ĐỀ THI học SINH GIỎI NGỮ văn 9

Theo Quà tặng cuộc sống Bằng một đoạn văn dài không quá một trang giấy làm bài, em hãy chia sẻ suy nghĩ của em về ý nghĩa của câu chuyện trên.. 5,0 điểm “Người đọc thơ muốn rằng thơ phả

PHÒNG GD& ĐT THÀNH PHỐ ĐỀ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 9

Năm học 2022 - 2023 MÔN THI: NGỮ VĂN

Thời gian: 120 phút (Không kể thời gian giao đề)

Đề thi gồm 02 trang

I Phần Đọc hiểu (2,0 điểm)

Đọc đoạn thơ sau và thực hiện các yêu cầu:

Con sẽ không đợi một ngày kia Khi mẹ mất đi mới giật mình khóc lóc.

Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ?

Con hốt hoảng trước thời gian khắc nghiệt.

Chaỵ điên cuồng qua tuổi mẹ già nua Mỗi ngày qua con lại thấy bơ vơ

Ai níu nổi thời gian?

Ai níu nổi?

Con mỗi ngày một lớn lên

Mẹ mỗi ngày một cằn cỗi Cuộc hành trình thầm lặng phía hoàng hôn….

(Đỗ Trung Quân, Xin tặng cho những ai được diễm phúc còn có mẹ)

Câu 1 (0,5 điểm)

Em hiểu thế nào về câu thơ: Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ ?

Câu 2 (1,0 điểm)

Biện pháp tu từ nào được sử dụng nhiều lần trong đoạn thơ ? Nêu tác dụng của biện pháp tu từ ấy trong việc diễn đạt nội dung của đoạn thơ ?

Câu 3 (0,5 điểm)

Nêu ngắn gọn nội dung của đoạn thơ trên ?

II Phần Tạo lập văn bản (8,0 điểm)

Câu 1 (3,0 điểm)

NGỌN NẾN

Bất ngờ mất điện, một ngọn nến được đem ra thắp lên và đang lung linh tỏa sáng Nến hân hoan khi thấy mọi người trầm trồ: “May quá, nếu không có cây nến này, chúng ta sẽ không thấy gì mất!” Thế nhưng khi dòng sáp nóng bắt đầu chảy ra, nến thấy mình càng lúc càng ngắn lại Đến khi chỉ còn một nửa, nến chợt nghĩ: “Chết thật, ta mà cứ cháy mãi thế này thì chẳng bao lâu sẽ tàn mất thôi Tại sao ta phải thiệt thòi như vậy nhỉ?” Nghĩ rồi nến nương theo một cơn gió thoảng qua để tắt phụt đi Mọi người trong phòng xôn xao: “Nến tắt rồi, tối quá, làm sao bây giờ?” Cây nến mỉm cười tự mãn vì sự quan trọng của mình Bỗng có người nói: “Nến dễ tắt, để tôi đi tìm cái đèn dầu…” Mò mẫm trong bóng tối ít phút, người ta tìm được cây đèn dầu Đèn dầu được thắp lên, còn cây nến cháy dở thì người ta bỏ vào ngăn kéo.

Thế là từ hôm đó, nến bị bỏ quên trong ngăn kéo, rồi cũng không còn ai nhớ đến nó nữa Nến hiểu ra rằng, hạnh phúc của nó là được cháy sáng, dù có thể cháy với ánh lửa nhỏ và dù sau

đó nó sẽ tan chảy đi Bởi vì nó là ngọn nến.

(Theo Quà tặng cuộc sống)

Bằng một đoạn văn dài không quá một trang giấy làm bài, em hãy chia sẻ suy nghĩ của

em về ý nghĩa của câu chuyện trên

Câu 2 (5,0 điểm)

“Người đọc thơ muốn rằng thơ phải xuất phát từ thực tại, từ đời sống, nhưng phải đi qua một tâm hồn, một trí tuệ và khi đi qua như vậy, tâm hồn, trí tuệ phải in dấu vào đó thật sâu sắc, càng cá thể càng độc đáo, càng hay.”

