Chuyển hoá Protid & acid Nucleic ppt

NỘI DUNG : Đại cương I.Tiêu hoá và hấp thu II.Chuyển hoá amino acid * Khử amin oxy hoá * Trao đổi amin GOT,GPT & liên quan * Vòng ure và ý nghĩa.. Ý NGHĨA KA-O CỦA GLU:- GLU LÀ A.A DUY

Bài giảng

chuyển hoá protid & a.n

Ts.Phan Hải Nam

NỘI DUNG :

Đại cương

I.Tiêu hoá và hấp thu

II.Chuyển hoá amino acid

* Khử amin oxy hoá

* Trao đổi amin (GOT,GPT) & liên quan

* Vòng ure và ý nghĩa.

III Chuyển hoá Hb

IV Chuyển hoá acid nucleic

I Tiêu hoá & hấp thu

Các protid TA bị 2 loại Peptidase:

+ Endopeptidase (E1): chỉ phân cắt l.k peptid/

polypeptid = mảnh peptid lớn + Exopeptidase (E 2 ): chỉ phân cắt a.a ở đầu N- tận ( carboxy peptidase & amino peptidase).

- E 1 phân cắt polypeptid dài = peptid nhỏ hơn

- E 2 phân cắt các peptid >SPC chủ yếu là a.a tự

do & các di-, tripeptid -> hấp thu/TBNM ruột non

1.1 Tiêu hoá:

+ ở dạ dày: 1phần nhờ pepsin, thuỷ phân đặc hiệu các l.k peptid của các a.a Tyr, Phe->mảnh peptid lớn và số a.a tự do

+ ở ruột non: chủ yếu, các enteropeptidase hoạt hoá

Trypsinogen (ko hđ) => trypsin (hđ); -> chymotrypsin (hđ),

Di- và tripeptid được v.c cùng Na + vào tế bào, ở đó chúng bị

phân cắt = các a.a rồi được v.c => máu.

II CHUYỂN HOÁ AMINO ACID

2.1 Thoái hoá chung của các a.a:

2.1.1 Khử amin.

- Là tách -NH 2 ra khỏi các a.a SP chung của KA-NH 3

- có 4 kiểu KA: KA thuỷ phân, KA khử (hydro), KA nội phân tử, & chủ yếu là Khử amin - oxi hoá (K A-O)

*

* Khử amin - oxi hoá: 2 g.đoạn

G.đ1: khử hydro tạo acid imin nhờ E dehydrogenase.G.đ 2: Acid imin thuỷ phân tự phát = acid -cetonic và

NH3

Glu là acid duy nhất K A-O trực tiếp -> NH 3 và α-Cetoglutarat:

NAD(P) NAD(P)H2 -Cetoglutarat + NH 3



GLDH: - có ở ty thể và bào tương của tế bào gan đ Vú

- là E dlt : GDP, ADP hoạt hoá, & GTP, ATP ức chế

- CoE: NAD (chủ yếu) & NADP.

- hoạt động mạnh, tiêu tốn ít năng lượng

Ý NGHĨA KA-O CỦA GLU:

- GLU LÀ A.A DUY NHẤT BỊ KHỬ A-O VỚI TỐC ĐỘ CAO Ở GAN VÀ CÓ VAI TRÒ TRUNG TÂM/ KHỬ AMIN CỦA CÁC A.A.

B6

VÀ 1CẶP -CETONIC ACID: TRANSAMINASE

A.ACID (1) + -CETOACID (2) -CETOACID (1) + A.A (2)

-NH 2 A.A (1) CHUYỂN GIÁN TIẾP (QUA B6) ->-CETONIC (2), (-CETOGLUTARAT); MẤT NH 2 , A.A (1) -> -CETOACID(1)

TƯƠNG ỨNG, CÒN -CETOACID(2) NHẬN NH 2 -> A.A (2)

TƯƠNG ỨNG.

SƠ ĐỒ:->

Có 2 transaminase quan trọng nhất - GOT,GPT: GOT: Glutamat Oxaloacetat Transaminase:

AST/ GOT

Asp + -cetoglutarat Glu + Oxaloacetat

GPT: Glutamat-pyruvat-transaminase.

ALT/GPT

Ala + -cetoglutarat Glu + Pyruvat

ý nghĩa: XN GOT, GPT trong lâm sàng

Mối liên quan giữa TĐ và khử amin (gián tiếp):

Phần lớn a.a đều KA-O gián tiếp qua TĐAM, vì lí do :

- Glu là a.a duy nhất khử A-O mạnh và có lợi về năng lượng vì hoạt tính của GLDH mạnh.

- Các Oxidase hoạt động yếu và KA-O các aminoacid thường sinh ra chất độc (NH 3 ).

Sơ đồ:

2.1.3 Khử carboxyl (- CO2)

(phổ biến ở người, E- decarboxylase, CoE-B6):

Nhiều amin có hoạt tính sinh học.Ví dụ:

thấm thành mạch).

Glu -> GABA + CO 2 (- Amino butyric acid)

(TKTW)

GABA/365)

- ↓↓ GABA -> co giật.

+ Serotonin:

+ Trp 5-hydroxyTrp Serotonin (5- Hydroxy

tryptamin)

- ức chế TK (có tác dụng của ête & thuốc gây mê

khác).

- Gây co thắt mạch nhỏ.

