hQC nghien CUu
~nhUngb,t-funva thanh-van,
xUNcb.Am-b9(vulve)
AM iii BOngdAm - Che~y- dotrl;lCh
hay qu~n.thB'cU.acoo ang~ chocon
chau dl1<;lc nhd - Ciingvie:tla Ii 0
IIJi KhOngn6irat.jg'ng.
a IIJi Il§ Khango6ira tie'ng_
IXJ ;Ii Iii Litychanl!"m mhMlilm
quan
sinh - 1:. Nhanchalamquanrnacon
dl1<;lc chilequan(ph8.isat~)
t!u;J - ffl Cha lam quan rnach6t r6i,
con dl1<;lC chitc 11m th9 (khOng ph8.i sat
biingtit-;7); ~Ngu:di u6nggia, nghia
lanhi~t-t!mlAmnsn pheiu6ngdBmat
- Bi~t ~ucU.aLcong-khai-Sieu dam chi kJuit - Itt It 11U6ng ru'tJl1d9cd~khOi khat - Ngb Toy dl1<jC vuisuong milt hie rna chiu hoe hoan v&sao
et6 - tEBanoongrirou
h4n - t~ U6nggian,nuttgian.
hoa - will Ciri va vi uongrl.tgurna sinh
lifu - f.-l- D6u6ng(boissons)
phuc - ti Uelng nrou te'thAnduW,JiIS.ti'm phuc, nghla la u6ng~ dl1~ phuc
thuy tllnguy€n - *,~, i'! D6ng nuoenhd ngu6n - Ngb Hui'Jng phuc nhd de'nngu:di teo phuc
tlu/.c - k Uong va an
tlu/.c hoc - it ~Man hoc nghien r-im
v~su an u6ng (sitiologie)
tiin - n: Uelngntgu~ bi~t nhau
trYic - oJBiiauelngva biia an
!fS: LOng 10 liing - Cam tinhd~rnda
~.'i Thjnh IOn Cam tinh dl}.m da T@n m{lt WuvuaTrung·qu&: Yd AIThu:ong
-An J~, it' Ai-tinh rl1t than-thi€t (affectionmutuelle)
Cim - ft NchAntr~ch
dn ~ ~ each10sc;l-Ykh£n thie't,khiin vo
ba .lffJ l& An·duc tr?m r{>ng rullt s6ng(bienfaits inepuisables)
Trang 34- ban - lffl Anvue ban coo.
- roeh·nhi - III IIiJ (NMn) NIu\ xa-h~i
chu nghIa nuoc DUe, v6n theo ngM
buenban va ngMcM-~o, rA'"t khuynh
httOngv~ x8.-h~ichunghia Nam 1844
Bng k6t giao cUngMi-kMc-Tu, til d6
vg sau hai ngttOicUng nhau van d~ng
cech-menh rAt hftu lue (Engels
1820-1895)
- c6n!it I!I 11nh Y ehu dlio(affabilite,
complaisance)
- cmeu W. ~Td c~u Clla vua ill)c
ban§n~nchobAyWi
- et~h - ~ NhAnng9.y khanh tilt vua
ban§n coo bAyWi
- dUe - III DUelamdo(Genolrosito\)
- gia - ~ Ngttdi lam.dnchominh~Cha
nuBL
- h#n!it ft> 'Meg$>(se repentir)
- hOO l!l it Uy Anhn~rna cam-hoa
ngUi>i
- ~ ~ • Vi thudng ngU'Oima lam on
roonguili(bienfaitfraveur)
- hw1ng - IIITiln "'dogcltpchobinh-Bi
khihigiBi-t8n
- kY uj - M 1M ChticqnanvBXU&,ham
tUng-I",,-phAm(6-2)
- khoa - l!f Thili-doikhoa-cit, khoa thi
~-biq4mbkhi~p 00khAnh-d>!n
- miin 8lI: iIIIi Ddydu.
