phan v chuong 9 he sinh duc 2

• Sau khi phân hóa, chúng phát triể n thành hai cơ quan riêng biệ t... Mỗ i tinh hoàn có bao mô liên kế t gọ i là màng trắ ng, các vách xơ tiế n vào bên trong tinh hoàn chia tinh hoàn ra

Chư ơ ng 9 HỆ SINH DỤ C

• 1 Các phư ơ ng thứ c sinh sả n ở độ ng vậ t

– a Sinh sả n vô tính – b Sinh sả n hữ u tính

• 2 Hệ sinh dụ c củ a ngư ờ i

– a Hệ sinh dụ c nam – b Hệ sinh dụ c nữ

• 3 Vai trò củ a các hormone trong sự sinh sả n ở ngư ờ i

– a Ở nam giớ i – b Ở nữ giớ i

• 4 Sinh đẻ có kế hoạ ch

25/03/2010 10:06 SA 3 Nguyễ n Hữ u Trí

Các phư ơ ng thứ c sinh sả n ở

độ ng vậ t

• So sánh lợ i ích củ a sinh sả n vô tính

(asexual) và sinh sả n hữ u tính (sexual).

• Mô tả mô hình củ a mỗ i hình thứ c sinh

sả n, cho mộ t ví dụ

25/03/2010 10:06 SA 4 Nguyễ n Hữ u Trí

Sinh sả n vô t ính Asexual Reproduction

• Trong sinh sả n vô tính, chỉ có 1 cá thể tham gia

hoặ c bằ ng cách phân đôi, hoặ c bằ ng cách nẩ y chồ i,

để tạ o ra hai hoặ c nhiề u cá thể mớ i.

• Chỉ có mộ t cha mẹ (parent)

– Vậ t liệ u di truyề n (gene) củ a thế hệ sau (offspring) giố ng

y hệ t cha mẹ trừ trư ờ ng hợ p độ t biế n (mutations)

• Lợ i ích

– Có ư u thế về mặ t năng lư ợ ng – Hầ u hế t là thành công trong mộ t môi trư ờ ng ổ n đị nh

• Ngay đố i vớ i độ ng vậ t cao như ngư ờ i, vẫ n có thể

sinh sả n vô tính, chẳ ng hạ n khi tế bào trứ ng đã thụ tinh, phân đôi để thành “trẻ sinh đôi cùng trứ ng”

25/03/2010 10:06 SA 5 Nguyễ n Hữ u Trí

Sinh sả n vô tính

Asexual Reproduction

Xuấ t hiệ n ở vi khuẩ n, nấ m, nguyên sinh vậ t, tả o,

nhiề u loài thự c vậ t và khá nhiề u loài độ ng vậ t.

Sinh sả n vô tính cho phép số lư ợ ng cá thể tăng

lên nhanh chóng để tậ n dụ ng các điề u kiệ n thuậ n

lợ i củ a môi trư ờ ng.

25/03/2010 10:06 SA 6 Nguyễ n Hữ u Trí

Các hình thứ c củ a sinh sả n vô tính

• Sự nả y chồ i (Budding )

– Mộ t phầ n củ a cơ thể cha mẹ mọ c chồ i và tách ra (san

hô, thủ y tứ c)

• Sự phân mả nh (Fragmentation)

– Cơ thể cha mẹ bị phá vỡ ra thành nhiề u mả nh – Mỗ i mả nh có thể phát triể n thành mộ t độ ng vậ t mớ i

(Sao biể n)

• Sự trinh sả n (Parthenogenesis)

– Trứ ng không cầ n thụ tinh có thể phát triể n thành cơ thể trư ở ng thành

25/03/2010 10:06 SA 7 Nguyễ n Hữ u Trí

Sinh sả n hữ u tính

Sexual Reproduction

• Sinh sả n hữ u tính gặ p ở hầ u hế t các loài sinh vậ t và là hình

thứ c sinh sả n duy nhấ t đố i vớ i các loài có cơ thể phứ c tạ p,

như các loài độ ng vậ t có xư ơ ng số ng

• Trong sinh sả n hữ u tính, có hai cá thể tham gia, mỗ i cá thể

sả n xuấ t mộ t loạ i tế bào biệ t

• hoá, gọ i là giao tử (tinh trùng ở đự c, trứ ng ở cái) Đó là sự

kế t hợ p giữ a giao tử đự c và giao tử cái Giao tử đư ợ c sinh ra

từ hai cơ thể cha, mẹ khác nhau

• Giao tử đự c hay tinh trùng di độ ng đư ợ c Giao tử cái lớ n

hơ n giao tử đự c và không di độ ng đư ợ c

• Giao tử đự c và giao tử cái kế t hợ p vớ i nhau thông qua quá

trình thụ tinh, để tạ o mộ t hợ p tử và hợ p tử phân chia tạ o

thành cơ thể trư ở ng thành

25/03/2010 10:06 SA 8 Nguyễ n Hữ u Trí

Sinh sả n hữ u tính Sexual Reproduction

• Sinh sả n hữ u tính ư u điể m hơ n sinh sả n vô tính là

đa dạ ng di truyề n, nhờ đã thự c hiệ n mộ t sự kế t hợ p

và chọ n lự a giữ a các tính trạ ng di truyề n củ a bố và

mẹ , do đó vừ a giố ng bố mẹ , vừ a thừ a hư ớ ng đư ợ c tính trạ ng trộ i nhấ t củ a bố hoặ c mẹ Sinh sả n hữ u tính về mặ t này làm quá trình tiế n hoá diễ n ra nhanh hơ n, và có hiệ u quả hơ n, so vớ i sinh sả n vô tính

• Thích nghi vớ i nhữ ng điề u kiệ n môi trư ờ ng không

ổ n đị nh, dễ biế n đổ i

25/03/2010 10:06 SA 9 Nguyễ n Hữ u Trí

Nhậ n xét

• Hầ u hế t các loài độ ng vậ t sinh

sả n hữ u tính bằ ng cách dung

như ng mộ t số khác thì sinh

sả n vô tính và mộ t số thì có khả năng cả hai, phụ thuộ c vào điề u kiệ n môi trư ờ ng.