(Xuân Diệu, Toàn tập, Tập 5, NXB Văn học)

Qua bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận, em hãy làm sáng tỏ ý kiến trên Liên hệ với bài thơ Quê hương của Tế Hanh để thấy điểm gặp gỡ về tâm hồn, trí tuệ của hai nhà thơ.

-Hết -PHÒNG GD& ĐT THÀNH PHỐ HUẾ ĐÁP ÁN ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI

Năm học 2022 - 2023 MÔN THI: NGỮ VĂN 9

Thời gian: 120 phút (Không kể thời gian giao đề)

HƯỚNG DẪN CHẤM

- Giám khảo cần nắm vững yêu cầu của hướng dẫn chấm để đánh giá tổng quát bài làm của thí sinh, tránh cách chấm đếm ý cho điểm

- Giám khảo phát hiện và trân trọng những bài làm tuy chưa toàn diện nhưng tỏ ra độc đáo, sáng tạo

- Giám khảo căn cứ vào biểu điểm, thảo luận để định ra những mức điểm còn lại; điểm toàn bài được tính đến 0,25 điểm

HƯỚNG DẪN CỤ THỂ

I

Đọc

hiểu

Đọc kĩ ngữ liệu sau và thực hiện các yêu cầu: 2,0

1 - Nội dung câu thơ: "Những dòng sông trôi đi có trở lại bao giờ?: "Nước

sông chảy xuôi, đã chảy đi không bao giờ trở lại Đặt trong đoạn thơ này câu thơ có ý nghĩa chỉ sự ra đi vĩnh viễn của người mẹ, đồng thời thể hiện được nỗi đau của người con trước sự ra đi đó

0,5

2

- Câu hỏi tu từ được sử dụng ba lần trong đoạn thơ:

+ Những dòng sông trôi đi có bao giờ trở lại?

+ Ai níu nổi thời gian?

+ Ai níu nổi?

- Tác dụng: Câu hỏi tu từ vang lên ba lần như lời oán trách của đứa con trước sự khắc nghiệt của thời gian Đồng thời cũng thể hiện sự lo lắng, hoảng sợ của con khi thấy thời gian trôi đi, mẹ ngày càng già nua và ngày con xa mẹ lại càng gần

0,5

0,5

3 Nội dung cơ bản của đoạn trích: Đoạn thơ là tâm sự của đứa con về nỗi

lo lắng: thời gian khắc nghiệt trôi qua nhanh chóng, mẹ ngày càng già nua, cằn cỗi, ngày con xa mẹ cũng đền gần Đồng thời qua đó ta thấy được tình yêu, sự lo lắng và lòng biết ơn của người con đối với mẹ

0,5

Bằng một đoạn văn dài không quá một trang giấy làm bài, em hãy chia sẻ suy nghĩ về ý nghĩa của câu chuyện

3,0

Tạo

lập

văn

A Yêu cầu về kĩ năng

- Đoạn văn dài không quá một trang giấy làm bài, có bố cục ba phần:

Mở - Thân - Kết; văn phong nghị luận xã hội

- Đáp ứng kĩ năng suy nghĩ về vẻ đẹp phẩm chất của con người Việt Nam được gợi lên từ những dòng chữ trong bức thư

- Diễn đạt mạch lạc, có văn phong nghị luận xã hội, dùng từ, viết câu chuẩn xác; biết kết hợp lí lẽ và dẫn chứng thuyết phục; chữ viết rõ ràng, bài làm sạch sẽ; khuyến khích những bài viết có sự cảm nhận, suy nghĩ sâu sắc, sáng tạo trong trình bày

B Yêu cầu về kiến thức: cho điểm kết hợp với yêu cầu về kĩ năng

Học sinh có thể chia sẻ suy nghĩ, cảm xúc theo nhiều cách và từ nhiều hướng, trên cơ sở hiểu ý nghĩa của câu chuyện Song cần hướng đến các vấn đề sau:

