Hải Đông chí lược pot

Những chuyện về các t-ớng văn t-ớng võ  Phạm Công Trứ - Ng-ời xã Liêu Xuyên huyện Đ-ờng Hào, đỗ tiến sĩ khoa Mậu Thìn đời Vĩnh Tộc Niên hiệu Thần Tông nhiều lần thăng chức rồi lên t

Hải đông chí l-ợc

Nhân vật chí (bản sao của họ Ngô) Ghi chép về nhân vật



Ng-ời n-ớc Thục có nhiều bậc vĩ nhân anh tuấn, vì n-ớc non đất Mâu

Ba xanh tốt sầm uất Ng-ời n-ớc Sở lắm bậc kỳ khôi, vì sông núi đất Ngô hội vừa giầu vừa rộng

Đất thiêng ng-ời hào kiệt, đó là lẽ tất nhiên Quận Hải d-ơng khu vực

có tiếng là thịnh v-ợng Từng dãy núi đổ ra biển tựa nh- m-ơi bầy voi gi-ơng ngà Các dòng n-ớc đổ ra sông, coi nh- ngàn con rắn phun bọt

Trèo lên núi Yên tử, trông ra sông Bạch Đằng, biết bao vẻ tân kỳ hùng

vĩ thanh nhã tuyệt vời không sao xiết kể Vì vậy biết bao bậc công khanh lớn, trung thần nghĩa nữ, từ đời Lý tới nay, không bao giờ thiếu Về những việc mắt thấy tai nghe đ-ợc, nh- các dòng họ có danh ở Liêu xá, Mộ Trạch, Phù ủng, Hàm Giang, Kênh giao, Điền trì nào là t-ớng văn, t-ớng võ, t-ớc công, t-ớc hầu, đời đời đều có Văn võ đủ để làm khuôn phép cho đất n-ớc Phong hoá và m-u cơ đủ để giành gữ cho đời Thực là cái tài từ x-a khó hiếm Còn nh- nết trong sạch của Vũ Tự, giữ gìn phong hoá của Trần Vỹ; văn ch-ơng của Hàn Thuyên, Thọ Xuân Tiết tháo của Đĩnh Chí, Thiếu Dĩnh Tiến sỹ đất Bình Lãng nhổ bọt vào mặt giặc Ng-ời gái goá Đ-ờng hào tuẫn tiết theo Đó lại là những việc rõ ràng vòi vọi tựa nh- sao sáng mây lành, thiên hạ đều thấy rõ đ-ợc Còn nh- bậc anh hùng, thục nữ đ-ợc hun đúc ra, chỉ thấy đ-ợc

có từng thời; nh- ngọn núi Cấn cắm vào nền trời, mà nhà Trần nảy sinh ra giáo phái của Tam tổ Cung Chấn ngó mặt trời mà họ Mạc ứng vào cái án bẩy đời.(Núi Yên tử ở vào vị trí ph-ơng Cấn Huyện Nghi D-ơng của họ Mạc

ở vào vị trí ph-ơng Chấn) G-ơng n-ớc sóng vàng mà chốn Th-ợng Hồng Nam Sách sản sinh ra nhiều gái quý Sáng tựa sao Hiên, thơm tày h-ơng quế,

so đọ vẻ đẹp cũng không đến hổ thẹn Than ôi! văn hiến không nêu ra, mà sự việc ngàn x-a phần nhiều bị mai một Nay đem lựa chọn sự việc ghi ở các sách, xếp thành liệt truyện, để chờ các bậc quân tử rộng khắp, bổ ích cho chỗ

sử văn còn khuyết vậy

Những chuyện về các t-ớng văn t-ớng võ



Phạm Công Trứ - Ng-ời xã Liêu Xuyên huyện Đ-ờng Hào, đỗ tiến sĩ khoa Mậu Thìn

đời Vĩnh Tộc (Niên hiệu Thần Tông) nhiều lần thăng chức rồi lên tới chức Thái th-ờng tự khanh Niên hiệu Đ-ơng hoà năm thứ 8, làm Tán lý trấn Sơn nam Thời Hằng tổ D-ơng V-ơng phong chức Tây quận công, ra giữ trấn Công Trứ lo liệu mọi việc, hết thảy đều xứng đáng với lệnh chỉ Vì vậy đ-ợc

đội ơn càng sâu Năm thứ 9, V-ơng cùng với Quỳnh Nham phụng mệnh đi

đánh Thuận hoá Công trứ cầm đại quân theo hộ vệ, bắt đ-ợc t-ớng giặc rất nhiều, tiến quân tới thẳng cửa bể Nhật lệ Khi có chiếu chỉ rút quân, liền đem toàn quân về

Hoằng tổ mở phủ Khâm định Khi hai quận công là Phù và Hoa làm loạn, kinh thành bị rung động, sai Công Trứ đi đánh, bắt đ-ợc tất cả bọn, hai

kẻ phản nghịch bị giết chết

Niên hiệu Khánh Đức thứ t- Hoằng tổ lên phủ chính Công Trứ lấy danh nghĩa là bày tôi gần gụi cũ, đ-ợc thăng lên chức Công bổ th-ợng th-, Tham tụng tể t-ớng; rất mực lễ độ tôn kính, khi ở trong triều gặp việc dám nói thẳng, không ngại va chạm Thời ấy có chuyện g-ơm của nhà quan hoá

ra đồng Nhân đó viết tờ tâu lên v-ơng, đại khái nh- sau: "Ngày nay thiên hạ

đua đòi trang sức bề ngoài, binh sĩ đói khát mà chẳng biết th-ơng, chỉ lấy vàng bạc trang sức vào đồ quân khí, chuyên việc sa sỉ, đến nỗi hoá ra sắc

đồng, ý hẳn là lòng trời răn bảo, khiến cho mau sớm sửa đổi, để làm việc thực vậy Xin nhân đó mà sửa đổi đi, cắt bỏ việc trang sức bằng bạc, để dùng

làm l-ơng quân, chỉ cần khảm lạm bằng đồng, để dùng vào quân khí Cũng

có ứng điềm lành ấy mà gắng công vào việc võ bị để bảo vệ vậy?"

