Giáo trình quy hoạch sử dụng đất đai

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ GIÁO TRÌNH QUY HOẠCH SỬ DỤNG ĐẤT ĐAI (LAND USE PLANNING) PGS TS LÊQUANG TRÍ 2005 MỞ ĐẦU Với những áp lực và hiện trạng sử dụng đất đai như hiện nay cho thấy nguồn tài nguyên đất đai ngày càng khan hiếm và có giới hạn, dân số thế giới gia tăng nhanh Do đó, đòi hỏi phải có sự đối chiếu hợp lỹ giữa các kiểu sử dụng đất đai và loại đất đai để đạt được khả năng tối đa về sản xuất ổn định và an toàn lương thực, đồng thời cũng bảo vệ được hệ sinh thái cây t.

b o v đ c h sinh thái cây tr ng và môi tr ng đang s ng

Qui ho ch s d ng đ t đai là n n t ng trong ti n trình này ây là m t thành

ph n c s có liên quan đ n h sinh thái các vùng núi, sa m c hoang vu, hay các vùng

đ ng b ng ven bi n, đ ng th i l i n m trong m c tiêu phát tri n và b o v r ng, đ t

tr ng và tài nguyên ven bi n Qui ho ch s d ng đ t đai (QHSD ) là y u t chính trong t t c yêu c u phát tri n và b o v các vùng đ t đai nông nghi p

Có nh ng s mâu thu n trong s d ng đ t đai hi n t i Nhu c u v đ t nông nghi p, đ ng c , b o v thiên nhiên, r ng, du l ch và phát tri n đô th l n h n nhi u so

v i ngu n tài nguyên đ t đai hi n có các qu c gia đang phát tri n thì nhu c u này ngày càng c p bách h n theo t ng n m Dân s th gi i l thu c vào s l ng/di n tích

đ t cho ra l ng th c, nguyên li u và vi c làm s t ng lên g p đôi trong vòng 25 đ n

50 n m t i Ngay c m t s vùng đ t đai đ y đ , ng i dân v n không đ t đ n nhu

c u và l i nhu n mong đ i trong vi c s d ng đ t đai đó Trong khi đó, s suy thoái

đ t đai các nông trang, r ng hay ngu n tài nguyên n c ngày càng th y rõ, nh ng trong t ng cá th c a c ng đ ng xã h i không th có bi n pháp riêng nào đ h n ch

ho c ch m d t tình tr ng suy thoái này

Do đó, giáo trình Qui Ho ch S D ng t ai đ c biên so n nh là m t giáo trình chuyên kh o nh m m c đích trang b cho sinh viên các ngành liên quan có ki n

th c c b n v qui ho ch và nh ng quan đi m quan tr ng trong Qui Ho ch S D ng

t ai b n v ng Tuy nhiên, trên c s c a nh ng quan đi m và nh ng qui trình qui

ho ch c a FAO (1993), m i qu c gia đã t so n ra nh ng h ng d n riêng cho qu c gia mình đ phù h p trong vi c qui ho ch c a t ng giai đo n Do đó đ trang b cho sinh viên có ki n th c và k n ng trong qui ho ch s d ng đ t đai khi ra tr ng trong

đi u ki n th c t , giáo trình Qui Ho ch S D ng t ai đ c so n th o hoàn toàn

d a trên các tài li u c b n v qui ho ch c a FAO, Tài li u H ng d n v công tác qui

ho ch, k ho ch s d ng đ t đai c a Vi n đi u tra qui ho ch đ t đai thu c B Tài Nguyên và Môi Tr ng (T ng C c a Chính Vi t Nam, Hà N i, tháng 10/1998),

