soan van 9 bai may va song vnen

Như vậy, việcnêu thử thách thứ hai càng chứng tỏ tình yêu tha thiết của chú bé đối với mẹ.Khổ thơ thứ hai có tác động trùng điệp, hô ứng, khẳng định những tình cảm đãđược thể hiện trong

Soạn Văn 9 VNEN bài 25: Mây và sóng

Mẹ tôi gánh cả bốn mùa gió sương

Con dù lớn vẫn là con của mẹ

Đi hết đời lòng mẹ vẫn theo con.

(Chế Lan Viên)

"Ta đi trọn kiếp con người Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru"

(Nguyễn Duy)Con là lửa ấm quanh đời mẹ mãi

Con là trái xanh mùa gieo vãi

Mẹ nâng niu Nhưng giặc mỹ đến nhàNắng đã chiều vẫn muốn hắt tia xa''

(Phạm Ngọc Cảnh)

B Hoạt động hình thành kiến thức

1 Đọc văn bản Mây và sóng

2 Tìm hiểu văn bản

a) Bài thơ có bố cục như sau:

- Phần 1: Em bé kể với mẹ về những người ở “trên mây” và trò chơi thứ nhấtcủa em

- Phần 2: Em bé kể với mẹ về những người ở “trong sóng” và trò chơi thứ haicủa em

Nếu không có phần 2 thì ý thơ có được trọn vẹn và đầy đủ không?

Bài làm:

Hai đoạn thơ tưởng chừng như độc lập nhưng chúng là một thể thống nhất giúpdiễn đạt trọn vẹn chủ đề của bài thơ Với thử thách thứ nhất, chú bé đã vượtqua bởi vì chú luôn yêu mẹ Chú nghĩ đến việc mẹ đang đợi chú ở nhà và từchối Nhưng những người bạn lại đến rủ đi chơi Lúc này là một thử thách thực

sự đối với tâm tính của một chú bé Cũng như lần trước, chú cũng thấy bănkhoăn, có vẻ hơi lung lay trước lời mời gọi đầy hấp dẫn và lại băn khoăn:

"Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?" Thế nhưng bỏ qua tất cả, đứa bé

từ chối hết những lời mời hấp dẫn của những người bạn mây và sóng để đượctrở về nhà với mẹ Tình cảm được thể hiện trong tình huống có thử thách mớicàng có giá trị Hơn nữa, ở đây lại là thử thách đến hai lần Thử thách càng lớnthì lòng yêu mẹ của chú bé lại càng được chứng minh, củng cố Như vậy, việcnêu thử thách thứ hai càng chứng tỏ tình yêu tha thiết của chú bé đối với mẹ.Khổ thơ thứ hai có tác động trùng điệp, hô ứng, khẳng định những tình cảm đãđược thể hiện trong thử thách thứ nhất Bởi vậy, nếu không có phần thứ hai thì

ý thơ không trọn vẹn nên không thể bỏ đi được

b) Hãy chỉ ra những điểm giống nhau và khác nhau (về số dòng thơ, về cáchxây dựng hình ảnh, về cách tổ chức khổ thơ, ) giữa hai phần và phân tích tácdụng của những chỗ giống nhau và khác nhau ấy trong việc thể hiện chủ đề củabài thơ?

Bài làm:

Giữa hai phần của bài thơ có nhiều nét giống nhau:

- Cả hai phần đều có cấu trúc đối xứng và trình tự tường thuật giống nhau:Thuật lại lời rủ rê

Thuật lại lời từ chối

Những trò chơi do em bé sáng tạo ra

- Ở cả hai phần đều có những hình ảnh thiên nhiên giàu ý nghĩa tượng trưngnhư mây, sóng,…

Bên cạnh đó thì giữa hai phần cũng có những điểm khác biệt:

- Số dòng thơ ở phần hai dài hơn phần 1

- Cách xây dựng hình ảnh của hai phần: Phần một những người bạn là mây vớitrò chơi cùng bình minh vàng và vâng trăng bạc; phần hai những người bạn làsóng với những chuyến ngao du.