Lại dâng tâu rằng "Thuật giữ sửa n-ớc là văn và võ Cái đạo đ-a tới trị

an thì th-ởng phạt cho thực đúng T-ớng võ làm việc ngăn phòng để bảo vệ quốc gia Nếu nh- có khả năng chỉ huy nghiêm chỉnh để thành công, thì tuỳ thứ bậc, công trạng để xét th-ởng Kẻ nào ngập ngừng khiếp sợ, hành quân mất kỷ luật, thì luận xét cho pháp quân Bậc văn thần nên phải nhất mực trung với vua đ-ợm ân với dân, để giúp thêm cho việc trị bình Nếu nh- có khả năng kính giữ đ-ợc đức liêm cần, xứng đáng với chức vụ , thì tuỳ công trạng thành tích mà khen th-ởng Nếu trái phép ăn của đút, nhận lời nhờ cậy, làm cho hỏng chính quyền, hại dân chúng, tội nhẹ thì phải bãi chức hoặc khiển trách, tội nặng thì phải y theo phép quân" Lúc ấy pháp chế mới sáng lập ra, tình ng-ời ch-a vững, lời nói của Công Trứ đều rất đúng với tệ xấu của thời bấy giờ, v-ơng đều nghe theo Năm Vĩnh Thọ thứ hai sai coi sóc việc quốc học Tr-ớc đó, quy chế của học đ-ờng còn quê kệch, Công Trứ ra sức sửa sang, ngày rằm và mồng một của mỗi tháng, hội hợp các học trò tới tập bài Do đó có nhiều nhân tài thành đạt Niên hiệu Cảnh trị thứ hai, gia phong chức Lại bộ Th-ợng th- Yên quận công Lấy cớ tuổi già xin nghỉ việc V-ơng cố gắng l-u lại, nh-ng ông hết sức xin nghỉ, liền gia phong cho chức Thiếu bảo lên chức Quốc lão Thái bảo Dự triều sứ tr-ớc khi về trí sĩ

Năm đầu niên hiệu D-ơng đức, lại trở lại giữ việc ở Lục bộ, tham tán việc cơ yếu V-ơng lấy lễ -u đãi bậc lão thần Năm 76 tuổi thì chết, tặng phong chức Thái tể đặt tên thuỵ là Trung Cần Công Trứ là ng-ời sâu kín, giản dị trang trọng, có nết tiết tháo Đảm đ-ơng việc n-ớc đã lâu, các chế độ phép tắc phần nhiều do ông xây dựng ra Hoàng tổ tin cậy là ng-ời đã gần gũi hầu hạ lâu ngày, cho nên sử dụng rất tin cậy Th-ờng nhân vì một buổi chầu sớm đã đến từ lâu ch-a thấy ngự tới, liền đi thẳng vào nơi nhà ngủ của Chúa gõ cửa và tâu rằng: "Chúa th-ợng một ngày có hàng muôn việc, trời đã

sáng mà ch-a ra khỏi cung Vậy thì việc thiên hạ làm thế nào" V-ơng liền

an ủi bảo ban Triều đình không ai không kính nể Song về mặt làm chính sự,

bị mắc vào bệnh khắt khe Đầu niên hiệu Trung h-ng, hộ khẩu hao hụt, việc

đi phu đi lính phiền phức nặng nề Công Trứ nắm chính quyền, không hề có lời buông chút nào Thiên hạ làm câu ca dao:

Lòng trời còn giúp Th-ợng Liêu

Hai ng-ời một khố dây nào chung nhau

Trải thờ qua ba đời Thế nghiêng thiên hạ Hoặc có ng-ời dị nghị là

kẻ xiểm nịnh, m-ợn quyền Con là Công Ph-ơng, đỗ tiến sĩ khoa Canh thân

đời Vĩnh trị Chỉ làm quan tới Công khoa cấp sự trung



Vũ Duy Chí Ng-ời Đ-ờng an Mộ trạch, tổ là Vũ Hồn, quê ở tỉnh Phúc Kiến huyện Bạch mã, thời niên hiệu Hội xứng đời Đ-ờng, thay Hàn Ước làm thứ sử Giao châu, tinh về nghề địa lý, mới tìm chọn đất ở đấy, nhân đó lấy tên là huyện

Đ-ờng an, xã Khả mộ (nửa chừng sau đổi là Mộ trạch) Về sau các đời con cháu đều làm ng-ời Việt nam Đến đời Trần có Vũ Nạp, hiểu rộng về kinh Phật, mới có ng-ời làm quan ở n-ớc ta Thời vua Minh Tôn, hai ng-ời con của ông Nạp là Nghiêm Tá và Hán Bi đều nhờ có văn học đ-ợc đỗ đạt, làm tới chức Nhập nội hành khiển Thời niên hiệu Thịnh Đức, Vĩnh thọ; họ Vũ

có nhiều ng-ời vào bậc quý hiển (quyền quý hiển đạt) đời đời khoa cử đỗ

đạt Cháu bảy đời của Cao Biền là Cao Quynh khi sang n-ớc Nam, khen và gọi làng ấp đó là Tiến sĩ sào

