Công dụng Gỗ giác lõi không phân biệt, màu hồng, hoặc giác lõi phân biệt giác màu vàng xám, lõi màu vàng nâu, vòng sinh trưởng rõ, rộng 4-8mm, tia gỗ nhỏ và hẹp, thớ mịn, ít bị mối mọt,
Trang 1KỸ THUẬT TRỒNG LIM XẸT Đặng Văn Thuyết - Viện Khoa học Lâm nghiệơ Việt Nam
Tên khác: Hoàng linh Bắc bộ, lim vang, xẹt vảy
Tên khoa học: Peltophorum pterocarpum (D.C.) Backer ex K Heyne
Họ thực vật: Vang (Caesalpiniaceae)
1 Công dụng
Gỗ giác lõi không phân biệt, màu hồng, hoặc giác lõi phân biệt giác màu vàng xám, lõi màu vàng nâu, vòng sinh trưởng rõ, rộng 4-8mm, tia gỗ nhỏ và hẹp, thớ mịn, ít bị mối mọt, cong vênh
Gỗ nhóm III, cứng trung bình, nặng trung bình, khối lượng thể tích khô 740kg/cm3, tỷ trọng 0,7 Dùng đóng đồ mộc gia dụng, trong xây dựng và giao thông vận tải
Có sẵn giống, dễ trồng, rễ cọc phát triển, dùng để trồng rừng phòng hộ, cây cảnh quan môi trường Rễ phụ có nốt sần chứa vi khuẩn cố định đạm cộng sinh
2 Đặc trưng hình thái
Cây gỗ lớn, cao 25-30m, đường kính ngang ngực tới 50-60cm Vỏ màu nâu nhạt, có nhiều đường vòng quanh thân, khi già bong vảy Thân thẳng, gốc có bạnh vè nhỏ Cành có lông màu gỉ sắt
Lá kép lông chim 2 lần, chẵn, màu xanh đậm, có 7-16 đôi cuống lá thứ cấp Mỗi cuống lá có
5-15 đôi lá chét hình thuỗn trái xoan dài 1cm, rộng 4-9mm Lá non có lông màu rỉ sắt, có lá kèm sớm rụng
Hoa tự chùm màu vàng, mọc đầu cành, hình tháp Hoa có lông màu gỉ sắt, lá bắc sớm rụng Đài
5, tràng 5, có bao phấn lắc lư Cuống hoa dài gấp 2-3 lần nụ Bầu có lông đựng 3-4 noãn Quả hình quả trám, mỏng, dài 9-13cm, rộng 2-3cm, màu nâu, có 2-4 hạt nằm chéo góc 450, vỏ hạt cứng Trong rừng tự nhiên lim xẹt ra hoa kết quả ở tuổi 10, đến tuổi 15-20 rất sai quả Hoa nở tháng
4-5, quả đậu dẹt, chín tháng 8-10 Khi quả chín, vỏ màu nâu sẫm, vỏ quả dính chặt cuống quả
3 Đặc tính sinh thái
Phân bố trong rừng thứ sinh có độ cao 700m trở xuống ở các vùng phía Bắc, miền Trung và 1000m trở xuống ở các tỉnh phía Nam, có lượng mưa 700-2500mm, nhiệt độ bình quân năm
20-25oC, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất dưới 15oC, trên đất feralit vàng đỏ phát triển trên phiến thạch, mica, gnai, đất đỏ badan, đất bồi tụ,
Cây ưa sáng, chiếm tầng trên trong rừng thứ sinh, hỗn loài với trám, dẻ, lim xanh, ngát, gội, ràng ràng, dung, tái sinh theo đám sau nương rẫy, ở lỗ trống lớn trong rừng và bìa rừng
4 Nguồn giống và tạo cây con
- Cây 7-8 tuổi bắt đầu ra hoa, kết quả nhưng chỉ lấy giống ở cây 20 tuổi trở lên Thu hái quả vào tháng 8-9, khi quả có màu nâu hoặc xám đen, phơi khô sẽ tự nứt ra, có màu cánh dán, bóng và cứng
- Cất trữ hạt trong lọ sành, chum vại 1-2 năm vẫn giữ được tỷ lệ nảy mầm 75-80% hoặc cho vào túi nilông hàn kín để trong tủ lạnh ở 5-10oC sẽ duy trì sức sống của hạt được vài năm Mỗi kg hạt có 9.500-11.000 hạt
