bài 4 khám thai và quản lý thai nghén

Khám thai và quản lý thai nghén Điều dưỡng sản Bài 4 KHÁM THAI VÀ QUẢN LÝ THAI NGHÉN Mục tiêu bài học Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng 1 Trình bày được 9 bước khám thai 2 Trình bày được những nội dung của các lần khám thai 3 Nêu được tầm quan trọng của quản lý thai nghén 1 Khám thai Không có một chuẩn quốc tế cho chăm sóc thai nghén toàn diện Các thành tố của chăm sóc thai nghén sẽ khác nhau tùy thuộc vào điều kiện khác nhau (thành phố, nông thôn, bệnh viện được chuyển đến ) Hiện.

Bài 4 KHÁM THAI VÀ QUẢN LÝ THAI NGHÉN

Mục tiêu bài học

Sau khi học xong bài này, sinh viên có khả năng:

1 Trình bày được 9 bước khám thai

2 Trình bày được những nội dung của các lần khám thai

3 Nêu được tầm quan trọng của quản lý thai nghén

1 Khám thai

Không có một chuẩn quốc tế cho chăm sóc thai nghén toàn diện Các thành tố của chăm sóc thai nghén sẽ khác nhau tùy thuộc vào điều kiện khác nhau (thành phố, nông thôn, bệnh viện được chuyển đến…) Hiện nay vẫn còn nhiều vấn đề tranh luận xoay quanh những thành tố nào hình thành một chuẩn chăm sóc thai nghén đối với những thai phụ khỏe mạnh

1.1 9 bước khám thai chung

• Hỏi:

Bản thân (tên, tuổi, nghề nghiệp, dân tộc, trình độ văn hóa, điều kiện sống)

Gia đình, hôn nhân

Kinh nguyệt (tiền sử kinh nguyệt, kinh cuối cùng)

Tiền sử các bệnh toàn thân

Tiền sử sản phụ khoa

Các biện pháp tránh thai đã dùng

Hỏi về lần có thai này: thai máy, có những phàn nàn gì không

• Khám toàn thân:

Đo chiều cao cân nặng, mạch, nhiệt, huyết áp, khám da, niêm mạc, phù, nghe tim phổi… • Khám sản khoa:

Nắn bụng tìm đáy tử cung, các cực của thai nhi, đo chiều cao tử cung, đo vòng bụng, nghe tim thai…

• Xét nghiệm:

Thử protein niệu, công thức máu, HIV, giang mai, HbsAg, đường máu…

• Tiêm phòng uống ván:

Tiêm vào quý II của thời kỳ thai nghén, tiêm 2 mũi cách nhau 1 tháng, tốt nhất là mũi tiêm nhắc lại cách ngày sinh dự đoán 4 tuần, nếu không thì ít nhất cũng trên 2 tuần mới có hiệu quả

• Cung cấp viên sắt, acid Folic, thuốc phòng sốt rét (ở vùng có dịch lưu hành)

• Giáo dục vệ sinh thai nghén

• Điền vào sổ, ghi phiếu, điền bảng và hộp quản lý thai

• Thông báo kết quả khám, hẹn khám lại, dặn dò đến cơ sở y tế gần nhất nếu có dấu hiệu bất thường: chảy máu, hoa mắt, chóng mặt…

1.2 Thăm khám trong 3 tháng đầu

1.2.1 Hỏi

Kinh cuối cùng

Tuổi thai phụ

Tiền sử sản khoa (PARA)

Tiền sử nội ngoại khoa

1.2.2 Khám sản khoa:

Nắn bụng xác định đáy tử cung, đo chiều cao tử cung, phát hiện các bất thường tiểu khung Đặt mỏ vịt xem có viêm nhiễm tử cung không

Hạn chế thăm khám âm đạo vì dễ gây động thai

1.2.3 Khám toàn thân:

Đo huyết áp: bình thường huyết áp không biến đổi khi có thai Nếu HA> 140/90 mmHg là cao huyết áp Nếu biết số đo huyết áp của thai phụ trước khi có thai thì phải coi là bệnh lý khi HA tối

đa tăng trên 30mmHg và HA tối thiểu tăng trên 15mmHg

Cân nặng: mỗi lần khám đều phải cân Trung bình hằng tháng thai phụ tăng 1-1, 5 kg, suốt thời gian mang thai, phụ nữ tăng 10-12 kg, nếu tăng nhiều thì phải xem có hội chứng Pr niệu và phù

ẩn không

Nhìn dáng đi của thai phụ để xem khung chậu có bị lệch, vẹo không

Khám tim, phổi

1.2.4 Xét nghiệm:

Thử nước tiểu tìm Pr niệu và đường nhằm phát hiện sớm nhiễm độc thai nghén

Sàng lọc sớm các trường hợp đái đường thời kì thai nghén ( BMI > 29 )

Siêu âm thai (xác định tuổi thai theo chiều dài đầu mông)

1.3 Thăm khám trong 3 tháng giữa

1.3.1 Hỏi:

Xem lại tiền sử sản khoa, đánh giá các triệu chứng:chảy máu, dịch…

Hỏi thời gian thai máy nếu thăm khám từ tháng thứ tư

1.3.2 Khám sản khoa:

Đo chiều cao tử cung, vòng bụng, nắn bung xem ngôi đã thuận hay chưa

Nghe tim thai

1.3.3 Khám toàn thân:

Da và niêm mạc, cân nặng, huyết áp, phù

Nghe tim phổi

1.3.4 Xét nghiệm:

Pr niệu, đường máu

Siêu âm đánh giá giải phẫu thai nhi trong giai đoạn 18-20 tuần tuổi, đồng thời để xác định chắc chắn tuổi thai, số bào thai, vị trí nhau thai…

1.3.5 Tiêm phòng;

Tiêm phòng uốn ván mũi thứ nhất

Tiêm văcxin phòng cúm

1.4 Thăm khám 3 tháng cuối

1.4.1 Hỏi:

Cử động thai nhi, cơn co tử cung, có chảy máu, dịch bât thường từ âm đạo hay không

Các dấu hiệu cơ năng của tiền sản giật (hoa mắt, nhức đầu… )

Các dấu hiệu của dọa sinh non, dấu hiệu chuyển dạ, tìm hiểu vấn đề bạo hành gia đình

1.4.2 Khám thực thể:

Cân nặng, huyết áp, tim thai, chiều cao tử cung, vòng bụng, ngôi thai

Khám cổ tủ cung khi có dấu hiệu chuyển dạ hoặc ra nước ối

Đánh giá khung chậu để sơ bộ tiên lượng cuộc đẻ

1.4.3 Xét nghiệm:

Pr niệu, đường niêu

Siêu âm thai

Sàng lọc đái đường trong thời kì có thai

Các xét nghiệm khác theo chỉ định

1.4.4 Tiêm phòng:

Tiêm mũi uốn ván thứ 2

Tiêm phòng cúm (trong mùa cúm)

2 Quản lý thai nghén

2.1 Thế nào là quản lý thai nghén

Quản lý thai nghén là nắm được tất cả các phụ nữ có thai trong địa phương do người cán bộ y tế quản lý, ghi vào sổ, lập phiếu theo dõi để tiến hành khám thai định kì cho từng người nhằm đảm bảo một cuộc thai nghén bình thường và sinh đẻ an toàn cho mẹ và con

Ở nước ta hiện nay, bộ y tế quy định trong một cuộc thai nghén bình thường tối thiểu phải khám cho bà mẹ 3 lần

Lần khám thứ nhất: 3 tháng đầu của thai kì

Xác định có thai, nếu có thai tiến hành đăng kí thai nghén

Phát hiện các bệnh lý của người mẹ

Lần khám thứ hai; 3 tháng giữa của thai kì

Xem thai có phát triển bình thường không

Cơ thể người mẹ có thích nghi tốt với thai nghén

Tiêm mũi uốn ván thứ nhất

Lần khám thứ 3: 3 tháng cuối của thai kì

Xem thai có thuận không, phát triển có bình thường không

Bà mẹ có nguy cơ gì do thai nghén 3 tháng cuối gây ra không

Tiêm mũi uốn ván thứ hai

Dự kiến ngày sinh và quyết định để người mẹ đẻ tại cơ sở chuyển tuyến

2.2 Các công cụ quản lý thai nghén

Sổ khám thai

Phiếu khám thai

Hộp phiếu hẹn

Bảng theo dõi quản lý thai sản

2.2.1 Phiếu khám thai

Nội dung của phiếu khám thai bao gồm:

•Phần hành chính, bản thân người có thai

•Tiền sử sản khoa của người có thai

•Quá trình chăm sóc hiện tại

Cach sử dụng: mỗi phiếu chỉ sử dụng cho 1 lần khám Khi sử dụng phiếu cần ghi rõ họ tên, chức

vụ của người theo dõi và lập phiếu Ghi đầy đủ, chính xác các thong tin được đề cập đến trong phiếu khám

2.2.2 Sổ khám thai

Mẫu sổ khám thai:

1 Số thứ tự 15 Huyết áp

2 Họ và tên 16 Phù

3 Tuổi 17 Pr niệu

4 Địa chỉ 18 Ngày tiêm uốn ván

5 Nghề nghiệp 19 Uống viên sắt

6 Lần có thai 20 Tuổi thai

7 Ngày khám thai 21 Chiều cao tử cung

8 Số lần khám 22 Vòng bụng

9 Kinh cuối cùng 23 Tim thai

10 Ngày dự kiến sinh 24 Ngôi thai

11 Tiền sử bệnh lý 25 Tiên lượng

12 Cân nặng 26 Người khám

13 Chiều cao 27 Ghi chú

14 Khung chậu

2.2.3 Bảng theo dõi và quản lý thai sản

Bảng theo dõi và quản lý thai nghén là 1 bảng lớn treo tường, có gắn các nhãn ghi thông tin cần thiết về thai phụ theo tháng dự kiến sinh Nhãn ghi được gọi là con tôm

Ví dụ:

Bảng Theo dõi Và Quản Lý Thai

Xã:

Năm:

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1

2

3

4

5

Tổng

số

Sau

đẻ

 Cách làm tôm:

Tốt nhất làm giấy tự bóc dán, bóc mặt sau là có thể dính ngay vào bảng

Kích thước tôm to nhỏ và lượng thông tin ghi trên tôm tùy theo kích thước bảng quản lý thai nghén, tối thiểu bao gồm:

-Họ và tên thai phụ

-Tuổi

-Tiền sử thai nghén

-Ngày đầu kì kinh cuối

-Sổ đăng kí thai

-Ngày dự kiến sinh

Màu sắc con tôm để phân biệt số lần sinh con như sau:

Tôm xanh là con so

Tôm vàng đẻ lần thứ 2

Tôm đỏ là đẻ lần thứ 3 trở lên

Đối với trường hợp nguy cơ cao đánh thêm dấu hoa thị vào bên phải con tôm

Tôm được làm ngay khi đăng kí thai và dán vào tháng tương ứng củas tháng dự kiến sinh Chỉ bóc tôm sau khi đã sinh

LƯỢNG GIÁ CUỐI BÀI.

Anh (chị) hãy chọn và khoanh tròn vào câu trả lời đúng nhất

Câu 1 Khám thai trong 3 tháng cuối cần phát hiện ở thai phụ:

A Ngày kinh cuối

B Các triệu chứng nghén, thai máy

C Các dấu hiệu cơ năng của tăng huyết áp

D Tiền sử sản khoa

Câu 2 Trong quá trình thai nghén, trọng lượng người phụ nữ trung bình tăng:

A 8-10 kg

B 10-12 kg

C 12-14 kg

D 14-16 kg

Câu 3 Hiện nay bộ y tế qui định trong một thời kì mang thai người phụ nữ phải khám ít nhất bao nhiêu lần:

A 2 lần

B 3 lần

C 4 lần

D 5 lần

Câu 4 Trong khi khám thai thử nước tiểu Pr niệu khi nào:

A Khi thai phụ cao huyết áp

B Khi thai phụ có triệu chứng phù

C Thử trong mọi lần khám thai

D Khi thai phụ có triệu chứng nhức đầu

Câu 5 Các vật liệu quản lý thai nghén ngoại trừ:

A Phiếu khám thai

B Hộp phiếu hẹn

C Bảng quản lý thai sản

D Sổ hộ khẩu

Câu 6 Lần khám thai thứ nhất nhằm xác định:

A Xem thai có thuận ngôi không

B Tiêm phòng uốn ván mũi thứ nhất

C Tiêm phòng uốn ván mũi thứ hai

D Xác định đúng có thai

Câu 7 Tiêm phòng uốn ván mũi đầu tiên vào quí thứ mấy của thai kì:

A Quí thứ nhất

B Quí thứ hai

C Quí thứ ba

D Bất kì thời điểm nào

Đáp án: 1.A 2.B 3.B 4.C 5.D 6.D 7.B