1 Hoàn cảnh lịch sử Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII, chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng trầm trọng, các cuộc chiến tranh phong kiến kéo dài suốt hai thế kỷ để lại hậu quả nghiêm trọng Cuộc khủng ho.
Trang 11 Hoàn cảnh lịch sử:
- Từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII, chế độ phong kiến Việt Nam khủng hoảng trầm trọng, các cuộc chiến tranh phong kiến kéo dài suốt hai thế kỷ để lại hậu quả nghiêm trọng
- Cuộc khủng hoảng của chế độ phong kiến làm cho mâu thuẫn xã hội cực kỳ gay gắt, các cuộc khởi nghĩa nông dân nổ ra liên tiếp Tuy thất bại nhưng thể hiện sức mạnh vươn lên của nông dân Việt Nam chống áp bức
- Năm 1771, ở Ấp Tây Sơn (Bình Định) ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ đã dựng cờ khởi nghĩa Được đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia, dưới sự lãnh đạo của Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, khởi nghĩa Tây Sơn đã nhanh chóng lớn mạnh, lật đổ chúa Nguyễn, đuổi quân Xiêm xâm lược, đánh đổ chúa Trịnh, xóa bỏ triều Lê, tiêu diệt quân xâm lược Thanh, lập công đầu trong sự nghiệp bảo vệ độc lập dân tộc, thống nhất đất nước
Tuy nhiên, trong điều kiện lịch sử bấy giờ, phong trào nông dân Tây Sơn vẫn dẫn tới việc thành lập các vương triều với Trung ương hoàng đế Nguyễn Nhạc, Đông Định vương Nguyễn Lữ và Quang Trung Trong các vương triều này, chỉ có triều đại của Quang Trung là xây dựng được một tổ chức chính quyền quy củ, đã ra sức phục hồi kinh tế, chấn hưng văn hóa, thực hiện những cải cách tiến bộ trong việc quản lý đất nước
2 Thành tựu sử học:
Trong đó, Sử học cũng được chú trọng nhằm giáo dục cho nhân dân long tự hào dân tộc Nhưng triều Tây Sơn không tồn tại được lâu nên thành tựu lịch sử trong thời kì này cũng không nhiều
“Đại Việt sử ký tiệp lục tổng tự”
- Năm Cảnh thịnh thứ 8 (năm 1800), triều đình Tây Sơn đã hoàn thành việc khắc in
sách “Đại Việt sử ký”, ngày nay ta gọi là “Đại Việt sử ký Tiền biên”, do chỉ còn
phần Tiền biên, phần tục biên đã bị triều Minh Mạng thiêu hủy và chỉ còn được
tóm tắt trong bảng “tổng tự” Trên sách này chỉ có bài đề từ, không ghi rõ họ tên người làm và không cho biết những ai đã phụ trách
- Đại Việt sử ký tiệp lục tổng tự viết bằng chữ Hán và chữ Nôm Nội dung tổng luận về lịch sử Việt Nam từ khi "Nước Xích Quỷ dựng nền, họ Hồng Bàng mở vận", đến khi nhà Lê chấm dứt
Trang 2+ Sách ấy đã được tóm tắt toàn bộ, thành bài “Tiệp lục tổng tự”, có diễn dịch chú
giải ra chữ Nôm Bản dịch chữ Nôm có đủ nguyên văn chữ Hán, đã được khắc in khoảng cuối đời Cảnh Thịnh
+ Sách với bản in đầy đủ do nhiều tác giả làm đi sử lại vào nhiều thời gian khác nhau Những tác giả đó thuộc dòng họ Ngô Thì
- Bài Tiệp lục tổng tự in đời Tây Sơn dựa trên nhiều kinh nghiệm lịch sử cụ thể và đôi khi có so sánh sự kiện lịch sử Việt Nam với Trung Quốc Có lẽ sách Tiệp lục tổng tự là quyển độc nhất về loại chữ Hán, vừa chữ Nôm ở kho sách sử của dân tộc
3 Đặc điểm
- Vương triều Tây Sơn đã có đóng góp lớn cho kho tàng văn hóa của dân tộc đó
là vương triều này cho ra đời một tác phẩm sử học tầm cỡ có giá trị: Đó là bộ Đại Việt sử ký tiền biên Tác phẩm một quan điểm rất mới, rất tiến bộ chứng tỏ tinh thần phê phán, lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc rất chính đáng của tác giả Tư tưởng này được quán triệt trong toàn bộ nội dung bộ quốc sử của vương triều Tây Sơn
- Qua đó, tác giả đã cố ý tập hợp lời bàn của nhiều sử gia nổi tiếng như lê Văn Hưu đời trần, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên, Lê Tung, Nguyễn Nghiễm đời Lê và chủ yếu lời bàn của chính tác giả Mỗi sự việc xẩy ra, mỗi đời vua, mỗi triều đại, mỗi nhân vật v.v… tác giả đều có những lời bàn xác đáng, lý luận chặt chẽ, lời lẽ đanh thép
- Sử học thời này thể hiện một tinh thần phương pháp viết sử mới, tiến bộ Tác giả
đã phê bình lối viết cẩu thả không khảo cứu, thiếu khoa học của các sử gia thời trước Lời bàn trong Đại Việt sử ký tiền biên vô cùng phong phú và đa dạng, đặc biệt là lời bàn của tác giả, thể hiện quan điểm dân tộc, tình yêu nước thương dân, căm ghét kẻ thù, bênh vực lẽ phải, khen chê đúng mức
- Một giá trị đặc biệt nữa của Đại Việt sử ký tiền biên mang lại là tác giả đã tra cứu bổ sung được khá nhiều sự kiện, cải chính được khá nhiều sai sót của sử cũ mà chính bộ Việt sử thông giám cương mục đời sau đã phải theo
4 Đánh giá lịch sử sử học thời Tây Sơn
Trang 3- Thời Tây Sơn tuy tôn tại ngắn nhưng bên cạnh những chiến công lừng lẫy đánh bại được các tập đoàn phong kiến trong nước, các đạo quân xâm lược, triều đình còn ra sức xây dựng nền văn hóa dân tộc và để lại được tác phẩm sử học có giá trị
- Bộ Đại Việt sử ký tiền biên của Ngô Thì Sĩ được sử quán triều Tây Sơn in là một bộ quốc sử rất giá trị Nó không những thể hiện được quan điểm tiến bộ cảu tác giả mà còn là bộ sử luận phong phú và có tính khoa học cao
nhiệm vụ viết sử thông thường khi đặt ra những viên gạch nền tảng đầu tiên cho ý chí thoát khỏi thuyết thiên mệnh của người Hán, thoát khỏi những tư tưởng thần
này Hoàn thành sứ mệnh của một bộ sử lưu truyền tinh thần của thời đại mà mình được xây dựng nên Đó là tính tất yếu của lịch sử Việt Nam
- Những dấu ấn lịch sử về một vương triều đã có công phục hưng tư thế hiên
ngang của quốc gia Đại Việt, với niềm kiêu hãnh “Nam quốc anh hùng chi hữu
chủ” vẫn còn âm vang và tồn tại mãi trên đất Phú Xuân - Thuận Hóa xưa, Thừa
Thiên Huế ngày nay