Anmau II!! ill XdogogUin00doloinvdi
minh, clingnhu me minh - ~ nuai
(m~nourriciere)
- m4nh ~ ifp ~ l~ ella vua ban
,
xuong
- nghfu - , cam tinh sAn ddy
(sentiment d'affection reciproque)
- ~- ~ Dillng9each t6t.
- nMn - A Ngttm. c6 on vdi minh
(b;emoilonr)
- nhi -;l un ella ngttm chiuon xting
vOingttmcUll minh - Con nuoi (enfant
thi - !Ii Cho<Ii! lamdo.
tluMlIg - Jt Vua ban thllClng coo
tz'nh - m An-hu~vatinh-clun
tr{Jch - 1$ An-hu~ ke tMn-h~ chiu ellavua(bienfaisance)
tUc §9: Jl Giau c6 da.y diL
tit ,~ 1m Vue lam on ban chao
- ltu ~ ::I Losau (souci, chagrin)
- vinh ,fl}}, AA.Caivinh-dieudll~on vua,
- xci - ~Ngayxuakhigi}.pkhAnh4nthi vua gia-dn xii 0i cho tu phem(grAce, amnistie)
AN 'P Cili phU-hiquoUanhaqnanIn D@Muv6tlei - H<,1p nhau
bcin - "* Baneachin(livre imprime). to chi - Iii Gilty dUng<Ii!inroil - Tilgi.!tyIn(imprime)
chlldng - 1it Clii dAuinvac d6ngti&t
hc$l ctll huy chudng (empreinte,timbre)
- cIumg - O! DOCn in <Ii! lam eMng
(empreinte)
- etf,nh - )E G~ c~t nhuinvaokMng
tMxoii nfta (dOCider)_
- c19 ~ Ii (Ilia) Thu9c-dja n11&Anh d
trltdng d dO, van-minh phiit-sinh r6t
wm(Indo)
- <!{i<Un<-I!f "li: ~, (llja) M~tdBidA't(Iphia dBngnam A-chAu,n11&ta(Ichoim cOdang-~(lndochine)
- <!{idUXJng-I!f "" (llja) Ciri ""'-dudog(I khoSng gifta ba cMu A, Phi, Dc
(Ocean m<lien)
Trang 35d9gUio - fIf l'Il(T6n)M~tlMWngiao
xuA't hi~n b An-d~ ~ phan d6i
Phet-giao, chu-trudng rAng thankhai phat
(tOe Phan-thien, Brahma), thAn
baa-Wn (hie TY-thllp-nao Visna) Iii ba
~n-tMellaffi{ltThAn(Hindousisme)
hiinh - fj In sach vbgiAy rna d~ phat
hanh(editer)
hoa thui' - fE ffi:(Kinh) Pham cac thit:
kM'-u& khoan-cu Muphiii dUng giAy
cUa nha nuoc ban, tign mua die thi:t:
gilly fiy cling nhu tign n{lp thu€, te
,thudng goi la "thue van-tu" (droit du
timbre)
khoon - ~ Coo bjing-ca c6 ~ quan
d6ng
lodt - ~ti Vi/ikin(impression)
quan 8§ Nhain(imprirnerie)
quyit - &R: Thu~t phep ella thll.y phil
thuy (pratiquee secretes des magiciens)
tich: ~ lMJi DAu v€t cU.a cal an
(empreinte d'un sceeu)
tin - f~ CBiandi.lam.tin (sceeu)
trijn - *" AnkMc chutri~n.
