LUYỆN TẬP VỢ CHỒNG A PHỦ ĐỀ 01 Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã miêu tả nhân vật Mị sau một thời gian sống ở nhà thống lí Pá Tra “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi ” và sau khi cắt nút dây mây cởi trói cho.
Trang 1LUYỆN TẬP
VỢ CHỒNG A PHỦ
ĐỀ 01
Trong truyện ngắn Vợ chồng A Phủ, nhà văn Tô Hoài đã miêu tả nhân vật Mị sau một thời gian sống ở nhà thống
lí Pá Tra: “Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng.
Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.” và sau khi cắt nút dây mây
cởi trói cho A Phủ chạy trốn: “Rồi Mị cũng vụt chạy ra Trời tối lắm Nhưng Mị vẫn băng đi Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn,
chạy, chạy xuống tới lưng dốc, Mị nói, thở trong hơi gió thốc lạnh buốt:
- A Phủ cho tôi đi.”
(Tô Hoài, Ngữ văn 12, tập hai NXB Giáo dục Việt Nam, 2015)
Phân tích hình ảnh Mị trong hai lần miêu tả trên, từ đó nhận xét về sự thay đổi của nhân vật này
-Hết -
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
1 MỞ BÀI
Tô Hoài là một trong những cây bút văn xuôi hàng đầu của nền văn học Việt Nam hiện đại Ông là nhà văn viết theo xu hướng hiện thực, những sáng tác của ông thiên về diễn tả sự thật của đời thường Ông quan niệm: “Viết văn là một quá trình đấu tranh để nói ra sự thật Đã là sự thật thì không tầm thường, cho dù phải đập
vỡ những thần tượng trong lòng người đọc” Ông cũng là nhà văn hấp dẫn độc giả ở lối trần thuật của một người từng trải, hóm hỉnh, đôi lúc tinh quái, nhưng luôn sinh động nhờ vốn từ vựng giàu có Nhắc đến những thành tựu nổi bật của Tô Hoài ở giai đoạn sau Cách mạng không thể không nói đến truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” – tác phẩm viết về số phận của những người lao động miền núi Tây Bắc Hình tượng trung tâm của tác phẩm là nhân vật Mị Sự thay đổi số phận của nhân vật Mị từ một cô gái tự do bị bắt về là dâu nhà thống lí Pá Tra và phải sống cuộc đời khổ nhục cho đến lúc vùng dậy đấu tranh để tự giải thoát minh đã được tác giả phản ánh một cách chân thực và sinh động Hai đoạn trích – một đoạn miêu tả cuộc sống lầm lụi của Mị sau một thời gian ở nhà thống lí
Pá Tra và một đoạn miêu tả sự vùng dậy, tự giải cho mình sau khi cắt dây trói cứu A Phủ của Mị đã thể hiện rất rõ
sự chuyển biến lo gic ấy
2 THÂN BÀI
a Khái quát
Khái quát về tác phẩm: Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” được nhà văn Tô Hoài sáng tác năm 1952, in trong
tập “Truyện Tây Bắc” Đây là tác phẩm được tặng giải Nhất – Giải thưởng Hội Văn nghệ Việt Nam 1954 –
1955 Tác phẩm được bố cục làm hai phần: phần đầu kể về cuộc sống tủi nhục của Mị và A Phủ ở Hồng Ngài,
là nô lệ trong nhà thống lí Pá Tra; cuối phần một là cảnh Mị cứu A Phủ và chạy theo A Phủ để tự giải thoát cho mình Phần sau kể về cuộc đời tự do của Mị và A Phủ ở Phiềng Sa Họ thoát khỏi sự truy đuổi của cha con Pá Tra, đến Phiềng Sa và trở thành vợ chồng, được giác ngộ cách mạng, sau đó quay về giải phóng quê hương
Khái quát về nhân vật và hai lần miêu tả: Trong tác phẩm, nhân vật Mị chính là hình ảnh đại diện cho số
phận những người dân lao động miền núi phía Bắc phải sống dưới ách áp bức, thống trị của bọn thực dân và phong kiến chúa đất Mặc dù cuộc đời của Mị từ khi bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống thống lí phải chịu nhiều đau khổ, tủi nhục, phải sống lầm lũi, câm lặng, nhưng sức sống tiềm tàng và tinh thần phản kháng trong tâm hồn cô chưa bao giờ lụi tắt Những chuyển biến trong tâm lí và hành động của Mị đã được tác giả miêu tả rất sinh động qua hai trích đoạn
b Phân tích hai đoạn trích
Đoạn trích 1:
- Dẫn đoạn trích 1: Cuộc sống của Mị sau một thời gian dài phải chịu kiếp nô lệ ở nhà thống lí Pá Tra đã được tác giả miêu tả qua đoạn trích: “…” (chép lại cả đoạn)
- Hoàn cảnh của Mị trước khi rơi vào kiếp sống được mô tả trong đoạn trích: Mị là cô gái Mèo xinh đẹp, bị bắt về làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra Ở nhà thống lí, Mị bị bóc lột sức lao động một cách tàn nhẫn và bị đày đọa về cả thể xác lẫn tinh thần Dần dần, Mị từ một cô gái giàu khát vọng sống và khát vọng hạnh phúc đã trở nên lầm lũi, câm lặng
