Tiếng Việt: CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

nhận định của người nói đối với sự việc nêu ở trong câu như thế nào?... Kim Lân, Làng b/ Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình như chỉ có tình cha con l

Trong một câu

Những bộ phận trực

tiếp diễn đạt nghĩa

sự việc của câu

⇒Không nằm trong cấu trúc cú pháp của câu.

⇒Thành phần biệt lập.

Giáo viên: Ma Thị Trâm

CÁC THÀNH PHẦN BIỆT LẬP

Tiết 107 – Tiếng Việt:

TRƯỜNG THCS LƯƠNG NGỌC QUYẾN

a/ Với lòng mong nhớ của

anh, chắc anh nghĩ rằng,

con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh

b/ Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười

nhận định của người nói

đối với sự việc nêu ở

trong câu như thế nào?

a/ Với lòng mong nhớ của

anh, chắc anh nghĩ rằng,

con anh sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ ôm chặt lấy cổ anh

b/ Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười

sẽ chạy xô vào lòng anh, sẽ

ôm chặt lấy cổ anh

b/ Anh quay lại nhìn con vừa khe khẽ lắc đầu vừa cười

Vì khổ tâm đến nỗi không khóc được, nên anh phải cười vậy thôi

(Trích Chiếc lược ngà – Nguyễn Quang Sáng)

a/ Nhưng còn cái này mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả những

tiếng kia nhiều

(Kim Lân, Làng)

b/ Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay

vào túi, móc cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi lâu

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

c/ Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được

a/ Ngày mai, lớp ta kiểm tra Toán.

b/ Có lẽ ngày mai, lớp ta kiểm tra Toán

c/ Hình như Lan ốm

d/ Dường như lớp ta ngày càng học tốt hơn

Trong các câu sau đây, câu nào không có

thành phần tình thái?

Lưu ý:

Thành phần tình thái trong câu có những loại khác nhau và có những công dụng khác nhau, đôi khi rất tinh tế.

Chú ý các trường hợp sau:

1.Những yếu tố tình thái gắn với độ tin cậy của sự việc được nói đến:

-Chắc chắn, chắc hẳn, chắc là ,… (chỉ độ tin cậy cao)

-Hình như, dường như, hầu như, có vẻ như ,… (chỉ độ tin cậy thấp)

2 Những yếu tố tình thái gắn với ý kiến của người nói: theo tôi, theo anh, ý ông ấy ,…

3 Những yếu tố tình thái chỉ thái độ của người nói đối với người nghe: à, ạ, a, hả, hử, nhé, nhỉ ,… (đứng ở cuối câu).

a/ Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

(Kim Lân, Làng)

b/ - Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

hiểu được tại sao người

nói kêu ồ hoặc kêu trời

ơi?

? Các từ in đậm dùng để

làm gì?

a/ Ồ, sao mà độ ấy vui thế.

(Kim Lân, Làng)

b/ - Trời ơi, chỉ còn có năm phút!

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

a Ồ: vui thích

b Trời ơi: tiếc nuối

 Bộc lộ tâm lí của người

Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

Chao ôi

Tìm thành phần cảm thán trong câu sau?

Lưu ý:

1 Thành phần cảm thán có thể tách ra thành một câu riêng theo kiểu câu đặc biệt, không có chủ ngữ - vị ngữ Khi tách riêng ra như vậy, nó là câu cảm thán

Ví dụ: Ôi Tổ quốc! Đơn sơ mà lộng lẫy!

2 Khi đứng trong một câu với thành phần khác thì thành phần cảm thán thường đứng ở đầu câu Thành phần câu đứng sau giải thích cho tâm lí của người nói nêu ở thành phần cảm thán

Ví dụ: Ôi loài hoa thơm đẹp lạ kì!

Thành phần biệt lập

Thành phần cảm thán Thành phần tình thái

Không tham gia diễn đạt nghĩa sự việc của câu

- Thành phần tình thái, cảm thán là những bộ phận không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu

nên được gọi là thành phần biệt lập.

- Thành phần tình thái được dùng để thể hiện cách

nhìn của người nói đối với sự việc được nói đến trong câu

- Thành phần cảm thán được dùng để bộc lộ tâm lí của

người nói (vui, buồn, mừng, giận,…)

- Thành phần tình thái, cảm thán là những bộ phận

không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của

câu nên được gọi là thành phần biệt lập.