Việc lặp lại với hình thức đối thoại qua lồng trong lời kể của em bé đã khắc họamột cách chính xác và tinh tế tâm hồn của một đứa trẻ Chúng vẫn ham chơi, tò

mo trước những điều bí ẩn, đẹp đẽ của thiên nhiên Bé con cũng thấy bănkhoăn, có vẻ hơi lung lay trước lời mời gọi đầy hấp dẫn của mây, của sóng.Thế nhưng bỏ qua tất cả, đứa bé từ chối hết những lời mời hấp dẫn của nhữngngười bạn mây và sóng để được trở về nhà với mẹ Cả hai mẹ con sẽ tự sángtạo ra trò chơi ấy, cùng nhau

Sự khác biệt trong số lượng câu thơ và cách xây dựng hình ảnh của cả hai phầngiống như việc tăng thêm thử thách với đứa trẻ Thử thách càng lớn thì tình yêuvới mẹ của chú bé càng tăng theo

c) Trong từng phần, lời kể chuyện của em bé theo trình tự:

Thuật lại lời mời gọi, rủ đi chơi

Thuật lại lời từ chối và lí do từ chối

Tả trò chơi em bé tự nghĩ ra

Hãy xác định vị trí của dòng thơ “Con hỏi:…” ở mỗi phần và lí giải vì sao em

bé chưa từ chối ngay lời mời gọi của những người sống “trên mây” và nhữngngười sống “trong sóng”

Bài làm:

Sau mỗi lời rủ rê của những người bạn ở cả hai phần, cậu đều hỏi lại:

Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình lên đó được?”

Con hỏi: “Nhưng làm thế nào mình ra ngoài đó được?”

Cậu bé chưa từ chối ngay những lời mời gọi của những người sống “trên mây”

và những người sống “trong sóng” vì trước sự rủ rê ấy, một đứa trẻ như cậucũng thấy rất thích thú và tò mò Những câu hỏi đã thể hiện những băn khoăntrong lòng cậu Nhưng tình yêu mẹ vẫn luôn chiến thắng Chỉ cần nghĩ đên việc

mẹ đang đợi ở nhà là cậu bé dứt khoát từ chối những lời rủ rê mời gọi dùnhững trò chơi ấy có hấp dẫn đến thế nào

d) Hãy so sánh những cuộc vui chơi của những người “trên mây” và “trongsóng” ở thế giới tự nhiên và những trò chơi của “mây và sóng” do em bé tạo ra.Các cuộc chơi đó giống và khác nhau như thế nào? Sự giống và khác nhau đónói lên điều gì?

Bài làm:

Những cuộc vui chơi của những người “trên mây” và “trong sóng” ở thế giới tựnhiên và những trò chơi của “mây và sóng” do em bé tạo ra có những điểmgiống và khác nhau:

- Giống: Trong các trò chơi đều có những hình ảnh thiên nhiên thơ mộng: mây,trăng, bầu trời, sóng, những bến bờ,…

sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ

Tuy nhiên cậu bé đã dứt khoát khước từ những trò chơi của tự nhiên để ở bên

mẹ Điều đó thể hiện tình yêu tha thiết của cậu bé đối với mẹ của mình Tìnhmẫu tử có sức mạnh lớn lao hơn bất kỳ cám dỗ nào, giúp con người ta vượt quanhững trở ngại trong cuộc sống

e) Phân tích ý nghĩa của hai câu thơ:

Con lăn, lăn, lăn mãi rồi sẽ cười vang vỡ tan vào lòng mẹ.

Và không ai trên thế gian này biết mẹ con ta ở chốn nào.

