Kỹ thuật phòng chống sét doc

Lưu ý: Để bảo vệ đầy đủ cho mạng máy tính, cần thiết lập nguồn cung cấp duy nhất cho các máy đơn lẻ trong cùng một khu vực và lắp đặt các thiết bị cắt sét nguồn... CHỐNG SÉT LAN TRUYỀN T

Kỹ thuật phòng chống sét

Để chống sét một cách có hiệu quả và toàn diện phải tuân theo giải pháp chống sét bao gồm

1 Chống sét đánh thẳng trực tiếp cho công trình

2 Chống sét lan truyền trên đường cấp nguồn và đường truyền tín hiệu

3 Hệ thống tiếp đất có tổng trở thấp và đảm bảo an toàn cao.

Để chống sét một cách có hiệu quả và toàn diện phải tuân theo giải pháp chống sét bao gồm

1 Chống sét đánh thẳng trực tiếp cho công trình

2 Chống sét lan truyền trên đường cấp nguồn và đường truyền tín hiệu

3 Hệ thống tiếp đất có tổng trở thấp và đảm bảo an toàn cao

Để chống sét một cách có hiệu quả và toàn diện phải tuân theo giải pháp chống sét bao gồm

1 Chống sét đánh thẳng trực tiếp cho công trình

2 Chống sét lan truyền trên đường cấp nguồn và đường truyền tín hiệu

3 Hệ thống tiếp đất có tổng trở thấp và đảm bảo an toàn cao

CHỐNG SÉT ĐÁNH THẲNG BẰNG KIM THU SÉT PHÁT TIA TIÊN ĐẠO

Đe giảm bớt những rủi ro mà cột thu lôi không đáp ứng được vì sự thụ động của chúng,

FRANKLIN FRANCE (Pháp) với nhiều năm nghiên cứu đã trở thành chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực bảo vệ chống sét đánh thẳng bởi một sản phẩm mới, khắc phục tính thụ động của cột thu lôi cổ điển: kim thu sét tạo tia tiên đạo – SAINT ELMO

1 Cấu tạo

• Đầu thu

Một đầu thu gắn cố định phía trên dùng thu sét và và che chắn cho đầu phát xạ ion ở bên trong

Nó được thiết kế để tạo ra dòng chuyển động không khí xuyên qua đầu phát ion, phân tán các ion này ra không gian xung quanh, tạo môi trường thuận lợi để kích hoạt sớm sự phóng điện (hiện tượng Corona), hạn chế thiệt hại do sét gây ra

• Thân kim

Thân kim được làm bằng đồng xử lý hoặc inox, phía trên có một hoặc nhiều đầu nhọn dùng phát

xạ ion Các đầu họn này được nối với bộ phát xạ ion thông qua dây dẫn luồng bên trong ống cách điện

• Bộ kích thích phát xạ ion

Được làm bằng vật liệu Ceramic áp điện, đặt phía dưới thân kim, trong buồng cách điện, nối với các đầu phát xạ nhờ dây dẫn chịu được điện thế cao Khi có dông, dưới tác động của một lực, bộ phận này sẽ phát ra các điện tích

2 Nguyên tắc hoạt động

a - Sự kích thích áp điện

Một sự dao động nhỏ của kim thu sét so với cột đỡ cùng với áp lực được tạo ra trước trong bộ kích thích sẽ sinh ra những áp lực biến đổi ngược nhau Theo đó, chúng tạo ra điện thế cao tại các đầu nhọn phát xạ ion, sinh ra một lượng lớn ion xung quanh kim thu sét Những ion này sẽ ion hóa dòng khí quyển xung quanh và phía trên đầu thu nhờ hệ thống lưu chuyển không khí VENTURI ngay đầu thu Tính lưỡng cực của Vật liệu áp điện tạo cho kim thu sét SAINT-ELMO khả năng hoạt động với cả sét dương và âm

b- Giảm thời gian kích thích hiệu ứng CORONA và giảm điện áp ngưỡng

Sự tăng cưỡng bức mật độ ion của không khí chung quanh một điện cực đều làm giảm điện áp ngưỡng Điều này được thực hiện nhờ bộ phát xạ ion Khả năng này khiến cho nó có tính hiệu quả hơn trong vai trò của điểm thu sớm nhất so với các điểm khác của tòa nhà mà nó bảo vệ