Trang 2- Hình ảnh của Mị trong đoạn trích:
+ Mị bị giam hãm tuổi xuân, bị giam cầm cuộc đời trong không gian chật hẹp, tù đọng (phân tích hình ảnh căn buồng: lẽ ra phải là nơi hạnh phúc, êm ấm => ngục tù…)
+ Mị bị đầy đọa đến mức trở nên lầm lũi, nhẫn nhục, chịu đựng (“ như con rùa nuôi trong xó cửa” Liên hệ, mở rộng hình ảnh con rùa được nói đến trong ca dao: “Thương thay thân phận con rùa Lên đình đội hạc, xuống chùa đội bia”
+ Mị không còn cảm giác, nhận thức về cuộc sống xung quanh (“Lúc nào trông ra…sương hay là nắng”) Liên hệ với tình trạng của Chí Phèo sau khi tỉnh rượu…
+ Mị mất cả ý thức về chính mình, tê liệt tinh thần phản kháng (“Mị nghĩ rằng…bao giờ đến chết thì thôi” => ý nghĩ tuyệt vọng, tiêu cực
* Đoạn trích 2
- Hoàn cảnh của Mị trước khi diễn ra đoạn trích hai: Mị nhìn thấy A Phủ bị trói trong nhà thống lí
Lúc đầu Mị vô cảm, rồi dần đồng cảm, thương cảm và lòng thương người chiến thắng nỗi sợ, Mị đã cắt nút dây mây cởi trói cho A Phủ
- Hình ảnh Mị trong đoạn miêu tả thứ hai:
+ Hành động bất ngờ: Sau khi cứu A Phủ, nhìn thấy A Phủ chạy trốn, Mị cũng vụt chạy ra Trước
đó, Mị đã an phận, chấp nhận cuộc sống tù đày ở nhà thống lí, Mị không hề có ý định chạy theo A Phủ
+ Hành động hớp lí, logic: Bản năng sống và sức sống tiềm tàng trong Mị đã thức tỉnh Sau khi cắt được dây trói cho A Phủ và giúp A Phủ chạy thoát Mị dường như cũng cắt được sợi dây trói tinh thần cho chính mình, vì vậy cô bỗng vùng dạy chạy theo A Phủ như một tất yếu sẽ xảy đến…
* Nhận xét về sự thay đổi của Mị ở 2 lần miêu tả
- Lần một, Mị sống mà như đã chết: cô chấp nhận hoàn cảnh, đánh mất ý thức, tê liệt tinh thần Đến lần hai, Mị đã thay đổi: không chấp nhận ở lại nhà thống lí, tự giải thoát mình khỏi những trói buộc
về mặt tinh thần để tìm con đường sống
- Lần một là trang đời cay đắng, tủi nhục của thân phận nô lệ Còn lần hai là sự vùng dậy mạnh
mẽ, táo bạo
=> Nói như Chế Lan Viên: Mị đã đi từ “thung lũng đau thương ra cánh đồng vui”
* Đánh giá
- Nhân vật:
+ Hai lần miêu tả tiểu biểu góp phần thể hiện hình tượng nhân vật Mị, đại diện cho số phận, tính cách, tâm hồn con người lao động Tây Bắc
+ Nghệ thuật miêu tả nhân vật: tác giả đã kết hợp miêu tả bề ngoài, hành động và nội tâm; sử dụng chi tiết quan trọng; hình ảnh ẩn dụ, so sánh; giọng điệu trần thuật nhẹ nhàng; cách kể chuyện sinh động…
- Tấm lòng của nhà văn:
+ Nhà văn đã bày tỏ sự thương cảm cho số phận nô lệ, tủi nhục của người lao động; tố cáo hiện thực xã hội chà đạp con người, đồng thời khẳng định vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng, mãnh liệt; tin tưởng vào sức mạnh vùng lên giải phóng chính mình của người lao động bị áp bức Tất cả được thể hiện qua tài năng xây dựng nhân vật, nghệ thuật viết truyện ngắn xuất sắc của Tô Hoài
3 KẾT BÀI
- Khẳng định lại vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp sáng tác của Tô Hoài nói riêng và văn xuôi hiện thực cách mạng nói chung
- Nhấn mạnh vai trò và đóng góp của nhà văn cho nền văn học dân tộc
ĐỀ 02
Trang 3Phân tích giá trị hiện thực được nhà văn Tô Hoài thể hiện trong đoạn trích sau:
Lần lần, mấy năm qua, mấy năm sau, bố Mị chết Nhưng Mị cũng không còn tưởng đến Mị có thể
ăn lá ngón tự tử nữa Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi Bây giờ thì Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa, là con ngựa phải đổi ở cái tàu ngựa nhà này đến ở cái tàu ngựa nhà khác, ngựa chỉ biết việc ăn cỏ, biết đi làm mà thôi Mị cúi mặt, không nghĩ ngợi nữa, mà lúc nào cũng chỉ nhớ đi nhớ lại những việc giống nhau, tiếp nhau vẽ ra trước mặt, mỗi năm mỗi mùa, mỗi tháng lại làm đi làm lại: Tết xong thì lên núi hái thuốc phiện, giữa năm thì giặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương bẻ bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành sợi Bao giờ cũng thế, suốt năm suốt đời như thế Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày.
Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có một chiếc cửa sổ một lỗ vuông bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắng, không biết là sương hay là nắng Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.
