Bài thơ về TĐXKK

•Nhan đề dài, mới lạ, độc đáo, tưởng như thừa hai chữ « bài thơ» •Nhan đề gồm hai vế: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH + Tiểu đội xe không kính: hình ảnh quen thuộc trong chiến tranh, n

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI

XE KHÔNG KÍNH

(Phạm Tiến Duật)

Xe vận tải ở đường Trường Sơn thời kì kháng chiến chống Mĩ

Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai

- Ông là gương mặt tiêu biểu

cho thế hệ nhà thơ trẻ thời

Mỹ với giọng điệu trẻ trung,

sôi nổi, tinh nghịch, sâu sắc.

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941 – 2007 )

- Là chiến sĩ Trường Sơn, tiêu biểu cho các nhà thơ trẻ thời chống Mỹ

-Thơ ông có giọng điệu sôi nổi, trẻ trung, tinh nghịch mà sâu sắc.

b Tác phẩm

• Hoàn cảnh ra đời: 1969 – cuộc kháng chiến chống Mỹ

đang vô cùng ác liệt

• Xuất xứ: In trong tập « Vầng trăng- quầng lửa»

• Thể thơ: Tự do

• Chủ đề : ca ngợi tư thế hiên ngang, tinh thần lạc

quan, dũng cảm của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn

• Nhan đề

•Nhan đề dài, mới lạ, độc đáo, tưởng như thừa hai chữ

« bài thơ»

•Nhan đề gồm hai vế: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

+ Tiểu đội xe không kính: hình ảnh quen thuộc trong chiến tranh, nhưng chỉ có nhà thơ PTD mới

đưa được hình ảnh này vào thơ ca  sự sáng tạo của nhà thơ trong việc tô đậm hiện thực khốc liệt của chiến tranh

+ Bài thơ: là chất thơ, chất lãng mạn, tình cảm, cảm xúc

 cả nhan đề có ý nghĩa: Khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực chiến tranh khốc liệt Chất thơ đó

là tâm hồn lạc quan, yêu đời, tư thế ung dung, hiên ngang của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn

Nhan đề đã góp phần thể hiện tư tưởng, chủ đề của tác phẩm: ca ngợi những chiến sĩ lái xe Trường Sơn với tâm hồn lạc quan, trẻ trung, hiên ngang, dũng cảm vượt lên trên khó khăn, gian khổ

Bài thơ

về tiểu đội xe không kính

Bài thơ không phải chỉ viết về những chiếc xe không kính, viết về hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu khai thác chất thơ vút lên từ hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam vượt lên những khắc nghiệt của chiến tranh.

(Phạm Tiến Duật)

Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật bom rung kính vỡ đi rồi

Ung dung buồng lái ta ngồi,

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.

Không có kính, ừ thì có bụi,

Bụi phun tóc trắng như người già

Chưa cần rửa, phì phèo châm điếu thuốc

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha.

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa như ùa vào buồng lái.

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

Không có kính, ừ thì ướt áo

Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời

Chưa cần thay, lái trăm cây số nữa

Mưa ngừng, gió lùa mau khô thôi.

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội

Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới

Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời

Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh đường xe chạy Lại đi, lại đi trời xanh thêm.

Không có kính, rồi xe không có đèn, Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước: Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Bài thơ

về tiểu đội xe không kính

Bài thơ

Hình ảnh những chiếc xe không kính

Hình ảnh những người lính lái xe

Bố cục

Những chiếc xe độc đáo, mang đầy thương tích mà vẫn hiên ngang ra trận, bất chấp những khó khăn, thử thách của hiện thực khốc liệt

- Điệp từ “không”, động từ mạnh “bom giật,bom rung”.

=> Lí giải rõ nguyên nhân kính vỡ là do bom đạn chiến tranh khiến

những chiếc xe trở nên độc đáo như vậy

…“Không có kính, rồi xe không có đèn, Không có mui xe, thùng xe có xước,”

 Bút pháp tả thực kết hợp biện pháp điệp ngữ, liệt kê, giọng điệu thản nhiên, lời thơ mang tính khẩu ngữ đã giúp người đọc hình

dung được thật cụ thể hình ảnh đoàn xe trần trụi, biến dạng, gợi sự tàn phá khốc liệt của chiến tranh.