3 Vùng bảo vệ của đầu thu sét :

Bán kính bảo vệ của đầu kim thu sét phát xạ sớm được xác định bởi tiêu chuẩn Pháp NFC

17-102 (tháng 07/1995)

CHỐNG SÉT LAN TRUYỀN

Sự tăng đột biến điện áp trên đường cấp điện có thể gây nguy hiểm cho người và làm gián đoạn công việc do hư hỏng thiết bị Nó gây ra nhiều phí tổn như: chi phí sữa chữ và thay thế, chi phí

để khôi phục lại dữ liệu, sự hao tổn do ngưng hoạt động và mất các cơ hội làm ăn Ngoài ra, con người có thể bị nguy hiểm do hệ thống thiếu an toàn

Có nhiều nguyên nhân gây nên quá áp trên hệ thống

-Tác nhân bên ngoài: sét là một trong những nguyên nhân gây quá áp Sét không nhất thiết phải đánh trực tiếp đến đường năng lượng mới gây nguy hiểm, một sét đánh cách xa vài trăm mét có thể gây ra vùng nguy hiểm rộng lớn, ảnh hưởng ngay cả đến cáp dưới đất

-Tác nhân bên trong: Hầu hết những quá áp phát ra bên trong hệ thống do việc đóng ngắt các tải điện công suất lớn như hệ thống nhiệt, động cơ v.v… Nó chiếm từ 70 – 80% trong tất cả những

sự cố quá áp Do đó, bảo vệ quá áp là việc cần được lưu tâm và khuyến khích

Xung quá áp đột biến (Transient overvoltage): Xung quá áp đột biến là sự tăng vọt điện áp trong thời gian ngắn khoảng một phần triệu giây hay một phần ngàn giây và được đo lường giữa hai hoặc nhiều dây dẫn Điện áp tăng vọt từ vài vôn cho tới hàng ngàn vôn Điện áp này tồn tại giữa hai hoặc nhiều dây dẫn tức giữa các dây pha/pha, pha/ trung tính, pha/đất, trung tính/đất

CÁC DẠNG ĐỒ THỊ XUNG

Hình 1: Đồ thị xung hình Sin chuẩn

Hình 2: Power cut: Xung điện áp bị ngắt hoàn toàn và kéo dài trong nhiều mili giây cho

tới nhiều giờ

Hình 3: Udervoltage : Là sự giảm điện áp liên tục trên nguồn điện và kéo dài trong vài

giây

Hình 4: Overvoltage : Là sự tăng điện áp liên tục trên nguồn điện và kéo dài quá vài giây

Hình 5: Sag : Là sự giảm điện áp trên nguồn điện và kéo dài không quá một hoặc hai giây Hình 6: Swell : Là sự tăng điện áp trên nguồn điện và kéo dài không quá một hoặc hai

giây

Hình 7: Transient overvoltge : Là xung quá áp đột biến là sự tăng vọt điện áp cực nhanh

không lâu hơn một mili giây

a/ CHỐNG SÉT CÁP ĐỒNG TRỤC AN-TEN PHI ĐƠ

Để chống sét trên cáp đồng trục an-ten phi đơ, ta dùng các thiết bị bảo vệ tần số cao (High frequency protection) Thiết bị này được thiết kế để chống sét và chống nhiễu do các xung cảm ứng điện từ trên cáp đồng trục Thường tần số sử dụng là HF, VHF, UHF

Các thiết bị chống sét cho cáp đồng trục thường dùng các kiểu đầu nối N, BNC Các yêu cầu chính khi chọn lựa thiết bị bảo vệ:

Tương thích về đầu nối

Chắc chắn về cơ học

Thỏa mãn về dãi tần số và băng thông Suy hao xen vào và suy hao phản xạ nhỏ

Thỏa mãn các yêu cầu kỹ thuật khác

b/ CHỐNG SÉT CHO MẠNG MÁY TÍNH

Để chống sét cho mạng máy tính, ta cần quan tâm đến kiểu mạng và thiết bị nối mạng, bao gồm: Kiểu mạng: thông dụng nhất là mạng kết nối hình sao , kết nối hỗn hợp thông qua HUB (thiết bị kết nối và truy xuất mạng)