ttA;ng - *(Tfim) em hinh-tliQngdo
ngii·quan cam·~Ucrna cOoin sau vao
6e(impression)
tudng ,hil nghin - $> 1: II! (NgM)
Chu-nghIa eU.anh8. ngh~-thu~t., c6t
demCM!ntu'qtlg"cUahq camc~u du'~
rna ~ ra nhUng phllrn v~t ella hq
lam (irnpressiorusme)
tu¢ng-tlmye't - ~ ~~ (Xii) Hqc-thuye't
cua nha Xa·hl}i-hqc nu'oc Philp la
Ourkhein, chu.-tntdng rAng t.am-lYClla
nglim ta Mu chju 8.nh-hu'dng eua cai
himh-dQng, cam tinh va tu' tl1dng Clla
15
Ire khac, vi t.htrna sinhra~n·tu'c;mg
xil-hQi(thOOriede l'impression)
iN III TraivOichu:hi~n J.Ji, - Tranhdi
-DA'udi - Kin
tie dtldng t~n - ~ m ~ Phe bay
<Mu t6t cuaMinhrnacheMu xa'uill
d¢t - ~ d ilnrnat1$.vui (solitaire)
Andia - ttCh3 dM thich chosu iln ca.
- ~n- ~AnmIUtr6n tranh (se retirer)
- Nch.Andat,
gUi ~ NglidibAn(solitaire)
~u.- ffl, DA'u kinvar5 ra
hinh - %D1(uhinh (se dieeimuler)
Jwa thuc V¢t -1t; "til 10/](Th1$.C)'Ibndiynh& khOngco hoa qua, chi'nhil 000-h1rnat.ruygn gi8ng(cryptogames)
yein j1i Ched~y.
khu6.l-fffi Kin dao kh6 thft'y (cache),
kM~- H!3 Neh.An-khuat
l¢u ~if} An-khU81va ticb-Iau.
l!k _. n Danh-t.u vg luc-hoc chi cai
sucngftm cuav~t-tM(forcelatente)
moe tlmy - ~ *"DUng chA't chlorure
decobalt vie'tvaogiA'yd~kho dikhOngt.h1(y sAc gi ca, ch1(t A'y goi lil ilnmJitc-thuY.Demhd hlanilthl1y chu IQra
m~t- '&'Dl1u kin(garderIesecret)
mfjt - iSl M.1t'telikhOngtim thft'y
rnn8n cho nglidl thily (dissirnuler ce qui
quiin-fU: :E -fNgu"di hi6n0- an
rnaa110
Trang 36tang - $: Dil'u dism.
tat - * T$-t benh kin
than - ~ Dau minh (00 cacher de
retirer)
in-tinh 'It Vio/:kinkhOngtMnoi ra
utilllg - t€l Coo d{ic-bi$t trong
ttrdng-maodeh8 kin, nguoi ta khOng thay
1ft - %'l Khcng rO rang, phengphil't
nhir co nhukhOng
uu ~ MOl 10rieng cua mirih (souci
intimc)
UI (;tJ Kin dao nhiem nhat
(mysterieux)
AI> e Ngay Xu'a eM dil't IOngoi la do,
ehb "Mt nho gci la il'p - Dil'tcue vua
-Nuoc chtr hau - M9t huyen
t-"l: chiptayrnavOO
hdu B ~ Ti@ngton-xung chtrc
tim - # TUcIil Ap-ruiu
tt{n t* iIf;Vill nhuOng Khach khi
-Vua nhucng ngoi cho ngttdi hien
AT c', B~c thohai trongthian can _ Bue
thrrhai
At-bang.
lien'si - ii ± TUcIa Ph6 bang,
AU ~-& Thu chirn d mroc,dliu to me cling
(Goeland, mouette)
~~_ Hat de'u tieng nhau
~ Tenm¢t ehau(jt.rongnam Chall
ifE£ NgamIa.td;rong mtOc B9tmiOc
I!l& Cillch~unho.
each Au-chau(europeanisationj
la ba - mE (Dia) 'I'trc la Au eMu
(Europe)
lac i!i ~ (S-li) Ten ntiUeta trong ddi
nha Thuc(wOeley-nguyen)
lfj vong ca ~,~ ~ G, ~ o in(banvoi
conau coneo) rnaquenvit;X~(llit_
minh NjILam bQJ1 vo; ron au Ngb
6 <in.
