Không chỉ thiên nhiên, đất trời đang vào thu mà dường như đó cũng là cái sang thu của con người, của cuộc đời.. Khổ thơ đầu là những cảm nhận tinh tế của tác giả về khoảnh khắc giao mùa
Trang 1Soạn bài Củng cố và mở rộng trang 70 sách KNTT
Câu 1 trang 70 SGK Ngư ̃ Văn 10 Tâ ̣p 1
- Một trong những yếu tố quan tro ̣ng nhất làm nên vẻ đe ̣p của thơ ca là sự tinh tế
củ a ngôn từ nghê ̣ thuâ ̣t Bởi ngôn từ là phương tiê ̣n để người nghê ̣ sĩ sáng tác và truyền tải những tư tưởng nghê ̣ thuâ ̣t Ngoài ra, vẻ đe ̣p của thơ ca còn nằm ở nhi ̣p điê ̣u, cách gieo vần, cách sáng ta ̣o hình ảnh thơ, những biê ̣n pháp tu từ, gio ̣ng điê ̣u thơ,
Câu 2 trang 70 SGK Ngư ̃ Văn 10 Tâ ̣p 1
Chủ đề (1): Ta ̣i sao nên đo ̣c thơ?
- Đọc thơ giúp:
+ Phát triển khả năng tư duy, kết nối ngôn ngữ và cảm xúc
+ Là m phong phú trí tưởng tượng, làm giàu vốn cảm xúc
+ Rèn luyê ̣n khả năng ngôn ngữ, đă ̣c biê ̣t là những ngôn từ nghê ̣ thuâ ̣t
+ Phát huy năng lực cảm thu ̣
+ Giú p thư giãn tinh thần
Chủ đề (2): Thế nào là mô ̣t bài thơ hay?
- Một bài thơ hay có những yếu tố:
+ Giàu cảm xúc
+ Hình thức đô ̣c đáo
+ Ngôn từ tinh tế, mới la ̣
+ Tư tưởng nghê ̣ thuâ ̣t sâu sắc
+ Chứ a đựng phong cách nghê ̣ thuâ ̣t của người sáng tác
Câu 3 trang 70 SGK Ngư ̃ Văn 10 Tâ ̣p 1
- Những bài thơ cùng đề tài mùa xuân
+ “Mùa xuân chín” (Hàn Mă ̣c Tử): bức tranh thiên nhiên mùa xuân tươi đe ̣p, tràn đầy sức sống cùng tâm hồn khát khao giao cảm với cuô ̣c đời của nhà thơ
Trang 2+ “Mùa xuân xanh” (Nguyễn Bính): sức sống mùa xuân đâ ̣m chất “chân quê”, niềm vui sống, sự chan hoà giữa con người với ta ̣o vâ ̣t
+ “Mùa xuân nho nhỏ” (Thanh Hải): bức tranh mùa xuân tươi đe ̣p của thiên nhiên, đất nước và con người, thể hiê ̣n những ước nguyê ̣n cống hiến khiêm nhường mà cao
đe ̣p của nhà thơ
+ “Nguyên tiêu” (Hồ Chí Minh): bức tranh thiên nhiên mùa xuân nơi núi rừng tràn ngập sức sống, thi vi ̣, thể hiê ̣n tình yêu thiên nhiên, tinh thần la ̣c quan và ý thức trách nhiê ̣m với dân tô ̣c của Bác
Câu 4 trang 70 SGK Ngư ̃ Văn 10 Tâ ̣p 1
- Khi cảm nhâ ̣n và phân tích thơ ca cần lưu ý:
+ Đă ̣c trưng thể loa ̣i thơ ca: Thơ là sự thổ lô ̣ tình cảm mãnh liê ̣t đã được ý thức, Thơ
là nghê ̣ thuâ ̣t của trí tưởng tượng, Tính cá thể hoá của tình cảm trong thơ, Chất thơ
củ a thơ
+ cần biết rõ hoàn cảnh sáng tác bài thơ, tên tác giả, phong cách nghệ thuật của tác giả
+ Đọc kỹ bài thơ, cảm nhận ý thơ qua câu chữ, hình ảnh, nhịp điệu, ý thơ ở đây là cảm xúc, suy nghĩ, tâm trạng, cảnh vật, Đồng cảm với nhà thơ, dùng liên tưởng tưởng tượng, phân tích khả năng biểu hiện của từ ngữ, chi tiết, vần điệu, mới cảm nhận được ý thơ, cái tôi trữ tình, nhân vật trữ tình
+ Từ những câu thơ đẹp, ý thơ lạ, ý thơ hay, từ hình tượng thơ, cái tôi trữ tình, nhân vật trữ tình, hãy nhìn xa và lùi lại để lý giải, đánh giá toàn bài thơ về cả hai phương diện nội dung và nghệ thuật Bài thơ có nét gì độc đáo, sáng tạo gì,
Câu 5 trang 70 SGK Ngư ̃ Văn 10 Tâ ̣p 1
Mù a thu là mô ̣t đề tài xuất hiê ̣n nhiều trong thi ca, là nguồn cảm hứng dồi dào đối