(Trích Vợ chồng A Phủ, Ngữ văn 12, Tập hai,
NXB Giáo dục Việt Nam 2020, tr 6)
HƯỚNG DẪN CHẤM
1 MỞ BÀI
- Dựa vào đề 1
- Thay đổi phần giới thiệu vấn đề nghị luận
2 THÂN BÀI
a Khái quát
Khái quát về tác phẩm (dựa vào đề 1)
b Phân tích giá trị hiện thực được nhà văn Tô Hoài thể hiện trong đoạn trích:
* Giải thích (Lưu ý: Nếu đề yêu cầu cảm nhận rồi mới nhận xét về giá trị hiện thực thì không cần giải
thích mà đưa kiến thức này xuống phần kết thúc thân bài)
- Giá trị hiện thực là gì? Đó là bức tranh đời sống hiện thực được nhà văn phản ánh trong tác phẩm của mình Mỗi tác phẩm văn học đều có giá trị hiện thực, bởi văn chương không thể xa rời thực tế.“Nhà văn phải là người thư ký trung thành của thời đại”
* Khái quát sơ bộ về cuộc đời Mị trước khi về làm dâu
+ Mị vốn là một cô gái người Mèo có đủ khả năng và điều kiện hưởng một cuộc sống hạnh phúc,
có một tương lai tươi sáng Mị xinh đẹp, tài năng, hiếu thảo, yêu lao động, có lòng tự trọng… (khái quát
kĩ về cuộc đời Mị trước khi về làm dâu nhà thống lí)
+ Nói rõ nguyên nhận bị bắt làm dâu gạt nợ và bản chất của việc làm dâu gạt nợ
*Phân tích, chứng minh
- Biểu hiện trước hết về giá trị hiện thực trong đoạn trích là Tô Hoài đã miêu tả chân thực số phận cực khổ của người dân dưới ách thống trị của bọn chúa đất miền núi và bọn thực dân phong kiến, được thể hiện qua nhân vật Mị
+ Khi Mị bị bắt về làm con dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra, lúc đầu Mị xuất hiện ý thức phản kháng từ yếu ớt “đêm nào cũng khóc” đến mạnh mẽ “ăn lá ngón tự tử” nhưng sau đó, khi bố mất, khi đã quen với mọi thứ, Mị chấp nhận số phận bi kịch của mình
+ Ý thức phản kháng mất đi, Mị chấp nhận số phận của mình, sống một cách dật dờ, tàn lụi: “Ở lâu trong cái khổ, Mị quen khổ rồi”.
+ Mị được so sánh theo thủ pháp “vật hóa”: so sánh ngang bằng (Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa ; Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa.) và so sánh không ngang bằng (Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ,
Trang 4đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày.) nhằm tập trung phản ánh hai nội dung: nhận thức của Mị về nỗi khổ, sự đọa đày về thân xác (Mị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa ; Con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, đứng nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào việc làm cả đêm cả ngày.) và sự tê liệt về ý thức, tinh thần (Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa.) => Từ đó, tác giả làm nổi bật dòng tâm tư, nhận thức của nhân vật về cuộc đời, số phận nô lệ buồn đau, cực nhục của Mị, sự đọa đày cả về thể xác lẫn tinh thần đối với Mị
+ Mị còn được nhà văn khắc họa bằng những hành động liên tiếp nhau, lặp đi lặp lại :lên núi hái thuốc phiện, giặt đay, xe đay, bẻ bắp, hái củi, bung ngô, tước đay… => Cách khắc họa nhân vật của Tô Hoài gây ấn tượng về một con người bị tê liệt về xúc cảm, hành động như một cỗ máy đã được lập trình sẵn, chỉ như đang tồn tại một cách vô thức mà không hề sống với bất kì một trạng thái cảm xúc sống động nào
+ Hình ảnh ẩn dụ: căn buồng Mị ở “kín mít, chỉ có một cửa sổ lỗ vuông bằng bàn tay, lúc nào nhìn
ra cũng chỉ thấy mờ mờ trăng trắng không biết là sương hay là nắng” là biểu tượng ám gợi về địa ngục trần gian, tù túng, ngột ngạt, nơi cầm tù tuổi thanh xuân của con người, biến Mị từ một cô gái trẻ trung phơi phới thành một con người vô cảm, cam chịu Đó không gian phi nhân tính
+ Tận cùng của sự cam chịu : “Mị nghĩ rằng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đến bao giờ chết thì thôi.” Mị phải chịu đựng cả nỗi đau về thể xác và tinh thần
- Mặt khác, giá trị hiện thực của đoạn trích còn thể hiện ở sức tố cáo tội ác của bọn thực dân phong kiến miền núi Tây Bắc
+ Chúng lợi dụng cường quyền và thần quyền để áp bức, bóc lột người dân miền núi Mị là nạn nhân của chế độ cho vay nặng lãi do chúng đặt ra
+ Chúng biến trần gian thành địa ngục, chà đạp lên hạnh phúc, tình yêu của con người Không những đày đọa thể xác của Mị, chúng còn làm tê liệt ý thức phản kháng, sống trong sự cam chịu, chấp nhận kiếp đời làm dâu gạt nợ, nô lệ đầy tủi nhục
* Nghệ thuật: nhân vật Mị được phác tả bằng vài nét chân dung gây ám ảnh, có sự kết hợp giữa giọng
trần thuật của nhà văn với dòng tâm tư của nhân vật, khiến người đọc có cảm giác người viết đã nhập sâu vào trong dòng ý nghĩ, tâm tư của nhân vật để diễn tả suy nghĩ, tâm trạng của nhân vật; nhiều biện pháp
tu từ: so sánh, ẩn dụ…; ngôn ngữ kể giàu chất thơ, xúc động
* Đánh giá
- Qua giá trị hiện thực trong đoạn trích, tác giả lên án, vạch trần bộ mặt tàn bạo, độc ác của kẻ thù giai cấp; cảm thông, đồng cảm, thương yêu với số phận đau thương của người dân Tây Bắc Đó là thái độ
và tấm lòng đáng trân quý của nhà văn cách mạng trong văn học 1945-1975
- Giá trị hiện thực trong đoạn trích góp phần thể hiện phong cách nghệ thuật truyện ngắn của Tô Hoài
3 KẾT BÀI
- Khẳng định lại vị trí của tác phẩm trong sự nghiệp sáng tác của Tô Hoài nói riêng và văn xuôi hiện thực cách mạng nói chung
- Nhấn mạnh vai trò và đóng góp của nhà văn cho nền văn học dân tộc
ĐỀ 03
Ngày Tết, Mị cũng uống rượu Mị lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng Ngày trước, Mị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, cứ ngày đêm thổi sáo đi theo Mị
Trang 5Rượu đã tan lúc nào Người về, người đi chơi đã vãn cả Mị không biết Mị vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà Mãi sau Mị mới đứng dậy, nhưng Mị không bước ra đường Mị từ từ bước vào buồng Chẳng năm nào A Sử cho
Mị đi chơi Tết Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăng trắng Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ.