My w:.,~ Au ehauva r ty-chau.
phong M.y vul§t"/':' t~ (;10Au mira
My Ngb Len song qnh-tranh cua
AuMy
phuc OR Qulin ao ngudi Au ch£iu
(ccsturme european)
tina: each thrrcAu-chi'iu_
trang *Nhii'ng d6 trang site cuaAu
chdu
AU ij:J DOl vdi chil tnit'ing II Con tri~
10 tu6i trd 1~g9i]1\ilu - Non n8t
ccn. H~ ('I'hI!c) Cai rt'\ nonii h'.11 gHSngmoc ra
hoc ~ LOp h9C tre eon
(eneeiguement enfant-in)
tri : f!f' Nonnet
tri oien - ffr' 1$: Nha nuoi va d~y Ir;"
con tu sill! t.u8i I.rd xu6ng (jardind'enfance)
thO DJ M-lia(Vomir)
tiet - HIt Nch_ Au-ta(VOlnIs;;;p.\1wnl d
eolique)
Trang 377Q.A ~ ChAt-kim thu9<' th~ ehik
/lI'(palladium)
Ten tiM.vd.Ha-thuc
cw T?>l1cay.yd.Ba-tif~\L
s'~ Boa, bong
;:'F!.L Nirocd~ysong Chay
cap ;Pi I}. 'I'ran den - Lien luy
dsiu. § ~ (Thuc) M(Jt thli eay cao
chung ba thlidC', Iii hinh trung, hoanhe.
sic yang 191, h~t lam thucK: ta nlt
manh(Cr-otondes Moluques)
d(l/iN ;OIZ: '.I\i; Ch;ln dong nlur song
(oudulation)
la Inc7t r1t ",'2; (Phan) Vtt<1f sang coi
chinh qua, te'-dQ diroc ngiroi Cling goi
1;\ ba-la-da (Paraga) - (Thuc) Cay mit
Ian :f'lll SOng Ngb.'I'{i.nj~ldp !nmg
v:in-ehtWtlr, khi It'n x\l(lng (~iingmJ.i In
hfl Ian Ttltrno.
Ba li'tng i~":', I,:\n ,.;(,ng
llitll c-hu« Nam.My (Paraguay)
la ",;-" (f)jflJ'l1nl-do n\!oe PhapIii n;Jj
(\;.Ii-dbht)i <3All-1m' (Paris)
If> hoi! IIghf .;:r: ~~ (SI1) ('110("
hoa-nghi h9P dBa-Ie nam El19 d& pMIl
xU'. cb.c v;1n d~ sau cu6c D:;fi-<:>hir.':n
(Conf<'~rence de le paix de Paris)
lr,ti duy a - til *tt ~_ (Dia) Mot nti{l('d§.n chilJNamMy(Bolivie)
lily' ~Ei -~ Vi~ccna ngtroinay Him lien
luy de'n ngtidi khiic, nhir Ian songtmn
ra
Iuu lifE Len song xoday - Ngb 'I'h(
su bien thign
naoma t::::, ~ ,i;8 (Dja) l\;lql nude drm
chud 1'rung-My(Panama)
rui-mii oan-ha-:#; ,~ jl iii}(Eha)Chi
van-ha dao qua 01.1& Ba-na-mfi d~
thong n~-tay-dudng Vll
Thai-binh-dtrcng (Canal de Panama)
nghi4t ri§ ~_ Caimam hoa mfJi moo
nhi call ~ f:f~ ti' (Dia) Mqtban-dao
oplua dong-nam Au-{~hau, bllo quat (':~
raroc Cl"(~ce, Houmanie, Albalnc,Ycugoslavie (Balkans)
Ba-quoc-tit.chltdng - n§ ~ ~fiJ ~: I'lii1'"totdeplamcoo rurocnhi\.ve Vfl.ng
tam ;t~: ·L'_, Giiia longsong
ta,y ES @" M9t.nliOc.c!}ng-hoaaNam
My(Bresil)
te' if;: ~%i- Ben canh Iitn song - 'I'rong
khoang be deo
ty-luiin E tt {1liJ (Hti) Noi d~j-(lfJ-1HJl
ngay xua, abd song Au-p}Hl.l-l~Jl, (:;Ii
Trang 38ttl gioo - lIJT lJ (Ton) TUc 1a giao
Zoroastrianisme, chii trttdng hai thdn
Thien va Ac, ciing g<;li la
nhi-nguyen-giao hol}.enhi-thdn-giao (Persieme)
