CHIẾU CẦU HIỀN Ngô Thì Nhậm

TIẾT 22 CHIẾU CẦU HIỀN Ngô Thì Nhậm Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Hiểu được tầm tư tưởng mang tính chiến lược, chủ trương tập hợp nhân tài để xây dựng đất nước của vua Quang Trung, một nhân vật kiệt xu. Hiểu được tầm tư tưởng mang tính chiến lược, chủ trương tập hợp nhân tài để xây dựng đất nước của vua Quang Trung, một nhân vật kiệt xuất trong lịch sử nước ta.Qua đó HS nhận thức được tầm quan trọng của nhân tài đối với quốc gia Thấy được cách diễn đạt tinh tế bằng lời lẽ vừa tâm huyết vừa có sức thuyết phục cao và lập luận chặt chẽ của tác giả.

TIẾT 22

CHIẾU CẦU HIỀN Ngô Thì Nhậm

Mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức

- Hiểu được tầm tư tưởng mang tính chiến lược, chủ trương tập hợp nhân tài để

xây dựng đất nước của vua Quang Trung, một nhân vật kiệt xuất trong lịch sử nước

ta.Qua đó HS nhận thức được tầm quan trọng của nhân tài đối với quốc gia

- Thấy được cách diễn đạt tinh tế bằng lời lẽ vừa tâm huyết vừa có sức thuyết

phục cao và lập luận chặt chẽ của tác giả

2 Năng lực

-Năng lực sáng tạo:HS đọc sáng tạo đúng yêu cầu thể loại chiếu

-Năng lực hợp tác thơng qua thảo luận nhĩm

-Năng lực giao tiếp tiếng Việt: từ việc khai thác văn bản, HS được giao tiếp

cùng tác giả, được hiểu và nâng cao khả năng sử dụng TV

-Năng lực thưởng thức văn học: Cảm nhận được vẻ đẹp ngôn ngữ văn học, biết

rung động,trân trọng những đóng góp của Ngô Thì Nhậm., trân trọng tài đức của vua

Quang Trung, tự hào với quá khứ dân tộc

3 Phẩm chất

- Hình thành thói quen: đọc hiểu văn bản Chiếu

- Hình thành tính cách: tự tin khi trình bày kiến thức về thể Chiếu trung

đại

-Hình thành nhân cách: có tinh thần yêu nước, yêu văn hoá dân tộc.

II Chuẩn bị của GV và HS

1 Thầy: - SGK, SGV, Tài liệu tham khảo, phương pháp, kĩ thuật dạy học…

2 Trò: Đọc kĩ bài học, soạn bài, các nhiệm vụ chuẩn bị bài khác được giao,

III.Tiến trình dạy học:

Hoạt động khởi động ( …phút)

- Phương pháp: nêu vấn đề

- Kĩ thuật kĩ thuật động não…

- GV giao nhiệm vụ:

Nêu vấn đề: Triều đại Tây Sơn tồn tại

trong thời gian ngắn nhưng đã có

những đóng góp rất lớn cho đất nước

Một trong những bí quyết giúp vua

Quang Trung thành công là chính sách

chiêu hiền đãi sĩ, đường lối đúng đắn

đó được thể hiện cụ thể qua bài: Chiếu

cầu hiền do Ngô Thì Nhậm viết thay

Vua Quang Trung ( 1788-1789)

- HS thực hiện nhiệm vụ:

Hs lắng nghe

Hướng vào nội dung của bài

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (……phút)

- Phương pháp : PP nêu vấn đề, vấn đáp, thảo luận, nghiên cứu tình huống

- Kĩ thuật : Chia nhóm ( nhóm ngẫu nhiên, nhóm hỗ trợ…), trình bày 1 phút, đặt câu

hỏi, đọc hợp tác, kĩ thuật động não…

*

Nhiệm vụ 1 : Hướng dẫn

hs Tìm hiểu chung

- GV Cho học sinh đọc

tiểu dẫn Sgk trang 68 và

tóm tắt ý chínhvề tác giả

- Quê quán ở đâu?

- Cuộc đời và sự nghiệp

của NTN ntn?

- Sáng tác của NTN là gì ?