Mị muốn đi chơi Bao nhiêu người có chồng cũng đi chơi ngày Tết Huống chi A Sử với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, Mị sẽ ăn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa Nhớ lại, chỉ thấy nước mắt ứa ra Mà tiếng sáo gọi bạn yêu vẫn lửng lơ bay ngoài đường.
Anh ném pao ,em không bắt
Em không yêu, quả pao rơi rồi
(Trích Vợ chồng A Phủ- Tô Hoài, Ngữ văn 12, tập hai, Nxb GD,2008, tr 7,8)
Anh/chị hãy phân tích diễn biến tâm lí và hành động của nhân vật Mị trong đoạn trích trên Từ đó, nhận xét sự
tinh tế khi diễn tả sự hồi sinh trong tâm hồn nhân vật của nhà văn Tô Hoài
3 MỞ BÀI
- Dựa vào đề 1
- Thay đổi phần giới thiệu vấn đề nghị luận
4 THÂN BÀI
b Khái quát
Khái quát về tác phẩm (dựa vào đề 1)
Khái quát về nhân vật Mị trước đêm tình mùa xuân:
- Mị được miêu tả là cô gái có nhan sắc và nhiều phẩm chất tốt đẹp Mị xứng đáng có một cuộc sống hạnh phúc trong hoàn cảnh sống bình thường
- Nhưng vì món nợ truyền kiếp của cha mẹ, Mị đã bị bắt về làm dâu gạt nợ nhà thống lí Pá Tra
- Mấy tháng đầu mới bị bắt về làm dâu, Mị còn có ý định phản kháng bằng cách ăn lá ngón để tự vẫn, nhưng sau đó, vì sống quá lâu dưới sự đè nén, áp bức, bóc lột của cha con thống lí, ở lâu trong cái khổ khiến Mị quen dần và đánh mất tinh thần phản kháng, chấp nhận một cuộc sống lầm lũi, câm lặng
- Cứ ngỡ khát vọng sống, khát vọng hồi sinh của Mị đã lụi tắt hoàn toàn, nhưng bất ngờ, sức sống tiềm tàng
đó lại trỗi dậy một cách mạnh mẽ trong đêm tình mùa xuân
b Phân tích diễn biến tâm lí của Mị trong đêm tình mùa xuân
* Sự trỗi dậy sức sống tiềm tàng của Mị trong đêm tình mùa xuân là bởi sự tác động của các yếu tố chủ quan và khách quan, nó biểu hiện ra thành những suy nghĩ, nhận thức và hành động
- Những yếu tố ngoại cảnh tác động đến sự hồi sinh của Mị: Cảnh Hồng Ngài bắt đầu vào xuân: có gianh
vàng ứng, gió rét dữ dội…: cảnh các làng Mèo đỏ với những chiếc váy hoa của các thiếu nữ được đem ra phơi xòe trên tảng đá như những cánh bướm sặc sỡ; tiếng trẻ con nô đùa trước sân Và đặc biệt là âm thanh tiếng sáo ở đầu núi gọi bạn tình đi chơi
- Tiếng sáo đã có những tác động âm thầm mà mãnh liệt đến tâm hồn Mị, dẫn đến những hành động có tính chất “nổi loạn” của Mị (Lưu ý: Đây là lúc yếu tố ngoại cảnh – khách quan đã cộng hưởng với sức sống nội tại – chủ quan)
+ Mị nghe tiếng sáo vọng lại và cảm thấy “thiết tha bổi hổi” Sau đó Mị bắt đầu “nhẩm thầm” theo lời bài hát của người đang thổi Đó là bài hát đánh thức khát khao hạnh, khát khao yêu đương của tuổi trẻ:
“Mày có con trai con gái rồi Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu”
+ Mị “lén” lấy hủ rượu “uống ực từng bát” một Cách Mị uống rượu giống như người ta đang muốt nuốt
đi những cay đắng, phẫn uất, tủi hờn vào tận đáy lòng Ta có cảm giác như Mị đang muốn dùng men say của rượu để làm dịu đi, quên đi nhưng uất ức, tủi nhục Bên cạnh đó, người đọc còn thấy trong cách uống rượu của
Mị tiềm tàng một sức mạnh phản kháng và khao khát thay đổi thực trạng… Và thực tế, rượu và không khí ngày xuân đã phần nào khiến Mị quên đi thực tại để trở về với quá khứ, “lòng Mị bắt đầu sống về ngày trước”
Trang 6+ Khi đã thấm men say của rượu, tai Mị lại “văng vẳng” tiếng sáo gọi bạn đầu làng Có thể thấy tiếng sáo vẫn là tác nhân quan trọng nhất khiến Mị thay đổi trạng thái tâm lí Âm thanh này chính là “chiếc cầu nối” đưa
Mị trở về với quá khứ
+ Ý thức của Mị bắt đầu thay đổi, Mị nhớ ra ngày trước mình cũng thổi sáo giỏi Mùa xuân, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo Mị uốn chiếc là trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo và đã có biết bao chàng trai mê, ngày đêm đã thổi sáo đi theo Mị => có thể nói đây là điểm khởi đầu để Mị thức tỉnh về giá trị của ban thân
- Khi tiệc rượu đã tàn, mọi người ra về hoặc đi chơi, Mị vẫn ngồi trơ một mình giữa nhà Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, “trông ra cái cửa sổ lỗ vuông mờ mờ trăng trắng” => Hình ảnh căn buồn kín chỉ có một chiếc cửa
sổ, một lỗ vuông bằng bàn tay cứ trở đi trở lại trong tác phẩm, trở thành nỗi ám ảnh, day dứt người đọc Và khi tác giả miêu tả cảnh Mị trông ra cái cửa sổ đó càng khiến ta thấy được những khát khao âm thầm mà mãnh liệt đang hồi sinh dần trong tâm hồn nhận vật