Kiểu đầu nối cáp mạng : kiểu UTP hay BNC

Tốc độ truyền dữ liệu của card mạng

Lưu ý: Để bảo vệ đầy đủ cho mạng máy tính, cần thiết lập nguồn cung cấp duy nhất cho các máy đơn lẻ trong cùng một khu vực và lắp đặt các thiết bị cắt sét nguồn

c/ CHỐNG SÉT CHO MẠNG TRUYỀN DỮ LIỆU

Kiểu tín hiệu truyền: dạng nguồn áp hay nguồn dòng ( 4 - 20mA)

Kiểu đầu nối : RS232, RS485 v.v

Các kiểu khác: Token Ring …

d/ CHỐNG SÉT CHO MẠNG ĐIỆN THOẠI , TỔNG ĐÀI PABX

Phụ thuộc số line vào, ta có thể chọn loại bảo vệ đơn hay bảo vệ dãy (các thiết bị KRONE) e/ CHỐNG SÉT CHO CÁC MẠNG KHÁC

Các hệ thống có thiết bị chuyên dụng để bảo vệ:

Hệ thống báo cháy và camera quan sát

Hệ thống cân công nghiệp ( dùng Load cell)

Hệ thống điều khiển công nghiệp, SCADA v.v

CHỐNG SÉT LAN TRUYỀN TRÊN ĐƯỜNG DÂY CẤP NGUỒN

Các thiết bị điện tử dễ bị phá hỏng do các xung sét đột biến hay do quá điện áp lan truyền trên dây cấp điện nguồn Khả năng cắt giảm biên độ và lọc dòng sét trên đường cấp điện nguồn được thực hiện bằng cách lắp song song một thiết bị cắt sét 1 hoặc 3 pha ngay cầu dao tổng (ở điểm dẫn vào toà nhà) và sau đó lắp thiết bị cắt và lọc sét nối tiếp với hệ thống cấp điện nguồn gần thiết bị điện tử nhạy cảm cần bảo vệ Cách này sẽ giảm được sự phá hoại các trang thiết bị, giảm tổn thất trong vận hành và thiệt hại về kinh tế

LỢI ÍCH CỦA BỘ LỌC SÉT ( FILTER DEVICE)

Bảo vệ những mạch nhạy cảm đòi hỏi không phải chỉ đơn giản giới hạn mức quá áp Nó cũng vô cùng quan trọng để làm giảm thấp sự đột biến của dòng và điện áp hiện hữu do tác động của nhiễu sóng sinh ra

Thiết bị cần có tầng lọc để giúp hạn chế sự thay đổi các dạng thức kỹ thuật của Sine Wave, loại

bỏ các hài bậc cao, như thế sẽ bảo vệ tốt hơn cho các thiết bị điện nhạy cảm Nó được mắc nối tiếp với thiết bị cần bảo vệ

Hiệu quả của việc sử dụng thiết bị lọc sét:

Chỉnh sữa lại tỉ lệ đỉnh xung, điều chỉnh lại cạnh nhọn dư sau tầng cắt bằng thiết bị SPD

Làm giảm quá áp đến thiết bị

Làm giảm nhiễu RFI/EMI

NHỮNG LỢI ÍCH CỦA KỸ THUẬT TD

Kỹ thuật này đã tăng thêm một bậc về sáng tạo trong thiết bị bảo vệ quá áp Nó phân biệt giữa tình trạng quá áp khác thường được duy trì liên tục và những quá áp đột ngột tạm thời, quá áp do

sét gây ra hay do công tắc đóng ngắt Khi tần số quá áp được dò ra, Quick-Switch (được cung cấp bằng sáng chế) đưa ra một sự bảo vệ mạnh mẽ đến giới hạn quá áp đưa đến Nó cho phép thiết bị vẫn hoạt động, cung cấp an toàn, và bảo vệ quá áp được tin cậy ngay cả sau một tình trạng quá áp bất thường xảy ra Điều này không chỉ bảo đảm được an toàn cho những ứng dụng thiết thực mà còn kéo dài tuổi thọ của thiết bị nhờ cách thức bảo vệ khônng phải ngắt thường xuyên Kỹ thuật TD đặc biệt chỉ ra nơi được duy trì liên tục mà quá áp xảy ra và nơi mà kỹ thuật SPD cũ bị hư không có khả năng chịu đựng.(theo thử nghiệm những chế tạo SPD để thiết kế cho những sản phẩm ngắt cố định màTVSS vẫn hoạt động ở mức trên điện áp danh định 10% Và hầu hết những thiết kế của những chế tạo danh tiếng cho phép quá áp 25%,nhưng với kỹ thuật

