BÀI THƠ về TIỂU đội XE KHÔNG KÍNH

Phân tích bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính SGK Ngữ văn 9 tập 1, NXB Giáo dục để thấy được những đóng góp, sáng tạo của Phạm Tiến Duật đối với thơ ca Việt Nam MB: Để có được sản

Đề bài: “Tác phẩm văn học là một công trình sáng tạo nghệ thuật bởi lao động của người nghệ

sĩ đúng là lao động sáng tạo.”

( Nguyễn Minh Châu)

Em hiểu như thế nào về nhận định trên? Phân tích bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính (SGK Ngữ văn 9 tập 1, NXB Giáo dục) để thấy được những đóng góp, sáng tạo của Phạm Tiến Duật đối với thơ ca Việt Nam

MB:

Để có được sản phẩm tốt, người lao động phải làm việc miệt mài, hăng say với tất cả tri thức mà mình có Sáng tác văn chương cũng là lao động, chỉ khác với các nghề lao động khác là sản phẩm của quá trình lao động không nặng về giá trị vật chất mà mang ý nghĩa tinh thần sâu sắc Hơn thế nữa sản phẩm của lao động nghệ thuật lại đòi hỏi khắt khe hơn sản phẩm của bất cứ ngành nghề nào về sự khác biệt, độc đáo riêng Sản phẩm mà người nghệ sĩ làm ra không được phép giống với bất cứ tác phẩm văn học nào trước đó, tuyệt đối không có sự sao chép, nó giống

như một thực thể duy nhất Qua bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính ta có thể thấy được những đóng góp, sáng tạo của Phạm Tiến Duật đối với thơ ca Việt Nam và tác phẩm văn học

là một công trình sáng tạo nghệ thuật bởi lao động của người nghệ sĩ đúng là lao động sáng tạo TB:

LĐ 1: Giới thiệu khái quát về tác giả, tác phẩm:

- Phạm Tiến Duật (1941 – 2007) LÀ một trong những gương mặt tiêu biểu cúa thế hệ các nhà trẻ trưởng thành trong cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước.Thơ Phạm Tiến Duật

tập trung thể hiện hình ảnh thế hệ trẻ trong cuộc kháng chiến chống Mĩ qua hai hình tượng người lính và cô thanh niên xung phong trên tuyến đường Trường Sơn

- Bài thơ Bài thơ về tiểu đội xe không kính nằm trong chùm thơ được giải Nhất cuôc thi thơ của báo Văn nghệ năm 1969, về sau được in trong tập Vầng trăng và quầng lửa năm

1970 Được sáng tác trong thời kì cuộc kháng chiến chống Mĩ đang diễn ra gay go, ác liệt Với âm điệu hào hùng, khỏe khắn bài thơ đã thực sự trở thành hồi khèn xung trận, tiếng hát quyết thắng của tuổi trẻ Việt Nam thời kì chống Mĩ Thi phẩm thể hiện rõ những đóng góp của Phạm Tiến Duật đối với thơ ca Việt Nam cả về phương diện nội dung và hình thức

LĐ 2: Những sáng tạo của Phạm Tiến Duật Trong “ Bài thơ về tiểu đội xe không kính”

a, Về nội dung:

Sáng tạo trong cách nhìn, cách cảm nhận về vẻ đẹp hình tượng người lính lái xe trên tuyến

đường Trường Sơn Những người lính lái xe ra chiến trường với tư thế ung dung, hiên ngang,

tự tin, tâm hồn lãng mạn, yêu đời: Trên tuyến đường Trường Sơn đầy khói lửa, người lính lái

xe ra trận:

“Ung dung buồng lái ta ngồi

Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng”

Từ láy “ ung dung”, điệp từ “nhìn” lặp lại 3 lần đã khẳng định tư thế, tâm thế bình tĩnh, ung dung, vững chãi của người lái xe trong ca bin Họ sẵn sàng đương đầu với mọi khó khăn thử thách ở phía trước Cảm giác thích thú, khoan khoái khi được tiếp xúc trực tiếp với thiên nhiên, được hòa mình với thiên nhiên, tự do giao cảm, chiêm ngưỡng thế giới qua những chiếc xe không kính Nét hồn nhiên, tếu táo đậm chất lính, ô cửa không kính lại khiến tâm hồn họ bay bổng giữa thiên nhiên

”Nhìn thấy gió vào xoa mắt đắng

Thấy con đường chạy thẳng vào tim

Thấy sao trời và đột ngột cánh chim

Như sa, như ùa vào buồng lái”