- Em hãy cho biết hoàn

cảnh ra đời của bài Chiếu?

- Chiếu là gì?

HS:Thực hiện nhiệm vụ

- Đọc tiểu dẫn Sgk trang 68

Và tóm lược những nét chính về cuộc đời của Ngô Thì Nhậm

- Quê quán làng Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam,HN

- Cuộc đời Là danh sĩ đất Bắc đã theo giúp Tây Sơn

- Sự nghiệp Đỗ Tiến sĩ dưới thời vua Lê, Chúa Trịnh, sau đó theo phong trào Tây Sơn, đóng góp nhiều cho triều đại này

- Chiếu là loại văn nghị

luận do Vua viết truyền lại cho bề tôi

- Mục đích :

“Chiếu cầu hiền” nhằm thuyết phục trí thức Bắc Hà hiểu đúng nhiệm vụ xây dựng đất nước mà Tây Sơn đang tiến hành để cộng tác phục vụ triều đại mới

I.

Tìm hiểu chung:

1 Tác giả - Ngô Thì Nhậm

(1746-1803) Hiệu là Thi Doãn

* Quê quán:

* Cuộc đời :.

* Sự nghiệp :

* Sáng tác :

2.Tác phẩm a.

loại chiếu.

Là thể loại văn nghị luận do vua viết dùng để truyền lại cho bề tôi những vấn đề trọng đại của quốc gia

b.

Hoàn cảnh ra đời bài chiếu :

Bài chiếu được viết khi vua Quang Trung vừa thống nhất đất nước Do NTN viết thay vào năm 1788-1789

c Mục đích :

“Chiếu cầu hiền” nhằm thuyết phục trí thức Bắc Hà hiểu đúng nhiệm vụ xây dựng đất nước mà Tây Sơn đang tiến hành để cộng tác phục vụ triều đại mới

Nhiệm vụ 2: Đọc -hiểu

VB

- Ôn lại kiến thức trong

bài “Hiền tài là nguyên

khí của quốc gia” liên hệ

đến bài chiếu của Ngô Thì

Nhậm đưa ra cách hiểu về

người hiền tài

Cho hs thảo luận nhóm

Nhóm 1:

- Theo em thế nào là

người hiền ? Quan điểm

của nhà vua về người hiền

tài như thế nào?

Tác giả so sánh người

hiền và thiên tử với những

hình ảnh nào ?

Cách so sánh như vậy có

tác dụng gì ?

Hs thực hiện nhiệm vụ

HS trả lời

*HS thảo luận nhóm.

Nhóm 1 trả lời

- Người hiền tài có vai trò quan trọng đối vớiđấtnước

Mở đầu một hình ảnh so sánh: người hiền - ngôi sao sáng, thiên tử – sao Bắc Thần (tức Bắc Đẩu)

+ Từ quy luật tự nhiên (sao sáng ắt chầu về ngôi Bắc Thần) khẳng định người hiền phụng sự cho thiên tử

là một cách xử thế đúng, là

lẽ tất yếu, hợp với ý trời

+ Nêu lên một phản đề:

Người hiền có tài mà đi ẩn dật, lánh đời như ánh sáng

II Đọc hiểu văn bản.

1 Nội dung :

a.Qui luật xửthế của người hiền:

(Đ.1)

- Người hiền : ( kẻ sĩ, nhân sĩ ) người

hiền là người có tài năng và đức độ

- Mở đầu bằng hình ảnh so sánh :

+ Người hiền - ngôi sao sáng

+ Thiên tử - Sao Bắc Thần ( Bắc Đẩu)

- Từ qui luật tự nhiên“ Sao sáng ắt chầu

về ngôi Bắc Thần”-> khẳng định người

hiền phụng sự cho thiên tử là một cách

xử thế đúng, là lẽ tất yếu, hợp với ý trời

- Nêu lên một phản đề : người hiền có tài

mà đi ẩn dật, lánh đời như ánh sáng bị che lấp, như vẻ đẹp bị giấu đi

- “ Nếu vậy” >Mối quan hệ của

người hiền tài đối với đất nước

 Nếu hiền tài không do thiên tử sử

“ Sao sáng ắt về chầu

ngôi Bắc Thần” ý muốn

nói gì?

