BTL triết học mác lênin

Triết học Mác – LêninĐẠI HỌC QUỐC GIA ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP HỒ CHÍ MINH BÀI TẬP LỚN MÔN TRIẾT HỌC MÁC – LÊNINĐỀ TÀI: QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP. VẬN DỤNG QUY LUẬT TRONG HOẠT ĐỘNG KINH TẾ VIỆT NAM HIỆN NAY

ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP HỒ CHÍ MINH

Thành phố Hồ Chí Minh – 2020

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

PHẦN NỘI DUNG 3

CHƯƠNG 1 QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP 3

1.1 Những khái niệm cơ bản 3

1.2 Tính chất của mâu thuẫn 5

1.3 Nội dung của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập 7

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận 10

CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO VIỆC PHÂN TÍCH NHỮNG MÂU THUẪN TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM HIỆN NAY 12

2.1 Những mâu thuẫn trong phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay 12

2.2 Những thành tựu trong việc vận dụng quy luật mâu thuẫn để phát triển kinh tế đất nước hiện nay 14

2.3 Hạn chế và nguyên nhân 17

2.4 Giải pháp 20

KẾT LUẬN 23

TÀI LIỆU THAM KHẢO 24

PHẦN MỞ ĐẦU

Mâu thuẫn là cái tất yếu vốn có tồn tại trong mỗi sự vật, hiện tượng và cảtrong mọi lĩnh vực đời sống Mâu thuẫn có từ khi sự vật, hiện tượng xuất hiện là độnglực cho sự phát triển, là nguồn gốc của sự vận động bên trong của sự vật, hiện tượng

Sự chuyển hóa và thống nhất giữa các mặt đối lập mà sự vật, hiện tượng ngày càngvận động và phát triển hoàn thiện hơn Theo V.I Lênin viết: “ Có thể định nghĩa vắntắt phép biện chứng là học thuyết về sự thống nhất của các mặt đối lặp Như thế, lànắm được hạt nhân của phép biện chứng nhưng điều đó đòi hỏi phải có những giảithích và một sự phát triển thêm”1 Như vậy, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa cácmặt đối lập – một trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, được xem làhạt nhân của phép biện chứng và nó vạch ra nguyên nhân, động lực cho sự phát triển.Bởi vậy quy luật mâu thuẫn (quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập)đóng một vai trò vô cùng quan trọng tác động tới mọi lĩnh vực đời sống xã hội nóichung và trong phát triển kinh tế nói riêng

Đặc biệt, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ởViệt Nam mặc dù đạt được những thành tựu nhất định nhưng bên cạnh đó thì nước tacũng không tránh khỏi những khó khăn, thách thức Sở dĩ như vậy là trong thời kỳ quá

độ lên XHCN đã tồn tại những mâu thuẫn cơ bản, trước hết đó là mâu thuẫn về lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất…

Những mâu thuẫn này đang hiện diện và tác động mạnh mẽ tới quá trình pháttriển kinh tế đất nước Do vậy việc nhận thức rõ và vận dụng quy luật mâu thuẫn đểgiải quyết những vấn đề đặt ra có ý nghĩa vô cùng quan trọng để thúc đẩy sự phát triểnnền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay Đồngthời, từ những vấn đề được giải quyết ta có thể đưa ra những giải pháp, bài học kinhnghiệm trong sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này và bằng những kiến thức thu

được từ môn Triết học Mác – Lênin mà nhóm quyết định chọn đề tài : “Quy luật

thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập Vận dụng quy luật này trong hoạt động

1 V.I Lênin (1981) Bút ký triết học, Toàn tập, t 29, Sđd tr.240

giải quyết các mâu thuẫn trong phát triển kinh tế hiện nay” Qua đó, mong muốn giúp

mọi người có cái nhìn mới về tầm quan trọng của việc vận dụng những quy luật Triếthọc vào thực tiễn và về con đường mà đất nước ta đang hướng tới, tìm được nhiệm vụtrọng tâm và hướng giải quyết, góp phần vào con đường phát triển đất nước ngày cànghoàn thiện hơn

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1 QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP

1.1 Những khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm về mặt đối lập và mâu thuẫn biện chứng

Mặt đối lập là những mặt có những đặc điểm, những thuộc tính, những tính quyđịnh có khuynh hướng biến đổi trái ngược nhau, cùng tồn tại một cách khách quantrong tự nhiên, tư duy và xã hội

Ví dụ 1: Trong lớp học, có các mặt đối lập là hoạt động đoàn kết và hoạt động

cạnh trạnh (hoạt động đoàn kết: các thành viên trong lớp cùng nhau tham gia các hoạtđộng chung của lớp, gắn kết với nhau giúp thành tích của lớp ngày càng đi lên; hoạtđộng cạnh tranh: các thành viên trong lớp phấn đấu học tập để trở thành thành viêngiỏi nhất)

Ví dụ 2: Trong sinh vật, có các mặt đối lập là đồng hóa và dị hóa (đồng hóa: là

quá trình tổng hợp các chất đơn giản thành những chất phức tạp và tiêu hao nănglượng diễn ra trong cơ thể sinh vật; dị hóa: là quá trình chuyển hóa và phân hủy cácphân tử thành các đơn vị nhỏ hơn để giải phóng năng lượng)

Ví dụ 3: Trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường, các mặt đối lập là nền kinh

tế thị trường và quá trình xây dựng con người (nền kinh tế thị trường: là một loại hìnhkinh tế mà trong đó các mối quan hệ giữa con người với con người đều thông qua thịtrường, tức là thông qua việc mua bán, trao đổi hàng hóa tiền tệ trên thị trường; xâydựng con người: là phát huy những thế mạnh về trí tuệ, đạo đức, hạn chế những mặtxấu, mặt tiêu cực)

Mâu thuẫn là khái niệm dùng để chỉ ra sự liên hệ, tác động theo cách vừa thốngnhất, vừa đấu tranh; vừa đòi hỏi, vừa loại trừ, vừa chuyển hóa lẫn nhau giữa các mặtđối lập Trong mỗi mâu thuẫn, các mặt đối lập vừa thống nhất với nhau, vừa đấu tranhvới nhau tạo nên trạng thái ổn định tương đối của sự vật hiện tượng

1.1.2 Phân loại mâu thuẫn

Trong những điều kiện cụ thể khác nhau, mâu thuẫn thể hiện ra dưới nhiều hìnhthức đa dạng và phong phú khác nhau:

- Căn cứ vào sự tồn tại và phát triển của toàn bộ sự vật, hiện tượng, có mâu thuẫn

cơ bản và mâu thuẫn không cơ bản

- Căn cứ vào vai trò của mâu thuẫn đối với sự tồn tại và phát triển của sự vật,hiện tượng trong mỗi giai đoạn nhất định, có thể phân chia thành mâu thuẫn chủyếu và mâu thuẫn thứ yếu

- Căn cứ vào quan hệ giữa các mặt đối lập với một sự vật, hiện tượng, có mâuthuẫn bên trong và mâu thuẫn bên ngoài

- Căn cứ vào tính chất của lợi ích cơ bản là đối lập nhau trong mối quan hệ giữacác giai cấp ở một giai đoạn lịch sử nhất định, trong xã hội có mâu thuẫn đốikháng và mâu thuẫn không đối kháng

1.1.3 Sự thống nhất giữa các mặt đối lập

Thống nhất giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự liên hệ giữa chúng

và được thể hiện ở:

- Thứ nhất, các mặt đối lập cần đến nhau, nương tựa vào nhau, làm tiền đề cho

nhau tồn tại, không có mặt này thì không có mặt kia

- Thứ hai, các mặt đối lập tác động ngang nhau, cân bằng nhau thể hiện sự đấu

tranh giữa cái mới đang hình thành với cái cũ chưa mất hẳn

- Thứ ba, giữa các mặt đối lập có sự tương đồng, đồng nhất do trong các mặt đối

lập còn tồn tại những yếu tố giống nhau

=> Sự thống nhất giữa các mặt đối lập là sự nương tựa lẫn nhau, tồn tại không tách

rời nhau giữa các mặt đối lập, sự tồn tại của mặt này phải lấy sự tồn tại của mặt kialàm tiền đề

