Lý thuyết GDCD 10 bài 8: Tồn tại xã hội và ý thức xã hộiA/ Lý thuyết 1/ Tồn tại xã hội - Các xã hội trong lịch sử loài người muốn tồn tại và phát triển phải tiến hành lao động sản xuất l
Trang 1Lý thuyết GDCD 10 bài 8: Tồn tại xã hội và ý thức xã hội
A/ Lý thuyết
1/ Tồn tại xã hội
- Các xã hội trong lịch sử loài người muốn tồn tại và phát triển phải tiến hành lao động sản xuất làm ra của cải vật chất nuôi sống xã hội
- Muốn lao động sản xuất cần có 2 yếu tố cơ bản:
+ Nguồn lực lao động
+ Tác động vào môi trường tự nhiên
+ Các yếu tố để tồn tại xã hội: Môi trường tự nhiên, dân số, phương thức sản xuất
- Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Bao gồm:
+ Môi trường tự nhiên
+ Dân số
+ Phương thức sản xuất
2/ Các yếu tố tồn tại xã hội
a/ Môi trường tự nhiên
- Bao gồm:
+ Điều kiện địa lý
+ Của cải tự nhiên
+ Nguồn năng lượng
- Vai trò của môi trường tự nhiên: là điều kiện tất yếu và thường xuyên của sự tồn tại và phát triển xã hội
Trang 2+ Con người tác động vào giới tự nhiên theo 2 hướng: tích cực và tiêu cực.
+ Sự khai thác môi trường tự nhiên phụ thuộc vào ý thức của con người: Đúng qui luật tự nhiên hay trái với qui luật tự nhiên
b/ Dân số
- Là số dân trong một hoàn cảnh địa lý nhất định
- Dân số là điều kiện tất yếu và thường xuyên của sự tồn tại xã hội
- Tốc độ phát triển dân số nhanh sẽ ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển mọi mặt của đất nước
c/ Phương thức sản xuất
- Phương thức sản xuất là cách thức con người làm ra của cải vật chất trong những giai đoạn nhất định của lịch sử
- Cấu trúc: Bao gồm 2 yếu tố
- Lực lượng sản xuất bao gồm 2 yếu tố:
- Người lao động là một yếu tố quan trọng của lực lượng sản xuất
+ Sức lao động
+ Tay nghề
+ Kỹ năng, trình độ…
- Tư liệu sản xuất gồm 2 yếu tố:
- Tư liệu lao động gồm:
+ Công cụ lao động: cày, cuốc, máy móc…
+ Hệ thống bình chứa của sản xuất: ống, thùng, hộp…
+ Kết cấu hạ tầng của sản xuất: đường xá, bến cảng, sân bay…
Trang 3- Trải qua tác động của lao động: sợi để dệt vải, sắt thép để chế tạo máy…
- Đối tượng lao động gồm: Có sẵn trong tự nhiên: đất trồng, quặng kim loại, than…
→ Đây chính là sự thống nhất giữa tư liệu sản xuất và người sử dụng tư liệu sản xuất ấy
để sản xuất của cải vật chất
- Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất, bao gồm các quan hệ sở hữu, quản lí và phân phối
3/ Ý thức xã hội
- Ý thức xã hội là sự phản ánh tồn tại xã hội bao gồm toàn bộ quan điểm, quan niệm của
cá nhân trong xã hội từ các hiện tượng tình cảm, tâm lý đến các quan điểm và học thuyết chính trị, pháp luật, tôn giáo, đạo đức, nghệ thuật, khoa học, triết học
- Hai cấp độ của ý thức xã hội
+ Tâm lý xã hội
+ Hệ tư tưởng
Các
cấp độ Nguồn gốc Bản chất Đặc điểm hình thành Ví dụ
Tâm lý
xã hội
Từ tồn
tại xã
hội
Toàn bộ tâm trạng, thói quen, tình cảm của con người