“Không có kính không phải vì xe không có kính

Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi”

1 Hình ảnh những chiếc xe không có kính:

- Câu thơ như văn xuôi; giọng thản nhiên, ngang tàng,

gây sự chú ý về vẻ khác lạ của chiếc xe: xe không kính

Không có kính, rồi xe không có đèn, Không có mui xe, thùng xe có

xước,

Không có kính , rồi xe không có đèn ,

Không có mui xe, thùng xe có xước ,

 Hình ảnh những chiếc xe méo mó, biến dạng, đầy thương tích.

Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai.

(Tố Hữu)

Những hình ảnh xe vận tải đường Trường Sơn

2 Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:

a Tư thế ung dung, hiên ngang

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa như ùa vào buồng lái

Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng

Đảo ngữ “ung dung” kết hợp với

điệp từ “nhìn” “Nhìn đất, nhìn trời,

nhìn thẳng” đã nhấn mạnh tư thế hiên

ngang, phong thái đường hoàng, chủ động của người lính lái xe trong mọi hoàn cảnh Họ nhìn thẳng vào những khó khăn, gian khổ phía trước, không hề run sợ, chùn bước

Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim Thấy sao trời và đột ngột cánh chim Như sa, như ùa vào buồng lái

Xe không kính lại là một thuận lợi để người lính lái xe có thể trực tiếp nhìn ngắm, giao lưu với thế giới bên ngoài

+ “gió vào xoa mắt đắng” có thể hiểu theo hai nghĩa : gió làm đắng mắt và gió xoa dịu, vỗ về những đôi mắt cay xè vì thiếu ngủ Ở cách hiểu thứ hai, gió là người bạn thân thiết với các chiến sĩ lái xe.

+ Nhìn thấy con đường chạy thẳng vào tim :

+) câu thơ là cảm giác rất thực của người lính lái xe khi chiếc

xe đang đi với vận tốc rất nhanh, những cung đường vun vút như lao thẳng vào giữa ngực

+) con đườHIêHỊii Hiểu theo nghĩa ẩn dụ, con đường giải phóng miền

Nam, thống nhất đất nước là con đường của trái tim, con đường xuất phát từ trái tim mỗi người

Thấy sao trời và đột ngột cánh

chim

Như sa, như ùa vào buồng lái

Sao trời, cánh chim là những hình ảnh thiên nhiên thi vị trên con đường hành quân khốc liệt Nhờ những

chiếc xe không kính, con người giao cảm trực tiếp với thiên nhiên.

Nhận xét chung

Khổ thơ cho thấy tình yêu thiên nhiên, tâm hồn trẻ trung, lãng mạn của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn Thiên

nhiên và con người giao hòa, là những người bạn đồng hành thân thiết trên con đường ra trận.

Không có kính , ừ thì có bụi , Bụi phun tóc trắng như người già Chưa cần rửa , phì phèo châm điếu

thuốc.

Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha

Không có kính , ừ thì ướt áo Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời Chưa cần thay , lái trăm cây số nữa Mưa ngừng , gió lùa khô mau thôi

3 Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:

a Tư thế hiên ngang ( khổ 1, khổ 2)

b Tinh thần lạc quan, dũng cảm K3,4)

•*Hiện thực gian khổ

• - Không có kính, ừ thì có bụi

• Bụi phun tóc trắng như người già

• - Không có kính, ừ thì ướt áo

• Mưa tuôn mưa xối như ngoài trời

• Những câu thơ trên đã khắc họa hiện thực gian khổ, thiếu thốn của chiến tranh Vì không có kính nên chiếc xe đã thiếu đi phương tiện quan trọng để che nắng, che mưa, chắn gió, chắn bụi Tác giả đã cho người đọc thấy được con đường hành quân khắc

nghiệt từ Bắc vào Nam của những chiến sĩ lái xe:

những lớp bụi dày trắng xóa phủ lên đầu tóc, những cơn mưa rừng xối xả ướt hết toàn thân

• Tinh thần lạc quan, dũng cảm

• - Biện pháp điệp cấu trúc câu “ Không có kính, ừ thì

….” đã nhấn mạnh thái độ ngang tàng, bất chấp, thậm chí thách thức mọi khó khăn, gian khổ.