Lu t đ t đai n m 2003 và Thông t 30 – 2004 c a B Tài Nguyên và Môi Tr ng n m

2004

Tháng 12 – 2005

Ng i biên so n PGS Ti n s Lê Quang Trí

M C L C

T A

M C L C

Ch ng I: TÍNH CH T – M C TIÊU – PH M VI – CON NG I

TRONG QUI HO CH S D NG T AI 01

I TH C TR NG V S D NG T AI 01

II TÍNH CH T 03

1 nh ngh a v qui ho ch s d ng đ t đai 03

2 Yêu c u cho tính h u d ng c a qui ho ch s d ng đ t đai 04

3 S d ng tôt nh t ngu n tài nguyên h n h p 05

III M C TIÊU 06

1 Tiêu đ 06

1.1 Hi u qu 06

1.2 Bình đ ng và có kh n ng ch p nh n 06

1.3 Tính b n v ng 06

2 S t ng h p gi a các m c tiêu đ i kháng 07

IV PH M VI 07

1 Tiêu đi m c a qui ho ch s d ng đ t đai 07

2 C p qui ho ch 08

2.1 C p qu c gia 09

2.2 C p T nh 09

2.3 C p đ a ph ng (Huy n và Xã) 10

3 Các t ch c và k ho ch phát tri n có liên quan 10

V CON NG I TRONG QUI HO CH S D NG T AI 11

1 Ng i s d ng đ t đai 11

2 Nhà lãnh đ o 13

3 i qui ho ch 13

4 Ti n trình l p l i trong th c hi n qui ho ch 14

Ch ng II: CÁC V N C B N CHO QUI HO CH S D NG B N V NG NGU N TÀI NGUYÊN T AI 16

I QUAN I M TRONG QUI HO CH S D NG T AI 16

1 Qui ho ch s d ng đ t đai và qui ho ch đô th 16

2 Ph ng pháp t ng h p 16

II NH NG V N C N QUAN TÂM TRONG QUI HO CH S D NG T AI 17

1 Ch c n ng c a đ t đai 17

i

2 S h u đ t đai, quy n s d ng đ t đai và th tr ng đ t đai 20

2.1 S h u đ t đai, quy n s d ng đ t đai 20

2.2 Th tr ng đ t đai 21

3 Ng i s d ng đ t đai và các ch th khác 22

4 Nh ng ch t l ng và gi i h n c a đ t đai cho các s d ng khác nhau 24

5 Nh ng ch th cho tính b n v ng 25

Ch ng III: M T S CH D N V N I DUNG VÀ PH NG PHÁP L P QUI HO CH VÀ K HO CH S D NG T AI VI T NAM 26

I QUI HO CH S D NG T AI THEO CV1814-1998 26

1 Công tác chu n b và đi u tra c b n 26

2 Phân tích đi u ki n t nhiên và kinh t - xã h i 28

3 Phân tích hi n tr ng và bi n đ ng đ t đai 30

4 ánh giá thích nghi đ t đai 33

5 D báo dân s 33

6 D báo nhu c u s d ng đ t đai 34

7 Xây d ng và lu n ch ng ph ng án qui ho ch 41

II QUI HO CH S D NG T AI VÀ LU T T AI 2003 46

1 B n đ hi n tr ng s d ng đ t và b n đ qui ho ch s d ng đ t đai 46

2 Qui ho ch, k ho ch s d ng đ t 46

III THÔNG T S 30-2004/TT-BTNMT 50

1 Ph n 1: Nh ng qui đ nh chung 50

2 Ph n 2: Trình t , n i dung l p qui ho ch s d ng đ t cho c n c 56

3 Ph n 3: Trình t , n i dung l p qui ho ch s d ng đ t cho T nh, Huy n 62

4 Ph n 4: Trình t , n i dung l p qui ho ch s d ng đ t cho Xã 66

5 Ph n 5: Trình t , n i dung l p qui ho ch s d ng đ t cho khu kinh t , khu công ngh cao 69

6 Ph n 6: N i dung th m đ nh qui ho ch s d ng đ t 73

7 Ph n 7: Công b qui ho ch, k ho ch s d ng đ t 75

8 Ph n 8: T ch c th c hi n 77

Ch ng IV: QUI HO CH S D NG T AI THEO H TH NG FAO (1993) 78

I T NG QUÁT 78

1 Các b c th c hi n 78

2 C n thi t cho s uy n chuy n 80

3 Qui ho ch và th c hi n 81

II CHI TI T CÁC B C TH C HI N TRONG H TH NG FAO (1993) 81