Hình thành 1 cách tự phát do ảnh hưởng trực tiếp của các điều kiện sinh sống hàng ngày
Tâm lý người Việt Nam luôn có tình cảm yêu thương con người nhân ái, vị tha
Hệ tư
tưởng
Từ tồn
tại xã
hội
Toàn bộ quan điểm đạo đức, chính trị, pháp luật được hệ thống hóa thành lý luận
Hình thành 1 cách tự giác do các nhà tư tưởng của những giai cấp nhất định xây dựng nên
Tư tưởng của các nhà cách mạng Việt Nam luôn trung thành với Đảng Cộng sản Việt Nam
- Theo em hai cấp độ: tâm lý xã hội và hệ tư tưởng thì cấp độ nào phản ánh sâu sắc hơn? + Hệ tư tưởng phản ánh tồn tại xã hội một cách sâu sắc hơn, nó có khả năng vạch ra bản chất của các mối quan hệ xã hội, quy luật vận động của xã hội
Trang 4+ Trong xã hội tồn tại hệ tư tưởng khoa học và phản ánh khoa học là hệ tư tưởng đáng tin cậy nhất, là hệ tư tưởng của giai cấp công nhân
B/ Bài tập minh họa
Câu hỏi 1: Trong các yếu tố của lực lượng sản xuất, yếu tố nào giữ vai trò quyết định Vì sao?
Người lao động giữ vai trò quyết định Bởi vì con người sáng tạo ra công cụ lao động và
sử dụng nó trong quá trình sản xuất, không có con người lao động thì mọi yếu tố của tư liệu sản xuất sẽ không phát huy được hết tác dụng
Câu hỏi 2: Trong các yếu tố tư liệu sản xuất, yếu tố nào là quan trọng nhất? Vì sao?
Tư liệu lao động quan trọng nhất Bởi vì công cụ lao động tạo ra tạo ra năng suất lao động, tiêu biểu cho trình độ sản xuất của mỗi thời đại
Câu hỏi 3: Theo em, trong các yếu tố của quan hệ sản xuất, yếu tố nào giữ vai trò quyết định đối với các quan hệ khác? Vì sao?
Quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất giữ vai trò quyết định đối với các quan hệ khác Vì:
nó phản ánh bản chất của các kiểu quan hệ sản xuất trong lịch sử
Ví dụ: Tương ứng với 1 hình thức sở hữu có 1 kiểu quan hệ trong quản lí sản xuất, phân phối sản phẩm Khi quan hệ sở hữu thay đổi thì kiểu quản lí sản xuất, phân phối sản phẩm cũng thay đổi
C/ Trắc nghiệm
Câu 1: C Mác viết: 'Cái cối xay quay bằng tay đưa lại cho xã hội phong kiến, cái cối xay
chạy bằng hơi nước đưa lại cho xã hội có nhà tư bản công nghiệp" Luận điểm này nhấn mạnh vai trò chủ yếu của yếu tố:
A Quan hệ sản xuất
B Tư liệu sản xuất
C Công cụ lao động
D Đối tượng lao động
Câu 2: Môi trường tự nhiên bao gồm
Trang 5A Điều kiện địa lý
B Của cải tự nhiên
C Nguồn năng lượng
D Tất cả đều đúng
Câu 3: Tồn tại xã hội bao gồm
A Môi trường tự nhiên
B Dân số
C Phương thức sản xuất
D Tất cả đều đúng
Câu 4: Đối tượng lao động là
A Đất trồng
B Con trâu
C Người nông dân
D Cái cày
Câu 5: Người lao động là một yếu tố quan trọng của
A Tư liệu sản xuất
B Đối tượng lao động
C Lực lượng sản xuất
D Tư liệu lao động
-Mời bạn đọc tham khảo thêm nhiều tài liệu ôn tập GDCD lớp 10 khác như:
Trang 6Giải bài tập GDCD 10:https://vndoc.com/giai-bai-tap-gdcd-10
Giải bài tập GDCD 10 ngắn nhất:https://vndoc.com/giai-bai-tap-gdcd-10-ngan-nhat