- Là chất bảo vệ phóng xạ (+gốc tự do & ảnh hưởng trên hô hấp tổ chức)

2.1.4 Số phận của Amoniac (NH 3 ):

NH3 tạo thành: chủ yếu từ khử NH2 của các a.a, một phần

của base purin, là một chất độc đối với cơ thể

1- Tạo glutamin - dạng vận chuyển của NH 3 :

NH 3 tạo thành ở t.c, kết hợp với Glu -> glutamin, cần ATP: Glutamin syntethase

Glu + NH 3 + ATP Glutamin + H 2 O + ADP + Pi Glutamin, ko độc, theo máu-> gan, thận

- ở gan: NH 3 (độc) tạo thành -> tổng hợp ure (k độc)

- ở thận: NH 3 được dùng để tạo amoni (NH 4 + )-> NT

- ở não: sự tạo thành gln là con đường chính để giải độc

2- Tæng hîp urª (Vßng urª).

- Xảy ra: chủ yếu ở gan (thận, phổi, não)

- Nguyên liệu: NH 3 , CO 2 (- CO 2 của a.a & Krebs), 3 ATP Các f.ư của vòng urê:

+ P.ư 1: Tổng hợp carbamyl.P từ CO 2 , NH 3 , ATP

+ P.ư 2: Carbamyl.P + Ornitin -> Citrulin, nhờ OCT.

+ P.ư 3: Citrulin + Asp => Arginosuccinat ( ATP , Mg ++ )

+ P.ư 4:Tạo arginin (arginosuccinat -> Arn + Fumarat) + P.ư 5: Thuỷ phân arginin tạo urê và ornitin.

SƠ ĐỒ VÒNG URÊ

Ty thể

OCT

Ý NGHĨA :

- Tạo ure là con đường chính để giải độc NH 3 / cơ thể

: Ure/ máu = 3,3 – 6,6 mmol/l ; LS: 2,5 – 7,5 mmol/l

2.2 SINH TỔNG HỢP AMINO ACID (TKGK).

2.2.1.Tổng hợp amino acid ko cần thiết.

Từ các chất trung gian của vòng Krebs: Glu, Gln

+ Glutamic acid (Glu):

*Alanin, Aspartic acid, asparagin

GPT: Glu + pyruvat Ala +  cetoglutarat GOT:Glu + oxaloacetat Asp +  cetoglutarat + Asparagin từ Asp tương tự Gln

+ Cystein: Methionin -> Serin

+ Tyrosin: từ Phe :

2.2.2.Tổng hợp amino acid cần thiết- TKGK

III CHUYỂN HOÁ PROTEID - HB

3.1 THOÁI BIẾN CỦA HB.

HC (120 ngày)/VNM (TX,Gan, Lách ): Hb-> Bilirubin 1- “O” mở vòng, loại CO: tạo Vecdoglobin

3- Khử biliverdin (+2H): -> Bilirubin (vàng)

1

2

3

+ ở hệ thống võng nội mô (tủy x ơng, gan, lách )

- Sau ~120 ngày HC chết Hb -> Bilirubin

còn globin -> amino acid).

- Biliverdin bị khử tạo bilirubin (TD,vàng, độc), E- reductase

* ý nghĩa XN bilirubin -> chẩn đoán phân biệt bệnh vàng da :

+ Chu trình ruột-gan của Bili:

(Bili + a.glucuronic0/Gan -> Bili LH -> ruột:

1 phần bị oxy hoá-> urobilinogen, stercobilinogen,

3.2 Tổng hợp hemoglobin.(CS-TKGK)

Chuyển hóa acid nucleic :

* TB purin (nucleotid):

AMP GMP

G uanin

Xanthin (enol)

Ribose Ribose

H 2 O 2 + O 2

Ý NGHĨA THOÁI BIẾN PURIN

(NUCLEOTID):

Acid uric là SPTH cuối cùng của purinnucleotid, Guanin, Adenosin

- Bình thường: Acid uric máu : 180- 420 mol/l,

NT: 3,6 mmol/24h

- Acid uric máu , đặc trưng cho bệnh Gout

Do acid uric máu , tinh thể muối urat natri- ít tan , nếu ứ đọng: ở các khớp nhỏ (ngón chân cái ) -> viêm, đau khớp.

ở thận gây sỏi thận, sỏi đường tiết niệu.

ở dưới da -> nốt phồng viêm nhiễm.

Ý NGHĨA: (CS-TK )

Thoái biến

Thoái biến Pyrimidinnucleosid tạo β-Alanin, NH 3; BAIB:

+ β-Alanin: tham gia cấu tao CoA

+ NH 3 (Uracil, Thymin), CO 2 -> Tổng hợp ure/gan.

+ BAIB (β-Aminoisobutyric acid) :

- - BAIB  bài tiết theo nước tiểu: sau khi ăn TĂ giàu đạm

- Bệnh nhân K điều trị = hoá chất / chiếu xạ >  bài tiết theo nước tiểu

=> Xác định BAIB có thể đánh giá sự đổi mới của ADN/

Thymidin nucleotid

Quê tôi

…Quê mình đẹp lắm mẹ ơi

Xôn xao cánh én chân trời lúa reo

Sông làng êm ả trong veo

Hoàng hôn mây tím lưng đèo nhấp nhô…

Có một quê hương trong đĩa rau muống luộc Tháng năm nghèo tôm cá cũng biệt tăm