Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

Nếu bỏ các phần sau dấu hai chấm thì ý nghĩa cơ bản trong đoạn trích cĩ bị thay đổi khơng?. Nếu bỏ các phần trong ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản trong đoạn trích có bị thay đổi không?. N

Trang 3

Tiết 50 - Tiếng Việt:

3

Trang 4

Vòng 1: Nhóm chuyên gia:

Vòng 2: Nhóm các mảnh ghép:

•- Sau khi kết thúc vòng 1, các cá nhân

tiến hành di chuyển về nhóm mới theo số thứ tự đã qui định: số 1 về nhóm 1; số 2 về nhóm 2,

- Các thành viên trong nhĩm mới chia sẻ các câu hỏi và câu trả lời của vịng 1.

- Khi mọi thành viên trong nhĩm mới đều hiểu được tất cả nội dung ở vịng 1 thì nhiệm vụ mới sẽ được giao cho các nhĩm để giải quyết.

- Các nhĩm mới thực hiện nhiệm vụ trình bày kết quả.

Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

KĨ THUẬT MẢNH GHÉP

Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, suy nghĩ

về câu hỏi, chủ đề và ghi lại những ý kiến của mình Sau đĩ,

Trang 5

VỊNG 1: NHĨM CHUYÊN GIA Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

a Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ cơng lý và tự do” (Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

b Gọi kênh Ba Khía vì ở đĩ hai bên bờ tập trung tồn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại cịng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon) (Theo Đồn Giỏi, Đất rừng Phương Nam)

c Lý Bạch (701-762) , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên huyện Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên) (Ngữ văn 7, tập 1)

? Dấu ngoặc đơn trong các ví dụ sau được dùng để làm gì? Nếu

bỏ các phần trong ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản trong đoạn trích

cĩ bị thay đổi khơng?

Nhóm 1,

2:

Trang 6

VỊNG 1: NHĨM CHUYÊN GIA Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

? Dấu hai chấm trong các ví dụ sau được dùng để làm gì? Nếu bỏ các phần sau dấu hai chấm thì ý nghĩa cơ bản trong đoạn trích cĩ bị thay đổi khơng?

Nhóm 3,

4:

a Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn Tơi phải bảo:

- Được, chú mình cứ nĩi thẳng thừng ra nào.

Dế Choắt nhìn tơi mà rằng:

- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phịng khi tắt lửa tối đèn cĩ đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… (Tơ Hồi, Dế Mèn phiêu lưu kí)

b Như tre mọc thẳng, con người khơng chịu khuất

Người xưa cĩ câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng” Tre là thẳng thắn, bất khuất ! (Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

c Con đường này tơi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tơi đều thay đổi, vì chính lịng tơi

đang cĩ sự thay đổi lớn: hơm nay tơi đi học (Thanh Tịnh, Tơi đi học)

Trang 7

VÒNG 1: NHÓM CHUYÊN GIA

a Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong

cho cái danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và

tự do”

b Gọi kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn

những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc

cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc

tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon).

c Lý Bạch (701-762) , nhà thơ nổi tiếng của Trung

Quốc đời Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư

sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định

cư ở làng Thanh Liên huyện Xương Long thuộc Miên

Châu (Tứ Xuyên)

? Dấu ngoặc đơn trong các ví dụ sau

được dùng để làm gì? Nếu bỏ các phần

trong ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản

trong đoạn trích có bị thay đổi không?

b Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất

Người xưa có câu : “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng” Tre là thẳng thắn, bất khuất!

c Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn : hôm nay tôi đi học

? Dấu hai chấm trong các ví dụ sau được dùng để làm gì? Nếu bỏ các phần sau dấu hai chấm thì ý nghĩa cơ bản trong đoạn trích có bị thay đổi không?

Trang 8

a Đùng một cái, họ được phong cho cái danh hiệu tối cao là “chiến

sĩ bảo vệ công lý và tự do”

(Nguyễn Ái Quốc, Thuế máu)

Trang 9

b Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt ăn rất ngon)

Thuyết minh về con ba khía để người đọc hình dung được đặc điểm của con kênh Ba Khía.

(Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

Trang 10

c Lí Bạch , nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời Đường,

tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư

sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện Xương Long thuộc Miên Châu

(Ngữ văn 7, tập 1)

( 701-762 )

( Tứ Xuyên ) Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

Bổ sung thêm thông tin

về năm sinh và năm mất

của nhà thơ Lí Bạch

Bổ sung thêm thông tin Miên Châu thuộc tỉnh nào .

Trang 11

a Đùng một cái, họ (những người bản xứ) được phong cho cái

danh hiệu tối cao là “chiến sĩ bảo vệ công lý và tự do”

(Nguyễn Ái Quốc, Thuế

máu)

b.Gọi là kênh Ba Khía vì ở đó hai bên bờ tập trung toàn những

con ba khía, chúng bám đặc sệt quanh các gốc cây (ba khía là một

loại còng biển lai cua, càng sắc tím đỏ, làm mắm xé ra trộn tỏi ớt

ăn rất ngon) (Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

c Lí Bạch (701-762), nhà thơ nổi tiếng của Trung Quốc đời

Đường, tự Thái Bạch, hiệu Thanh Liên cư sĩ, quê ở Cam Túc; lúc mới năm tuổi, gia đình về định cư ở làng Thanh Liên, huyện

Xương Long thuộc Miên Châu (Tứ Xuyên) (Ngữ văn 7, tập một)

=> Nếu bỏ phần trong dấu ngoặc đơn thì nghĩa cơ bản của những đoạn trích không thay đổi vì khi đặt một phần nào đó trong dấu ngoặc đơn thì người viết đã coi đó là phần chú thích, nhằm cung cấp thông tin kèm theo, chứ nó không thuộc phần nghĩa cơ bản.

.

Trang 12

LƯU Ý:

năm sinh của ông là 1917.

2 Một thế kỉ văn minh, khai hóa (!) của thực dân cũng không làm ra được một tấc sắt Tre vẫn phải còn vất vả mãi với người.

(Thép Mới, Cây tre Việt Nam )

Dùng dấu ngoặc đơn với dấu chấm hỏi (?) tỏ ý hoài nghi.

Dùng dấu ngoặc đơn với dấu chấm than (!) tỏ ý mỉa mai.

Trang 13

a Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn Tôi phải bảo:

- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.

Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:

- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang

(Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại của Dế Mèn và Dế

Choắt Tiết 50: DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

Trang 14

b Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất Người xưa có câu : “Trúc dẫu cháy, đốt

ngay vẫn thẳng” Tre là thẳng

thắn, bất khuất ! (Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

Đánh dấu (báo trước)

lời dẫn trực tiếp.

Trang 15

c Con đường này tôi đã quen

đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn : hôm nay tôi đi học

(Thanh Tịnh, Tôi đi học)

Đánh dấu (báo trước) phần giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả

dấu đi kèm

Trang 16

Lược bỏ phần sau dấu hai chấm:

a Rồi Dế Choắt loanh quanh, băn khoăn Tôi phải bảo:

- Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.

Dế Choắt nhìn tôi mà rằng:

- Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái ngách sang bên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang… (Tô Hoài, Dế Mèn phiêu lưu kí)

b Như tre mọc thẳng, con người không chịu khuất

Người xưa có câu: “Trúc dẫu cháy, đốt ngay vẫn thẳng” Tre là thẳng thắn, bất khuất ! (Thép Mới, Cây tre Việt Nam)

c Con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi

đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học (Thanh Tịnh, Tôi đi học)

.

=> Nếu bỏ phần sau dấu hai chấm

thì câu hoặc đoạn văn không chỉ

mất đi một phần nghĩa cơ bản mà còn trở nên không hoàn chỉnh về nghĩa và bi coi là sai

Trang 17

BÀI TẬP 1: Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn và

dấu hai chấm trong những đoạn trích sau:

a/ Qua các cụm từ “tiệt nhiên”

a/ Qua các cụm từ “tiệt nhiên” ( ( rõ ràng, dứt khoát như

thơ (Ngữ văn 7, tập 1) (Ngữ văn 7, tập 1)

b/ Chủ Tịch Hồ Chí Minh nói : “Tôi chỉ có một sự ham

muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Nguyện vọng đó chi phối mọi ý nghĩ và hành động trong suốt cuộc đời của Người (Theo Trường Chinh)

=> Đánh dấu phần giải thích

=> Đánh dấu (báo trước) lời dẫn trực tiếp

Trang 18

BÀI TẬP 2:

Dựa vào nội dung đã học ở văn bản “Thông tin

về Ngày Trái Đất năm 2000”, hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 3-5 câu) nói về sự cần thiết phải hạn chế sử dụng bao bì ni lông; trong đoạn văn có

dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.