Trong ví dụ 1 , thì tính thống nhất thể hiện ở chỗ hoạt động đoàn kết và hoạt động

cạnh tranh đều cùng tồn tại song song với nhau trong một tập thể đó là lớp học, và cảhai hoạt động đó đều giúp cho lớp học ngày càng tiến bộ và đạt thành tích tốt hơn

Trong ví dụ 2, cả 2 quá trình đồng hóa và dị hóa đều cùng xảy ra trong một cơ

thể sống Đồng hóa giúp xây dựng và hình thành các tế bào mới, các mô mới Còn dịhóa giúp cung cấp năng lượng để duy trì sự phát triển của các tế bào, mô đó

Trong ví dụ 3, thì tính thống nhất thể hiện ở chỗ cả nền kinh tế thị trường và quá

trình xây dựng con người đều là những thành phần của một xã hội loài người, làm nềntảng cho nhau phát triển Nền kinh tế thị trường là môi trường thuận lợi để con ngườihọc tập rèn luyện, khơi dậy nhiều tiềm năng sáng tạo của con người, và con người lànhân tố quyết định sự đi lên hay đi xuống của nền kinh tế thị trường

1.1.4 Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập

Sự đấu tranh giữa các mặt đối lập là khái niệm dùng để chỉ sự tác động qua lạitheo hướng bài trừ, phủ định lẫn nhau giữa chúng và sự tác động đó cũng không táchrời sự khác nhau, thống nhất, đồng nhất giữa chúng trong một mâu thuẫn

Trong ví dụ 1 , trong khi hoạt động đoàn kết thường giúp gắn kết các cá thể của

tập thể lại với nhau thì hoạt động cạnh tranh thường gây nên tình trạng chia cắt, rạnnứt giữa các cá thể của tập thể Cả 2 hoạt động đối nghịch này luôn tồn tại trong cùngmột tập thể và không ngừng đấu tranh với nhau Nhờ có sự đấu tranh đó mà một tậpthể là lớp học sẽ có 2 xu hướng một là đi lên (phát triển) hoặc đi xuống, điều đó chứngminh sự tồn tại và luôn vận động của tổ chức đó

Trong ví dụ 2, cả 2 quá trình đối lập này phải cùng hoạt động, mặc dù chúng trái

ngược nhau nhưng chúng không thể tách rời nhau được vì đồng hóa giúp hình thành,tăng trưởng và tăng khối lượng cơ bắp, còn dị hóa thì lại phân hủy các chất khác đểcung cấp năng lượng và dưỡng chất cho cơ bắp phát triển

Trong ví dụ 3, trong quá trình xây dựng nền kinh tế thị trường thì việc phát triển

nền kinh tế có thể làm cho con người ta năng động hơn, tốt đẹp hơn hoặc ngược lại,làm tha hoá bản chất con người biến con người trở thành nô lệ sùng bái đồng tiền hoặcđạo đức giả chỉ biết tôn trọng sức mạnh và lợi ích cá nhân, sẵn sàng chà đạp lê nhânphẩm, đạo đức, luân lý…

1.2 Tính chất của mâu thuẫn

- Tính khách quan

Mâu thuẫn có tính khách quan nghĩa là mâu thuẫn là cái vốn có trong sự vật, hiệntượng, trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy con người Mỗi sự vật hiện tượng đều là mộtthể thống nhất giữa các mặt, các thuộc tính, các khuynh hướng đối lập nhau, nhữngmặt đối lập nhau nhưng lại ràng buộc nhau nên nó tạo thành mâu thuẫn

Mâu thuẫn hình thành phát triển là do cấu trúc tự thân bên trong của sự vật quyđịnh không phụ thuộc vào bất kỳ một lực lượng siêu tự nhiên nào và không phụ thuộcvào ý chí chủ quan của con người Do đó, mâu thuẫn tồn tại độc lập khách quan bênngoài ý thức, vận động và phát triển theo những quy luật của chính nó