1 B c 1: Thi t l p m c tiêu và các t li u có liên quan 81

2 B c 2: T ch c công vi c 84

3 B c 3: Phân tích v n đ 86

4 B c 4: Xác đ nh các c h i cho s thay đ i 90

5 B c 5: ánh giá đ t đai 95

6 B c 6: ánh giá kh n ng ch n l a 101

7 B c 7: Ch n l a kh n ng t t nh t 105

8 B c 8: Chu n b cho qui ho ch s d ng đ t đai 112

9 B c 9: Th c hi n qui ho ch 115

10 B c 10: Giám soát và rà soát ch nh s a qui ho ch 119

Ch ng V: TH C HI N PH NG PHÁP T NG H P CHO QUI HO CH S D NG B N V NG NGU N TÀI NGUYÊN T AI 124

I M C ÍCH 124

II PHÁT TRI N KHUNG XÂY D NG NH NG QUY T NH 125

III PHÁT TRI N C S D LI U TH NG KÊ VÀ NH V 127

1 C s d li u khí h u 127

2 C s d li u đ t và đ a hình 127

3 C s d li u ngu n tài nguyên n c 128

4 C s d li u v che ph đ t đai và đa d ng sinh h c 128

5 C s d li u v s d ng đ t đai, h th ng cây tr ng và s n xu t 128

6 C s d li u v đi u ki n xã h i 129

7 C s d li u v chi u h ng kinh t 129

IV PHÁT TRI N NH NG PH NG TI N TH NG NH T VÀ K T N I C S D LI U 129

V PHÂN TÍCH A M C TIÊU VÀ K THU T T I U HÓA D LI U 131

VI NH NG PH NG TI N XÃ H I KINH T VÀ CHÍNH TR CHO XÂY D NG QUY T NH TRONG S D NG T AI 132

Ch ng VI: M T S K T QU I N HÌNH TRONG PH NG PHÁP CH N PH NG ÁN CHO QUI HO CH S D NG T AI C P HUY N NG B NG SÔNG C U LONG 134

I PH N GI I THI U 134

II GI I THI U V VÙNG NGHIÊN C U 135

III K T QU XÂY D NG QUI HO CH S D NG T AI S N XU T NÔNG-NG -LÂM NGHI P HUY N CÙ LAO DUNG, SÓC TR NG GIAI O N 2003 – 2010 136

1 S c n thi t l p qui ho ch 136

2 Nh ng c n c th c hi n qui ho ch 137

iii

3 Quan đi m và m c tiêu qui ho ch 137

4 Qui ho ch s d ng đ t 142

IV PH NG ÁN QUI HO CH S N XU T NÔNG – NG VÀ NÔNG THÔN HUY N CÙ LAO DUNG, SÓC TR NG 146

1 Ph ng án I 146

2 Ph ng án II 154

3 Ph ng án III 162

V HI U QU C A QUI HO CH 169

1 Hi u qu kinh t mô hình 169

2 Hi u qu s n xu t 170

3 Hi u qu xã h i 172

4 D báo tác đ ng môi tr ng 172

TÀI LI U THAM KH O 174

tr ng này hi n nay v n ch a cho đ c hi u qu , và ph ng pháp t ng h p đòi h i ph i bao g m t t c các ch th tham gia t s b t đ u, đi u ti t ch t l ng và nh ng s

gi i h n c a m i thành ph n đ n v đ t đai, đ n tính s n xu t c a các kh n ng ch n

l a s d ng đ t đai Nh ng quan đi m và đ nh ngh a liên h đ n ph ng pháp c th

nh m h tr cho vi c thi t l p nên nh ng v n đ quy t đ nh các m c đ quy ho ch khác nhau

Nh ng v n đ s d ng đ t đai hi n t i đòi h i nh ng gi i pháp đ c t o ra v i

s h tr c a ph ng pháp t ng h p trong vùng nông thôn và bán thành th , thì th ng

đ c xu t phát t nh ng s mâu thu n đ i kháng gi a môi tr ng và phát tri n T t c

vi c này đ c th o lu n bao g m xây d ng nh ng quy t đ nh đ làm th nào s d ng

nh ng ngu n tài nguyên khan hi m, tái l p l i vùng đ t đai suy thoái hay c i thi n đ t đai nông nghi p chính, đ nh c nh ng nông h nh hay nh ng nông trang c gi i s