• Các hình ảnh thơ “ Bụi phun tóc

trắng như người già”, “Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc” nói lên chất lính tinh

nghịch, trẻ trung, tếu táo của những chàng lính trẻ mới chỉ mười tám, đôi mươi Từ láy tượng hình “phì phèo” cho thấy dáng điệu ngạo nghễ, đứng cao hơn hiện thực của những chiến sĩ lái xe

• “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”,

đó là tiếng cười lạc quan của tuổi

trẻ Tiếng cười ha ha át đi tiếng

bom đạn ngày đêm gầm rú trên bầu trời Đó là tiếng cười hồn nhiên, yêu đời, xua đi mọi căng thẳng, khốc liệt của chiến tranh Tiếng cười đó khiến tâm hồn con người trở nên nhẹ nhõm, vui tươi.

Tóm lại: Đoạn thơ trên (khổ

3, 4) đã nói lên tinh thần lạc quan, bất chấp gian khổ của người lính Trường Sơn Họ sẵn sàng vượt qua khó khăn

để hoàn thành nhiệm vụ

Những câu thơ tràn đầy sức trẻ của những chàng lính hồn nhiên, yêu đời.

Bếp Hoàng Cầm ta dựng giữa trời Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy Võng mắc chông chênh

đường xe chạy

Lại đi , lại đi trời xanh thêm

Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi

:

-3 Hình ảnh những chiến sĩ lái xe:

a Tư thế hiên ngang

b Tinh thần lạc quan

c Tình đồng đội sâu sắc

- Bếp Hoàng Cầm: loại bếp dã chiến, có công dụng làm tan

loãng khói bếp tỏa ra khi nấu ăn nhằm tránh bị máy bay địch phát hiện từ trên cao Bếp mang tên người chế tạo ra

nó – người anh hùng nuôi quân Hoàng Cầm.

- Định nghĩa về gia đình của những chiến sĩ lái xe hết sức

cảm động Họ ăn với nhau một bữa cơm, cùng chung bát đũa, thế là đã đủ trở thành gia đình của nhau Đó là một thứ tình cảm gắn bó hết sức tự nhiên, mộc mạc, giản dị mà sâu sắc

- Một bữa cơm chung vội vàng trên đường hành quân đủ để

họ thấu hiểu, cảm thông và chia sẻ với nhau Một giấc ngủ tạm bợ trên cánh võng cũng khiến họ xích lại gần nhau hơn Từ láy tượng hình “ chông chênh” cho ta cảm nhận được giấc ngủ của các anh cũng thật chênh chao, cũng lắc

lư theo đường xe chạy Một giấc ngủ không trọn vẹn

Bữa ăn, giấc ngủ đều không trọn vẹn, khó khăn,

gian khổ là thế, nhưng những người lính chưa bao giờ nản lòng Những chiếc xe vẫn nối đuôi nhau ngày đêm

ra trận:

Lại đi, lại đi trời xanh thêm

Điệp ngữ “lại đi” nhấn mạnh sự bền bỉ, kiên cường của những chuyến xe quyết tâm tiến về phía trước, dù hiện thực có gian khổ và khốc liệt đến thế nào Vì họ biết ở chân trời xa kia là một bầu trời xanh đang vẫy gọi, màu xanh của hòa bình, độc lập, tự do

- BTVN: Cho câu chủ đề “ Tinh thần lạc quan, dũng

cảm là một trong những nét đẹp tâm hồn của những chiến sĩ lái xe Trường Sơn”

Em hãy viết đoạn văn diễn dịch (12 câu) làm sáng tỏ câu

nói trên qua việc phân tích khổ 3, khổ 4 của bài thơ.