Tới đời Duy Chỉ, lúc đầu đ-ợc sử dụng từ chức lại Cha là Quốc Sĩ đỗ khoa h-ơng, làm ng-ời rất chất phác thật thà, có đức hạnh của ng-ời học vấn Ông th-ờng nằm mộng thấy tr-ớc nhà ở hiện ra đám mây năm sắc, tự

ôm lấy đám mây đó Thế rồi sinh đ-ợc Duy Chí có t-ớng lạ, thiên đình địa các đều cao rộng Lúc nhỏ theo cha mẹ cùng với anh là Bạt Tuỵ lên kinh đô

Đ-ờng qua An nhân, có ng-ời thầy t-ớng ph-ơng bắc trông thấy, kêu vội lên rằng: "Bà già nào mà d-ới gối lại có hai ng-ời con khanh t-ớng" Quốc Sĩ mới để ý cho là việc lạ

Duy Chế có tính rất hiếu thuận, tuổi nhỏ đã biết giữ gìn lễ phép Nhà nghèo, cha dạy học để kiếm sống Tết Đoan ngọ có ng-ời học trò biếu nửa quả d-a, mẹ nh-ờng cho ăn, Duy Chí cố ý từ chối mãi Mẹ th-ơng con cũng chẳng muốn ăn Ng-ời nhà hàng xóm không ai không kính nể

Tới khi lớn, không theo nghề văn học, chuyên tập viết chữ, nét bút rất tuyệt vời Cùng với anh là Tự Khoái, theo hầu Hoằng tổ từ khi ch-a hiển đạt Thời niên hiệu Vĩnh tộ, trúng vào đầu hàng th- toán, xung vào phủ quan, thăng chức Tự thừa, dự Thị nội tuyển Gặp ngày quốc kỵ, V-ơng tới cung miếu làm lễ, bỗng nhiên đai áo bị đứt Tả hữu đứng nhìn nhau Duy Chí quỳ xuống bên cạnh, lấy kim chỉ từ trong tay áo ra khâu lại Sau khi làm lễ xong, V-ơng hết sức khen ngợi, cho là một ng-ời làm việc chu đáo, lại có tài ứng biến, mới quyết ý dùng vào việc lớn Khi V-ơng giá đi đánh ph-ơng Nam, tải l-ơng trên biển, ch-a hề lúc nào bị thiếu l-ơng quân Sau đốc chiến ở Cao bằng để đánh tàn quân của nhà Mạc, tới đâu đ-ợc đấy Có công nên đ-ợc thăng chức Thanh hoa tham nghị, t-ớc tử Trong triều hoặc có ng-ời nói là không qua con đ-ờng thi cử V-ơng cả giận, liền thăng vọt lên lên chức tham chính, rồi lên chức Công bộ hữu thị lang, phụng ban tiến triều Niên hiệu Vĩnh thọ thứ hai thăng lên chức Tả thị lang toạ đ-ờng Niên hiệu Cảnh trị thứ bảy, gia phong Lễ bộ th-ợng th-, tham tụng tể t-ớng Trong số các quan có ng-ời nói là: ngành lại hẹp kiến văn, không nên ở vào ngôi Thái đỉnh (chức

tể t-ớng) V-ơng nghe thấy chuyện đó, liền đem sự nghiệp của Tiêu Hà, Tào Tham, Tr-ơng Tử Phòng ra trình bày, làm bài luận giải nghi, để tỏ cho quần thần rõ

Duy Chí ở trong triều, gặp việc dám nói, Tết Nguyên đán, V-ơng sai trăm quan mặc cả triều phục tới phủ đ-ờng lạy mừng Duy Chí dâng tờ khải

để can Đại ý nói: "Tr-ớc nay, Chúa th-ợng vẫn một mực tôn phù Cái lễ ngày hôm nay, không nên vội dùng áo chầu, e để cho ng-ời ta kinh hãi" Việc đó xếp lại Khi 70 tuổi xin nghỉ việc Lúc sắp về chí sĩ là chức Quốc lão thái phó, đ-ợc gia phong là Ph-ơng quận công, ban cho cờ thêu màu có đôi câu đối: Nhất địa tông thần Tiêu t-ớng quốc L-ỡng triều nguyên lão Triệu

hàn v-ơng (Trọn đời là bậc tông thần nh- Tiêu t-ớng quốc Bậc nguyên lão

của hai triều giống nh- Triệu Hàn v-ơng) Khi đã về chí sĩ, trong nhà không

có chút của để Ng-ời thân cận hỏi rằng:"Ông ở ngôi Thủ phục, sao không lo sẵn ít ruộng v-ờn để cho con cháu lập cơ nghiệp, là tại sao?" Đáp:"Ta khi

đ-ơng làm việc, muốn vun thu của cải, tin rằng cũng chẳng khó, nh-ng mà lấy cái trong trắng để lại cho con cháu, khiến cho không mất tiếng nhà, thì còn giầu hơn của cải rất nhiều lần" Chết năm 75 tuổi, tặng phong chức Thái phó, đặt thuỵ là Vĩ Độ Con là Duy Hài, đỗ tiến sĩ khoa Kỷ hợi thời Vĩnh thọ Khoa tr-ớc, văn của Hài đóng trúng cách Quan khảo cho là quyển son sai một chữ, không tra ở quyển chữ mực, rạch lỗi là mất chữ bị đánh hỏng Duy Chí muốn đem việc đó ra Hài tới tr-ớc để xin và nói: "Khoa danh tự có số