lit R"~ ~~I linvan deptot
lJdn J,z ~-:Z DliilngsOngthanh vim tren
lll~t mroc(rides)
BA T-e: Ho Quaogill
'$ M~ cue cha - M~ cMng - Ngttoo
dan bagia
hdnh r~ fl BOtrenm~tdirt.(ramper)
la mOil -$ ~ r~ (Phan) M9t chung
t{le6 An-dl} lam giai-cap cao nhtlt trong
quzc-dan chu tri ton giao - Thu ten
giao (j An-d9 thd Ba-Ia-mdn la vi thAn
tiii tiin, ngoai ra('6ba ile be nghin van
thAn nua (Brahmane,Brahmanisme)
sa ~ Xenh xangnht\tnhAy
lam. 'I> Long nhan-tu
trUng Ioai K~ ~ Ui(D9ng) TInt dl}ng
v~t huye't lanh, b6n chan ngiin (hoec
kh{mg chan) bung sat dA"t~ nhu rue
Ih?tn-IAn, rlinv.v (reptiles).
BA 1'1 Bee Nw.iOO JOn luai TltOephung
(jdlio; ht&- HAu - Ngttdi himg-t.rttdng
~i: Tlur cay ml}tloai vdi diyt.hOng,tuc
vipl.lata (Cypres)
~ Lanh tv cecnUOc clur-hau - LAm
IOn, xrrng h img.
M!: Deogi6ng - RAera
d{iuXflUminh lamehom9ingttoo chiu
uil:h.~dm fA ~ n(Nhiin) Nhatrie't
hqr nliOcPhap ril't 00tiing ngay nay,
Inioel.hu~t.ril't.nhi~u(Bergson)
cao tID ;5 Bao cao cho khip ca mQi
np,tiiti
chielniii M Dung sii'c m{lJlh machaar,
lay ella rlglilii «(XTllper de force,
accaparer)
chu - ~ Ngtr,ji dUng dliu e.accht1hliu
18
cJu1ng m~I Deo gi6ng
d TiW£-ti fa ill t~ ll' (Nhan) Hai
ngtioo con vua mroc Co-trUc euol doo
An,nhUdngnhan lamvua, khi vua vlidng danh nhaAn, hai ngttdi ra nfung\la lai rna can Sau Vii-vlidng du9crnroo, haianh em khong them "An gao
Vii-nha Chu" Ix} vao mii 'Ibu-duong d iht
an reu, Mn sau cht'ft d6i
hod ti it Van vat sinh con no cai
h{l E P Tuc bach-he, chuc quan vo
d<ri Nguyen, d(jiMinh, cAm 100 binh Ml}t thii phl'i'm ham cuata, cap eho cac
-6ngnha giAtt
khi ttl ~ Uu6i bOdi
lop dii la Iii !ill (Nhan) Nha deiWt-hQC Hy-lap i'mh-hudng trang tu-
t.lidng gidi Au chiiu rtlt nhi~u (Flaum
mdu fa a v<;jbae, bac gai
caeehu-hAu
/lila 1a ?f(Nhl'l.n) Ngttdi rit gioi ddn
ddi Xul'l.n-t.hu
phu - x: Rac,anh eha (Onde)
Cl1dngchie'mdo~tvath6ng-tr; m10ckhiic
Trang 39(h{\«,monie, domination, suprematie)
Ihu¢t r'~L:QuyEin-thu(H kbong chanh
dang
thuc 11 f@ Oeo gi6'ng tr6ng cay
triku M f,EjTrieu-dtnhcua ngu'di xU'ng
bri
Ilkk ~ l\1{lt lu'ue chu-hsu san nroc
('{mg va ltioc (IAu
vi41 ti ,~LIilIIy thAt sd
Bei v!i(Jng ~ T, Be va vu'dng, ba lA c6
quy~n t.h6ng lgnh cac nuClc nho, vircng
lai dUng dtrf'llba,
~ ''#: Xch·139·
BA II' I CAm Niim
binh ri~ Niim du')t dAu can - Ca.m
qUYPIl Innh
hi ~t NhU'ng ngirci di eM nay eh6
khacclf; lamtro cho thien-ha xem choi
h;mg if CAm rna vay choi
//11 ;,~ Ciii'r-huy yang yangkhong
troc :fE Bl\j mimchi).t.