- Bên trong cái tư thế, trạng thái tưởng như bất động ấy lại là một tâm hồn đang hồi sinh mạnh mẽ: “Đã từ nãy, Mị thấy phơi phới trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những đêm Tết ngày trước” Lúc này Mị chợt nhận ra một điều vốn rất hiển nhiên mà Mị lại lãng quên từ lâu, đó là Mị đang còn trẻ: “Mị trẻ lắm Mị vẫn còn trẻ” và vì thế “Mị muốn đi chơi”… Tác giả lặp lại hai lần ý nghĩ mình vẫn còn trẻ của Mị như để nói hộ tâm trạng vừa xót xa, vừa sực tỉnh của chính nhân vật Không những thế Mị còn tìm ra lí do chính đáng để được đi chơi đó là có biết bao cô gái đã có chồng vẫn được đi chơi, huống chi Mị và A Sử không có lòng với nhau…=> Đến đây, ta có thể thấy Mị gần như đã thoát khỏi tâm lí nô lệ với cuộc sống lầm lũi, câm lặng thường ngày ở gia đình thống lí Pa Tra Trước đó ta thấy Mị đã đánh mất ý thức về không gian và thời gian, đánh mất cả ý thức về
sự sống, không biết đến cảm giác vui sướng hay đau khổ là như thế nào, “sống lâu trong cái khổ Mị quen khổ rồi” Thế nhưng, bây giờ nhớ về quá khử, Mị bắt đầu thức tỉnh về giá trị sống và đặc biệt nhận ra mình còn trẻ và mình có quyền được sống với những khát khao hạnh phúc của một người trẻ…
- Tuy nhiên, chính khoảnh khắc tinh thần phản kháng và sức sống được hồi sinh cũng là lúc Mị ý thức được hoàn cảnh thực tại không cho phép được sống như mong muốn, vì vậy ý nghĩ về việc tự vẫn như một cách giải thoát đã xuất hiện trở lại: “Nếu có nắm là ngón trong tay lúc này, Mị sẽ săn cho chết ngay, chứ không buồn nhớ lại nữa” => phản ứng này của Mị đã cho thấy rõ nghịch lí mà Mị đang phải chấp nhận, đó chính là sự mâu thuẫn giữa một bên là hoàn cảnh, thân phận nô lệ của kiếp làm dâu gạt nợ và một bên là khát vọng, ước muốn của một người khao khát tự do…Cho dù ý nghĩ lấy cái chết để phản kháng, giải thoát thân phận là hết sức tiêu cực, nhưng đặt hoàn cảnh của Mị lúc bây giờ thì đây là tín hiệu đáng mừng, bởi ít nhất nó cho thấy Mị đã cảm nhận được nỗi khổ nhục và không chấp nhận với thực tế đó…
- Sau ý nghĩ đến cái chết, Mị lại nhớ nhớ về quá khứ Nỗi nhớ ấy càng khiến Mị “ứa nước mắt” và “tiếng sáo gọi bạn yêu thì vẫn lửng lơ bay ngoài đường.” => Có thể nói đến lúc này toàn bộ tâm hồn của Mị đã hồi sinh và gắn chặt với âm thanh tiếng sáo Tiếng sao như một thứ nhịp điệu riêng giữ cho tâm hồn Mị cứ mãi “lửng lơ” trong khát vọng hồi sinh chứ không bị ghì xuống thực tại đau khổ
* Đánh giá nghệ thuật: Diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân đã được nhà văn
khéo léo thể hiện bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tự nhiên, ngôn ngữ biểu cảm Đặc biệt, nghệ thuật miêu tả, phân tích diễn diễn nội tâm của nhân vật hết sức tinh tế, sắc sảo…Tất cả đã làm nổi bật vẻ đẹp của sức sống tiềm tàng mãnh liệt của Mị
* Đánh giá nội dung: Qua đây, nhà văn cũng đã thể hiện sự khám phá, trân trọng, ngợi ca những khao khát
tình yêu, hạnh phúc của con người, đồng thời thể hiện niềm tin vào sức sống tiềm tàng của nhân vật, lên án những thế lực tàn bạo đã chà đạp lên cuộc sống con người Chính điều đó đã làm cho “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài có giá trị nhân đạo sâu sắc
c Nhận xét cái nhìn nhân đạo sâu sắc của tác giả
- Văn học chân chính bao giờ cũng xuất phát từ tình yêu thương, sự cảm thông và cả niềm tin, sự trân trọng, ngợi ca dành cho con người
- Trong tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”, đặc biệt là qua đoạn trích miêu tả sự hồi sinh của Mị trong đêm tình mùa xuân, Tô Hoài để thể hiện một cài nhìn nhân đạo sâu sắc, thông qua sự khám phá, phát hiện sức sống tiềm tàng của nhân vật Dù cho Mị có bị đẩy đến hoàn cảnh tận cùng đau khổ của kiếp sống “trâu ngựa” trong nhà
Trang 7thống lí Pá Tra, dù cho cô có câm lặng, lầm lũi như “con rùa nuôi trong xó cửa”, thì trong thẳm sâu tâm hồn nhân vật, nhà văn vẫn nhìn thấy một sức sống tiềm tàng không gì có thể vùi dập
- Cách nhìn con người của nhà văn thể hiện sự khám phá, phát hiện vẻ đẹp tâm hồn; nhìn con người trong mối quan hệ với hoàn cảnh, trong sự vận động từ bóng tối đến ánh sáng, từ “thung lũng đau thương đến cánh đồng vui”, từ cuộc sống khổ đau, tăm tối hướng đến cuộc sống tươi sáng, tốt đẹp…
- Phải hiểu, phải trân trọng, yêu thương và đặc biệt là phải niềm tin ở sức sống tiềm tàng của người, nhà văn mới có thể miêu tả cảnh hồi sinh của Mị một cách chân thực, sinh động, tinh tế mà đầy lãng mạn đến như vậy
3 KẾT BÀI
- Tham khảo đề 1
ĐỀ 04
Trên đầu núi, các nương ngô, nương lúa gặt xong, ngô lúa đã xếp yên đầy các nhà kho.Trẻ em đi hái bí đỏ, tinh nghịch, đã đốt những lều quanh nương để sưởi lửa.Ở Hồng Ngài, người ta thành lệ cứ ăn Tết thì gặt hái vừa xong, không kể ngày, tháng nào Ăn Tết như thế cho kịp mưa xuân xuống thì đi vỡ nương mới Hồng Ngài năm ấy
ăn Tết giữa lúc gió thổi vào cỏ gianh vàng ửng, gió và rét rất dữ dội.