1 Nội dung câu chuyện

– Giải thích ngắn gọn ý nghĩa của câu chuyện: ngọn nến ban đầu cũng thấy mình vui sướng vì được cháy sáng nhưng khi bắt đầu tan chảy ra,

nó thấy mình thiệt thòi vì vậy mà tìm cách tự tắt sáng đi ->Muốn tỏa sáng nhưng lại không muốn tan chảy -> Đó là thói ích kỉ của con người,

sợ mình bị thiệt hơn người khác nên chỉ lo nghĩ cho bản thân mình

– Cây nến nhận ra một cách muộn màng rằng hạnh phúc của nó là được cháy sáng dù sau đó có tan chảy đi -> Con người cần nhận thức đúng về

vị trí, vai trò của mình trong cộng đồng, gia đình và xã hội Dù ở vị trí nào, con người cũng phải biết cống hiến toàn bộ khả năng của mình để trở thành người sống có ích cho xã hội Có như thế con người mới không hối tiếc vì đã sống hoài, sống phí

=> Câu chuyện giản dị nhưng chứa đựng một bài học nhân sinh sâu sắc

Từ việc phê phán lối sống ích kỉ người viết nhắn gửi: sống là phải cống hiến, làm được những điều có ích Đó cũng là cách để tự khẳng định giá trị bản thân

2 Bàn luận về câu chuyện

– Ích kỉ là một thói xấu hay gặp và dễ mắc phải Con người phải có bản lĩnh, sự nhân hậu để vượt lên trên thói ích kỉ cá nhân để sống có ích, đem lại niềm vui cho nhiều người và chính bản thân mình

– Điện, đèn, nến: ẩn ý về cá nhân trong quan hệ với cộng đồng, gia đình,

xã hội; con người không thể sống tách mình ra khỏi cộng đồng, phải hòa nhập, bổ sung, tương hỗ cho nhau

– Con người sống ở trên đời ai cũng có ý thức về cái tôi của mình, thậm chí sự tự ý thức về cái tôi để nâng mình lên, để tự khẳng định mình là một nhu cầu chính đáng Song cần phải phân biệt rõ khát vọng “tỏa sáng” với tham vọng “đánh bóng” bản thân; ý thức khẳng định bản thân khác hẳn với sự ích kỉ, cá nhân chủ nghĩa

– Mối quan hệ biện chứng giữa “cho” và “nhận”, “được” và “mất” rất tinh tế “Giọt nước muốn không khô cạn phải hòa vào biển cả” Khi sống cống hiến vô tư, con người sẽ nhận được nhiều hạnh phúc

– Ngọn nến chỉ thực sự sống hết cuộc đời của nó khi cháy hết mình và

1,0

2,0

“Người đọc thơ muốn rằng thơ phải xuất phát từ thực tại, từ đời sống,

nhưng phải đi qua một tâm hồn, một trí tuệ và khi đi qua như vậy, tâm

hồn, trí tuệ phải in dấu vào đó thật sâu sắc, càng cá thể càng độc đáo,

càng hay.”

(Xuân Diệu, Toàn tập, Tập 5, NXB Văn học)

Qua bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận, em hãy làm sáng tỏ ý

kiến trên Liên hệ với bài thơ Quê hương của Tế Hanh để thấy điểm gặp

gỡ về tâm hồn, trí tuệ của hai nhà thơ.

5,0

A Yêu cầu về kĩ năng

- Bài văn đảm bảo bố cục đầy đủ ba phần: Mở - Thân - Kết; văn phong

phù hợp với kiểu bài nghị luận văn học

- Bài viết yêu cầu nắm vững thao tác lập luận giải thích, chứng minh

trong văn nghị luận

- Văn trôi chảy, mạch lạc; hạn chế các lỗi về diễn đạt, dùng từ, viết câu;

chữ viết rõ ràng, bài làm sạch sẽ, khuyến khích những bài viết có kĩ

năng, phương pháp tốt, biết khái quát vấn đề, trong cảm nhận về đoạn

thơ có sáng tạo trong tư duy

B Yêu cầu về kiến thức

- Học sinh có kiến thức sâu về tác phẩm văn học; đồng thời có kiến thức

cơ bản về lí luận văn học để làm rõ vấn đề

- Bài viết thể hiện nhận thức về vai trò, ý nghĩa của thơ đối với người

đọc qua hai ngữ liệu đã cho Sau đây là một số định hướng:

I Mở bài:

- Dẫn dắt vấn đề nghị luận, trích dẫn nhận định

- Khẳng định vấn đề trong tác phẩm Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận,

liên hệ tác phẩm Quê hương của Tế Hanh.