tuu l@ Nang chen nrcu = Kinh mci
nt~l_
HAC r~ H9ng H'mh bl,lc
r~t Sling Ion (,hinh d9C lit phao,
ding nhlt chu fiE'!, nhl1ng t.a dqc quen
IA bac
~x N6ibe l{J.i - L';m X90 - Chuy€m cM
hoa-v~t.
til 1,i)1 di - Chia xe ra - Kh6ng c6 Ilji
cii ti ~LOng~uMt mQi ngltdi mQi
v~t(Philanthropie, amour universel)
all ~'?: ~$:: Bile kht({k mQl d i an {til
dinh (in/inner un Jugement)
binh OW ~ QUlin linh chuyen viecbinsungd@'pha thanh Iuy qulin dich
er/thOng kim t~ "21 .ij ~~ R{ing bie'tddixua, hi~ur6 ddi nay, thong su6t he'tell(erudit,savant.)
Baccec - r.:o SOngdBhac
etdi WI ~ Cai dill c6 sting dai-bac dBphOng gin (bastion, batterie, fort,forteresese)
dai t~ *. R';mg IOn (grand, vaste)
aq.n ~~ ~'" Vian dan dung d~ ban
dl'.X;Lt 1M • L9t cu8p di (depouiller,
enlever)
cdng-quyen cua ngtidi bj can an
(destitution desdroits civiques)
dB tw: fIE B<;Jn choid6bee
d<Ji b£: Itt O9i qulin chuyen viec ban
sUngIan(artillerie)
lu;tm - lJi (Qulin) Thtr tau chien costingdaiMe (Canonnier)
hoc tw: '¥ Hoc van quang bac
(erudition)
M~ ~ [ill Ngiroitlurong-capbac klurocloi yeu ciu hayleitrAn thinh cue ngtl'di.ha-cap, va n6i rd If do sdillkhOng thuanhan(rejeter)
lr;tc tU m: L9tdi(depouiller coon-her)
liim h9i t~ W e- CU9ch9i thu t~.pcac thu: nong-san boa-phrim va nhUngd6 ngh~-thu~t cUI bay ra cho oongehUng xem va phan xet dgu t.6t xl1uhdn kern (exposition)
lm;tn ~ ~L Nch Bac-t~-p.
nghf - ~, Nghi-Iu~ d~bacykrenClla
ngtl'di khac(dispute,refutation)
ngon hqc - t~ ~ ~ TUc 13 hqc (philologie)
Bac-ngii:-ngi"t-!u;Jc - ~H *Mon hqc nghien-cUuban-Hnh,khi-nguyen sli phitt.-d{J.t vaflU-bie"n-t.hienCllangon-ngii (Philologie),
Bac nha - '!l HQC thi yom bilc, ma h1;U1h
Trang 40MC BAC 20 BAC
thi nho nha
phu t-1J iff LOt da Ngb Thielcan
him.