vớ i người nghê ̣ sĩ Mùa thu không chỉ gợi cảnh vâ ̣t mà còn gợi những sắc thái trong
lò ng người “Sang thu” của nhà thơ Hữu Thỉnh là mô ̣t bài thơ như vây Được sáng
tác năm 1977 – sau khi đất nước vừa bước ra từ cuô ̣c kháng chiến hào hùng, khốc liệt, “Sang thu” của Hữu Thỉnh đã bày tỏ những chiêm nghiê ̣m của tác giả về con người và cuô ̣c đời
Nhan đề gây ấn tượng với bạn đọc bởi biện pháp đảo ngữ: “Sang thu” Tác giả
Trang 3mùa mong manh từ hạ sang thu Cái khoảnh khắc ấy khiến cho lòng người xao
xuyến Không chỉ thiên nhiên, đất trời đang vào thu mà dường như đó cũng là cái sang thu của con người, của cuộc đời
Khổ thơ đầu là những cảm nhận tinh tế của tác giả về khoảnh khắc giao mùa từ hạ sang thu:
“Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Sương chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về”
Đặt từ “bỗng” ở đầu khổ thơ, tác giả cho thấy, mùa thu đến khá bất ngờ và đột ngột, dường như không hẹn trước Những tín hiệu báo mùa thu đã về được gợi ra qua hình ảnh “hương ổi”, “gió se” và “sương” Tín hiệu mùa thu đầu tiên được nhà thơ cảm nhận bằng khứu giác - “hương ổi”, một mùi hương thơm dịu, bình dị, thân thuộc của làng quê Việt Nam Mùa thu đến đã không chỉ được nhà thơ cảm nhận bằng khứu giác mà còn bằng cả xúc giác “Gió se” là gió khô, hơi lành lạnh cũng là tín hiệu đặc trưng nhất báo thu về Hương ổi nồng nàn trong làn gió se, lan tỏa khắp không gian như báo hiệu mùa thu đang đến Hương ổi không hòa quyện trong gió
mà lan tỏa một cách mãnh liệt – “phả vào trong gió se” Động từ “phả” nhằm thể hiện sức sống mạnh mẽ, tỏa hương ra từng luồng khiến những tín hiệu mùa thu càng trở nên rõ nét Hình ảnh “sương chùng chình qua ngõ” là một sáng tạo nghệ thuật độc đáo của nhà thơ Làn sương được nhân hóa qua từ láy “chùng chình” như cố ý
đi chậm lại bởi còn lưu luyến, vấn vương mùa hạ Với cách quan sách độc đáo, người đọc có thể cảm nhận tâm hồn tinh tế và tình yêu thiên nhiên của nhà thơ Mùa thu dường như đến quá đột ngột và bất ngờ nên dù vui sướng trước tín hiệu mùa thu nhưng nhà thơ vẫn còn dè dặt: “Hình như thu đã về” Trước phút giây giao mùa đầy ngỡ ngàng, nhà thơ trở nên bối rối, xao xuyến trong chính tâm hồn mình Qua đó , ta thấ y bức tranh thiên nhiên vào thu đã hiện lên thật sống động của cảm nhận của người nghệ sĩ tinh tế, yêu thiên nhiên, yêu cuộc đời
Khổ thơ thứ hai chính là những cảm nhận về sự chuyển biến của thiên nhiên đất trời trong cái nhìn viễn cảnh:
“Sông được lúc dềnh dàng
Trang 4Chim bắt đầu vội vã
Có đám mây mùa hạ Vắt nửa mình sang thu”
Nhà thơ Hữu Thỉnh đã mở ra một không gian cao rộng với những nét hữu hình cụ thể: dòng sông dềnh dàng, đàn chim vội vã và đám mây mùa hạ Dòng sông được nhân hóa qua từ “dềnh dàng” gợi sự chậm chạp, thong thả, mềm mại như muốn được nghỉ ngơi Phải chăng đó cũng là tâm trạng của con người như chậm lại để ngẫm ngợi nghĩ suy về những trải nghiệm trong cuộc đời Đối lập với trạng thái dềnh dàng của dòng sông là sự vội vã của những cánh chim Nghệ thuật nhân hóa khiến hình ảnh đàn chim trở nên thật sống động Dường như chim cũng tinh tế như con người, cảm nhận được cái giao mùa thầm lặng đang đến mà nhanh chóng bay