- Tính phổ biến

Mâu thuẫn là hiện tượng phổ biến có nghĩa là mâu thuẫn tồn tại trong tất cả cáclĩnh vực tự nhiên, xã hội và tư duy Mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh và tự giải quyết.Mâu thuẫn tồn tại từ khi sự vật xuất hiện cho đến khi kết thúc, một sinh vật trong mỗilúc vừa là nó nhưng vừa là cái khác, khi mâu thuẫn chấm dứt thì sự sống không còn

nữa và cái chết xảy đến Mâu thuẫn tồn tại ở mọi không gian, thời gian, mọi giai đoạn

vận động và phát triển của chúng Mâu thuẫn này mất đi thì mâu thuẫn khác lại hìnhthành

- Tính đa dạng, phong phú

Trong thế giới vật chất có vô vàn các dạng khác nhau chúng có một không gian,thời gian khác nhau, mối liện hệ khác nhau nên trong các sự vật, hiện tượng khác nhauthì tồn tại những mâu thuẫn khác nhau, không có một dạng mâu thuẫn nào trùng khítlên dạng mâu thuẫn nào Mỗi sự vật, hiện tượng, quá trình đều có thể bao hàm nhiềuloại mâu thuẫn khác nhau, biểu hiện khác nhau trong những điều kiện lịch sử cụ thểkhác nhau

Mỗi mâu thuẫn có vị trí, vai trò và đặc điểm khác nhau đối với sự tồn tại, vậnđộng và phát triển của sự vật, hiện tượng Đó là mâu thuẫn bên trong và bên ngoài, cơbản và không cơ bản, chủ yếu và thứ yếu…Trong các lĩnh vực khác nhau cũng tồn tạinhững mâu thuẫn với những tính chất khác nhau; bản thân mỗi sự vật, hiện tượng cũngchứa đựng nhiều mâu thuẫn khác nhau, trong mỗi giai đoạn, mỗi quá trình cũng có

nhiều mâu thuẫn khác nhau Từ đó tạo nên tính phong phú trong sự biểu hiện của mâuthuẫn.

1.3 Nội dung của quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập

Mâu thuẫn là một chỉnh thể, trong đó hai mặt đối lập vừa thống nhất vừa đấutranh với nhau Vì vậy, quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập (hay quyluật mâu thuẫn) nói lên sự tác động qua lại giữa các mặt đối lập và vai trò của nhữngtác động này đối với sự vận động và phát triển của sự vật hiện tượng

Các mặt đối lập với tư cách là những nhân tố, những bộ phận, những thuộc tính,

có khuynh hướng không chỉ đấu tranh với nhau mà còn chuyển hóa lẫn nhau Như vậy,quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập bao gồm những nội dung sau:

a Các mặt đối lập của mâu thuẫn vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau.

Xét trong mâu thuẫn, sự thống nhất của các mặt đối lập là điều kiện không thểthiếu cho sự tồn tại của bất kỳ sự vật hiện tượng nào Sự thống nhất này do những đặcđiểm riêng có của bản thân sự vật hiện tượng tạo nên Nếu thiếu một trong hai mặt đốilập chính tạo thành sự vật thì nhất định không có sự tồn tại của sự vật Bởi vậy sựthống nhất của các mặt đối lập là điều kiện không thể thiếu được cho sự tồn tại của bất

kỳ sự vật, hiện tượng nào và ngược lại

Ví dụ: Trong sinh vật hai mặt đối lập đồng hoá và dị hoá thống nhất với nhau,

nếu chỉ là có một quá trình thì sinh vật sẽ chết Trong xã hội tư bản, giai cấp tư sản vàgiai cấp vô sản là hai mặt đối lập thống nhất với nhau, nếu không có giai cấp vô sảnvới tư cách là giai cấp bán sức lao động cho giai cấp tư sản, thì cũng không có giai cấp

tư sản tồn tại với tư cách là một giai cấp mua sức lao động của giai cấp vô sản để bóclột giá trị thặng dư…