Bài làm:

Hai câu thơ thể hiện ước muốn biệt lập, tách rời cuộc sống xung quanh và hơnhết là một tình yêu vô cùng sâu sắc, đằm thắm của chú bé đối với mẹ Hai câuthơ muốn nói rằng tình mẫu tử có ở khắp mọi nơi, khắp chốn, không ai có thểtách rời và chia cách được Con luôn bên mẹ và mẹ sẽ mãi bên con Tình mẫu

tử ở khắp nơi, thiêng liêng và bất diệt

g) Hãy chỉ ra những thành công về mặt nghệ thuật của bài thơ trong việc xâydựng các hình ảnh thiên nhiên (chú ý các hình ảnh mây, trăng, sóng, bờ biển)

Bài làm:

Mây, trăng, sóng, bờ biển, bầu trời là những hình ảnh đẹp do thiên nhiên bantặng và qua trí tưởng tượng của cậu bé càng trở nên lung linh, kì ảo, gợi nhiềuliên tưởng về những chú tiên đồng, những ông tiên trên trời xanh, những nàngtiên cá dưới biển cả,…Những hình ảnh thiên nhiên ấy còn mang ý nghĩa tượngtrưng: Trăng và bờ biển là hình ảnh tượng trưng cho tấm lòng bao la, dịu hiềncủa mẹ Tất cả được nhà thơ miêu tả với những hình dáng, hoạt động, âm thanh

Bài thơ đã chắp cánh cho trí tưởng tượng của tuổi thơ nhưng cũng nhắc nhởchúng ta rằng hạnh phúc không ở đâu xa, không phải ở “trên mây” cao vợi, hay

“trong sóng” xa xôi, do ai ban phát mà hạnh phúc ở ngay trong cuộc sống trầnthế và đo chính con người chúng ta tạo dựng nên

Bài thơ còn cho thấy mối quan hệ của tình yêu và sự sáng tạo của con người

Sự sáng tạo được bắt nguồn từ trí tưởng tượng và được chắp cánh bởi tình yêuthương

3 Đọc đoạn trích và trả lời câu hỏi:

a) Chị Dậu vừa nói vừa mếu:

- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ được ăn ở nhà bữa này nữa thôi

U không muốn ăn tranh của con Con cứ ăn thật no, không phải nhường nhịncho u

Cái Tí chưa hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng giọng luốngcuống:

- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu?

Điểm thêm một "giây" nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:

- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài

Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống như sét đánh bên tai, nó liệng củ khoai vào rổ

và oà lên khóc:

- U bán con thật đấy ư? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng đem báncon đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con

(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)(1) Nêu hàm ý của những câu in đậm Vì sao chị Dậu không dám nói thẳng vớicon mà phải dùng hàm ý?

(2) Hàm ý trong câu nói nào của chị Dậu rõ hơn? Vì sao chị Dậu phải nói rõhơn như vậy? Chi tiết nào trong đoạn trích cho thấy cái Tí đã hiểu hàm ý trongcâu nói của mẹ

b) Theo em, vì sao cần có hai điều kiện sau đây khi sử dụng hàm ý?

(1) Người nói (người viết) có ý thức đưa hàm ý vào câu nói

(2) Người nghe (người đọc) có năng lực giải đoán hàm ý

(2) Hàm ý trong câu nói thứ hai của chị Dậu “Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thônĐoài” rõ hơn

Vì cái Tí chưa hiểu hết ý của mẹ ở câu nói hàm ý thứ nhất nên chị Dậu phải nói

rõ hơn ở câu thứ hai

Sự “giãy nảy” và câu nói trong tiếng khóc của cái Tí “U bán con thật đấy ư?“ lànhững chi tiết cho thấy cái Tí đã hiểu ý mẹ

b) Cần có hai điều kiện trên để sử dụng hàm ý vì chỉ khi đáp ứng đủ đồng thờihai điều kiện đó thì mới đạt được mục đích của việc giao tiếp, hội thoại haytruyền đạt.