25/03/2010 10:06 SA 10 Nguyễ n Hữ u Trí

Hệ sinh dụ c củ a ngư ờ i

• Hệ sinh dụ c ở nhữ ng loài khác nhau, cấ u tạ o cũng khác nhau Tuy nhiên, sơ đồ chung về căn bả n vẫ n giố ng nhau và

hệ sinh dụ c đề u kế t hợ p chặ t chẽ vớ i hệ niệ u thành phứ c hệ niệ u - sinh dụ c.

• Cơ quan đự c gồ m chủ yế u tinh hoàn, nơ i chế tạ o tinh trùng và ố ng dẫ n tinh.

– Tinh trùng đư ợ c phóng thích vào trong tinh dị ch và theo ố ng dẫ n ra ngoài.

– Đố i vớ i độ ng vậ t thụ tinh trong, còn có mộ t số bộ phậ n phụ , tạ o

điề u kiệ n dễ dàng cho sự vậ n chuyể n tinh vào cơ quan cái.

• Cơ quan cái gồ m chủ yế u buồ ng trứ ng, nơ i chế tạ o trứ ng và

ố ng dẫ n trứ ng.

– Trứ ng đư ợ c phóng thích (còn gọ i là “rụ ng”) trong xoang bụ ng rồ i

lọ t vào phễ u củ a ố ng dẫ n trứ ng để ra ngoài nhờ nhu độ ng củ a thành cơ hoặ c tác độ ng quét củ a tiêm mao lót thành ố ng dẫ n.

– Ở chim, trứ ng chứ a nhiề u chấ t nuôi dư ỡ ng (noãn hoàng hay lòng

đỏ ) Ố ng dẫ n có nhiề u tuyế n phụ tiế t lòng trắ ng và vỏ đá vôi bọ c ra

ngoài trứ ng.

25/03/2010 10:06 SA 11 Nguyễ n Hữ u Trí

Hệ sinh dụ c

• Về nguồ n gố c phôi thai, hệ sinh dụ c bắ t nguồ n từ lá

trung phôi bì Các tuyế n sinh dụ c ở ngư ờ i hình thành

từ tuầ n thứ 8 củ a bào thai, tuy nhiên về giớ i tính thì đã

đư ợ c quyế t đị nh trư ớ c từ lúc thụ tinh do sự kế t hợ p

giữ a tinh trùng và trứ ng.

• Cấ u tạ o củ a cơ quan sinh dụ c đự c và cái trong giai

đoạ n bào thai có trả i qua các giai đoạ n trung tính, chư a

phân biệ t đư ợ c.

• Sau khi phân hóa, chúng phát triể n thành hai cơ quan

riêng biệ t.

• Cấ u tạ o củ a hai cơ quan sinh dụ c đự c và cái có nhiề u

điể m tư ơ ng đồ ng.

25/03/2010 10:06 SA 12 Nguyễ n Hữ u Trí

Hệ sinh dụ c đự c

• Hệ sinh dụ c đự c (male reproductivity system)

bao gồ m: tinh hoàn, đư ờ ng dẫ n tinh, các tuyế n sinh dụ c phụ và dư ơ ng vậ t.

25/03/2010 10:06 SA 13 Nguyễ n Hữ u Trí

Tinh hoàn

• Tinh hoàn (testis) là mộ t đôi tuyế n hình trứ ng

nằ m trong bìu nặ ng chừ ng 25-30g vừ a làm

nhiệ m vụ sả n xuấ t tinh trùng, vừ a thự c hiệ n

chứ c năng củ a tuyế n nộ i tiế t Tinh hoàn gồ m

mộ t số lư ợ ng lớ n các ố ng sinh tinh uố n khúc

nằ m trong các ô đư ợ c phân cách bở i các vách

ngăn bằ ng mô liên kế t Các ố ng sinh tinh có

chứ c năng sả n sinh tinh trùng Mỗ i tinh hoàn

có bao mô liên kế t gọ i là màng trắ ng, các vách

xơ tiế n vào bên trong tinh hoàn chia tinh hoàn

ra thành các tiể u thùy tinh hoàn (testicular

lobule) Các vách xơ này không hoàn chỉ nh, và

như thế để lạ i các lỗ thông giữ a các tiể u thùy

Tinh hoàn

• Mổ i tiể u thùy có khoả ng 1-4 ố ng sinh tinh (seminiferous tubule) nằ m đan xen bên trong mạ ng

lư ớ i mô liên kế t thư a, giàu mạ ch máu, mạ ch bạ ch

Leydig.

• Các ố ng sinh tinh sả n xuấ t ra các tế bào sinh dụ c nam

(tinh trùng), còn các tế bào kẽ nằ m chen giữ a các ố ng sinh tinh chế tiế t ra các androgen tinh hoàn.