định, khoa này đã yết bảng rồi, khiến cho quan khảo bị tội, thì có ích gì cho ta." Duy Chí thôi việc đó Ng-ời ngoài nghe biết câu chuyện đó rất thán phục Sau khi đã đỗ, thăng chức lên tới Đề hình giám sát ngự sử Niên hiệu

Đức nguyên thứ hai, gia phong làm Đông các đại học sĩ, rồi thăng lên Binh

bộ Hữu thị lang Lúc t-ớng cũ của nhà Minh là Đặng Diệu, dẫn hơn trăm cỗ thuyền tới xâm phạm đất Đàm Hồng ở Sa Quảng V-ơng sai Hài đem quân thuỷ tới đánh Tới phố Vạn Ninh, tìm hết thảy gái điếm trong phố, cho xuống thuyền giặc cợt đùa Ngầm sai mỗi cô cầm một chiếc khăn tay, thấm n-ớc cho -ớt, đ-ơng đêm vắt n-ớc rỏ vào súng của giặc Bọn giặc vì mải vui không đề phòng Sáng mai các cô gái điếm lên thuyền con trở về Ngày hôm

sau quân ta dàn thuyền ra bắn Giặc đem súng bắn lại, nh-ng súng không nổ, căng buồm chạy trốn Quan quân đuổi đánh, thắng lớn Thăng cấp Lại bộ Tả thị lang Khi chết đ-ợc tặng phong Lễ bộ th-ợng th-

Ng-ời anh cả (của Duy Chí) là Tự Khoái, khi còn nhỏ đã có chí lớn,

du học ở Kinh đô Khi hai quận công Phù và Hoa có nuôi lòng phản nghịch, cầu tiếng tăm ở trong n-ớc, lòng ng-ời đều mong ngóng Duy chỉ có Hoằng

tổ rất là kín đáo Mỗi buổi chầu, Tự Khoái tới cửa phủ nhìn vụng Thấy cử chỉ của Quận Phù và Quận Hoa rất là sơ hở ngông nghênh, biết là không phải

là bậc tài giỏi Tới khi thấy Hoằng tổ thì rất kinh lạ nói rằng: "Đây là bậc thánh tài" Liền vào ở trong Mạc phủ Tới khi Quận Phù và Quận Hoa làm loạn, V-ơng sai đem quân chặn đánh ở ph-ờng Phục cổ Giặc chạy tan tác, kinh đô bình yên Về sau đại giá đi đánh ở ph-ơng Nam, coi Ngự dinh quân,

kỷ luật rất nghiêm, các quân đều run sợ oai của ông Lúc trở về đ-ợc thăng làm Nghệ an Tham nghị, rồi lên tới Công bộ Hữu thị lang Trung quận công Khi chết thăng Lễ bộ tả thị lang

Ng-ời anh thứ hai (của Duy Chí) là Bạt Tuỵ đỗ Chính tiến sĩ khoa

Giáp Tuất niên hiệu Đức Long Làm đến chức Lại khoa cấp sự trung, Nhập thị bồi tụng Khi chết đ-ợc tặng phong Tự khanh Đổng Trạch bá

Con của Bạt Tụy là Duy Đoán, đỗ tiến sĩ khoa Giáp Thìn đời Cảnh Trị Lúc bé thì rất dốt, đọc sách suốt ngày không nhớ một dòng, 17 tuổi ch-a biết chữ, đêm nằm mơ thấy thần mổ tim rứt bỏ chất bẩn đục đi Khi tỉnh dậy còn thấy đau bụng Bạt Tuỵ lại dậy cho học vỡ lòng Từ đó học rất tiến nhanh Đỗ đầu thi H-ơng, nổi tiếng văn hay trong quận Lúc đầu Chiêu tổ ch-a vào quốc phủ, Duy Đoán còn theo hầu ở nhà riêng Sau đại quân đi

đánh ph-ơng Nam, đ-ợc chầu trực ở bên tr-ớng, tất cả mọi việc lớn nhỏ V-ơng đều nhờ cậy, lúc đó gọi là Nội t-ớng Sau khi đỗ đạt thì lại càng đ-ợc tin yêu Năm lần thiên chức đến Công bộ Th-ợng th-, là ng-ời thẳng thắn khẳng khái, gặp việc dám nói Th-ờng hâm mộ con ng-ời của Cửu Linh

Dâng bài Kim Giám lục bằng văn quốc âm Đại ý nói về việc sửa lòng ngay thẳng, giữ tục thuần hoà, biết ng-ời hay xa kẻ dèm pha Rồi nói rất là thiết tha V-ơng rất khen ngợi, th-ờng đ-ợc coi là bậc bầy tôi thẳng thắn Khi trong cung có cuộc chơi chọi gà Trung quan tằm gà nòi dâng lên Duy Đoán vào triều thấy vậy, lập tức bóp gẫy họng gà, buông tay chết ngay Trung quan vào tâu cho V-ơng hay V-ơng vì vậy mà bỏ trò chọi gà