Gv yêu cầu hs nhận xét,

góp ý

Gv chốt ý

Nhóm 2.

Trước việc Nguyễn Huệ

đem quân ra Bắc diệt

Trịnh, nho sỹ Bắc Hà có

thái độ như thế nào? Nhận

xét cách sử dụng hình ảnh

và hiệu quả đạt được ?

Gv yêu cầu hs nhận xét,

góp ý

Gv chốt ý

Nhóm 3.

Tâm trạng của nhà vua ra

sao qua 2 câu hỏi: Hay

trẫm ít đức…? Hay đang

thời đổ nát…?

Trước tình hình khó khăn

ấy, vua Quang Trung đã

làm gì ?

Em có nhận xét như thế

nào về cách nói ấy ?

bị che lấp, như vẻ đẹp bị giấu đi

+ Viện dẫn Luận ngữ của Khổng tử: vừa tạo nên tính

chính danh cho Chiếu cầu

hiền (vì đối với nhà nho

xưa, lời đức Khổng Tử là chân lý) vùa đánh trúng vào tâm lý sĩ phu Bắc Hà, cho thấy vua Quang Trung

là người có học, biết lễ nghĩa

Cách lập luận chặt chẽ , thuyết phục tạo tiền đề cho toàn bộ hệ thống lập luận ở phần sau

Nhóm 2 trả lời

-Dựa vào văn bản tìm dẫn chứng minh họa

(HS có thể liên hệ đến Chu Văn An, Nguyễn Khuyến, Nguyễn Bỉnh Khiêm )

Nhóm 3 trả lời

- Thời loạn lạc

- Thời bình

HS trả lời và tìm dẫn chứng trong văn bản

- Khiêm tốn

- Tha thiết chân thành

- Thực sự mong muốn cần người hiền thi thố tài năng Triều đường, triều chính, dãi đất văn hiến ,trăm họ

dụng là trái quy luật, trái đạo trời

= > Cách lập luận chặt chẽ, thuyết phục tạo tiền đề cho toàn bộ hệ thống lập luận ở phần sau

2 Cách ứng xử của sĩ phu Bắc Hà

và nhu cấu của đất nước( Đoạn 2)

a Cách ứng xử của nho sĩ Bắc Hà:

- Thái độ của sĩ phu Bắc Hà:

Bỏ đi ở ẩn, mai danh ẩn tích, uổng phí tài năng

- Những người ra làm quan cho Tây Sơn thì sợ hãi, im lặng, làm việc cầm chừng

- Không phục vụ cho triều đại mới

=> Sử dụng hình ảnh lấy từ kinh điển Nho gia hoặc mang ý nghĩa tượng trưng: Tạo cách nói tế nhị, châm biếm nhẹ nhàng; thể hiện kiến thức sâu rộng của người cầu hiền

- Tâm trạng của vua Quang Trung:

+ “Nay trẫm đang … tìm đến”

 Thành tâm, khắc khoải mong chờ người hiền ra giúp nước

+ Hai câu hỏi tu từ:

“Hay trẫm ít đức không đáng để phò tá chăng?”

“Hay đang thời đổ nát chưa thể ra phụng sự vương hầu chăng?”

à Cách nói khiêm tốn nhưng thuyết phục, tác động vào nhận thức của các hiền tài buộc người nghe phải thay đổi cách ứng xử

* Tính chất thời đại mới và nhu cầu

của đất nước:

Triều đình buổi đầu của

nền đại định gặp phải

những khó khăn nào?

Gv yêu cầu hs nhận xét,

góp ý

Gv chốt ý

Nhóm 4.

Đường lối cầu hiền của

vua Quang Trung là gì?

Thái độ chiêu hiền đãi sĩ ?

Gồm những đối tượng

nào ? Có bao nhiêu cách

tiến cử?

Tư tưởng và tình cảm của

Vua Quang Trung thể hiện

trong bài chiếu ntn?