Tuy nhiên, khái niệm “thống nhất” này chỉ mang tính tương đối, nghĩa là nó chỉtồn tại trong một thời gian nhất định, đó chính là trạng thái đứng im, ổn định tương đốicủa sự vật, tính tương đối của sự thống nhất của các mặt đối lập làm cho thế giới vậtchất phân hoá thành các bộ phận các sự vật đa dạng phức tạp, gián đoạn Thống nhấtcủa cái đối lập trong thống nhất đã bao hàm và chứa đựng sự đối lập

Sự thống nhất của các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách rời sự đấutranh giữa chúng, sự đấu tranh đó chính là sự bài trừ lẫn nhau giữa các mặt đối lậptrong thế giới khách quan thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau

Sự đấu tranh của các mặt đối lập quy định một cách tất yếu sự thay đổi của cácmặt đang tác động và làm cho mâu thuẫn phát triển Sự đấu tranh của các mặt đối lập

là tuyệt đối, nghĩa là đấu tranh phá vỡ sự ổn định tương đối của sự vật hiện tượng dẫnđến sự chuyển hóa về chất của chúng Nó diễn ra liên tục trong suốt quá trình tồn tạicủa sự vật kể cả trong trạng thái sự vật ổn định cũng như khi chuyển hoá nhảy vọt vềchất Sự đấu tranh của các mặt đối lập tạo lên tính chất tự thân, liên tục của sự vậnđộng phát triển của sự vật Cũng vì vậy muốn thay đổi sự vật thì phải tăng cường sựđấu tranh

Sự đấu tranh của các mặt đối lập là một quá trình phức tạp diễn ra từ thấp đếncao, gồm nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn lại có những đặc điểm riêng

+ Giai đoạn đầu: Thông thường khi nó mới xuất hiện, mâu thuẫn chỉ là sự khác

nhau cơ bản nhưng theo khuynh hướng trái ngược nhau song không phải sựkhác nhau nào cũng là mâu thuẫn mà chỉ những sự khác nhau nào cùng tồn tạitrong cùng một sự vật có liên hệ hữu cơ với nhau, phát triển ngược chiều nhau,tạo thành động lực bên trong của sự phát triển thì hai mặt đối lập đó mới hìnhthành bước đầu của một mâu thuẫn, trong giai đoạn này sự đấu tranh chưa rõ vàchưa gay gắt

+ Giai đoạn sau: Trong quá trình phát triển của mâu thuẫn, sự khác nhau biến

thành đối lập, khi đó hai mặt đối lập càng rõ, càng sâu sắc thì sự đấu tranh giữachúng ngày càng gay gắt và quyết liệt, nếu có điều kiện chín muồi thì hai mặtchuyển hoá lẫn nhau và mâu thuẫn được giải quyết, sự vật cũ mất đi, sự vật mớihình thành Sau khi mâu thuẫn được giải quyết sự thống nhất của hai mặt đốilập cũ được thay thế bởi sự thống nhất của hai mặt đối lập mới, hai mặt đối lậpmới lại đấu tranh chuyển hoá tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn được giải quyết,

sự vật mới xuất hiện Cứ như thế đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự vậtbiến đổi không ngừng từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp

Cũng chính vì vậy mà đấu tranh giữa các mặt đối lập có nhiều hình thức phụthuộc vào bản chất của mâu thuẫn, trình độ phát triển của mâu thuẫn và vào hoàn cảnhlịch sử cụ thể khi giải quyết mâu thuẫn Ví dụ: đấu tranh giữa các mặt đối lập khi tạothành các chất vô cơ khác với đấu tranh giữa các mặt đối lập trong cơ thể sống của conngười, hay đấu tranh trong tự nhiên hoàn toàn khác với đấu tranh trong các lĩnh vựckhoa học xã hội, v.v… Tuy nhiên, tính chất cơ bản của mọi cuộc đấu tranh là xóa bỏcái cũ, cái không phù hợp để tạo thành cái mới, cái phù hợp với thực tiễn hơn Chính

vì vậy Lênin khẳng định: “Sự phát triển là một cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập”.2Mâu thuẫn xuất hiện (Xuất hiện 2mđl)

=>> Mâu thuẫn phát triển (Xung đột 2mđl)