Sứ nhà Thanh tới sách phong Duy Đoán là ng-ời tiếp đón Tới Lễ bộ

đ-ơng đặt yến Sứ giả đòi r-ợu trong khi đ-ơng buổi tiệc Nhân đó ứng khẩu

đọc rằng:" No đủ cái đức tiết của ta chính là cái vị tốt Cần chi phải đòi một chén r-ợu ở giang đình" Sứ giả xấu hổ quá, liền làm xong lễ sách phong rồi

đi

Niên hiệu Vĩnh Thọ Ng-ời nhà Thanh tới trả tù binh nhà Mạc Lúc

ấy Duy Đoán là Phó đô ngự sử Quan Trấn thủ Lạng Sơn lúc ấy là Thân Công Tài Vua sai Duy Đoán tới Nam Quan tiếp nhận Ký tên ở sau tên của Công Tài Công việc ch-a xong thì trở về Ch-a bao lâu, Duy Đoán thăng lên Th-ợng th-, lại có chỉ sai cùng đi V-ơng muốn theo y nh- văn bản có tên nh- cũ Duy Đoán không chịu theo Vì chống lại lệnh chỉ, bãi quan về quê Sau khi đã về rồi có làm bài phú Phạm Nãi du ngũ hồ để nói cảnh b-ớng của mình, và Trạch thôn phong cảnh, nông gia khảo tích, các bài đó còn l-u truyền lại Lúc chết đ-ợc tặng phong là Tả thị lang Đ-ờng xuyên tử Con tên

là Khuông, đỗ tiến sĩ khoa Canh Tuất đời cảnh Trị, chỉ làm quan tới chức Lễ khoa cấp sự trung

H-ơng Đại là em áp của Duy Chí, có tài viết chữ, trúng vào hàng đầu th- toán, sung vào chức Trung th- giám khoa văn học sinh Thời Vĩnh Thọ theo giá đi đánh Ph-ơng Nam có công, thăng chức Tự Khanh, nhiều lần phong lên tới chức Công bộ Hữu thị lang H-ơng quận Công Khi chết đ-ợc tặng phong Hình bộ th-ợng th- Con là Ph-ơng Nhạc tiến triều, làm quan tới

chức Hiến sứ Cháu là Ph-ơng Đề, đỗ tiến sĩ khoa Bính Thìn đời Vĩnh Hựu, làm quan tới chức Tham chính

Cầu Hối là em út của Duy Chí Đỗ tiến sĩ khoa Kỷ Hợi đời Vĩnh thọ, cùng chung một bảng với Duy Hài Lúc Cầu Hối ch-a đỗ, cho rằng mình tuổi già rồi chẳng muốn đi thi Ng-ời vợ nằm mơ thấy có một cái lọng báu, từ trên trời rơi xuống liền ôm vào nhà Cố khuyên ông nộp giấy tờ, quả là đ-ợc

đỗ, làm quan tới chức Tham chính, vì bị lỗi ăn của đút bị bãi chức Anh em con cháu của Duy Chí, gồm 10 ng-ời đều đứng vào hàng hiển vinh sang trọng, trong đời ch-a có



  Đinh Văn Tả

Ng-ời ở xã Hàm Giang huyện Cẩm Giàng, dòng dõi của Đinh Tiên Hoàng, lúc trẻ ngang tàng phóng phiếm, có sức mạnh, giỏi c-ỡi ngựa bắn cung Đã ba lần bị có tên trong án c-ớp, tìm rõi không đ-ợc Đầu niên hiệu Thịnh Đức, Hoằng Tổ cử đại quan đi đánh ph-ơng Nam, chiêu mộ dũng sĩ bốn ph-ơng Văn Tả ra ứng mộ xin lấy công chuộc tội Tới bờ cõi giặc, đánh chín lần đ-ợc cả chín, đ-ợc rửa gội trở thành ng-ời dân Giặc đắp luỹ ở bên kia sông, đặt trạm canh gác rất nghiêm Trong luỹ có cái chiêng lớn, tiếng vang xa hàng 10 dặm V-ơng hỏi các t-ớng: Ai có tài lấy đ-ợc cái chiêng đó Văn Tả xin đi Dẫn thủ hạ 50 ng-ời Khi tới bờ sông, ông sờ ngực xem hơi thở của từng ng-ời, hễ ai sợ hãi đánh trống ngực thì cho về hết, chỉ có ba ng-ời không bị loạn nhịp Văn Tả cũng với họ lội sông sang phía Nam Đêm khuya, lẩn vào luỹ giặc, đội chiêng mà đi Đến giữa sông gõ vào chiêng một tiếng lớn Giặc ở trong luỹ sực thấy, cố đuổi nh-ng không kịp Ngày hôm sau

đem quân sang c-ớp trại Văn Tả đi đầu chống đánh với địch, xông xáo dọc ngang nh- bay, tới đâu giặc tan tác tới đó, đ-ợc thắng lớn trở về Vì có quân công đ-ợc xuất thân làm chức Quản binh Khi tàn quân nhà Mạc là Khang

Cổ giữ Cao Bằng V-ơng sai đem quân đi đánh, bắt đ-ợc bọn giặc trở về, thăng chức Đô đồng tri, rồi gia phong tới Hải D-ơng trấn thủ Khi Nguyễn Phúc Hạo vào c-ớp Nghệ An, đại giá đánh ph-ơng Nam, xung vào chức Tả hành quân tiên phong Chống nhau với giặc ở sông Đăng, đ-ơng đêm tối tiến