- Ngâm hạt trong nước nóng 60-700C để nguội dần sau 8-12 giờ vớt ra cho vào túi vải ủ trong bao tải, mỗi ngày rửa chua một lần, 3-5 ngày hạt nứt nanh, đem gieo vào bầu Dùng bầu Polyêtylen kích thước 12x19cm Hỗn hợp ruột bầu gồm 70% đất mặt trộn đều với 30% phân chuồng hoai
- Mỗi bầu gieo 2-3 hạt đã xử lý và ủ nứt nanh Nếu gieo trên luống thì đất phải được cày bừa kỹ, trộn đều với phân chuồng hoai 1,5kg/m2 mặt luống Gieo 1 kg hạt trên 400m2 mặt luống, theo hàng,
cự ly 20cm x 5-10cm Sàng một lớp đất mịn lấp kín hạt, tủ một lớp rơm rạ và tưới giữ ẩm thường xuyên cho luống gieo hay bầu gieo
Khi hạt nảy mầm, dỡ bỏ lớp rạ, thay bằng giàn che 30% ánh sáng Khi cây có 2-3 lá thật nhổ cấy vào bầu, cấy xong phải tưới nước, che dâm, ngăn chặn dế cắn gốc cây con
Trong 3 tháng đầu tưới nước đủ ẩm cho cây, mỗi ngày 1 lần, lượng tưới 3-4lít/m2 Định kỳ
15-20 ngày nhổ cỏ, phá váng, tưới nước phân chuồng hoai hoặc NPK pha loãng 1% hay phân đạm nồng độ 15-20 g/lít nước
Hình 3: Cây con lim xẹt trong vườn ươm
Trang 2Tiêu chuẩn cây con: 7-12 tháng tuổi, cao 0,7-0,8m, đường kính cổ rễ 0,4-0,5cm, không cụt ngọn, bị sâu bệnh
5 Cách trồng, chăm sóc
a Điều kiện gây trồng
Trồng ở những nơi đất còn tính chất đất rừng, đất rừng nghèo, đất sau nương rẫy hoặc trảng cỏ cây bụi có cây gỗ rải rác
b Phương thức và phương pháp trồng
- Trồng theo băng, theo hàng, trồng làm giàu rừng hay theo phương thức nông lâm kết hợp Có thể trồng hỗn giao theo hàng với lát hoa, re gừng,
- Trồng cây con có bầu hoặc cây rễ trần
c Thời vụ trồng
Trồng những ngày có mưa hoặc râm mát vào tháng 4 đến tháng 8
d Mật độ trồng
Trồng toàn diện với mật độ 1100 cây/ha, cự ly 3x3m, giữa hai hàng cây có thể gieo lúa, đỗ, lạc
e Xử lý thực bì
Trong thảm rừng nghèo, chặt cây cao che bóng, dây leo và dọn sống
f Làm đất
Cuốc hố 30x30x30cm hoặc 40x40x 40cm
g Chăm sóc
Chăm sóc 3 năm đầu
- Năm thứ nhất: Chăm sóc 2 lần vào giữa và cuối mùa mưa Trồng dặm cây chết, cắt bỏ dây leo, cây chèn ép, xới đất, làm cỏ kết hợp vun quanh gốc cây rộng 0,6-0,8m
- Năm thứ hai: Chăm sóc 2 lần như năm thứ nhất, ngoài ra cần chăm sóc cả những cây tái sinh mục đích
- Năm thứ ba: Thời điểm như năm 1 và 2 Nội dung chăm sóc gồm phát dây leo, mở tán cho những cây lim xẹt và cây tái sinh mục đích bị chèn ép, xới đất quanh gốc rộng 0,6-0,8m và vun gốc cây
6 Khai thác, lợi dụng
Rừng 10 tuổi tỉa những cây xấu, để lại 500-600 cây/ha, đến 18-20 tuổi tỉa lần 2 để lại 200-300 cây/ha nuôi dưỡng lấy gỗ lớn
7 Hạn chế
Phân cành sớm nên đoạn thân dưới cành ngắn Nguồn giống chưa được chọn lọc và cải thiện
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Vụ Khoa học Công nghệ - Bộ Lâm nghiệp Kỹ thuật trồng một số loài cây rừng Nhà xuất bản Nông nghiệp Hà Nội, 1994
2 Hướng dẫn kỹ thuật trồng lim xẹt - Ban quản lý các dự án Lâm nghiệp - Dự án trồng rừng ở các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An (KfW4), 2005