II Thân bài.

1 Giải thích nhận định: Ý kiến của Xuân Diệu nêu lên một cách khái

quát yêu cầu của người đọc thơ đối với thơ ca:

+ "Thơ phải xuất phát từ thực tại": thơ được sinh ra từ trong hiện thực,

cuộc đời, cái đẹp trong thơ phải mang dấu ấn của cái đẹp trong cuộc

sống: "Văn học là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan"

+ Nội dung của thơ ca phải thể hiện "một tâm hồn, một trí tuệ": thơ ca

phải thể hiện được tình cảm và tư tưởng của thi nhân để rồi đưa tình

cảm, tư tưởng đó đến với mỗi người đọc Thơ ca chính là tiếng nói của

một cái tôi cá nhân với cuộc đời

+ Nghệ thuật sáng tạo thơ ca "càng cá thể, càng độc đáo, càng hay":

Thơ ca phải mang dấu ấn sáng tạo và thể hiện phẩm chất riêng biệt của

thi nhân

=> Ý kiến của Xuân Diệu khẳng định: một tác phẩm thơ cần bắt nguồn

từ hiện thực cuộc sống, thể hiện những tìm tòi, sáng tạo mới mẻ, sâu sắc,

độc đáo cả về nội dung tư tưởng lẫn hình thức nghệ thuật để đem lại giá

trị thẩm mĩ

2 Chứng minh nhận định qua tác phẩm Đoàn thuyền đánh cá

* Giới thiệu khái quát tác giả, tác phẩm

* Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá xuất phát từ hiện thực đời sống những

năm miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội Bài thơ được viết vào giữa

năm 1958, khi cuộc kháng chiến chống Pháp đã kết thúc thắng lợi, miền

Bắc được giải phóng và bắt tay vào công cuộc xây dựng cuộc sống mới

1,0

4,0

C Biểu điểm

- Điểm 5,0: Bài làm đáp ứng tốt các yêu cầu ở A và B; nắm chắc vấn

đề và phương pháp, giải quyết đúng hướng, rõ trọng tâm; văn viết lay động, giàu chất tư duy, có nhiều phát hiện sâu sắc, sáng tạo, tinh tế, biết khái quát điểm gặp gỡ của hai ngữ liệu

- Điểm 4,0: Bài làm đáp ứng khá tốt các yêu cầu cơ bản ở A và B; giải

quyết đúng hướng, có những phân tích và phát hiện khá sâu sắc, tuy chưa thật toàn diện và sáng tạo, biết khái quát vấn đề Cảm xúc chân thành, văn viết trôi chảy

- Điểm 3,0: Bài làm nắm được các yêu cầu của đề, hiểu và giải quyết

đúng hướng, có những phân tích và phát hiện khá Tuy nhiên, bài làm có thể chưa thật sâu sắc khi liên hệ sự kì diệu của thơ ca đến bản thân, văn viết khá

- Điểm 2,0: Bài làm có hiểu yêu cầu, có phân tích nhưng thiếu dẫn

chứng Văn viết tạm được

- Điểm 1,0: Bài chưa nắm yêu cầu về nội dung và phương pháp, trình

bày vụng về

- Điểm 0: Bài làm lạc đề.

* Lưu ý:

- Cho điểm trên cơ sở kết hợp yêu cầu về kiến thức và kĩ năng

- Giám khảo phát hiện và trân trọng những bài viết có phương pháp tốt, cảm nhận với ý văn sáng tạo