đánh sang, bắt đ-ợc t-ớng giặc và hải thuyền rất nhiều Dân Châu Hoan mến Tả có tài và có ơn huệ, dâng sớ xin l-u trấn ở đó V-ơng thuận cho, gia phong làm Nghệ An Đốc xuất Tả từng trải hình thế núi sông, ngầm lập đồn luỹ ở Thanh Bộc, dụ quân Nam vào sâu rồi chặn đánh, quân giặc tan rã

Tr-ớc đó, có ng-ời thuộc t-ớng trong trấn của Tả là quận công Phạm Tốt Toàn, đem châu Bố chính hàng Phúc Hạo Phúc Hạo dùng làm quân s-, m-u tính đem đại quân vào c-ớp phá Tả thăm dò biết rõ tin tức, liền kiếm ng-ời phản gián, phao tin ở trên vùng biên giới là: Mậu quận công vờ hàng, nay đem quân tới sông Đăng, đợi quân Bắc kéo tới, sẽ làm nội ứng Quả nhiên Phúc Hạo nghi ngờ, Quận Mậu cuối cùng bị hại Việc đó đến tai V-ơng V-ơng viết tỷ th- khen: "Tài l-ợc nh- Thái Công, m-u v-ợt Trần Bình" Thăng lên Đô đốc Đồng tri, tứ phong t-ớc Quận công; rồi khi đại quân đi đánh Cao Bằng, tr-ng dụng Tả về để đôn đốc chiến đấu Tàn quân Mạc lẻn vào nội địa Tả đôn đốc t-ớng sĩ đuổi bắt, bắt đ-ợc bọn giặc rất

đông, quan quân đại thắng, V-ơng sai l-u lại trấn thủ thất truyền Năm Vĩnh Thọ thứ hai; tâu xin sai quan Giám đốc sửa sang thành trì, vỗ yên dân chúng rồi trở về Năm Canh tý V-ơng giá lại đánh ph-ơng Nam Tả liền tuyển quân tiên phong, tới thẳng đất Động hải, đắp luỹ đối diện với luỹ giặc Luỹ giặc có cắm nhiều mũi nhọn Tả đứng ở trên núi đất, mở một đ-ờng ngầm dụ địch, phục quân hai bên đánh úp vào ở trên núi thì dùng tên lửa bắn xuống trại giặc, tất cả mũi nhọn và nhà tranh đều cháy hết Giặc thua chạy, chết chồng

chất lên nhau V-ơng cho Tả là ng-ời có m-u lạ, khen th-ởng -u việt, tiền và vàng đ-ợc V-ơng cho đều cấp cho tay chân cả để mọi ng-ời đều gắng sức, m-u đồ việc sau

Niên hiệu Vĩnh trị năm thứ hai Mạc Nguyên Thanh lại vào Cao Bằng V-ơng sai Tả đôn đốc các quân, kiêm lĩnh đạo binh mã các sứ Thái nguyên Lạng sơn, hợp sức lại tiễu trừ Nguyên Thanh chạy sang Long Châu, Tả bắt

đ-ợc vây cánh và ngựa vải khí giới của họ rất nhiều Để Đặng Công Toàn ở lại trấn an Tuyển chọn lính tráng, xếp đặt hào luỹ, lập miếu thờ Cao Hoàng

đế ngay trên đất đó để nêu uy danh công đức bình Ngô của Ngài Thổ tù và dân ở châu đó, thẩy đều cảm phục, từ đó về sau không phản lại nữa Thăng chức dần lên Thái tử thiếu bảo, Đông quân phủ Tả đô đốc Khi chết đ-ợc thăng Thái phó Lúc Chiêu tổ mới lên nắm chính sự, truy phong là Trung

đẳng phúc thần

Con của ông tên là Vỹ, có công trông nuôi chúa nhỏ, đ-ợc thăng chức Thái tử thiếu bảo Hiển quận công Thái phó Từ đức họ Vũ, khi còn nhỏ là con quá phòng(1-15) của Vỹ Lúc đã đ-ợc vào chầu, sinh ra Dụ Tổ và Quỳnh Anh công chúa, còn mong lại đ-ợc gặp đ-ợc V-ơng nữa Gặp khi Hi tổ tới thăm nhà Vĩ bầy yến tiệc Nhân lúc đó V-ơng hỏi Vỹ muốn điều gì? Vĩ đáp:

" Đấng v-ơng th-ợng không chê lão thần là kẻ bất tài, yêu th-ơng đến thế là

đ-ợc ơn hậu quá nhiều, còn giám mong gì hơn Nay "Tiêu tẩm"(1-16) của ng-ời thì nhiều, chỉ xin cho Vũ phi đ-ợc sinh đẻ thêm giống Rồng mà thôi, nh- vậy là th-ởng cho hạ thần rất nhiều vậy" Đức V-ơng c-ời và hứa cho ý

đó Thái phi lại đ-ợc Đức V-ơng vời đến, rồi sinh ra Nghị Tổ, do đó tình thân yêu sủng ái càng thêm đậm

Cháu của ông (Đinh Văn Tả) là Cống, Thuần, Giai đều đứng vào hàng hiển quý Cống làm đến chức Tổng binh Đồng tri t-ớc Quận công Thuần làm quan tới chức Tổng binh sứ t-ớc Hầu Giai hầu Nghị tổ có công dực đái

(2-16), đ-ợc phong là Suy trung dực vận công thần, dần dần thăng lên chức thiếu phó