h tr t t h n trong vi c m r ng dân s , h n ch phát tri n vùng đô th vào trong các vùng nông nghi p có ch t l ng cao, s d ng h p lý ngu n tài nguyên n c khan

hi m, và nh ng yêu c u chuyên bi t cho ph ng pháp t ng h p ng c l i v i quy

ho ch chuyên ngành c a vùng ven bi n

Th c hi n ph ng pháp t ng h p thì tùy thu c vào nh ng chính sách h tr quy

ho ch cho s d ng và qu n lý b n v ng ngu n tài nguyên đ t đai, đ t ng c ng

nh ng th ch th c thi và đ đ m b o s bao g m và tham gia hành đ ng c a các ch

th trong ti n trình xây d ng quy t đ nh Nh ng ho t đ ng này s đ c h tr b ng s thay đ i các s li u c b n v ngu n tài nguyên t nhiên và cách s d ng, thông qua

vi c k t h p s d ng h th ng thông tin đ a lý GIS Nh ng ph ng ti n kinh t và xã

h i c ng đ c mô t và đ c s d ng đ đ m b o s nh ng đóng góp c a các ch th trong vi c th a thu n s d ng đ t đai

Ph ng pháp t ng h p cho quy ho ch s d ng và qu n lý ngu n tài nguyên đ t đai b t bu c ph i bao g m t t c các ch th trong ti n trình xây d ng quy t đ nh cho

t ng lai c a đ t đai, và xác đ nh đánh giá t t c nh ng đ c tr ng chính c a sinh h c

t nhiên và kinh t xã h i c a các đ n v đ t đai i u này đòi h i s xác đ nh và thi t

l p s s d ng hay không s d ng c a m i đ n v đ t đai v các m t k thu t thích

h p, kh n ng kinh t , xã h i ch p nh n và tính môi tr ng không suy thoái

Ph ng pháp chuyên ngành thu n cho quy ho ch s d ng ngu n tài nguyên đ t đai c n ph i tránh, vì v i ph ng pháp này có th đ a đ n nh ng s suy thoái không đoán tr c đ c Liên quan đ n v n đ môi tr ng c n thi t ph i đ c đ t lên hàng

đ u do s t ng tr ng quá nhanh c a dân s trên th gi i, gia t ng nh ng s l thu c vào nhau gi a các qu c gia và gi a các vùng trên th gi i, nh ng chú ý t ng tr ng v giá tr c a h sinh thái t nhiên, và nh ng nh n th c r ng nh ng s d ng đ t đai hi n

t i có th nh h ng đ n h th ng khí h u toàn c u Ph ng pháp t ng h p h n h n

ph ng pháp chuyên ngành là có ý ngh a ng n c n hay gi i quy t đ c nh ng mâu chu n liên quan đ n s d ng đ t đai, khi nó đ t t i h o ti n trình quy ho ch và thi t l p

m t môi tr ng có th cho s trung gian gi a, và xây d ng quy t đ nh b i, t t c các

ch th giai đo n ban đ u

D đoán m c đ t ng dân s c a th gi i có th g p đôi v i kho ng 10 t ng i vào n m 2050 (UNFPA, 1992; trong FAO, 1993) Do đó, h u h t các nhà khoa h c và chuyên gia trên th gi i đ ng ý v i nhau r ng c n thi t ph i áp d ng nh ng công ngh nông nghi p tiên ti n cho vi c s d ng ngu n tài nguyên đ t đai đ cung c p l ng

th c đ y đ , ch t s i, th c n gia súc, d u sinh h c và g lên g p đôi Trong th c t ,

có nh ng s thi u h t đ t đai tr m tr ng trong nhi u qu c gia, đ c bi t là các qu c gia đang phát tri n