Trang 19

Cho câu sau:

Phong Nha gồm hai bộ phận : Động khô và Động nước.

?a/ Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không? Nếu thay thì ý nghĩa của câu có gì thay đổi?

?b/ Nếu viết lại là Phong Nha gồm : Động khô và Động nước thì có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không? Vì sao ?

CỦNG CỐ:

Trang 20

Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn

vì nghĩa cơ bản của câu không thay đổi.

Phong Nha gồm: Động

khô và Động nước.

Phong Nha gồm (Động khô và Động nước).

Không thể thay dấu hai chấm bằng dấu

ngoặc đơn, vì trong câu này vế “Động khô

và Động nước” không thể coi là thuộc phần

chú thích.

Trang 21

Thế là các em được vào lớp năm Các em phải gắng học để thầy mẹ được vui lòng và để thầy dạy các em được sung sướng Các em đã nghe chưa? (Các em đều nghe nhưng không em nào dám trả lời Cũng may đã có một tiếng dạ ran của phụ huynh đáp lại

?1/ Bạn đó chép lại dấu ngoặc đơn đúng hay sai? Vì sao?

?2/ Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn có phải là một

bộ phận của câu không?

Một bạn học sinh chép lại đoạn văn của Thanh Tịnh như sau:

 Bạn đó chép sai vì dấu ngoặc đơn bao giờ cũng được dùng thành cặp Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn không phải

là bộ phận của câu.

CỦNG CỐ:

Trang 23

Dấu ngoặc đơn Dấu hai chấm

GIỐNG: Dùng để đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho phần trước đó.

- Nội dung của phần trong

dấu ngoặc đơn không thuộc

phần nghĩa cơ bản của câu

hay của đoạn văn.

- Phần đằng sau dấu hai chấm là phần thuộc nội

hay của đoạn văn -> nhấn mạnh ý.

- Nếu bỏ phần trong dấu

ngoặc đơn thì câu hay đoạn

Trang 24

Dấu phẩy chuyên để

Tách một phần câu

Khi nào dứt ý

Cần giải thích thêm

Lời nhân vật nói

Đặt trước mỗi câu

Những điều sẽ nói

Ăn nói lửng lơ Hoặc là giống như Những điều đã kể Bạn ơi nhớ nhé Vận dụng thật nghề Hẳn ai cũng mê

Bạn là người giỏi

VÈ DẤU CÂU

…………

………….

…………

………

…………

……….

Dấu phẩy

Dấu chấm

Chấm hỏi

Chấm than

Ngoặc đơn

Ngoặc kép

Dấu ngang

Hai chấm

Ba chấm

Trang 25

HƯỚNG DẪN HỌC Ở NHÀ:

- Học bài cũ: Cơng dụng của dấu ngoặc đơn, dấu hai

chấm.

- Bài tập:

+ Hồn thành bài 1, 2, 3, 4, 5 (SGK), trang 155, 156.

+ Làm bài tập 6: Dựa vào nội dung đã học ở văn bản Bài

tốn dân số, hãy viết một đoạn văn ngắn (khoảng 3-5 câu)

nĩi về sự cần thiết phải hạn chế việc gia tăng dân số; trong

đoạn văn cĩ dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.

- Chuẩn bị bài mới: Dấu ngoặc kép:

+ Đọc ngữ liệu, trả lời các câu hỏi ở SGK.

+ Tìm hiểu công dụng của dấu ngoặc

kép.

+ Xem trước bài tập trng 142, 143, 144 (SGK).

29

Tiêu đề	Dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm
Chuyên ngành	Tiếng Việt
Thể loại	Giáo án

Định dạng
Số trang	25
Dung lượng	1,74 MB