• Tinh hoàn chỉ thự c sự hoạ t độ ng bắ t đầ u ở tuổ i dậ y thì

(14 đế n 15 tuổ i) Lúc này các ố ng sinh tinh bắ t đầ u sả n sinh tinh trùng, các tế bào kẽ cũng bắ t đầ u hoạ t độ ng tiế t hormon sinh dụ c nam testosterone, có tác dụ ng đế n

sự hình thành nhữ ng đặ c điể m giớ i tính nam rõ rệ t, sự

sả n sinh tinh trùng tiế n hành mộ t cách thư ờ ng xuyên, kéo dài suố t tuổ i dậ y thì cho đế n lúc già.

25/03/2010 10:06 SA 15 Nguyễ n Hữ u Trí

Tinh hoàn

• Nằ m chen giữ a các ố ng sinh tinh là các tế bào

kẽ thự c hiệ n chứ c năng chế tạ o hormon sinh

dụ c nam.

• Tinh hoàn chỉ thự c sự hoạ t độ ng bắ t đầ u ở tuổ i

dậ y thì (14 đế n 15 tuổ i) Lúc này các ố ng sinh

tinh bắ t đầ u sả n sinh tinh trùng, các tế bào kẽ

cũng bắ t đầ u hoạ t độ ng tiế t hormon sinh dụ c

nam testosterone, có tác dụ ng đế n sự hình

thành nhữ ng đặ c điể m giớ i tính nam rõ rệ t, sự

sả n sinh tinh trùng tiế n hành mộ t cách thư ờ ng

xuyên, kéo dài suố t tuổ i dậ y thì cho đế n lúc già

25/03/2010 10:06 SA 16 Nguyễ n Hữ u Trí

Mào tinh hoàn

• Mào tinh hoàn (thư ợ ng tinh hoàn) là

phầ n phụ tinh hoàn Tinh trùng đư ợ c

sả n sinh trong tinh hoàn sẽ theo các ố ng

dẫ n đi vào mào tinh hoàn Tạ i đây tinh trùng tiế p tụ c quá trình trư ở ng thành

25/03/2010 10:06 SA 17 Nguyễ n Hữ u Trí

Ố ng dẫ n tinh

• Tinh trùng đư ợ c chuyể n từ mào tinh hoàn qua ố ng dẫ n

tinh đế n chứ a trong túi tinh, từ đây tinh trùng sẽ đư ợ c

phóng qua ố ng phóng tinh vào niệ u đạ o rồ i ra ngoài, đó là

sự xuấ t tinh.

• Khi đi qua phầ n đầ u củ a niệ u đạ o nằ m trong ố ng tiề n liệ t,

tinh trùng đư ợ c hoà lẫ n vớ i dị ch từ tuyế t tiề n liệ t tiế t ra

tạ o thành tinh dị ch để ra ngoài Tinh dị ch có thể thoát ra

ngoài qua nhữ ng giấ c mơ , đó là hiệ n tư ợ ng mộ ng tinh,

mộ t hoạ t độ ng sinh lý bình thư ờ ng củ a cơ thể kể từ tuổ i

dậ y thì.

25/03/2010 10:06 SA 18 Nguyễ n Hữ u Trí

Thừ ng tinh

• Có chứ a các cấ u trúc

chạ y từ tinh hoàn tớ i khung chậ u.

• Có chứ a:

– Ố ng dẫ n tinh – Dây thầ n kinh – Mạ ch máu

25/03/2010 10:06 SA 19 Nguyễ n Hữ u Trí

Dư ơ ng vậ t (penis)

Dư ơ ng vậ t trong đó có niệ u

đạ o vừ a là đư ờ ng ố ng dẫ n

nư ớ c tiể u vừ a là đư ờ ng dẫ n

tinh và các tổ chứ c cư ơ ng

cứ ng Dư ơ ng vậ t tậ n cùng

bằ ng quy đầ u là nơ i tậ p

trung nhiề u tổ chứ c thầ n

kinh, rấ t nhạ y cả m vớ i các

kích thích.

Quy đầ u đư ợ c phủ bằ ng mộ t nế p da gọ i là bao quy

đầ u, mặ t trong có nhiề u tuyế n tiế t chấ t nhờ n.

25/03/2010 10:06 SA 20 Nguyễ n Hữ u Trí

Tĩnh mạ ch tinh hoàn

Độ ng mạ ch tinh hoàn

Ố ng dẫ n tinh

Đầ u củ a mào tinh

Ố ng sinh tinh

Bao tinh hoàn Đuôi củ a mào tinh

25/03/2010 10:06 SA 21 Nguyễ n Hữ u Trí

Các tuyế n sinh dụ c phụ

• Gồ m:

– Tuyế n tiề n liệ t

– Tuyế n hành (tuyế n Cowper).

– Túi tinh

• Tấ t cả các tuyế n sinh dụ c đề u chỉ bắ t đầ u hoạ t

độ ng từ tuổ i dậ y thì để thự c hiệ n chứ c năng củ a

cơ quan sinh sả n.

25/03/2010 10:06 SA 22 Nguyễ n Hữ u Trí

Tuyế n tiề n liệ t

• Tuyế n tiề n liệ t là tuyế n tư ơ ng đố i lớ n,

nặ ng chừ ng 15g, nằ m dư ớ i bóng đái (bàng quang), bao quanh phầ n đầ u niệ u

đạ o (ố ng đái) Tuyế n tiề n liệ t tiế t mộ t

chấ t dị ch trắ ng như sữ a hoà lẫ n vớ i tinh trùng từ túi tinh phóng ra tạ o thành tinh

dị ch, nhờ đó tinh trùng hoạ t độ ng đư ợ c

dễ dàng.