=>> Mâu thuẫn giải quyết (Chuyển hóa 2mđl)

=>> Kết quả: SV mới ra đời  mâu thuẫn mới

Ví dụ: Trong thời kỳ phong kiến của thế giới nói chung và của Việt Nam chúng

ta nói riêng, đã xuất hiện một mâu thuẫn rất cơ bản nhưng rất lớn mạnh và dữ dội, đóchính là mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ Sở dĩ xuất hiện mâu thuẫn này là do ởthời phong kiến, một số quan lại và nông dân giàu có chiếm nhiều ruộng đất, lại cóquyền lực trở thành giai cấp địa chủ áp bức, bóc lột giai cấp nông dân lĩnh canh hay táđiền – người mà bị mất ruộng trở nên nghèo túng, phải nhận lại của địa chủ để cày cấy.Nông dân phải chịu nhiều thứ thuế và các khoản phụ thu khác, dần dần sự áp bức cànglớn mạnh và nặng nề hơn =>> mâu thuẫn phát triển

b Sự đấu tranh và chuyển hoá của các mặt đối lập là nguồn gốc, động lực của sự phát triển.

Các mặt đối lập không chỉ thống nhất và đấu tranh với nhau mà chúng cònchuyển hóa lẫn nhau Đó là quá trình thẩm thấu những nhân tố, những thuộc tính củanhau Chuyển hóa của các mặt đối lập chính là lúc mâu thuẫn được giải quyết sự vật

cũ bị mất đi, sự vật mới xuất hiện Đó là quá trình diễn biến rất phức tạp với nhiềuhình thức phong phú khác nhau, sự vật và hiện tượng trong thế giới là muôn hình

2 V.I Lênin (1981) Bút ký triết học, Toàn tập, t 29, Sđd tr.379

muôn vẻ nên sự chuyển hóa của hai mặt đối lập cũng cũng vô vàn sắc thái khác nhau.Các mặt đối lập có thể chuyển hoá lẫn nhau với ba hình thức.

- Thứ nhất, các mặt đối lập chuyển hoá lẫn nhau mặt đối lập này thành mặt đối

lập kia và ngược lại nhưng ở trình độ cao hơn về phương diện vật chất của sựvật

Ví dụ: Mâu thuẫn giữa vô sản và tư sản biểu hiện thành cuộc cách mạng vô sản

lật độ giai cấp tư sản hay lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phongkiến đấu tranh chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới ở trình độ caohơn

- Thứ hai, cả hai mặt đối lập đều mất đi và chuyển hoá thành mặt đối lập mới.

Đây là một hình thức chuyển hóa hết sức phổ biến trong thực tiễn

Ví dụ: Giải quyết mâu thuẫn giữa nông dân và địa chủ (chế độ phong kiến) xã hội

lại xuất hiện mâu thuẫn mới là mâu thuẫn giữa tư sản và vô sản (Chế độ TBCN) Haynền kinh tế Việt Nam chuyển hoá từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung, quan liêu, baocấp sang nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước theo định hướng xã hội chủnghĩa

Từ đó ta thấy trong thế giới thực, bất kỳ sự vật, hiện tượng nào cũng chứa đựngtrong nó những mâu thuẫn khác nhau Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan, phổ biếncủa thế giới Mâu thuẫn được giải quyết, sự vật cũ mất đi, sự vật mới hình thành Sựvật mới lại nảy sinh các mặt đối lập và mâu thuẫn mới Các mặt đối lập này lại đấutranh chuyển hoá và phủ định lẫn nhau để tạo thành sự vật mới hơn Cứ như vậy các sựvật, hiện tượng trong thế giới khách quan thường xuyên biến đổi và phát triển khôngngừng Vì vậy mâu thuẫn là nguồn gốc và động lực phát triển của mọi quá trình pháttriển

1.4 Ý nghĩa phương pháp luận

Quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập thể hiện bản chất và là hạtnhân của phép biện chứng duy vật, bởi nó đề cập tới vấn đề cơ bản và quan trọng nhấtcủa phép biện chứng duy vật – vấn đề về nguồn gốc, nguyên nhân, động lực phát triển,phân tích quá trình đấu tranh giải quyết mâu thuẫn bên trong sự vật hiện tượng Do đó

việc nghiên cứu quy luật mâu thuẫn có ý nghĩa phương pháp luận vô cùng quan trọngđối với nhận thức và hoạt động thực tiễn.

- Thứ nhất, thừa nhận tính khách quan của mâu thuẫn trong sự vật, hiện tượng; từ

đó giải quyết mâu thuẫn phải tuân theo quy luật, điều kiện khách quan

- Thứ hai, phân tích mâu thuẫn cần bắt đầu từ việc xem xét quá trình phát sinh,

phát triển của từng loại mâu thuẫn; xem xét vai trò, vị trí và mối quan hệ giữacác mâu thuẫn và điều kiện chuyển hóa giữa chúng

- Thứ ba, phải nắm vững nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn bằng đấu tranh giữa

các mặt đối lập, không điều hòa mâu thuẫn cũng không nóng vội hay bảo thủ,bởi giải quyết mâu thuẫn còn phụ thuộc vào điều kiện đã đủ và chín muồi haychưa

Đối với các mâu thuẫn khác nhau phải có phương pháp giải quyết khác nhau,điều đó tùy thuộc vào bản chất của mâu thuẫn, vào những điều kiện cụ thể, phải cóbiện pháp giải quyết thích hợp với từng mâu thuẫn

CHƯƠNG 2 VẬN DỤNG QUY LUẬT MÂU THUẪN VÀO VIỆC PHÂN TÍCH NHỮNG MÂU THUẪN TRONG NỀN KINH TẾ VIỆT NAM HIỆN NAY

2.1 Những mâu thuẫn trong phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay

Trong quá trình đổi mới ở nước ta, nền kinh tế nước ta dần có diện mạo mới,quen dần với các quan hệ sản xuất hàng hóa, các phương thức sản xuất trao đổi hànghóa mới; đồng thời nó tạo ra những thay đổi đáng kể trong việc nâng cao đời sốngkinh tế - xã hội cũng như chất lượng cuộc sống của nhân dân, tạo động lực mới cho sựphát triển đất nước Song trong nền kinh tế - xã hội vẫn còn tồn tại những mâu thuẫnbuộc chúng ta phải tìm ra hướng giải quyết chúng Dưới đây là một vài mâu thuẫn mànhóm chọn lọc và phân tích

a Mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

Trong công cuộc xây dựng và phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần,vấn đề lực lượng sản xuất – quan hệ sản xuất là một vấn đề hết sức phức tạp Quan hệsản xuất là hình thức phát triển của lực lượng sản xuất và lực lượng sản xuất là nộidung của sự vật còn quan hệ sản xuất là ý thức của sự vật, lực lượng sản xuất là yếu tốquyết định quan hệ sản xuất, lực lượng sản xuất là yếu tố động, luôn thay đổi Khi lựclượng sản xuất phát triển đến một trình độ nhất định thì quan hệ sản xuất sẽ không cònphù hợp nữa và trở thành yếu tố kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất Để mởđường cho lực lượng sản xuất phát triển, cần thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan

hệ sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Muốn phát triển kinh tế ta phải phải bắt đầu từ phát triển lực lượng sản xuất,trước hết là phát triển lực lượng lao động và công cụ lao động Lực lượng sản xuất cóvai trò quyết định đối với sự hình thành và phát triển của quan hệ sản xuất và quan hệsản xuất cũng có sự tác động trở lại lực lượng sản xuất Tương ứng với một trình độphát triển của lực lượng sản xuất đòi hỏi phải có một quan hệ sản xuất phù hợp Do lựclượng sản xuất không ngừng phát triển ở một trình độ cao hơn nên quan hệ sản xuấtcũng phải phát triển để tạo động lực cho lực lượng sản xuất Nhưng do lực lượng sảnxuất luôn phát triển nhanh hơn quan hệ sản xuất nên đến một lúc nào đó sẽ mâu thuẫnvới quan hệ sản xuất, đòi hỏi phải xuất hiện quan hệ sản xuất mới phù hợp với trình độ