Có rất nhiều cảm giác thú vị đến với người lính trên những chiếc xe không kính Xe lao nhanh qua mặt trận, gió Trường Sơn làm cay mắt, nhưng anh lái xe vẫn thấy con đường chạy vào tim, đó là đường Trường Sơn nối liền hai miền Nam Bắc, đường cứu nước mà anh đang đi, thiên nhiên ùa vào buồng lái trở thành đồng chí, đồng đội theo anh ra chiến trường Hình ảnh người lính lái xe hào hoa, kiêu bạc, lãng mạn, yêu đời, trẻ trung Hiện thực khốc liệt đã hóa nên thơ dưới ngòi bút của Phạm Tiến Duật

Người lính lái xe với tinh thần lạc quan, trẻ trung sôi nổi bất chấp khó khăn nguy hiểm

“Không có kính ừ thì có bụi

… Mưa ngừng, gió lùa khô mau thôi”

Điệp cấu trúc” Không có…ừ thì” đứng trước khó khăn gian khổ, hi sinh mà người lính không hề run sợ, né tránh mà ngược lại càng vững vàng, thể hiện bản lĩnh anh bộ đội cụ Hồ đứng cao hơn nguy hiểm Họ ngạo nghễ cười “ ha ha”, tiếng cười thoải mái Niềm vui, tiếng cười được cất lên giữa nguy hiểm, gian khổ, tiếng cười xua đi mọi mệt mỏi của cuộc hành trình Thái độ ngạo nghễ, không mảy may để ý đến gian khổ” chưa cầ rửa, chưa cần thay” họ phớt lờ châm

thuốc hút phì phèo Tâm thế vững chãi của lòng dũng cảm, thái độ hiên ngang đã chế ngự được nguy hiểm trùng trùng bủa vây nơi mặt trận

Những người lính có tình đồng chí, dồng đội sâu đậm, tự nhiên

“ Những chiếc xe từ trong bom rơi

Đã về đây họp thành tiểu đội Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay nhau qua cửa kính vỡ rồi”

Cuộc chiến tranh khốc liệt đã găn kết họ trở thành 1 tiểu đội, trở thành bạn bè của nhau cùng trải qua mưa bom, bão đạn Cái bắt tay qua cửa kính vỡ vừa hiện thực vừa lãng mạn Kính vỡ là do bom giật, bom rung nhưng lại khiến người lính lái xe có thêm cơ hội gắn kết tình đồng đội, trở thành điều kiện thuận lợi để các anh thể hiện tình cảm, niềm tin, trao cho nhau sức mạnh, bù đắp tinh thần cho những thiếu thốn về vật chất Hơn thế nữa cái bắt tay còn là lời hứa quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ

Tình đồng chí, đồng đội của người lính càng gắn bó thân thiết, ấm áp hơn qua những giờ giải lao, sinh hoạt đời thường những người lính xích lại gần nhau thành một gia đình

“ Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”

Đó là gia đình của những con người cùng chung nhiệm vụ, lí tưởng chiến đấu Tình đồng chí, đồng đội đã biên thành động lực giúp các anh vượt qua khó khăn, nguy hiểm, chiến đấu bảo vệ

Tổ quốc Sức mạnh của người lính thời đại Hồ Chí Minh là vẻ đẹp kết hợp truyền thống và hiện đại Họ là hiện thân của chủ nghĩa anh hùng cách mạng, là hình tượng đẹp nhất của thế kỉ “Như Thạch Sanh của thế kỉ hai mươi”

Những người lính có lòng yêu nước, ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam Sự gian khổ nơi chiến trường ngày càng nâng lên gấp bội phần nhưng không thể làm chùn bước những đoàn xe ngày đêm nối đuôi nhau tiến về phía trước:

“ Võng mắc chông chênh đường xe chạy

Lại đi lại đi trời xanh thêm”

Từ láy “ chông chênh” cho thấy những khó khăn gian khổ mà người lính gặp phải, nhưng cũng

mô phỏng nhịp lăn bánh của những chiếc xe Ngay cả trong giấc ngủ người lính cũng sẵn sàng lên đường Ẩn dụ “trời xanh” là niềm tin vào tương lai Tổ quốc thống nhất

“ Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước Chỉ cần trong xe có một trái tim”

Hoán dụ trái tim: ngợi ca phẩm chất của người lính, yêu nước, can đảm bản lĩnh, người lính chính là trái tim của những chiếc xe biến dạng, méo mó.Trái tim dạt dào tình yêu Tổ quốc như máu thịt, sục sôi căm thù giặc Mĩ Sức mạnh quyết định chiến thắng không chỉ là sức mạnh của

vũ khí mà còn là sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí, niềm lạc quan, tin tưởng, tinh thần quyết chiến quyết thắng của con người Nhà thơ đã phát huy cội nguồn sức mạnh của dân tộc Việt Nam trái tim khao khát độc lập, tình yêu nước của một thế hệ :

“ Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước

Mà lòng phơi phới dậy tương lai”

Sáng tạo trong thể hiện tiếng nói, khẳng định cảm xúc của cái tôi cá nhân: Cảm xúc chân thành, dạt dào tình yêu nước ấn chứa trong giọng điệu ngang tàng, nghịch ngợm, tếu táo đậm chất lính Sự vui tươi, sôi nổi, trẻ trung hồn nhiên, hóm hỉnh, dí dỏm nhưng không kém phần sâu sắc làm cho lời thơ gần với lời văn xuôi, lời đối thoại, lời nói hàng ngày nhưng vẫn thú vị và giàu chất thơ

Phạm Tiến Duật còn có nhiều sáng tạo về nghệ thuật Đầu tiên phải kể đến là cách đặt nhan đề cho bài thơ, nhan đề dài tưởng chừng có chỗ thừa nhưng lại thu hút người đọc ở vẻ lạ, độc đáo.Nhan đề làm nổi bật rõ hình ảnh toàn bài: Những chiếc xe không kính Tác giả đã thêm vào nhan đề hai chữ bài thơ như nói lên cách nhìn, cách khai thác hiện thực của mình: không chỉ viết

về những chiếc xe không kính và hiện thực khốc liệt của chiến tranh mà chủ yếu muốn nói về chất thơ của hiện thực ấy, chất thơ của tuổi trẻ Việt Nam dũng cảm, hiên ngang vượt lên những thiếu thốn, gian khổ nguy hiểm của chiến tranh

Tiếp đến là sáng tạo trong cách khai thác hiện thực qua việc thể hiện hình ảnh những chiếc xe không kính Xưa nay hình ảnh tàu xe đưa vào thơ ca thường được mĩ lệ hóa, lãng mạn hóa, mang

ý nghĩa tượng trưng hơn là tả thực “ Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã Phạm Tiến Duật đưa vào trong thơ những chiếc xe không kính được miêu tả chi tiết, chân thực đến trần trịu thường gặp trên tuyến đường Trường Sơn Phải có tâm hồn nhạy cảm, tinh nghịch, ngang tàng, trẻ trung sôi nổi, tự nhiên của tuổi tre, tâm hồn hiên ngang, anh dũng mới phát hiện ra chất thơ của hiện thực cuộc chiến khốc liệt, của những chiếc xe không kính vào thơ và biến nó trở thành biểu tượng độc đáo của thơ ca thời kì chống Mĩ Ngôn ngữ thơ cũng là sáng tạo độc đáo, nó giản

dị, ngồn ngộn chất sống, đời sống chiến trường, vừa làm giàu thêm chất liệu thơ ca vừa thể hiện chân thực hình ảnh người lính lái xe Giong thơ, lời thơ gần với lời văn xuôi, lời đối thoại, lời nói thường ngày Đây chính là nét độc đáo tạo nên giọng điệu thwo trẻ trung, sôi nổi, ngang tàng, tinh nghịch, tự nhiên thể hiện cái hiên ngang, bất chấp coi thường mọi khó khăn nguy hiểm của các anh lính lái xe Trường Sơn Thể thơ được vận dụng linh hoaytkeets hợp giữa thể thơ 7 chữ với thể 8 chữ, có chỗ 6 hay 10 chữ tạo cho bài thơ một điệu thơ gần với lời nói tự nhiên sinh động góp phần tạo nên chất thơ mới, giọng điệu mới của thơ ca chống Mĩ

KB:

Sự sáng tạo của Phạm Tiến Duật trong bài thơ Bài thơ về tiểu dội xe không kính trên cơ sở kế thừa những nét đẹp truyền thống của hình tượng người lính trong văn học, với quan niệm “ chủ yếu đi tìm cái đẹp từ trong những diễn biến sôi động của cuộc sống” Phạm Tiến Duật đưa tất cả chất liệu hiện thực của cuộc sống chiến trường vào thơ Cách tiếp nhận hiện thực độc đáo đã tạo nên giong điệu mới mẻ, hồn nhiên, hóm hỉnh, sâu sắc không lẫn với ai của ông Lời nhận định cho thấy yêu cầu của người nghệ sĩ khi lao động nghệ thuật là phải dám sáng tạo, dẫu đôi khi sáng tạo lại là dấn thân vào những cuộc phiêu lưu đầy mạo hiểm bởi đó là thiên chức cao quý của người cầm bút Sáng tạo trên cơ sở kế thừa và phát huy Sự sáng tạo góp phần làm nên gương mặt tinh thần riêng của mõi nahf văn, diện mạo của nền văn học, thúc đẩy sự phát triển của nghệ thuật Còn với bạn đọc cần thưởng thức và trân trongj những sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ với tất cả tâm hồm của người đồng sáng tạo