25/03/2010 10:06 SA 23 Nguyễ n Hữ u Trí

Tuyế n tiề n liệ t

• Đóng vai trò hoạ t hóa tinh trùng

• Tiế t vào niệ u đạ o chấ t tiế t tuyế n tiề n liệ t trong

suố t quá trình xuấ t tinh

• Chấ t tiế t tuyế n tiề n liệ t bao gồ m:

– Citrate: là mộ t nguồ n cung cấ p năng lư ợ ng (chu trình

TCA)

– Proteolytic enzyme: hoạ t độ ng để “chố ng đông" tinh

dị ch đã đư ợ c đông lạ i đư ợ c tiế t ra bở i túi tinh, giúp tinh

trùng khở i đầ u hánh trình đi vào âm đạ o.

25/03/2010 10:06 SA 24 Nguyễ n Hữ u Trí

Tuyế n hành niệ u đạ o (Tuyế n Cowper)

• Tuyế n hình đậ u nằ m phía dư ớ i

tuyế n tiề n liệ t

• Tổ ng hợ p chấ t nhầ y mang tính

kiề m trư ớ c khi xuấ t tinh có tác

dụ ng rử a niệ u đạ o trư ớ c khi tinh trùng phóng qua, vừ a làm giả m tính acid củ a dị ch âm đạ o, đả m bả o

tỷ lệ số ng sót cao củ a tinh trùng .

25/03/2010 10:06 SA 25 Nguyễ n Hữ u Trí

Túi tinh

• Ngoài hai tuyế n trên, túi tinh cũng đư ợ c

coi là mộ t tuyế n sinh dụ c phụ tiế t dị ch

trong đó có chứ a chấ t nuôi dư ỡ ng tinh

trùng trong thờ i gian tinh trùng ở trong

túi tinh.

25/03/2010 10:06 SA 26 Nguyễ n Hữ u Trí

Túi tinh

• Nằ m ở mặ t sau củ a bàng quang và tiế t 60% thể tích tinh dị ch (semen)

– Tinh dị ch (Seminal fluid):

• Fructose: cung cấ p năng lư ợ ng cho tinh trùng.

• Fibrinogen: giúp chuyể n tinh dị ch thành dạ ng viên có thể đư ợ c dẩ y vào âm đạ o (vagina).

• Prostaglandins: làm giả m độ nhớ t củ a dị ch nhầ y và kích thích nhu độ ng củ a cổ tử cung.

• Tham gia vào ố ng phóng để hình thành nên ố ng

phóng tinh

25/03/2010 10:06 SA 27 Nguyễ n Hữ u Trí

Hệ sinh dụ c cái

• Cấ u tạ o hệ sinh dụ c cái gồ m hai phầ n:

– Phầ n trong có hai buồ ng trứ ng, ố ng dẫ n trứ ng, tử cung

(dạ con) và âm đạ o.

– Phầ n bên ngoài có âm hộ , âm vậ t, môi lớ n, môi bé và các

tuyế n sinh dụ c phụ

25/03/2010 10:06 SA 28 Nguyễ n Hữ u Trí

Buồ ng trứ ng

• Buồ ng trứ ng là mộ t đôi tuyế n hình bầ u dụ c, mỗ i

buồ ng trứ ng trung bình nặ ng 5 -6g, nằ m trong hố chậ u giữ a hai xư ơ ng cánh chậ u và đư ợ c cố đị nh bở i các dây chằ ng.

• Trứ ng chín là mộ t tế bào hình cầ u, có đư ờ ng kính

khoả ng 0,2mm chứ a đủ chấ t dinh dư ỡ ng để nuôi tế bào trứ ng đã thụ tinh trong mộ t thờ i gian ngắ n, khi trứ ng chư a làm tổ đư ợ c ở thành dạ con Trứ ng đã

rụ ng chỉ có khả năng thụ tinh trong mộ t thờ i gian ngắ n, trong vòng 24 giờ

25/03/2010 10:06 SA 29 Nguyễ n Hữ u Trí

Buồ ng trứ ng

25/03/2010 10:06 SA 30 Nguyễ n Hữ u Trí

Ố ng dẫ n trứ ng (vòi Fallop)

• Ố ng dẫ n trứ ng gồ m mộ t đôi ố ng dài 10 -12cm,

đư ờ ng kính từ 0,5 -2mm, mộ t đầ u thông vớ i tử cung, đầ u kia loe rộ ng thành hình phễ u mở ra

trư ớ c buồ ng trứ ng.

• Trứ ng chín và rụ ng sẽ đư ợ c phễ u đón nhậ n vào

trong ố ng dấ n trứ ng Ở đây trứ ng đư ợ c di chuyể n

dầ n về phía Tử cungnhờ nhu độ ng củ a lớ p cơ trơ n

ở thành ố ng, phố i hợ p vớ i sự hoạ t độ ng củ a các lông rung độ ng trên các tế bào biể u bì thuộ c lớ p niêm mạ c lót trong lòng ố ng

25/03/2010 10:06 SA 31 Nguyễ n Hữ u Trí

Tử cung (Dạ con)

• Tử cung là nơ i tiế p nhậ n trứ ng đã thụ tinh và

nuôi dư ỡ ng thai Lúc đẻ , cơ thành tử cung có

nhiệ m vụ co bóp để đẩ y thai ra ngoài.

• Tử cung nằ m trong hố chậ u, sau bóng đái và

trư ớ c trự c tràng.

• Bình thư ờ ng tử cung có hình trái lê gồ m phầ n

đáy, phầ n thân và phầ n cổ Đáy tử cung có

hai lỗ thông vớ i hai ố ng dẫ n trứ ng, cổ tử cung

thông vớ i âm đạ o.

25/03/2010 10:06 SA 32 Nguyễ n Hữ u Trí

Tử cung

• Thành tử cung có 3 lớ p:

-Ngoài cùng là lớ p màng liên kế t bao bọ c.