quan ~\ ';Jf(QtHlTl) Quan chuyen vi::
vi~,bin sung dai.bac
SI ~'!! J. Hoc vi r-ao nhAI: Sau khi
nghjpn~i(l1 may nam, ne'u co trtroc-tac
di,iexllat l.m throe chue baN;l (Docteur)
,~rI(l !"J;' 'PiIIIg6p n;JTlg n'il.
lap ~\~ 'fIE J.{>nX9Tl t.<.lP nhap (mixte,
mi>lange)
tap;:1J !K Uop h9P nhi&u thii' lai
IIH-tr{chllllg ~i-j iJr '*" Thi an hu~
nIt rAng dt'\ diu giupdanchung
Iltf/~,'Z J,~ Nch Bsc t.i;lP·
thu,ytIn t~t K Neh Bac-ham
til ~\ ~nJ Lei nghj-lll!).nbac.tap.
Mile .*IJ Iff l {lt boc hP-tca
van t~ ~1 Nghl' n}ng
Lu!]l.n-ngl'i ('{) diu: Qwln-hJ: biw hoc tr van tide
chi dl l~, nghia la: Ngtti)i quan t.tl h9C
l'<?ng cho biih811·v$-1d ddi,1'6iIfty
phep-t.~cqui ctima t6m t.it.lei Bee-van ciing
nhir each-vat tri-tr'i, ltOc-I~ cling nhu
kh<\c-kYphuc-l&
[Jut ;~ Xetchungca di)ng-vJ\lt,
thuc-VRt, kboang-vat,
lJut hoc ;7iJ ~ Men h9C nghien-cii:u
bee-vat, hic la tu-nhien khoa-hoc
(sciencesnaturelles]
[Jr;it-tan-bi~n j1Jj f,r,- ~ Quy~n sach
elW6ng Ph~m-phu-Thii:t.ri€\u 'I'll-duedi
s(1 Philp v$ lam, noi chuy~n hoan d.u
dr'monKnhAvua dj-e'l.ch
Htic-vi}t-vi¢n ;7.'.1 rx; NoibayxC:p t.i\t(~a
nhUhf, vAt tbien nhien va nhful-t.<.lO d;;
thif'n-h:;t qUaIl-liim (mus6e)
xa !,It ep:. Xe di Irl\\n,co chdS\1ng
co-qWUl(automobile milrailleuse)
HAC /J 'fhlly~nghelx"ln em.hiS
I! 1'lung-m:llh - Let-leo - Nho-nhen
Triovdi chuh~u ~.
m Mua (Iii
{i'l eill rem
bang ,'W: (Ij~ (hilD1i.ing
bo'ng i* Ilbng 19<:it
chi nhuae-hnnh - ,-~-. Dl {i Chi killyP.'u at g~p vi~r. thi lam qua loa eho
diJn u.: RU9ng khOng to'l (rizieresterile)
dUe - t~ DUc mong, tiling noi I~khigmr~ngminhitdire
hd - iifi' (Thuc)Thu c€i.y nho, canh Iii co
huong thorn, dunglam thu&~va chrrng
Illydriu(menthe)
hddll - {iij i:rn Diu bac ha (essencede
hank - i*, Nr-h Bac t'inh
Boc-lsy tt NgM nha men
1r;Ji - TiJ Lri000.
lift: - 1) Sue mong, sue y€u
m~nh - ifi'J VI\\n Jn~nh mong mUnh
(infortune)
Ilgh~ - '§!' Nghg khOng ra chi, nhlfC
tnlj\t ma khOng co bil.O thu x{trlg (hing
(metier ingraO
nghi4p - *- Siin-nghi~p it oi.
nfu14c-~;,aMong manh, ye'u Jl (faible)
phu-;K Ngtidi khOng coh~u-(l~o.
phuc fi Phuc mongo
tang % Ik tang sosai