Đặc sắc nghệ thuật

Thể thơ Tóm tắt nội dung Đặc sắc nghệ

kì đầu cuộc khángchiến chống Pháp

Sự kết hợp hàihòa giữa yếu tổhiện thực vàlãng mạn.Hình ảnh thơgiản dị mà giàusức khái quát.Ngôn ngữ thơhàm súc, côđọng, giàu sứcbiểu cảm

2 Bài thơ về

tiểu đội xe

PhạmTiến

1969 Tự do Khắc họa hình ảnh

của những người

Giọng thơngang tàn,

kính

Sơn với tư thế ungdung hiên ngang,tinh thần dũng cảm,bất chấp khó khăncùng niềm lạc quancủa tuổi trẻ và ý chíchiến đấu giải phóngmiền Nam

nghịch ngợm,rất gần với lờivăn xuôi, lờiđối thoại, lờinói thườngngày nhưng vẫnthú vị và giàuchất thơ

Hình ảnh thơđộc đáo, đặcsắc

thuyền

đánh cá

HuyCận

1958 7 chữ Khắc họa nhiều hình

ảnh đẹp tráng lệ thểhiện sự hài hòa giữathiên nhiên và conngười lao động, bộc

lộ niềm vui, niềm tựhào của nhà thơtrước đất nước vàcuộc sống

Cảm hứng vũtrụ, cảm hứnglãng mạn.Bài thơ cónhiều sáng tạotrong việc xâydựng hình ảnhbằng liên tưởng,tưởng tượngphong phú, độcđáo; có âmhưởng khỏekhoắn, hàohùng, lạc quan

4 Bếp lửa Bằng

Việt

1963 Tự do Bài thơ là những hồi

tưởng và suy ngẫmcủa người cháu đãtrưởng thành, nhớ lạinhững kỉ niệm đầyxúc động về người

bà và tình bà cháu

Kết hợp nhuầnnhuyễn giữabiểu cảm vàmiêu tả, tự sự

và bình luận.Giọng điệu tâmtình, thiết tha,

Qua đó, bộc lộnhững tình cảm sâunặng đối với giađình, quê hương, đấtnước.

tự nhiên, chânthành

Sáng tạo hìnhảnh bếp lửa –hình ảnh vừathực vừa mang

ý nghĩa biểutượng

1971 Tự do Bài thơ bộc lộ tình

yêu thương đằmthắm của người mẹđối với con, tìnhcảm gắn bó với quêhương, với cuộcsống lao động vàchiến đấu nơi núirừng chiến khu, dùcòn gian nan vất vả;

đồng thời gửi gắmước vọng con maulớn khôn, khỏemạnh, trở thànhcông dân của mộtđất nước tự do

Cấu trúc lặp đilặp lại của lời ruvừa tạo giọngđiệu trữ tình,tha thiết, vừa

mở rộng vàxoáy sâu vàolòng người đọc

sự ngọt ngào,trìu mến

bó với thiên nhiên,đất nước bình dị,hiền hậu Qua đó,

Giọng thơ mangtính tự bạch,tâm tình, nhỏnhẹ và chânthành sâu sắc.Hình ảnh vầngtrăng – “ánhtrăng” mang

gợi nhắc, củng cố ởngười đọc thái độsống “uống nướcnhớ nguồn”, ânnghĩa thủy chungcùng quá khứ.

nhiều tầng ýnghĩa

Ngôn ngữ thơgiản dị nhưng

vô cùng hàn sức

và mang ýnghĩa sâu xa

7 Con cò Chế Lan

Viên

1962 Tự do Từ hình tượng con

cò trong những lờihát ru, ngợi ca tình

mẹ và ý nghĩa củalời ru đối với cuộcđời mỗi con người

Bài thơ đậm đàchất liệu dân ca.Vận dụng sángtạo hình ảnh vàgiọng điệu lời

ru của ca dao.Hình ảnh, biểutượng hàm chứa

ý nghĩa mới, cógiá trị biểu cảm,giàu tính triết lí

8 Mùa xuân

nho nhỏ

ThanhHải

1980 5 chữ Bài thơ là tiếng lòng

tha thiết yêu mến vàgắn bó với đất nước,với cuộc đời; thểhiện ước nguyệnchân thành của nhàthơ được cống hiếncho đất nước; gópmột “mùa xuân nhonhỏ” của mình vàomùa xuân lớn củadân tộc

Thể thơ nămchữ, gần vớicác làn điệu dânca

Bài thơ giàunhạc điệu, với

âm hưởng nhẹnhàng, tha thiết.Kết hợp nhữnghình ảnh tựnhiên, giản dị,

từ thiên nhiênvới những hìnhảnh giàu ý

nghĩa biểutượng, kháiquát.