-Giữ a là lớ p cơ trơ n rấ t dày và là phầ n tử chủ yế u củ a tử cung gồ m các sợ i cơ đan chéo nhau theo mọ i hư ớ ng và có

khả năng dãn nở rấ t lớ n.

-Trong cùng là niêm mạ c chứ a nhiề u mạ ch máu và các tuyế n tiế t chấ t nhày (đặ c biệ t là ở phầ n cổ tử cung) Lớ p này

có nhiề u thay đổ i theo chu kỳ rụ ng trứ ng hàng tháng.

• Bình thư ờ ng tử cung là khố i cơ chắ c, dài khoả ng 7,5cm,

rộ ng 5cm và dày chừ ng 2mm ở giữ a là mộ t khoang hẹ p (buồ ng dạ con).

• Khi mang thai tử cung có sứ c chứ a tớ i 2500cm 3 (gấ p 600 lầ n lúc bình thư ờ ng) nhờ sự dãn nở củ a các sợ i cơ Như ng sứ c

co củ a các cơ này cũng rấ t lớ n giúp đẩ y thai ra ngoài khi đẻ

25/03/2010 10:06 SA 33 Nguyễ n Hữ u Trí

Âm đạ o

• Âm đạ o là mộ t ố ng dài khoả ng 8cm như ng có khả năng chun

dãn rấ t lớ n.

• Âm đạ o tiế p liề n vớ i tử cung ở phía trong và thông vớ i bên

ngoài qua âm hộ đư ợ c giớ i hạ n bở i các môi bé và môi lớ n.

Phía trên âm hộ là lỗ tiể u Như vậ y, đư ờ ng sinh dụ c và đư ờ ng

tiế t niệ u ở nữ tách biệ t nhau.

• Trên lỗ tiể u là âm vậ t (âm hạ ch), tư ơ ng ứ ng vớ i dư ơ ng vậ t ở

nam giớ i, nơ i tậ p trung nhiề u dây thầ n kinh và có khả năng

cư ơ ng cứ ng khi bị kích thích.

• Ở con gái (chư a chồ ng) giữ a âm đạ o và âm hộ có mộ t vách

ngăn gọ i là màng trinh Giữ a màng trinh có mộ t lỗ nhỏ là nơ i

để máu thoát ra trong các kỳ hành kinh Ngoài ra đổ vào cử a

âm đạ o (mặ t trong các môi bé) có đôi tuyế n hình chùm, gọ i là

tuyế n tiề n đình (hay tuyế n Bartholin).

25/03/2010 10:06 SA 34 Nguyễ n Hữ u Trí

Các cơ quan sinh dụ c cái ngoài

• Mu : khố i mỡ đệ m phía trên khớ p mu

• Môi lớ n và nhỏ : nế p gấ p củ a da bao quanh

tiề n đình nơ i mở ra củ a niệ u đạ o và âm đạ o.

• Âm vậ t: mộ t khố i nhỏ củ a cư ơ ng mô

• Hành âm đạ o:

• Đáy chậ u: vùng nằ m giữ a hậ u môn và âm đạ o

25/03/2010 10:06 SA 35 Nguyễ n Hữ u Trí

Cơ quan sinh dụ c cái ngoài

Âm hộ (vulva)

Môi lớ n (labia majora)

Môi nhỏ (labia minora)

Tiề n đình âm đạ o

Âm vậ t (clitoris)

Mu (mons pubis)

25/03/2010 10:06 SA 36 Nguyễ n Hữ u Trí

Tuyế n vú

• Về nguồ n gố c tuyế n vú là tuyế n da, do sự

biế n đổ i củ a tuyế n mồ hôi mà ra.

• Hoạ t độ ng củ a tuyế n vú có liên quan chặ t

chẽ vớ i chứ c năng sinh dụ c.

• Số đôi tuyế n vú phụ thuộ c vào số con sinh đẻ

củ a từ ng lứ a ở mỗ i loài.

– Các loài ăn sâu bọ thư ờ ng có 7-11 đôi, ăn thị t

2-5 đôi, linh trư ở ng 1 đôi.

– Ở ngư ờ i, giai đoạ n đầ u củ a bào thai có 9 đôi

(dư ớ i 2 tháng), về sau tiêu biế n dầ n chỉ còn lạ i

đôi thứ tư (từ trên xuố ng) tiế p tụ c tồ n tạ i và phát

triể n.

25/03/2010 10:06 SA 37 Nguyễ n Hữ u Trí

Tuyế n vú

• Mỗ i tuyế n vú có khoả ng 15- 20 thuỳ nhỏ , đó là các tuyế n sữ a,

mỗ i tuyế n sữ a có ố ng dẫ n thông ra núm vú Các tuyế n sữ a

nằ m quanh núm vú, mộ t số ố ng dẫ n củ a các thuỳ đư ợ c chậ p

lạ i thành ố ng chung, do đó số lỗ trên núm vú ít hơ n số tuyế n.

Chấ t đệ m chung quanh các tuyế n là mô mỡ

• Tuyế n vú bắ t đầ u phát triể n từ tuổ i dậ y thì dư ớ i tác dụ ng

củ a oestrogen và progesteron hai hormon này kích thích phát

triể n tuyế n vú và lớ p mỡ để chuẩ n bị cho khả năng nuôi con.

Khi có thai tuyế n vú càng phát triể n mạ nh để có khả năng

bài tiế t sữ a

• Ngoài oestrogen các hormon khác cũng có tác dụ ng phát triể n

ố ng tuyế n vú như GH, prolactin, hormon vỏ thư ợ ng thậ n,

insulin

25/03/2010 10:06 SA 38 Nguyễ n Hữ u Trí

• Prolactin từ tuyế n

sinh tổ ng hợ p sữ a.