Gv yêu cầu hs nhận xét,

góp ý

Gv chốt ý

Nhóm 4.trả lời

* Đường lối cầu hiền:

* Đối tượng: kẻ sĩ đất

Bắc quan viên lớn nhỏ, thứ dân trăm họ

* Biện pháp cách thức cầu hiền

- Mọi người đều có quyền tiến cử

- Đựợc người khác tiến cử

- Tự mình tiến cử

- Hình tượng ”trẫm” trong bài chiếu

Tư tưởng dân chủ tiến bộ đường lối rõ ràng cụ thể, dễ thực hiện; chính sách rộng

mở, giàu tính khả thi.

- Ý thức trách nhiệm của Vua Quang Trung

Hs trả lời

Thẳng thắn tự nhận những bất cập của triều đại mới, khéo léo nêu nhu cầu của đất nước Cách nói vừa

khiêm nhường, tha thiết( ngày đêm

mong mỏi, nơm nớp lo lắng ) , vừa

kiên quyết khiến người hiền tài không thể không giúp triều đại mới, khiến sĩ phu Bắc Hà không thể không thay đổi cách ứng xử

( đấng quân tử phải trổ tài)

->Người hiền có vị trí quan trọng

rất lớn đối với đất nước.

ð Vua Quang Trung: Vị vua yêu nước thương dân, có tấm lòng chiêu hiền đãi sĩ Lời lẽ: khiêm nhường, chân thành, tha thiết nhưng cũng kiên quyết, có sức thuyết phục cao

c Đường lối cầu hiền của vua Quang Trung.( Đoạn 3)

-Thái độ chiêu hiền đãi sĩ

Thực sự mong muốn có sự cộng tác

của các bậc hiền tài ( không vì lời

nói sơ suất vu khoát mà bắt tội)

- Đối tượng: kẻ sĩ đất Bắc quan

viên lớn nhỏ, thứ dân trăm họ

-Cách thức cầu hiền

+ Mọi tầng lớp nhân dân đều được phép tiến cử người hiền tài

+ Cách tiến cử:

.Được người khác tiến cử

.Cho phép người tài tự tiến cử + Luôn khuyến khích động viên người hiền ra giúp nước

->Tư tưởng dân chủ tiến bộ đường

lối rõ ràng cụ thể, dễ thực hiện; chính sách rộng mở, giàu tính khả thi.

=> Vua Quang Trung là người có tầm nhìn xa trông rộng cũng như khả năng tổ chức, sắp đặt chính sự, biết giải tỏa những băn khoăn có thể có cho mọi thần dân, khiến họ yên tâm khi tham gia việc nước.

d.Lời khẳngđịnhbài chiếu:(Đ kết)

- Lời kêu gọi mong muốn người

hiền ra giúp nước.( hiền tài

như thế ) động viên khích lệ chung

- Lời khẳng định của bài

chiếu ntn?

Lời khẳng định của bài chiếu mong muốn người hiền ra giúp nước

nhau gánh vác việc nước để cùng hưởng phúc lâu dài

Nhiệm vụ 3 : Hướng dẫn

hs tổng kết

Nghệ thuật

- Nghệ thuật lập luận và

thái độ của người ban

chiếu ntn?

- Ý nghĩa văn bản của bài

Chiếu ntn?

- Đọc ghi nhớ trong SGK trang 70

* Nghệ thuật

- Lập luận

- Thái độ người viết

- Triết lý tam tài :

thiên- địa - nhân

- Ý nghĩa văn bản

2 Nghệ thuật:

- Lập luận : ngắn gọn, chặt chẽ, giàu

sức thuyết phục

- Cách nói sùng cổ( thi pháp VHTĐ)

- Lời văn ngắn gọn, súc tích

- Tư duy sáng rõ, lập luận chặt chẽ, khúc chiết kết hợp với tình cảm tha thiết, mãnh liệt có sức thuyết phục

cả về lí và tình

3 Ý nghĩa văn bản:

Bài Chiếu thể hiện tầm nhìn chiến lược của vua Quang Trung trong việc cầu hiền tài phục vụ cho sự nghiệp dựng nước

Hoạt động 3 : Luyện tập (….phút)