Cấu tứ chặt chẽ,

sự phát triển tựnhiên của hìnhảnh mùa xuânvới các phép tu

từ đặc sắc

9 Viếng lăng

Bác

ViễnPhương

1976 8 chữ Niềm xúc động

thiêng liêng, thànhkính, lòng biết

ơn, niềm tự hào phalẫn đau xót của nhàthơ khi vào lăngviếng Bác

Giọng điệutrang trọng,thành kính, thathiết

Hình ảnh thơ cónhiều sáng tạo,kết hợp hìnhảnh thực vớihình ảnh ẩn dụ,biểu tượng có ýnghĩa sâu sắc

10 Sang thu Hữu

Thỉnh

1977 5 chữ Những cảm nhận

tinh tế về sự chuyểngiao nhẹ nhàng mà

rõ rệt của đất trời từcuối hạ sang thu,qua đó thể

hiện tình yêu quêhương đất nước vàsuy ngẫm về cuộcđời

Hình ảnh thơ tựnhiên, khôngtrau chuốt màgiàu sức gợicảm

11 Nói với Y In trong Tự do Bài thơ thể hiện tình Bài thơ giản dị,

con Phương tập

“ThơViệtNam

1945 –1985”

cảm gia đình ấmcúng, ca ngợi truyềnthống cần cù, sứcsống mạnh mẽ củaquê hương và dântộc

với những hìnhảnh vừa cụ thểvừa mang ýnghĩa biểutượng, giàu sắcthái biểu đạt vàbiểu cảm

Cách nói giàubản sắc củangười miền núitạo nên mộtgiọng điệu riêngcho lời tâm tìnhmộc mạc màsâu sắc củangười cha đốivới đứa con

b) Các tác phẩm thống kê trong mục a) đều là thơ Việt Nam sau Cách mạng

tháng Tám 1945 Em hãy ghi vào vở tên các bài thơ theo từng giai đọan theo

mẫu dưới đây:

(1) Giai đoạn kháng chiến chống Pháp 1945

Theo em, các tác phẩm thơ của những giai đoạn nêu trên đã thể hiện như thếnào về cuộc sống của đất nước và tư tưởng, tình cảm của con người?

Bài làm:

(1) Giai đoạn kháng chiến chống Pháp

(4) Giai đoạn từ sau 1975 - Nói với con

 Tình đồng chí, sự gắn bó với cách mạng, lòng kính yêu Bác Hồ.

 Những tình cảm gần gũi và bền chặt của con người: tình mẹ con, bàcháu, trong sự thống nhất với những tình cảm chung rộng lớn

c) Nhận xét về những điểm chung và nét riêng trong nội dung và cách biểu hiện

tình mẹ con trong các bài thơ: Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng

mẹ (Nguyễn Khoa Điềm), Con cò (Chế Lan Viên), Mây và sóng (Ta – go).

Bài làm:

Điểm chung của ba bài thơ Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, Con cò,Mây và sóng đó là đều đề cập đến tình mẹ con, đều ngợi ca tình mẹ con thắmthiết, thiêng liêng Nhưng nội dung tình cảm, cảm xúc ở mỗi bài lại mang nétriêng biệt:

 Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ thể hiện sự gắn bó, thống

nhất tình yêu con với lòng yêu nước, gắn bó thủy chung với cách mạng và ýchí chiến đấu của người mẹ Tà ôi trong hoàn cảnh chiến đấu gian khổ, ácliệt ở chiến khu Tây Thừa Thiên thời chống Mĩ