TD có thể cao hơn Chứng tỏ kỹ thuật TD có sức chịu quá áp cao với tỷ lệ điện áp triệt thấp

SỰ CẦN THIẾT CỦA BẢO VỆ PHỐI HỢP

Để bảo vệ tốt nhất cho con người và thiết bị, cần có sự hiểu biết đầy đủ về các nguy cơ do sét gây ra Phương pháp kết nối tiếp đất chống sét và bảo vệ quá áp là rất quan trọng, đòi hỏi sự nghiên cứu và hiểu biết đầy đủ về nó Việc sử dụng các thiết bị bảo vệ đắt tiền nhưng thiết kế yếu kém, điện trở đất không đạt yêu cầu sẽ đưa đến hiệu quả bảo vệ không cao

Có nhiều loại và nhiều mức bảo vệ quá áp khác nhau Việc phối hợp chọn lựa thiết bị và các sơ

đồ bảo vệ phù hợp sẽ đem lại hiệu quả an toàn cao nhất

Chống sét lan truyền cho một thiết bị bao gồm hai hướng chính:

- Chống sét trên đường cung cấp nguồn điện của thiết bị

- Chống sét trên đường tín hiệu vào/ra của thiết bị

Chống sét trên đường nguồn thường có 3 tầng chính:

- Chống sét tầng sơ cấp, được áp dụng cho lối vào tủ điện chính hoặc nơi cần cắt sét với cường

độ cao ( >= 100 kA)

- Chống sét tầng thứ cấp, được lắp đặt phía sau tầng sơ cấp, có cấp cắt sét thấp hơn, dùng bảo vệ cho các mạch nhánh và các thiết bị nhạy cảm

- Chống xung nhiễu tần số cao bằng các bộ lọc thích hợp

Chống sét trên đường tín hiệu:

Thiết bị bảo vệ được lựa chọn phải phù hợp về đặc tính tần số, điện áp làm việc, dạng đầu nối v.v

CÁC KIỂU MẠNG ĐIỆN HẠ ÁP THƯỜNG GẶP

Các mạng điện hạ áp thường gặp nhất trong thực tế là các mạng TN-C, TN-S, TN-C-S và TT Các mạng điện này tùy theo các quy định ở địa phương, nó mô tả mối quan hệ giữa nguồn cung cấp, các bộ phận hở hoặc dẫn điện của việc lắp đặt hoặc nối đất

Mạng TN-C: Trong mạng TN-C dây trung tính và tiếp đất bảo vệ dùng chung một dây từ đầu cuối đến hệ thống

Các bộ phận dẫn điện bị hở được nối với dây của mạng tiếp đất bảo vệ (PEN – Protection Earthing Network)

Mạng TN-S: Trong mạng điện TN-S, dây trung tính và dây tiếp đất bảo vệ riêng biệt từ đầu đến cuối hệ thống Dây tiếp đất bảo vệ (PE) có thể là vỏ kim loại của cáp điện lực hoặc một dây dẫn riêng

Các bộ phận dẫn điện bị hở trong lắp đặt được nối với dây tiếp đất bảo vệ

Mạng điện TN-C-S: Trong mạng điện TN-C-S dùng một dây PEN cho các chức năng trung tính

và tiếp đất bảo vệ

Mạng điện này là mạng có trung tính được nối đất tại nhiều điểm (MEN) và dây bảo vệ được xem như dây tiếp đất trung tính phối hợp (CNE)

Dây PEN được nối đất tại một số các điểm khắp cả mạng và nói chung càng gần với bộ tiêu thụ điện càng tốt Các bộ phận dẫn điện bị hở được nối với dây CNE

Mạng điện TT: Mạng điện TT có một điểm của nguồn cung cấp điện được nối đất và các bộ phận dẫn điện bị hở trong lắp đặt được nối với các điện cực tiếp đất độc lập

Mạng điện IT:

CÁC THIẾT BỊ CHỐNG SÉT TRÊN MẠNG ĐIỆN HẠ ÁP

Các thiết bị chống sét trên mạng điện hạ áp thường sử dụng công nghệ MOV ( Metal Oxide Varistor), MOV kết hợp với các ống phóng điện có khí hoặc SAD ( Silicon Avalanche Diode) có hoặc không có lọc