Năm Canh thân đầu niên hiệu Cảnh h-ng, phía đông bắc nổi loạn, gia phong là Côn quận công, thống lĩnh Đông đạo thảo tặc Lúc đó trong số các t-ớng, chỉ có gia t-ớng con em của Giai là có tiếng nhất, lại giỏi về dùng quân, đánh đâu đ-ợc đó V-ơng rất coi trọng Giặc Nguyễn Cầu rất gian giảo, nhiều phen bị vây hãm, thế ngày càng cùng quẫn, ngầm sai ng-ời bày

tỏ với Giai, xin hoãn quân và nói: "Cầu sớm hôm sẽ chết, t-ớng quân há có thể mãi binh quyền -!" Giai cảm động, lại tự cho là các t-ớng chẳng ai địch nổi mình, nên mặc sức cho giặc c-ớp bóc, cứ đóng quân không chịu đánh, lấy tiếng h- để doạ triều đình, thổi to thế giặc, để tự trọng thân cho mình V-ơng nghi là Giai không có ý muốn đánh nhau, m-u toan chọn t-ớng để chia quyền Khi Giai đóng quân ở Hàn giang, giữ giằng co với quân của Cầu Cầu vốn là ng-ời gian giảo, biết triều đình có lòng ngờ Giai Đêm khuya lấy

10 cỗ thuyền chiến, sắm đủ sênh tiền nhạc cụ, từ trên th-ợng l-u chèo xuống, tới chỗ thuyền giặc đóng, sai ng-ời phao lên rằng: "Quận Côn tới thăm Ninh đông v-ơng, thuyền con đậu ở đây Cầu sai ng-ời đi đón Khi tới thì có rất nhiều quân kỵ đem nghi tr-ợng theo hộ vệ vào trong tr-ớng Mãi tới khi tới canh một mới ra, lại ng-ợc thuyền trở lên" Sáng hôm sau, trong trại giặc truyền nhau rằng Quận Côn đ-ơng đêm vào dinh của Đại v-ơng m-u toan làm nội ứng Đêm ấy những quan quân đóng ở tả ngạn có ng-ời trông thấy, càng tin là thực; nh-ng chính là kế phản gián của giặc Giai nghe thấy việc đó rất kinh hãi, cũng không biết lấy gì để biện bạch đ-ợc V-ơng vì việc ấy lại càng không tin Giai Sai đem quân đi đánh phía tây, mà lấy Quận việp Hoàng Ngũ Phúc thay thế Từ đó sự tin yêu ngày một sa sút Gặp khi Hoàng tử Duy Mật chạy vào Thanh Hoa gây loạn, ăn trộm ấn vàng ấn bị mẻ một góc Em của Duy Mật là công chúa Ngọc Trinh, có đi lại quen biết với

mẹ Giai, th-ờng hay tới nhà để chiêu dụ Giai theo Mật Lúc đầu Giai không

tin Công chúa ngầm báo cho Mật dùng cái ấn mẻ góc để làm tin Giai còn ngập ngừng ch-a rứt khoát Có kẻ mật báo với V-ơng V-ơng không nỡ giết ngay, lại đem quân của Giai đi đánh phía Bắc, gia phong làm Th-ợng t-ớng quân, để dò xem ý tứ Giai đụng chạm với quân của Cầu ở Nh- Thiết (thuộc huyện Yên Dũng) đánh nhau bị thua to, và bị chết một ng-ời con Nỗi ngờ của V-ơng mới bớt giảm, liền cách chức làm dân Giai lo buồn rồi chết Mẹ của Giai nhiều lần tâu bày cầu xin phục chức V-ơng th-ơng xót có công cũ

và thuận cho Nay trong họ đó đời đời giữ việc quân, là một dòng họ lớn ở

đánh giặc, lập đ-ợc nhiều công Chiêu Tông phong làm Tuyên quang đô tổng binh sứ, Khánh d-ơng hầu Vỗ về quân sĩ, uy thế ân huệ rất lớn, quân bản bộ

có tới vài vạn ng-ời, ở thành Nghị lang, ghềnh Liên hoa, giữ mặt th-ợng du; nắm đoàn quân mạnh, che giữ một ph-ơng, triều đình rất tin cậy Mạc Đăng Dong giết Chiêu Tông và Cung Hoàng Văn Uyên căm giận, có chí giết giặc báo thù Dành chứa l-ơng thực, rèn luyện quân mã, tự cai quản lấy khu vực của mình, không chịu theo nhà Mạc Trang Tông lên ngôi ở Mã giang Văn Uyên sai sứ dâng biểu xin gắng hết lòng thành, thờ vâng niên hiệu Nguyên hoà Chiếu phong chức Thái bảo Trang Tông sai Trịnh Duy Liêu sang nhà