- Phương pháp: nêu vấn đề

- Kĩ thuật kĩ thuật động não…

Hoạt động của GV - HS Hoạt động của HS Nội dung,yêu cầu cần đạt

GV giao nhiệm vụ:

- HS thực hiện nhiệm vụ:

Đọc văn bản sau và trả lời câu

hỏi:

Từng nghe nói rằng:

Người hiền xuất hiện ở đời,

thì như ngôi sao sáng trên

trời cao Sao sáng ắt chầu về

ngôi Bắc Thần, người hiền ắt

làm sứ giả cho thiên tử Nếu

như che mất ánh sáng, giấu đi

vẻ đẹp, có tài mà không được

đời dùng, thì đó không phải là

ý trời sinh ra người hiền vậy

( Trích Chiếu cầu

hiền-Ngô Thì Nhậm)

1/ Nêu nội dung chính

của văn bản trên

2/ Câu văn Người hiền

xuất hiện ở đời, thì như ngôi

sao sáng trên trời cao.Sao

- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

1/ Nội dung chính của văn bản trên: Vai trò và sứ mệnh của người hiền đối với nhà vua và đất nước

2/ Hai câu trên sử dụng biện pháp

tu từ so sánh : người hiền- ngôi sao sáng ; thiên tử- sao Bắc Thần ( tức Bắc Đẩu) Tác giả quan niệm về người hiền : +Người hiền thì phải giúp vua +Người hiền phải do Thiên tử sử dụng, nếu không làm như vậy là trái với đạo trời

3/Việc xác định vai trò và nhiệm vụ của người hiền tài có tác dụng khẳng định việc chiêu hiền, cầu hiền của nhà vua là có

cơ sở, có căn cừ, là hợp lòng trời, lòng người

sáng ắt chầu về ngôi Bắc

Thần, người hiền ắt làm sứ

giả cho thiên tử sử dụng biện

pháp tu từ gì? Tác giả quan

niệm như thế nào về người

hiền?

3/ Việc xác định vai trò

và nhiệm vụ của người hiền

tài có tác dụng gì?

Hoạt động 4: Vận dụng (….phút)

-Phương pháp: hoạt động nhóm

- Kĩ thuật: Trình bày cá nhân

Hoạt động của GV

Nội dung,yêu cầu cần đạt

GV giao nhiệm vụ:

Viết đoạn văn

ngắn ( 5 đến 7 dòng) bày

tỏ suy nghĩ vai trò của

người hiền trong cuộc

sống hôm nay

- HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

Đoạn văn đảm bảo các yêu cầu :

-Hình thức: đảm bảo về số câu, không được gạch đầu dòng, không mắc lỗi chính tả, ngữ pháp Hành văn trong sáng, cảm xúc chân thành ;

-Nội dung: Từ vai trò người hiền trong bài Chiếu, thí sinh hiểu được người hiền là người như thế nào ? Làm thế nào

để có được người hiền để phục vụ cho đất nước hôm nay ? Từ đó, bản thân rút ra bài học nhận thức và hành động

Hoạt động 5: Tìm tòi mở rộng (….phút)

-Phương pháp hoạt động nhóm,

- Kĩ thuật : phiếu học tập

Hoạt động của GV

-HS

Hoạt động của HS Nội dung,yêu cầu cần đạt

GV giao nhiệm vụ:

+ Tìm đọc các bài

Thiên đô chiếu ( Lí

Công Uẩn), Hiền tài

là nguyên khí của

quốc gia( Thân

Nhân Trung)

-HS thực hiện nhiệm vụ:

- HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ:

Tra cứu tài liệu trên mạng, trong sách Ngữ văn 8, 10 đã học

IV Hướng dẫn HS học bài, chuẩn bị bài ở nhà

1 Củng cố:

-HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung và nghệ thuật

-Gv chốt lại: Tầm quan trọng của hiền tài đối với đất nước

2 Dặn dò

* Học bài:

- Tóm tắt đoạn trích

- Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích

* Chuẩn bị Đọc thêm: Xin lập khoa luật (Trích Tế cấp bát điều của Nguyễn

Trường Tộ)

- Đọc kĩ văn bản

- Trả lời theo hệ thống câu hỏi trong sgk

V.Rút kinh nghiệm: