Tài liệu Độc đáo mặt nạ Cơ Tu pptx

Nghệ thuật tạo hình của người Cơ Tu rất đồ sộ, nổi bật nhất là các tác phẩm điêu khắc gỗ; trong đó, loại hình mang đậm dấu ấn nghệ thuật nguyên thủy của tộc người chính là những chiếc mặ

Độc đáo mặt nạ Cơ Tu

Nghệ thuật tạo hình của người Cơ Tu rất đồ sộ, nổi bật nhất

là các tác phẩm điêu khắc gỗ; trong đó, loại hình mang đậm dấu ấn nghệ thuật nguyên thủy của tộc người chính là những chiếc mặt nạ bằng gỗ

Truyền thuyết

Cũng như một số tộc người khác ở vùng Trường Sơn - Tây Nguyên, mặt nạ xuất hiện từ rất lâu đời, là dụng cụ mang chất tín ngưỡng, ma thuật của người Cơ Tu thường được các chiến binh xưa dùng trong chiến đấu Nhiều ý kiến cho rằng những chiếc mặt nạ kỳ lạ ấy có liên quan đến tục săn đầu người, một tập tục khá rùng rợn từng tồn tại ở một số tộc người Le Pichon khẳng định trong tác phẩm “Những người săn máu” rằng: “Mặt nạ chính là biến thể của đầu người mà người Cơ Tu vẫn thường treo ngày xưa” Sau này, mặt nạ trở thành một vật phẩm trang trí không thể thiếu ở các nhà làng (gươl) và dùng trong các lễ hội dân gian

Một số mặt nạ gỗ Ảnh: TẤN VỊNH

Người Cơ Tu đục đẽo, chạm trổ những chiếc mặt nạ từ một đoạn cây gỗ có chiều rộng từ 20 - 25cm, chiều dài từ 30 - 35cm Sáng tạo một chiếc mặt nạ cho đúng chất, thể hiện được “cái hồn” của nó là công việc rất khó, không phải nghệ nhân nào cũng làm được Chỉ có các nghệ nhân lão luyện, thợ điêu khắc tài giỏi nhất mới làm được mặt nạ Trong suốt thời gian làm mặt nạ, người thợ đó phải vào rừng một mình, tìm một nơi kín đáo để làm và khi hoàn thành tác phẩm mới được

về nhà Từ những bộ phận chính trên mặt nạ như mắt, mũi, miệng đến những chi tiết khác như trán, má, cằm được cách điệu với đường nét tạo hình hết sức thô sơ Chỉ với một

đường khoét lõm ở đuôi mắt, một đường cong trên má đủ để thể hiện được tính cách của chiếc mặt nạ: hung dữ hay hiền

lành Mặt nạ của người Cơ Tu có sắc thái riêng trong tạo dáng và chạm trổ, kết hợp nhuần nhuyễn giữa tài nghệ gọt đẽo và sử dụng sắc màu Trắng, đỏ, đen là những màu chính, thường dùng trong hội họa truyền thống của tộc người và cũng là sắc màu cơ bản thể hiện trên mặt nạ Tùy theo tính cách của mỗi chiếc mặt nạ mà nghệ nhân có cách phối màu,

tô vẽ riêng nhằm tạo ra nhiều khuôn mặt với nét đặc trưng, biểu cảm khác nhau

Độc đáo

Hiện vật dân tộc học

Ngày nay, hiếm có nghệ nhân Cơ Tu nào sáng tạo tác phẩm mặt nạ gỗ nên ít tìm thấy được, chỉ còn lại rải rác một số ở thôn bản vùng cao thuộc huyện Tây Giang, Nam Giang Chúng là hiện vật dân tộc học mà người chơi cổ vật thích được sở hữu trong bộ sưu tập của mình Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam, Bảo tàng Đà Nẵng, Bảo tàng Quảng Nam đã sưu tầm, lưu giữ và trưng bày nhiều mặt nạ gỗ xưa cổ, giới

thiệu nét độc đáo, lạ mắt nhất trong di sản văn hóa tộc người

Cơ Tu

Có thể chia mặt nạ gỗ người Cơ Tu thành hai dạng hình cơ bản: loại dữ và hiền lành Mặt nạ thể hiện tính cách hung dữ thường có hình dạng dị tướng, hai chiếc sừng nhọn trên đầu, lười thè ra, nhe ra những chiếc răng nanh nhọn hoắc, mắt trợn trừng…, trước đây được các chiến binh dùng trong các cuộc chiến đấu với kẻ thù Ở dạng mặt nạ này, người Cơ Tu sử dụng thuật tô vẽ màu sắc để làm nên cá tính của người hung

ác Thông qua mặt nạ gỗ, người Cơ Tu xây dựng cho mình hình tượng đặc trưng phản ánh chân dung, gương mặt của người hung ác Họ tin rằng khuôn mặt đó là hiện thân của những kẻ ác, kẻ sẽ gieo rắc tai họa cho đối thủ Nó xuất phát

từ trí tưởng tượng và quan niệm rằng người tàn ác, kẻ xấu là khuôn mặt không giống con người bình thường mà mang dung mạo, chân tướng của quái vật, cần phải tránh xa

Đối lập với mặt nạ dữ là dạng mặt nạ hiền Dù cho trong những đường nét gọt đẽo có sự cách điệu, nhưng chung quy loại này khi nhìn vào thấy hiện rõ nét thân thiện, gần gũi như chính những người thân, ruột thịt xung quanh Để tạo ra

khuôn mặt hiền, người ta không tô vẽ nhiều màu sắc mà đục đẽo một cách chân phương, mềm mại, mang dấu ấn của

những gương mặt ánh lên nét nhân từ, tươi vui, gần gũi Loại mặt này là hiện thân của những yếu tố tích cực, mang lại niềm thương yêu, tin cậy

Qua hai loại mặt nạ trên cho thấy, người Cơ Tu luôn tin rằng

có sự tồn tại giữa kẻ ác - người hiền, như hai mặt đối lập của cuộc sống Mặt nạ gỗ không phải là vật vô tri vô giác mà phản ánh tâm tưởng của đồng bào muốn vươn tới cuộc sống thiện lành, xóa bỏ, ngăn chặn điều dữ ác, tai ương Mặt nạ gỗ vốn trước đây là một trong những vũ khí trang bị khi chiến đấu với kẻ thù, sau này trở thành vật phẩm trong lễ hội văn hóa của tộc người Chúng được xem như là vật phẩm liên

quan đến thần linh, được cất giữ ở nơi trang trọng trong nhà gươl và chỉ sử dụng trong các lễ hội có liên quan đến thần linh Người ta làm mặt nạ rời, buộc dây để đeo trên mặt, hóa trang, tham gia nhảy múa trong lễ hội hoặc gắn vào cây cột cái hay cột con của gươl Mặt nạ gỗ có dung mạo hung ác thường được bố trí bên cạnh các bức tượng quái vật như Đăm Mahiêng và Ajêh Chúng làm cho ngôi nhà làng thêm nét bí

ẩn, linh thiêng Gươl thuộc quần thể kiến trúc nhà ở cổ truyền huyện Tây Giang là nơi còn nhiều mặt nạ gỗ, là bảo tàng tác phẩm điêu khắc Cơ Tu