Minh cầu phong Triều đình nhà Minh còn bàn bạc ch-a quyết Sai quân trấn L-ỡng Quảng xét xem thực sự Liền hịch cho Quang Tổ là ng-ời chỉ huy đất Lâm an đ-a văn th- báo tin Văn Uyên lấy th- bày tỏ rằng: "Năm Gia Tĩnh thứ 16 Ngày 18 tháng 2 Vâng đọc hai đạo công văn do Triệu Đại quan là uỷ quan của Thiên triều đ-a xuống, tra xét về việc n-ớc An nam Vạch bảo rõ cho hạ chức biết cái lẽ hoạ phúc, hết sức thành thật dạy bảo Hạ chức xiết bao vui mừng, hân hạnh vô cùng! Mảng t-ởng Đức bệ hạ gia gia Hoàng đế của Thiên triều, ở ngôi cao Cửu ngũ, lấy đạo chính truyền tới muôn bang, thể theo lòng trời đất, giữ ngay thẳng đạo c-ơng th-ờng, rắp mong khuyên thiện răn ác, cho nên sai khiến quan lớn Triệu có cuộc đi đó Tuy là một chức quê lậu, há dám chẳng bày tỏ hết lòng để đáp lời chăng Song chúng tôi là kẻ khoáng phu(1-19) N-ớc chúng tôi vì bị tên Dong lấn đoạt hiệu ngôi, gây thành loạn lạc, mới bỏ mất việc lễ đối với đại quốc Tên Đăng Dong kia, là con nhà vùng biển, là lũ thả l-ới dăng chài, cha ông hắn đều lấy nghề bắt cá

để sống Quốc v-ơng tôi tr-ớc đây là Lê Chu mới thu dùng Không may Quốc v-ơng qua đời Các đầu mục n-ớc tôi, cùng suy tôn lập con cháu họ Lê tên là ỷ lên làm chúa, lấy niên hiệu là Quang Thiệu, để nắm giữ việc n-ớc, sửa lại lễ cống nh- x-a Ngờ đâu tên Đăng Dong ngầm m-u làm phản, lập riêng đảng phái, đuổi Quang Thiệu lẩn chạy ở ngoài, rồi phục thuốc độc để giết Nền quốc thống liền bị tuyệt Hắn lại giả đặt em Quang Thiệu là Lê Xuân lên làm chúa, để làm yên lòng ng-ời Song quyền bính khống chế ở trong tay hắn, chính lệnh ban ra từ miệng hắn Lập vua mới đ-ợc năm năm, rồi lại giết đi, và cả đến mẹ vua, cũng đều phơi thây ngoài quán, rồi c-ớp ngôi, lấy hiệu là Minh Đức ở ngôi đ-ợc ba năm, anh em tranh nhau, hắn lại giết em là Mạc Quyết, mà truyền cho con là Mạc Đăng Doanh, lấy hiệu là

Đại Chính Gồm 8 năm trời, sau tự rút về Cổ trai, Hải D-ơng Đăng Doanh thì ở thành Long biên Biết rõ cha con kẻ nghịch thần, c-ớp n-ớc lấp ngôi,

hại chúa tàn dân, tình tiết nh- vậy, cho nên những kẻ sĩ trung nghĩa của n-ớc tôi, thì có những ng-ời dòng dõi đầu mục, nh- Trịnh Duy Tuấn, cùng tôn thờ con Quang Thiệu là Lê Xanh, để nắm chính sự trong n-ớc, đóng giữ ở lộ Thanh hoá Trịnh Quả, Trịnh Cánh giữ ở đất Thái nguyên, Nguyễn Kim đóng giữ ở Nghệ an, Nguyễn Nhân Liêm đóng giữ ở Quảng nam, những ng-ời đó

đều vẫn nhớ chúa cũ, quyết chí báo thù; họ đều cầm nắm binh chúng cắt giữ

đất đai, mong để toan lo nạn n-ớc, mong diệt kẻ thù tàn ác, khỏi trái đạo th-ờng thiên lý Cho nên trong 21 năm, n-ớc An nam bị thiếu lễ chức phiên thần là vì nh- vậy Còn nh- Lê Huệ và Lê Khoáng đó là do tên nghịch thần Mạc Đăng Dong sợ tội lỗi, trá mạo tên giả, hòng đạt kế gian Thực ra con cháu họ Lê không có hai tên ấy Còn nh- mọi việc tr-ớc sau, núi sông đ-ờng xá, hết thảy đều ghi trong bản đồ của Thiên triều, nên hạ chức không nói đầy

đủ thì đại quân đã biết rồi

Mảng thấy! Các đạo Lạng sơn, Thạch long còn có chút ít đất bằng, ngoài ra các đạo khác đều là đất ghồ ghề Nay tổ tiên của hạ chức mang đội

ơn n-ớc, anh em nối theo gia ấm, nghĩ không thể đội trời chung với kẻ thù n-ớc, thề không sống với kẻ nghịch tặc Cho nên đầu thần không hề cúi thấp

để quên lòng báo ân chúa Vì vậy anh em chúng tôi vâng v-ơng mệnh của vua n-ớc tôi, ra trấn lĩnh lộ Tuyên quang Những mong đức nghĩa của thiên triều Kính duy; Hoàng đế gia gia bệ hạ! Đức rộng hanh thông mở nỗi khó khăn; l-ợng cả bao la cứu vớt đắm đuối Dùng nghĩa cử của vua Chu đánh kẻ

có tội cứu dân lành, nghiêm khắc tru diệt kẻ bầy tôi giết vua c-ớp ngôi Uốn nắn lại những sai trái về danh phận cứu sinh linh khỏi cơn độc hại, khiến cho uy; Mà n-ớc lớn thì sợ, n-ớc nhỏ thì mến cả chốn man di cũng đ-ợm ơn thánh giáo Vì vậy kính cẩn trình bày cặn kẽ, cúi mong soi xét!"

Uỷ quan mang đầy đủ sự tình khám xét tâu lên Vua Thần tông nhà Minh hạ chiếu đánh Đăng Dong Sai Cừu Loan và quan trấn thủ Vân Nam chia đ-ờng cùng tiến Chia quân làm hai đạo -ớc hẹn Văn Uyên làm t-ớng