TIẾT 10+11+12 tức nước vỡ bờ

+ Phần 2: Còn lại: chị Dậu đương đầu với cai Lệ và người nhà Lí trưởng... II- Phân tích.1-Tình thế của gia đình chị Dậu * Bối cảnh: Vụ sưu thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất: quan sắ

BÀI GIẢNG MÔN NGỮ VĂN 8

TỨC NƯỚC VỠ BỜ

( Trích Tắt đèn- Ngô Tất Tố)

TIẾT 10+11+12- VĂN BẢN

I- Đọc và tìm hiểu chung

1- Tác giả:

- Ngô Tất Tố (1893-1954)

- Ông là một học giả, một nhà báo nổi tiếng, một nhà văn hiện thực xuất sắc chuyên viết về nông thôn trước cách mạng, tuyên truyền văn nghệ phục vụ kháng chiến

2- Tác phẩm: “Tắt đèn” (1939).

- Là tác phẩm tiêu biểu của Ngô Tất Tố cũng như trào lưu văn học hiện thực phê phán.

- Đề tài: lấy đề tài của một vụ thuế thân ở nông thôn Miền Bắc trước CM Tháng 8.

- Chủ đề: Là bản án đanh thép tố cáo bộ mặt tàn ác bất nhân của chế độ phong kiến và tình trạng thống khổ của người nông dân

- Nhân vật:

+ Nhân vật chính: Chị Dậu (chính diện).

+ Nhân vật khác: Cai lệ, người nhà lí trưởng, lí trưởng, chánh tổng, địa chủ, quan phụ mẫu, Nghị Quế (phản diện).

- Nghệ thuậy xây dựng thế giới nhân vật sinh động, tạo nên những điển hình bất hủ.

3- Đoạn trích: Tức nước vỡ bờ.

* Vị trí đoạn trích: Nằm trong chương XVIII của tác phẩm “Tắt đèn”.

* Bố cục: 2 phần:

+ Phần 1: Từ đầu -> " có ngon miệng hay không": Chị Dậu chăm sóc chồng + Phần 2: Còn lại: chị Dậu đương đầu với cai Lệ và người nhà Lí trưởng.

* Phương thức biểu đạt:

TS + MT + BC.

II- Phân tích.

1-Tình thế của gia đình chị Dậu

* Bối cảnh: Vụ sưu thuế đang trong thời điểm gay gắt nhất: quan sắp về làng để đốc thuế; bọn tay sai hung hăng xông vào những nhà thiếu sưu để đánh trói, đem

ra cùm kẹp.

* Tình cảnh: Vì thứ thuế thân quái gở của thực dân Pháp và sự bóc lột của giai cấp thống trị( Nghị Quế):

- Chị Dậu phải bán con, bán chó cho nhà Nghị Quế và 2 gánh khoai mới đủ xuất sưu của chồng Nhưng bọn hào lí bắt gia đình chị phải nộp xuất sưu cho người

em chồng chết từ năm trước-> vẫn thiếu sưu.

- Tính mạng anh Dậu đang bị đe doạ: ốm rề rề tưởng như đã chết đêm qua giờ mới tỉnh nhưng vẫn có thể bị bắt trói bất cứ lúc nào.

- Trong nhà ba đứa trẻ đói khát không có một hạt gạo.

-> Đó là tình cảnh rất thê thảm, đáng thương và nguy cấp

II- Phân tích.

2- Chị Dậu đương đầu với bọn cai lệ và người nhà lí trưởng.

a- Chị Dậu đương đầu với cai lệ

* Sự việc thứ nhất : sự xuất hiện của cai lệ.

- Cai lệ xuất hiện: với roi song tay thước dây thừng-> đột ngột.

- Ngôn ngữ cửa miệng:

+ thét: cai lệ thét bằng giọng khàn khàn của người hút nhiều xái cũ: " Thằng kia, ông tưởng mày chết đêm qua, còn sống đấy à? Nộp tiền sưu mau!" + quát: " Mày định nói cho cha mày nghe đấy à?"

+ hầm hè: " Nếu không có tiền nộp sưu cho ông bây giờ thì ông dỡ cả nhà mày đi, chửi mắng thôi à!".

- Cử chỉ, hành động:

+ sầm sập tiến vào-> hung hăng.

+ Gõ đầu roi xuống đất-> hách dịch.

+ trợn ngược hai mắt-> vũ phu thô bạo như một hung thần

- Trước sự xuất hiện của tên cai lệ và người nhà lí trưởng:

+ Ban đầu:

x- chị Dậu run run:

" Nhà cháu đã túng…Hai ông làm phúc nói với ông lí cho cháu khất…".

x- rồi vẫn thiết tha: " Khốn nạn! Nhà cháu đã không có, dẫu ông chửi mắng cũng đến thế thôi Xin ông trông lại" x- Cách xưng hô: Cháu- ông -> Cách cư xử của chị Dậu nhún nhường, nhẫn nhục, lời nói đủ lí, đủ tình.