• Những chiếc xe không kính chạy suốt con đường từ

không kính lại là một thuận lợi để họ có thể bắt tay

nhau dễ dàng, thoải mái “

Bắt tay qua cửa kính vỡ

rồi” Cái bắt tay ấm tình

đồng đội Cái bắt tay của

sự động viên, an ủi, truyền cho nhau hơi ấm, tiếp cho nhau sức mạnh, nghị lực để vượt qua mọi khó khăn, gian khổ trên con đường hành quân

d Ý chí giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước

Không có kính, rồi xe không có đèn,

Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:

Chỉ cần trong xe có một trái tim.

Không có kính, rồi xe không có đèn, Không có mui xe, thùng xe có xước,

- Nghệ thuật liệt kê kết hợp với điệp ngữ “không” đã nhấn mạnh hình ảnh chiếc xe mỗi lúc một hỏng hóc, biến dạng nhiều hơn, khó khăn chồng chất khó khăn, gian khổ chất chồng gian khổ Hiện thực chiến tranh khốc liệt được phơi bày thật rõ ràng, cụ thể qua hình ảnh những chiếc xe méo mó, thảm hại.

Xe vẫn chạy

vì miền Nam phía trước: Chỉ cần trong

trái tim.

• Phó từ “vẫn” nhấn

mạnh và khẳng định :

Dù cho hiện thực có gian khổ và khốc liệt thế nào thì những chiếc xe vẫn chưa bao giờ chùn bước, vẫn băng băng tiến về phía trước, đạp bằng mọi thử thách, khó khăn

• Điều kiện cần và đủ để những chiếc xe ngày

đêm ra trận là trái tim người lính – linh hồn của chiếc xe

•Hình ảnh trái tim là hình ảnh giáu ý nghĩa:

•+ Ý nghĩa hoán dụ: lấy bộ phận chỉ toàn thể, “một trái tim” để nói đến chiến

sĩ lái xe Trường Sơn quả cảm, anh hùng

•+ Ý nghĩa ẩn dụ : Trái tim là hình ảnh biểu

tượng cho lòng yêu nước cháy bỏng, lí tưởng cứu nước cao đẹp, nhiệt huyết cách mạng sục sôi của những người lính trẻ

trong kháng chiến chống Mỹ.

Sức hủy diệt ghê

gớm của chiến tranh

Có một trái tim

Giàu có tinh thần

Sức mạnh tinh thần, khí phách hào hùng

của dân tộc

tấm lòng yêu nước nồng nàn của người lính lái xe , tạo nên một kết thúc bất ngờ, thú vị.

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước

Chỉ cần trong xe có một trái tim

… Không có kính, rồi xe không có

đèn,

Không có mui xe, thùng xe có xước,

Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước

Không vật chất

Có tinh thần

Đối lập

Bài tập: Qua bài thơ, em hiểu gì về vẻ đẹp tâm hồn

của thế hệ những người lính trong kháng chiến chống Mỹ?

Cái có về tinh thần ở đây là trái tim

người lính, là sức mạnh Việt Nam

Trái tim ấy sẽ tỏa sáng cho muôn thế

hệ sau này ánh sáng rực rỡ của lòng

yêu nước, của lí tưởng cứu nước

mười tám, đôi mươi Nhưng ở những chàng lính tưởng chừng “ăn

chưa no, lo chưa tới” đó lại là một tinh thần dũng cảm tuyệt vời, là

ý chí nghị lực, tinh thần lạc quan sẵn sàng đạp bằng mọi khó khăn, gian khổ Chiến tranh, dù có khốc liệt đến đâu, cũng không

thể đè bẹp được tư thế hiên ngang, tinh thần lạc quan, dũng cảm của

họ Trên tất cả là khát khao chiến thắng, khát vọng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, giành lại độc lập, hòa bình cho

dân tộc Thế hệ anh hùng ấy đã trở thành bức tượng đài bất tử cho mọi thời đại Các anh chính là tấm gương sáng để thế hệ trẻ chúng

em noi theo và học tập

BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH

Hình ảnh những chiếc xe không kính

Hình ảnh những người chiến sĩ lái xe

Tư thế ung dung hiên ngang

Tinh thần bất chấp hiểm nguy dũng cảm lạc quan

Tình cảm đồng đội gắn bó, yêu thương sôi nổi

Ý chí quyết tâm