 Bài Con cò khai thác phát triển từ hình tượng con cò trong ca dao hát ru

để từ đó ngợi ca tình mẹ và ý nghĩa của lời ru đối với cuộc đời mỗi conngười

 Bài thơ Mây và sóng hoá thân vào lời trò chuyện hồn nhiên, ngây thơ

của em bé với mẹ để thể hiện tình yêu mẹ thắm thiết của em bé Mẹ đối với

em bé là vẻ đẹp, niềm vui, sự hấp dẫn lớn nhất, sâu xa và vô tận hơn tất cảnhững điều hấp dẫn khác trong vũ trụ, trên cuộc đời này

Cách thể hiện ở ba bài thơ cũng có điểm gần gũi đó là dùng điệu ru, lời ru củangười mẹ hoặc lời của em bé nói với mẹ

d) Nhận xét về hình ảnh người lính và tình đồng đội của họ trong các bài

thơ: Đồng chí (Chính Hữu), Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật), Ánh trăng (Nguyễn Duy).

Bài làm:

Ba bài thơ đều viết về người lính cách mạng với những vẻ đẹp trong tính cách

và tâm hồn nhưng hình ảnh người lính trong mỗi bài lại mang những nét riêngbiệt và được đặt trong những hoàn cảnh khác nhau:

- Đồng chí là hình ảnh của những người lính ở thời kì đầu cuộc kháng Pháp Họ

là những người nông dân mặc áo lính Từ nơi làng quê nghèo khó, họ tựnguyện và hăng hái lên đường chiến đấu Tình đồng chí của những người đồngđội dựa trên cơ sở cùng một cảnh ngộ, cùng chia sẻ gian lao, thiếu thốn và nhất

là cùng một lí tưởng chiến đấu Bài thơ thề hiện đặc sắc vẻ đẹp và sức mạnhcủa tình đồng chí ở người lính cách mạng

- Bài thơ về tiểu đội xe không kính là hình ảnh những chiên sĩ lái xe Trường

Sơn thời chống Mĩ Họ là những thanh niên trẻ trung, sôi nổi, nhiều người vừachỉ mới rời cánh cổng nhà trường Tuy vậy, họ rất dùng cảm, bất chấp khókhăn, nguy hiểm, hiên ngang tiến tới với niềm lạc quan và ý chí kiên cường.Một hình ảnh tiêu biểu cho thế hệ trẻ thời chống Mĩ

- Ánh trăng nói về nghĩ suy của người lính khi đã đi qua chiến tranh nay sống

êm ấm trong thành phố, trong hòa bình Bài thơ này gợi lại bao kỉ niệm đã quagắn bó người lính với đồng đội, với đất nước trong những ngày tháng cũ gianlao Từ đó, bài thơ gợi nhắc về đạo lí "uống nước nhớ nguồn", ân nghĩa thủychung cùng quá khứ

d) Nhận xét bút pháp xây dựng hình ảnh thơ trong các bài: Đoàn thuyền đánh

cá (Huy Cận), Ánh trăng (Nguyễn Duy), Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải), Con

cò (Chế Lan Viên).

Bài làm:

 Đồng chí chủ yếu là bút pháp hiện thực, lấy những chi tiết thực của đời

sông làm chất liệu (nước mặn đồng chua, đất cày làm sỏi đá, áo rách vai,quần có vài mảnh vá, chân không giày ) Hình ảnh “đầu súng trăng treo”cuối bài có tính lãng mạn, thi vị nhưng cũng xuất phát từ tính hiện thực (tácgiả bắt gặp trong đêm phục kích chờ giặc)

 Đoàn thuyền đánh cá: bút pháp lãng mạn tượng trưng, phóng đại.

 Bài thơ về tiểu đội xe không kính: sử dụng bút pháp hiện thực, miêu tả

rất cụ thể, chi tiết từ hình dáng chiếc xe không kính đến cảm giác và sinhhoạt của người lái xe

 Ánh trăng: chủ yếu dùng bút pháp gợi tả, không đi vào chi tiết mà

hướng tới ý nghĩa khái quát và biểu tượng của hình ảnh

g) Chọn phân tích một khổ thơ mà em thích trong các bài thơ đã học