Nhưng trong các làng Mèo Đỏ, những chiếc váy hoa đã đem ra phơi trên mỏm đá xòe như con bướm sặc sỡ (…) Đám trẻ đợi Tết, chơi quay, cười ầm trên sân chơi trước nhà Ngoài đầu núi lấp ló đã có tiếng ai thổi sáo rủ bạn đi chơi Mị nghe tiếng sáo vọng lại, thiết tha bổi hổi.Mị ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi.
"Mày có con trai con gái rồi
Mày đi làm nương
Ta không có con trai con gái
Ta đi tìm người yêu".
Tiếng chó sủa xa xa Những đêm tình mùa xuân đã tới.
Ở mỗi đầu làng đều có một mỏm đất phẳng làm sân chơi chung ngày tết Trai gái, trẻ con ra sân ấy tụ tập đánh pao, đánh quay, thổi sáo, thổi kèn và nhảy
Cả nhà thống lý ăn xong bữa cơm tết cúng ma Xung quanh chiêng đánh ầm ĩ, người ốp đồng vẫn nhảy lên xuống, run bần bật Vừa hết bữa cơm tiếp ngay cuộc rượu bên bếp lửa
Ngày tết, Mị cũng uống rượu Mỵ lén lấy hũ rượu, cứ uống ực từng bát Rồi say, Mị lịm mặt ngồi đấy nhìn người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước Tai Mị văng vẳng tiếng sáo gọi bạn đầu làng Ngày trước, Mị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, Mị uống rượu bên bếp và thổi sáo Mị uốn chiếc lá trên môi, thổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu người mê, cứ ngày đêm thổi sáo đi theo Mị.
(Trích Vợ chồng A Phủ- Tô Hoài, Ngữ văn 12, tập hai, Nxb GD,2008, tr 6,7)
Cảm nhận của anh/ chị về vẻ đẹp thiên nhiên, cảnh sinh hoạt và sức sống tiềm tàng của Mị ở đoạn trích trên Từ
đó, nhận xét chất thơ trong sáng tác của nhà văn Tô Hoài
HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
1 MỞ BÀI
- Dựa vào đề 1
- Thay đổi phần giới thiệu vấn đề nghị luận
2 THÂN BÀI
a Khái quát
Khái quát về tác phẩm (dựa vào đề 1)
Khái quát nhân vật Mị
Trang 8- Trước khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra: Mị là cô gái người Mông trẻ trung, xinh đẹp, có tài thổi sáo; Mị đã từng yêu, từng được yêu, luôn khao khát đi theo tiếng gọi của tình yêu
- Khi về làm dâu nhà thống lí Pá Tra: bị “cúng trình ma” nhà thống lí, làm con dâu gạt nợ, bị bóc lột sức lao động, …
- Dù chịu nhiều bất hạnh, đau khổ nhưng Mị là người có phẩm chất tốt đẹp, có sức sống tiềm tàng, khao khát tự
do, nhất là trong đêm tình mùa xuân…
b Phân tích nội dung, nghệ thuật, làm rõ vẻ đẹp của đoạn trích:
*Về nội dung: Vẻ đẹp trong đêm tình mùa xuân
- Những bức tranh thiên nhiên có vẻ đẹp riêng của miền núi Tây Bắc, đặc biệt là cảnh mùa xuân trên vùng núi cao, được Tô Hoài miêu tả bằng những rung cảm thiết tha của hồi ức
- Vẻ đẹp của bức tranh sinh hoạt, phong tục miền núi, đặc biệt là cảnh ngày tết của người Mèo thực sự có sức say lòng người
- Vẻ đẹp tâm hồn và sức sống mãnh liệt của nhân vật Mị được miêu tả tinh tế, xúc động
+Những đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài đã làm cho tâm hồn Mị hồi sinh trở lại Có thể nói, tâm trạng và hành động của Mị đã được Tô Hoài thể hiện một cách tinh tế và xúc động
+Tâm hồn Mị tha thiết bổi hổi khi nghe tiếng sáo từ đầu núi vọng lại Mị đã ngồi nhẩm thầm bài hát của người đang thổi sáo Trong Mị đã thức dậy điều gì đó quen thuộc, lâu nay bị lãng quên
+ Mị lén lấy hũ rượu uống ực từng bát Cách uống khiến người đọc cảm nhận dường như không phải Mị đang uống rượu mà là uống từng bát cay đắng, uất hận vào lòng Những cay đắng, uất hận đó chất chồng và cứ bị dồn đẩy, nghẹn đắng trong lòng Mị
+ Men rượu đã làm cô hồi tưởng về ngày trước Bao nhiêu kỉ niệm đẹp thời con gái đã sống dậy trong lòng Mị:
cô thổi sáo giỏi và có bao nhiêu người mê, ngày đêm thổi sáo đi theo Hồi tưởng lại mùa xuân tươi đẹp thời con gái, điều