=> Đó là cách ứng xử khôn khéo

* Sự việc thứ hai: Cai lệ đánh chị Dậu và quyết trói anh Dậu.

- Cai lệ bỏ ngoài tai những lời van xin tha thiết của chị Dậu; tiếng khóc của hai đứa trẻ và tình trạng lệt bệt của anh Dậu, hắn giật phắt cái dây thừng chạy sầm sập đến chỗ anh Dậu, hành hung chị Dậu bằng mấy cái bịch vào ngực, quyết trói anh Dậu cho bằng được, giải ra đình theo lệnh quan

- Thái độ chị Dậu:

+ vẫn " đỡ lấy tay hắn" van xin: Cháu van ông, nhà cháu vừa mới tỉnh, ông tha cho"

+ Bị đánh: chị liều mạng cự lại: " Chồng tôi đau yếu ông không được phép hành hạ".

+ Xưng hô: tôi- ông-> tư thế ngang hàng khác hẳn tư thế của kẻ dưới với đại diện kẻ có quyền lúc đầu Lời cự lại giống như lời cảnh báo.

- Cai lệ tát vào mặt chị Dậu một cái đánh bốp, rồi nhảy vào cạnh anh Dậu.

- Chị Dậu bất ngờ bật dậy với sức mạnh ghê gớm Nỗi căm giận bùng nổ như sấm sét:

+ Chị nghiến hai hàm răng, ném ra lời thách thức: " Mày trói ngay chồng bà đi bà cho mày xem!"

+ Chị xưng " bà", gọi cai lệ là "mày"-> cách xưng hô đanh đá, thể hiện sự căm giận cao độ của người phụ nữ bình dân vốn hiền lành, chân

chất vụt đứng lên với tư thế trên đầu thù

+ Quyết đấu với chúng bằng lực: túm lấy cổ hắn, ấn giúi ra cửa.

- Kết quả: Cai lệ bị chị Dậu ấn giúi ra cửa ngã chỏng quèo, miệng vẫn nham nhảm thét trói vợ chồng kẻ thiếu sưu

-> Cai lệ là hình ảnh thảm hại, nét điển hình về bọn lính tráng tay sai: chúng chỉ mạnh về cường quyền, bạo lực còn bản chất thì yếu hèn, xấu

xa mạt hạng

b- Chị Dậu đương đầu với người nhà lí trưởng.

- Người nhà lí trưởng :

+ cười một cách mỉa mai: hắn lại sắp phải gió như đêm qua đấy.

+ lóng ngóng, ngơ ngác ( khi bị sai đến trói anh Dậu)…

+ Sấn sổ bước đến giơ gậy trực đánh ( khi chị Dậu đánh nhau với cai lệ)

-> Người nhà lí trưởng: nhát hơn cai lệ nhưng tàn ác không kém Hắn đã tự tách mình khỏi giai cấp của mình để trở thành tên tay sai đáng ghét

- Chị Dậu giằng co, xô đẩy, vật nhau với hắn., lẳng hắn ngã nhào ra thềm

-> NT: + Tương phản, tăng cấp (giữa tính cách của chị Dậu với bọn cai lệ và người nhà lí trưởng)

+ Xây dựng nhân vật trên cơ sở các chi tiết điển hình về bộ dạng, lời nói, hành động, miêu tả diễn biến tâm trạng theo chiều hướng tăng tiến

+ Sử dụng nhiều ĐT mạnh: giằng co, đu đẩy, túm, lẳng, vật nhau…

+ Phương thức TS + MT + BC, giọng văn pha chút hài hước làm nhân vật, sự việc hiện lên sinh động, hấp dẫn, người đọc thấy hả hê

=> Cai lệ và người nhà lí trưởng là hình ảnh tiêu biểu cho một Xh đầy rẫy bất công, tàn ác; một XH có thể gieo hoạ xuống đầu người dân bất cứ lúc nào; một XH tồn tại trên cơ sở của các lí lẽ và hành động bạo ngược

Chị Dậu sống mộc mạc giàu tình yêu thương, dịu dàng, khiêm nhường, biết nhẫn nhục chịu đựng nhưng không yếu đuối Ở chị vẫn tiềm tàng sức sống mạnh mẽ, tinh thần phản kháng mãnh liệt với áp bức bất công

III- Tổng kết.

1- Nghệ thuật:

- Khắc hoạ nhân vật rõ nét

- Ngòi bút miêu tả linh hoạt sống động: nhiều hành động dồn dập nhưng vẫn rõ nét, các chi tiết chọn lọc ấn tượng

- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả, đối thoại đặc sắc: Bình dị nhưng lại có nét rất riêng

2- Nội dung:

( ghi nhớ - sgk)

Hướng dẫn về nhà:

Tóm tắt Xuất xứ Nhân vật chính

Bố cục Kiểu VB- PTBĐ

- Tìm đọc tác phẩm Tắt đèn của Ngô Tất Tố

- Học và nắm chắc nội dung và nghệ thuật bài, tập phân tích lại bài

- Chuẩn bị bài : Lão Hạc

Phiếu học tập số 1