• Oxytocin từ thùy sau củ a tuyế n yên kích thích việ c tiế t

sữ a

Tuyế n vú (Breast)

25/03/2010 10:06 SA 39 Nguyễ n Hữ u Trí

• Các hạ ch bạ ch

huyế t dẫ n vào

tuyế n vú nằ m

trong hố nách.

Dẫ n lư u bạ ch huyế t

25/03/2010 10:06 SA 40 Nguyễ n Hữ u Trí

Nhậ n xét

• Ở ngư ờ i và các độ ng vậ t hữ u nhũ khác,

sự sinh sả n đư ợ c điề u hòa bở i các hormone đư ợ c sả n xuấ t bở i vùng dư ớ i

đồ i, tuyế n yên và tuyế n sinh dụ c.

25/03/2010 10:06 SA 41 Nguyễ n Hữ u Trí

Sự hình thành giao tử

• Mô tả con đư ờ ng đi củ a tinh trùng (sperm)

trong hệ sinh dụ c đự c từ nơ i khở i phát củ a

chúng là ố ng sinh tinh tớ i khi chúng đư ợ c đư a

ra ngoài dư ớ i dạ ng tinh dị ch (semen).

• Mô tả quá trình hình thành tinh trùng

(spermatogenesis)

• Mô tả sự phát triể n củ a trứ ng ngư ờ i và con

đư ờ ng đi củ a nó trong hệ sinh dụ c cái cho đế n

khi đư ợ c thụ c tinh.

25/03/2010 10:06 SA 42 Nguyễ n Hữ u Trí

Phát sinh tạ o tinh trùng

• Xả y ra trong ố ng sinh tinh củ a tinh hoàn.

• Tinh nguyên bào (Spermatogonia) phân chia bằ ng nguyên phân

– Mộ t số biệ t hóa (differentiate) và trở thành tinh bào sơ

cấ p (primary spermatocytes), và nó sẽ trả i qua giả m phân (meiosis)

• Ở ngư ờ i, quá trình phát triể n từ tế bào mầ m nguyên thuỷ thành tinh trùng mấ t khoả ng 74 ngày

• Tinh trùng có hai loạ i mang nhiễ m sắ c thể giớ i tính khác nhau và có lư ợ ng bằ ng nhau: loạ i mang nhiễ m sắ c thể Y và loạ i mang nhiễ m sắ c thể X Tế bào trứ ng chỉ có mộ t loạ i mang nhiễ m sắ c thể X.Chúng khác nhau về đặ c điể m cấ u

tạ o, khả năng số ng và tố c độ vậ n chuyể n Tinh trùng Y nhỏ , nhẹ , vậ n độ ng nhanh hơ n tinh trùng X, như ng khả năng

số ng củ a tinh trùng Y kém so vớ i tinh trùng X, đặ c biệ t trong môi trư ờ ng acid.

25/03/2010 10:06 SA 43 Nguyễ n Hữ u Trí

Tinh bào sơ cấ p

Trong dị ch hoàn, tinh nguyên bào phân chia nhiề u lầ n nhờ nguyên

phân Sau đó chúng biệ t hóa thành tinh bào sơ cấ p và trả i qua

giả m phân.

25/03/2010 10:06 SA 44 Nguyễ n Hữ u Trí

Tinh bào sơ cấ p

Tinh bào thứ cấ p

f ả « fi⁄̅‹ P rẽ ạ › ‒\ ‹⁄ Ÿ› ⁄ứ ¦ấ fi G ¡¦›‹ \‒„

fi¡‒«\ ›¦„ ¡ H

25/03/2010 10:06 SA 45 Nguyễ n Hữ u Trí

Tinh tử

Tinh trùng trư ở ng thành

f ả « fi⁄̅‹ Q

¦ấ fi ạ › ‒\

⁄\ ‹⁄ ử

G fi¡‒«\ H

đư ợ ¦ ệ ⁄,\

⁄Ÿ‹⁄ «ộ ‹⁄

‒2‹£ trư ở ‹£

⁄Ÿ‹⁄ G«\ ·‒¡

fi¡‒«H

25/03/2010 10:06 SA 46 Nguyễ n Hữ u Trí

Màng sinh chấ t Thể cự c Đầ u Nhân

Mitochondria (spiral shape)

Thân

Lông roi

(a) Mộ t tinh trùng trư ở ng thành

có đầ u, thân và lông roi.

‹⁄̅‹ Ÿ «ộ ¦ự ¦ đầ · ⁄\„

⁄ể ‹£ọ ‹ G\¦‒› ›«¡H ¦,

¦⁄ứ \ ¦Ž¦ ¡‹ „«¡ £ 3fi ‹⁄

‒ứ ‹£M s ‹⁄ ‒2‹£ ‒ấ ‹⁄ỏ K

¤⁄-‹£ ‹⁄%‹ đư ợ ¦ ằ ‹£ «ắ thư ờ ‹£M

s ‹⁄ ‒2‹£ £ồ «Y đầ ·K ¦ổ K

⁄̅‹ Ÿ đuôiK Ÿ ổ ‹£ ¦ộ ‹£

OKOU««?Gđầ · ¦⁄ ế « PNPO độ

Ÿ HM s‒›‹£ «- trư ờ ‹£ ¤ ề « ¦ủ \

ị ¦⁄ ạ ¦›‹ ‹⁄ ‒2‹£ ¦,

‒›‹£ +‹£ SWLVQ £ ờ

25/03/2010 10:06 SA 47 Nguyễ n Hữ u Trí

Tổ ng kế t về tinh trùng

• Tổ ng hợ p: Ố ng sinh tinh

• Dự trữ : Mào tinh hoàn

• Đư ợ c vậ n chuyể n từ mào tinh hoàn nhờ vào sự co

tạ o nhu độ ng nhị p nhàng khi chúng trư ở ng thành

• Mào tinh Ố ng dẫ n tinh Ố ng phóng (túi củ a mào

tinh sáp nhậ p vớ i ố ng củ a túi chứ a tinh “ố ng phóng

tinh”) Tuyế n tiề n liệ t Tiề n liệ t niệ u đạ o (sau đó

đi qua tuyế n hành niệ u - qủ a) màng niệ u đạ o

niệ u đạ o dư ơ ng vậ t

25/03/2010 10:06 SA 48 Nguyễ n Hữ u Trí

Phát sinh tạ o noãn

Trư ớ ¦ ¤⁄ ‹⁄K ‹£·„#‹ Ÿ› ‹›š‹ G››£›‹ H fi⁄̅‹ ¦⁄ \ ‹⁄ ề · ầ ‹ ⁄-‹£ fl·\ fl·Ž ‒%‹⁄

‹£·„#‹ fi⁄̅‹ G« › HM lộ ố ‹£·„#‹ Ÿ›

‹›š‹ ệ ⁄,\ để ‒ở ⁄Ÿ‹⁄ ‹›š‹ Ÿ› sơ ¦ấ fi Gfi‒ «\‒„? ››¦„ ¡ H ⁄-‹£ fl·\ fl·Ž ‒%‹⁄ £ ả « fi⁄̅‹ G«¡ › HM

b⁄ỉ ¦, «ộ ‒ứ ‹£ ¦, ¦⁄ứ ¦ năng G¢·‹¦ ›‹\

› ·«H đư ợ ¦ ạ › ⁄Ÿ‹⁄ ừ «ỗ ‹›š‹ Ÿ› sơ

¦ấ fi G¡\¦⁄? fi‒ «\‒„? ››¦„ ¡HM bŽ¦ ế Ÿ› ¤⁄Ž¦

đư ợ ¦ ạ › ‒\ ‒›‹£ fl·Ž ‒%‹⁄ fi⁄̅‹ ¦⁄ \ £ọ Ÿ

⁄ể ¦ự ¦ Gfi› \‒? › ¡ H Ÿ ẽ #· ế ‹

G ¡£¡‹¡‒\ ¡HM s⁄ể ¦ự ¦ ⁄ứ ‹⁄ấ ¦, ⁄ể fi⁄̅‹

¦⁄ \ ế fi như ng thư ờ ‹£ Ÿ ị #· ế ‹M kầ ‹ fi⁄̅‹ ¦⁄ \ ⁄ứ ⁄\ G ¡¦›‹ ? «¡ › ¦? ›‹H

đư ợ ¦ ⁄›Ÿ‹ ⁄Ÿ‹⁄ G¦›«fi ¡ ¡ H \· ¤⁄ fl·Ž

‒%‹⁄ ⁄ụ ‹⁄ ‚ả „ ‒\ G\¢ ¡‒?¢¡‒ \ ›‹HM m›š‹Y ế Ÿ› đơ n ớ ‹

‹⁄ấ ‒›‹£ cơ ⁄ể

25/03/2010 10:06 SA 49 Nguyễ n Hữ u Trí

Noãn bào sơ cấ p 2n

m\‹£ ‒ứ ‹£ ¦, ¦⁄ứ \ «ộ ‹›š‹ Ÿ› sơ ¦ấ fi Ÿ «ộ ớ fi ế

Ÿ› ể · «- ẹ đơ n \› fl·\‹⁄

j⁄ ‹\‹£ fi⁄Ž ‒ ể ‹ ¦Ž¦ ế Ÿ› «- #‹ ¤ế \› fl·\‹⁄ ¦Ž¦

ế Ÿ› ớ fi ⁄ạ ⁄%‹⁄ ⁄Ÿ‹⁄ «ộ ớ fi ế Ÿ› Ž›

25/03/2010 10:06 SA 50 Nguyễ n Hữ u Trí

Noãn bào thứ cấ p

n kép

Thể cự c

s‒›‹£ ‹›š‹ Ÿ› ‹£·„#‹ Ÿ› ‹›š‹ Gn›£›‹ \H ệ ⁄,\ ạ ›

⁄Ÿ‹⁄ ‹›š‹ Ÿ› sơ ¦ấ fi Gfi‒ «\‒„ ››¦„ ¡ «\‹£ ộ mrs?Q‹H

ế Ÿ› ‹Ÿ„ ẽ ‒ả fl·\ fl·Ž ‒%‹⁄ £ ả « fi⁄̅‹ PM f ữ \ £ \ đoạ ‹

«ớ ‹⁄ Ÿ ậ „ ⁄% ‹›š‹ Ÿ› sơ ¦ấ fi ở ‒ạ ‹£ ⁄Ž fi‒›fi⁄\ ¡?h j⁄ ‹\‹£ trư ở ‹£ ⁄Ÿ‹⁄ ‹›š‹ Ÿ› sơ ¦ấ fi ẽ ‒ả fl·\ ầ ‹ fi⁄̅‹ ¦⁄ \ £ ả « fi⁄̅‹ PK ạ › ⁄Ÿ‹⁄ «ộ ‹›š‹ Ÿ› ⁄ứ ¦ấ fi

G ¡¦›‹ \‒„ ››¦„ ¡H đư ợ ¦ ọ ¦ ở «ộ ớ fi ể · «- ¤⁄ố

ầ ‹£ Ÿ «ộ ⁄ể ¦ự ¦ Gfi› \‒? › „H

25/03/2010 10:06 SA 51 Nguyễ n Hữ u Trí

Giả m phân 2

Thể cự c

Noãn

m›š‹ ⁄ứ ¦ấ fi G⁄\„

‹›š‹ ¦ấ fi ⁄\ H ẽ

đoạ ‹ l¡ \fi⁄\ ¡?hhM j⁄ fl·Ž ‒%‹⁄ ⁄ụ

‹⁄ ‚ả „ ‒\ ẽ ¤&¦⁄

⁄&¦⁄ ⁄›Ÿ‹ ⁄Ÿ‹⁄

‹›š‹ trư ở ‹£ ⁄Ÿ‹⁄

Gmrs?‹H Ÿ ⁄ể ¦ự ¦

⁄ứ Q

25/03/2010 10:06 SA 52 Nguyễ n Hữ u Trí

Sự rụ ng trứ ng

• Noãn bào thứ cấ p đư ợ c tố ng ra khỏ i noãn

sào

– Đi vào ố ng dẫ n trứ ng, nơ i nó có thể

đư ợ c thụ tinh

• Hoàng thể (Corpus luteum) – Là mộ t tuyế n nộ i tiế t tạ m thờ i – Phát triể n từ mộ t phầ n củ a nang trong

noãn sào

25/03/2010 10:06 SA 53 Nguyễ n Hữ u Trí

Nang trứ ng

Tử cung Noãn bào thứ cấ p

Xoang Nang trư ở ng thành

Dây chằ ng tử cung – buồ ng trứ ng

Sự rụ ng trứ ng (nang thoát vị )

Nang thoái

thứ cấ p

Lớ p trong suố t Hoàng thể

Ố ng dẫ n trứ ng (b) Các nang trứ ng trong noãn sào.

25/03/2010 10:06 SA 54 Nguyễ n Hữ u Trí

Sự phát triể n củ a nang

1 Nang nguyên thủ y: cấ u tạ o bao gồ m mộ t lớ p các

tế bào nang dẹ t đơ n bao quanh mộ t noãn bào I

2 Nang sơ cấ p: hai hay nhiề u hơ n các l tế bào ớ p

hạ t vuông bao quanh noãn

khoang giữ a các tế bào lớ p hạ t kế t tụ lạ i tạ o ra

mộ t khoang lớ n gọ i là hố c trung tâm (central antrum)

4 Nang De Graaf: có kích thư ớ c rấ t lớ n ( φ 2,5cm) nhô ra bề mặ t buồ ng trứ ng, các nang này có lớ p

vỏ dày

5 Hoàng thể : Nang sau khi trứ ng rụ ng

25/03/2010 10:06 SA 55 Nguyễ n Hữ u Trí

Sự rụ ng trứ ng

Ovulation

• LH sẽ làm nang Graafian

thoát vị

• Noãn sẽ đư ợ c phóng

thích (ovulation)

• Nang sẽ hình thành

hoàng thể (corpus

luteum)

– Tiế t estrogen và

progesterone

25/03/2010 10:06 SA 56 Nguyễ n Hữ u Trí

Vai trò củ a các hormone trong sự

sinh sả n ở ngư ờ i

• Mô tả sự điề u hòa nộ i tiế t đố i vớ i hệ sinh dụ c

đự c ở ngư ờ i

• Miêu tả sự điề u hòa nộ i tiế t củ a hệ sinh dụ c

cái ở ngư ờ i

• Hiể u đư ợ c các sự kiệ n quan trọ ng củ a chu kỳ kinh nguyệ t, như là sự rụ ng trứ ng và sự xuấ t kinh.

25/03/2010 10:06 SA 57 Nguyễ n Hữ u Trí

Điề u hòa hệ sinh dụ c đự c

• Tham gia gồ m

– Vùng dư ớ i đồ i (hypothalamus)

– Tuyế n yên (pituitary gland)

– Tinh hoàn (testes)

• Testosterone hình thành và duy trì

– Các đặ c điể m giớ i tính cơ bả n

– Các đặ c điể m giớ i tính thứ cấ p

25/03/2010 10:06 SA 58 Nguyễ n Hữ u Trí

Hormones 1

• Gonadotropin-releasing hormone (GnRH)

– Đư ợ c tiế t bở i hypothalamus – Kích thích vào thùy trư ớ c tuyế n yên

• Gonadotropic hormone gồ m 2 loạ i

– Tiế t bở i thùy trư ớ c củ a tuyế n yên

– follicle-stimulating hormone (FSH) – luteinizing hormone (LH)

25/03/2010 10:06 SA 59 Nguyễ n Hữ u Trí

Hypothalamus GnRH

Thùy trư ớ c

tuyế n yên

Thùy sau tuyế n yên GnRH

LH

Tinh hoàn

Tế bào Sertoli ABP

Sự sinh tinh

Tế bào Leydig Tiế t hormone Testosterone

Hoạ t độ ng trên các tế bào củ a hệ sinh dụ c và các tế bào khác

FSH (a) Toàn cả nh hoạ t độ ng củ a hormon.

25/03/2010 10:06 SA 60 Nguyễ n Hữ u Trí

Hormones 2

• LH kích thích các tế bào kẽ (interstitial

cell) củ a tinh hoàn tổ ng hợ p testosterone

• FSH kích thích các tế bào Sertoli tổ ng

hợ p

(1) androgen-binding protein (ABP) (gắ n vào testosterone và làm cô đặ c chúng)

(2) inhibin (ứ c chế việ c tiế t FSH)