đó cho thấy Mị đã được thức tỉnh Khát vọng sống như ngọn lửa đã bừng sáng tâm hồn Mị
*Về nghệ thuật:
- Các từ ngữ địa phương gợi những hình ảnh gần gũi đặc trưng cho miền núi Tây Bắc: nương ngô, nương lúa,
vỡ nương, lều canh nương, cùng những sinh hoạt độc đáo: hái bí đỏ chơi quay, thổi sáo
-Từ ngữ miêu tả chi tiết và giàu sức sống: cỏ gianh vàng ửng, những chiếc váy đem ra phơi trên mỏm đá xòe ra như những con bướm sặc sỡ, tiếng sáo lấp ló ngoài đầu núi
-Đoạn miêu tả giàu tính nhạc, trữ tình gợi cảm Âm điệu câu văn êm ả và đậm phong vị Tây Bắc (kiểu cách nói năng của người miền núi: nương ngô, nương lúa đã gặt xong, lúa ngô )
- Đi sâu vào khai thác diễn biến tâm lí nhân vật Mị rất tự nhiên, chân thực và sâu sắc thông qua hành động và tâm trạng, chủ yếu thể hiện nội tâm tinh tế, xúc động
c Nhận xét chất thơ trong sáng tác của Tô Hoài
- Biểu hiện:
+Chất thơ trong sáng tác của Tô Hoài hiện lên trước hết qua hình ảnh thiên nhiên với những núi non, nương rẫy, sương giăng…
+ Đoạn trích cũng miêu tả rất tinh tế một phong tục rất đẹp, rất thơ của đồng bào vùng cao là lễ hội mùa xuân tràn ngập màu sắc và âm thanh
+Nét đặc sắc nhất của chất thơ biểu hiện ở tâm hồn nhân vật Mị Ẩn sâu trong tâm hồn Mị, một cô gái tưởng chừng như héo hắt, sống một cuộc đời lầm lũi “đến bao giờ chết thì thôi” ấy, có ai ngờ, vẫn le lói những đốm lửa của khát vọng tự do, của tình yêu cuộc sống
+Ngôn ngữ nghệ thuật của nhà văn với hàng loạt các âm thanh, các hình ảnh gợi hình, gợi cảm rất nên thơ và đậm màu sắc
Trang 9+Bên cạnh nghệ thuật sử dụng ngôn từ, Tô Hoài còn để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng người đọc bởi khả năng diễn đạt tài tình những rung động sâu xa, tinh tế trong thế giới đa cung bậc và muôn vàn sắc thái của tình cảm
- Ý nghĩa: Chất thơ trong đoạn trích không những bộc lộ tài năng nghệ thuật của nhà văn Tô Hoài mà còn thể hiện tình yêu thiên nhiên và tấm lòng nhân đạo của ông với con người Tây Bắc, góp phần làm sáng tỏ cảm hứng lãng mạn cách mạng của văn xuôi Việt Nam 1945-1975
3 KẾT BÀI
- Kết luận về nội dung, nghệ thuật vẻ đẹp của đoạn trích
- Nêu cảm nghĩ về tình yêu thiên nhiên, con người và tài năng nghệ thuật của nhà văn
ĐỀ 05
Cảm nhận của em về nhân vật Mị trong đêm đông giải cứu A Phủ trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ của nhà văn
Tô Hoài
1 MỞ BÀI
- Dựa vào đề 1
- Thay đổi phần giới thiệu vấn đề nghị luận
2 THÂN BÀI
a Khái quát
Khái quát về tác phẩm (dựa vào đề 1)
Khái quát lại diễn biến tâm lí của Mị trong đêm tình mùa xuân năm trước và dẫn dắt đến diễn biến đêm đông cứu A Phủ
b Cảm nhận nhân vật Mị trong đoạn trích:
* Hoàn cảnh: Những đêm mùa đông trên núi cao dài, buồn và rất lạnh; mỗi đêm Mị đều dậy thổi lửa hơ tay,
hơ lưng; A Phủ bị trói đứng vào cây cột trong góc nhà gần bếp lửa đã mấy ngày đêm…
* Vẻ đẹp tâm hồn, tính cách của Mị:
- Giàu tình yêu thương và đức hi sinh: thể hiện qua diễn biến tâm trạng khi chứng kiến dòng nước mắt
của A Phủ và hành động bất ngờ, táo bạo cắt dây cởi trói cho A Phủ (Dựa vào phần phân tích chi tiết để triển khai ý)
+ Đêm nào Mị cũng dậy thổi lửa, hơ tay Chứng kiến cảnh A Phủ bị trói giữa nhà, ngay gần kề nhưng Mị vẫn dửng dưng vô cảm: “Nếu A Phủ là cái xác chết đứng đấy, cũng thế thôi Mị vẫn trở dậy, vẫn sưởi, chỉ biết còn ở với ngọn lửa”
+ Không chỉ vô cảm trước nỗi đau của người khác, Mị còn vô cảm trước nỗi đau của chính mình: “Có đêm A Sử chợt về, thấy Mị ngồi đấy, A Sử đánh Mị ngã ngay xuống cửa bếp Nhưng đêm sau Mị vẫn ra sưởi như đêm trước”
=> Có thể nói, sau thất bại của sự vùng dậy trong đêm tình mùa xuân, Mị lại bị chôn vùi trong kiếp sống tôi đòi,