về phương nam tránh rét Nhưng sự “vội vã” ấy cũng chỉ mới bắt đầu bởi thu cũng chỉ mới chớm đến với đất trời Hình ảnh được sáng tạo độc đáo, gợi cảm nhất trong bài thơ có lẽ chính là hình ảnh đám mây “vắt nửa mình sang thu” Đám mây mềm mỏng, lững lờ trôi tựa như tấm khăn voan trắng xóa vắt ngang qua bầu trời xanh Bầu trời ấy một nửa vẫn còn là mùa hạ, một nửa đã nghiêng mình sang thu Đám mây cũng được nhân hóa như mang tình cảm, suy nghĩ của con người Cũng giống như làn sương “chùng chình”, con sông “dềnh dàng”, đám mây “vắt nửa
mình” như còn dùng dằng, bịn rịn, quyến luyến với mùa hạ Nhà thơ đã mượn cái hữu hình là đám mây để gợi ra cái vô hình là khoảnh khắc giao mùa Qua cách diễn
tả độc đáo ấy, đám mây hiện lên như một cầu nối giữa mùa hạ và mùa thu Bằng những cảm nhận vô cùng tinh tế, Hữu Thỉnh đã diễn tả chính xác cái ranh giới mong manh hư ảo trong khoảnh khắc giao mùa
Kết thức bài thơ “Sang thu”, nhà thơ Hữu Thỉnh đã gửi gắm những suy tư, chiêm nghiệm của mình về cuộc đời:
“Vẫn còn bao nhiêu nắng
Đã vơi dần cơn mưa Sấm cũng bớt bất ngờ Trên hàng cây đứng tuổi”
Từ mùa thu của thiên nhiên đất trời, tác giả kết thúc với hình ảnh mùa thu trong tâm tưởng con người Vẫn là “nắng, mưa, sấm”-những hiện tượng đặc trưng của mùa hạ
Trang 5nhưng mức độ đã dần khác đi Bằng phép đảo ngữ và tăng tiến, sử dụng những từ chỉ trạng thái, mức độ “vẫn còn”, “đã vơi”, tác giả càng nhấn mạnh vào sự dùng dằng, giao thoa giữa hạ và thu Hai câu thơ cuối kết thúc bài thơ mang đầy trăn trở, suy nghĩ của nhà thơ về mùa thu của cuộc đời với biện pháp ẩn dụ độc đáo “Sấm” chính là ẩn dụ cho những vang động, những thử thách, khó khăn, vất vả của cuộc đời “Hàng cây đứng tuổi” chỉ những con người từng trải, đã vượt qua nhiều thử thách trong cuộc sống Sang thu, sấm nhỏ dần, không còn đủ sức để lay động những hàng cây đã bao mùa thay lá hay phải chăng, chính con người khi bước vào tuổi xế chiều cũng không còn lo lắng, sợ hãi trước những biến cố của cuộc đời Con người khi bước vào cái tuổi “sang thu” cũng trở nên sâu sắc hơn, chín chắn hơn và vững vàng hơn trước những khó khăn, thử thách bất ngờ của cuộc đời “Sang thu” không chỉ là sự chuyển giao của thiên nhiên đất trời mà còn là sự chuyển giao cuộc đời mỗi con người Đặt trong hoàn cảnh sáng tác của bài thơ, hàng cây đứng tuổi còn tượng trưng cho đất nước ta đã trải qua bao hy sinh, mất mát, thiếu thốn, gian khổ của cuộc chiến dựng nước và giữ nước Bởi vậy, dù đất nước đã hòa bình, với
những gian khó trước mắt, dân tộc ta sẽ càng trở nên kiên cường, bất khuất, vững vàng phát triển đi lên
Với thể thơ năm chữ, cách ngắt nhịp linh hoạt, giọng điệu tự nhiên, nhẹ nhàng, ngôn ngữ hình ảnh trong sáng, tinh tế giàu sức gợi, sức biểu cảm, Hữu Thỉnh đã gửi đến người đọc một bức tranh thiên nhiên lúc sang thu thật sự đẹp, thật duyên, thật tinh tế của một tâm hồn yêu thiên nhiên, quê hương tha thiết “Sang Thu” của Hữu Thỉnh
đã góp vào bản hòa ca mùa thu của quê hương, đất nước một tiếng nói riêng, đầy thi
vị, ám ảnh, xúc động