GHI NHỚ

III Luyện tập

1.Bài tập 1: Xác định thành phần tình thái, cảm thán:

a/ Nhưng còn cái này mà ông sợ, có lẽ còn ghê rợn hơn cả

những tiếng kia nhiều

(Kim Lân, Làng)

b/ Chao ôi, bắt gặp một con người như anh ta là một cơ hội hãn hữu cho sáng tác, nhưng hoàn thành sáng tác còn là một chặng đường dài.

(Nguyễn Thành Long, Lặng lẽ Sa Pa)

c/ Trong giờ phút cuối cùng, không còn đủ sức trăng trối lại điều

gì, hình như chỉ có tình cha con là không thể chết được, anh đưa tay vào túi, móc cây lược, đưa cho tôi và nhìn tôi một hồi

lâu

(Nguyễn Quang Sáng, Chiếc lược ngà)

d/ Ông lão bỗng ngừng lại, ngờ ngợ như lời mình không được đúng lắm Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được

(Kim Lân, Làng)

TPTT TPCT

TPTT

TPTT

III Luyện tập

2 Bài tập 2: Hãy xếp những từ ngữ sau đây theo trình

tự tăng dần độ tin cậy (hay độ chắc chắn)?

Chắc là, dường như, chắc chắn, có lẽ, chắc hẳn, hình như,

có vẻ như.

Lưu ý: Những từ ngữ thể hiện cùng một mức độ tin cậy

thì xếp ngang hàng nhau

dường như, hình như, có vẻ như

có lẽ

chắc là

chắc hẳn

chắc chắn

3 Bài tập 3 : Hãy cho biết, trong số những từ có thể thay thế cho nhau trong câu sau đây, với từ nào người nói phải chịu trách nhiệm cao nhất về độ tin cậy của sự việc do mình nói

ra, với từ nào trách nhiệm đó thấp nhất Tại sao tác giả

“Chiếc lược ngà” (Nguyễn Quang Sáng) lại chọn từ chắc?

Với lòng mong nhớ của anh, (1)chắc

(2)hình như (3)chắc chắn

anh nghĩ rằng, con anh

sẽ chạy xô vào lòng anh,

sẽ ôm chặt lấy cổ anh.

III Luyện tập

- Từ “chắc chắn” có độ tin cậy cao nhất.

- Từ “hình như” có độ tin cậy thấp nhất.

 Chọn từ “chắc”: vì nó thể hiện đúng thái độ của tác giả: tin cậy vào điều mình nói nhưng không tin cậy quá cao

+ Theo tình cảm huyết thống sự việc sẽ diễn ra như vậy.+ Do thời gian và ngoại hình, có thể sự việc sẽ diễn ra khác đi một chút

4 Bài tập 4 : Viết một đoạn văn ngắn nói về cảm xúc của

em khi được thưởng thức một tác phẩm văn nghệ (truyện, thơ, phim, ảnh, tượng,…), trong đoạn văn đó có câu chứa thành phần tình thái hoặc cảm thán.

III Luyện tập

“Đọc văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh” của Lê Anh Trà… … ai cũng cảm kích và thêm yêu quý Bác Bác quả là một người cao cả, vĩ đại Bác có phong cách sống vô cùng giản dị và thanh cao Điều ấy thể hiện trong bữa ăn hàng ngày, cách ăn mặc, lời nói Toàn thể dân tộc Việt Nam và ……cả thế giới đều kính trọng Bác - vị lãnh tụ của một nước, lại có một lối sống thanh đạm đến thế ! Bác sống cao đẹp quá Bác như một ánh mặt trời toả sáng nơi nơi.”

chắc chắn

có lẽ Ôi

Chọn từ điền vào chỗ trống cho phù hợp:

có lẽ, chắc chắn, ôi

NHIỆM VỤ HỌC TẬP

1 Học thuộc lòng phần ghi nhớ

2 Hoàn thành bài tập còn lại

3 Chuẩn bị bài: Các thành phần biệt lập (Tiếp theo)