cơ cực Tâm hồn cô lại trở về với trạng thái câm lặng, chai lì
+ Khi tình cờ nhìn thấy A Phủ khóc và không thể lau được nước mắt => Mị nhớ lại hoàn cảnh của mình đêm năm trước (THƯƠNG MÌNH) => (THƯƠNG NGƯỜI) => “Trời ơi, nó bắt trói đứng người ta đến chết” =>
Ý THỨC ĐƯỢC TỘI ÁC của cha con TLPT (chúng nó thật độc ác) => nhận ra A Phủ chẳng việc phải chết (Người kia việc gì mà phải chết thế)
- Giàu sức sống tiềm tàng và tinh thần phản kháng mãnh liệt – khát vọng sống, khát vọng tự do: thể
hiện qua hành động dứt khoát, quyết liệt chạy theo A Phủ giải thoát bản thân khỏi gông xiềng của thần quyền và cường quyền (Dựa vào phần phân tích chi tiết để triển khai ý)
Trang 10+ Trước khi cắt dây trói cho A Phủ, Mị tưởng tượng cảnh Mình sẽ bị trói thay vào chỗ A Phủ và phải chết trên cái cọc ấy => Nghĩ được như thế nhưng Mị vẫn không thấy sợ => [tình thương + sự đồng cảm với A Phủ + sự căm phẫn trước tội ác] của cha con TLPT đã cho Mị sức mạnh hành động
+ Sau khi cắt dây trói cho A Phủ và giúp A Phủ chạy trốn, Mị đứng lặng trong bóng tối một một khoảnh khắc rất ngắn rồi vụt chạy theo A Phủ xuất phát từ ý nghĩ: “Ở đây thì chết mất”
=> Chi tiết này bề ngoài có vẻ không logic tự nhiên với tâm lí của Mị trước đó, nhưng thực tế nó lại rất hợp lí với diễn biến tấm lí của Mị Trước khi cắt dây trói cho A Phủ, Mị vẫn còn ý nghĩ mình đã bị cúng trình ma nhà TLPT nên không có cách gì giải thoát Tuy nhiên, sau khi cắt được dây trói cho A Phủ, Mị đồng thời cũng cắt được sợi dây trói tinh thần cho chính mình => và như thế hành động chạy theo A Phủ là hành động vừa có tính chất bản năng, lại vừa mang tính tất yếu.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn: đặt nhân vật vào hoàn cảnh có vấn đề; miêu tả trực tiếp
diễn biến tâm trạng và hành động; sử dụng độc thoại nội tâm; nghệ thuật trần thuật linh hoạt, sử dụng nhiều đoạn văn, câu văn ngắn với nhịp điệu, từ ngữ chắc, khỏe, mạnh mẽ, dứt khoát… phù hợp với việc diễn tả diễn biến tâm trạng và hành động của nhân vật…
* Nhận xét về cách nhìn con người và tấm lòng nhân đạo của nhà văn Tô Hoài:
- Cách nhìn con người của nhà văn: khám phá, phát hiện vẻ đẹp tâm hồn; nhìn con người trong mối quan
hệ với hoàn cảnh, trong sự vận động từ bóng tối đến ánh sáng, từ thung lũng đau thương đến cánh đồng vui, từ cuộc sống khổ đau, tăm tối hướng đến cuộc sống tươi sáng, tốt đẹp…
- Tấm lòng nhân đạo sâu sắc của nhà văn: lên án, tố cáo thế lực gây đau khổ cho con người; đồng cảm, thương xót trước số phận đau khổ, bất hạnh; khẳng định, ngợi ca vẻ đẹp của người lao động; đồng tình với khát vọng giải phóng của con người…
3 KẾT BÀI
- Tham khảo đề 1
ĐỀ 06
Trong tác phẩm Vợ chồng A Phủ của nhà văn Tô Hoài, khi chứng kiến cảnh A Phủ bị trói đứng và khóc vì bất lực,
Mị có suy nghĩ: Ta là thân đàn bà, nó đã bắt ta về trình mà nhà nó rồi thì chỉ còn biết đợi ngày rũ xương ra ở đây thôi… Người kia việc gì mà phải chết thế Nhưng sau khi cắt dây trói giải thoát cho A Phủ, Mị lại hành động khác với những
suy nghĩ trước đó:
Rồi Mị cũng vụt chạy ra Trời tối lắm Nhưng Mị vẫn băng đi Mị đuổi kịp A Phủ, đã lăn, chạy, chạy xuống tới chân dốc, Mị nói, thở trong hơi gió thốc lạnh bút:
- A Phủ cho tôi đi.
A Phủ chưa kịp nói, Mị lại nói:
- Ở đây thì chết mất.
Phân tích tâm lí của nhân vật Mị ở hai dẫn chứng nói trên; từ đó nhận xét về nét độc đáo của nhà văn Tô Hoài trong việc miêu tả những diễn biến nội tâm của nhân vật
1 Mở bài
- Dựa theo đề 1
- Thay đổi cách nêu vấn đề
2 Thân bài
a Khái quát (Theo đề 1)
b Phân tích tâm lí của Mị ở hai dẫn chứng
- Tâm lí Mị ở dẫn chứng thứ nhất