Trong m t nghiên c u g n đây c a FAO (Alexandratos, 1995; trong FAO, 1993) c l ng kho ng 92% c a 1800 tri u ha đ t đai c a các qu c gia đang phát tri n bao g m luôn c Trung Qu c thì có ti m n ng cho cây tr ng s d ng n c tr i,

nh ng hi n nay v n ch a s d ng h t và đúng m c đích, trong đó vùng bán sa m c Sahara Châu phi 44%; Châu m lin và vùng Caribê 48% Hai ph n ba c a 1800 tri u

ha này t p trung ch y u m t s nh qu c gia nh : 27% Brasil, 9% Zaire, và 30%

12 n c khác M t ph n c a đ t t t này v n còn đ dành cho r ng hay vùng b o v kho ng 45%, và do đó trong các vùng này không th t s đ c s d ng cho nông nghi p M t ph n khác thì l i g p khó kh n v m t đ t và d ng b c th m nh kho ng 72% vùng Châu phi bán sa m c và vùng Châu m la tinh

Trên 50% c a 1800 tri u ha c a đ t đ dành đ c phân lo i c p lo i " m", thí

d nh quá m cho h u h t các lo i cây tr ng và không thích h p l m cho s đ nh c

c a con ng i, hay còn g i là "vùng thích nghi kém cho cây tr ng" Do đó, kh n ng

đ m r ng di n tích đ t đai cho canh tác cây tr ng th ng b gi i h n K t qu là t t

c nh ng c g ng đ gia t ng s n l ng theo nhu c u l ng th c và các cái khác thì

th ng d a ch y u vào s thâm canh hóa cho s n xu t v i nh ng gi ng cây tr ng có

n ng su t cao trong các vùng có ti m n ng cao ây là nh ng vùng đ t đai có đ t t t,

đ a hình thích h p, đi u ki n m a và nhi t đ thích h p hay có kh n ng cung c p

n c cho t i, và d dàng ti p c n v i phân bón vô c và h u c

FAO c l ng r ng (Yudelman, 1994; trong FAO, 1993), đ t nông nghi p có

th m r ng đ c kho ng 90 tri u ha vào n m 2010, di n tích thu ho ch có t ng lên

đ n 124 tri u ha do vi c thâm canh t ng v cây tr ng Các vùng đ t có kh n ng t i trong các qu c gia đang phát tri n đang đ c m r ng t ng thêm kho ng 23,5 tri u ha

so v i hi n t i là 186 tri u ha

Nh ng nghiên c u chi ti t h n đang đ c th c hi n v ti m n ng t i các

qu c gia đang phát tri n, đ c bi t là Châu phi Nh ng nghiên c u này ch y u t p trung trên các di n tích đ t thích nghi k t h p v i các đi u ki n đ a hình và ngu n tài nguyên n c m t và n c ng m đ th c hi n v i chi phí th p và không làm h y ho i giá tr môi tr ng

K t qu c a thâm canh hóa có th x y ra đ c trong các vùng đ t thiên nhiên

u đãi hay trên các vùng đ t mà con ng i ph i can thi p vào b ng đ u t kinh t nh phát tri n h th ng t i tiêu Nh v y cho th y r ng trong m t t ng lai g n đây s

gi m đi m t cách có ý ngh a di n đích đ t/nông h nông thôn Kh n ng di n tích đ t nông nghi p trên nông h trong các qu c gia đang phát tri n đ c d phóng b i FAO cho n m 2010 ch còn g n phân n a là 0,4 ha so v i cu i th p niên 80 là 0,65 ha, hình

nh này c ng cho th y di n tích này s nh h n vào nh ng n m 2050 Ng c l i v i các qu c gia đang phát tri n, các qu c gia phát tri n s có s gia t ng di n tích đ t nông nghi p trên đ u ng i do m c t ng dân s b đ ng ch n l i i u này s d n đ n

m t s đ t nông nghi p s đ c chuy n sang thành các vùng đ t b o v thiên nhiên, hay vùng đ t b o v sinh c nh v n hóa ho c ph c v cho các m c đích ngh ng i c a

mô hình v s thay đ i c a khí h u thì các qu c gia đang phát tri n s b nh h ng

x u h n là thu n l i v m c an toàn l ng th c (Norse và Sombroek, 1995; trong FAO, 1993)

II TÍNH CH T

V i nh ng áp l c và th c tr ng s d ng đ t đai nh nêu trên cho th y ngu n tài nguyên đ t đai ngày cadng khan hi m và có gi i h n, dân s th gi i gia t ng Do đó đòi h i ph i có s đ i chi u h p lý gi a các ki u s d ng đ t đai và lo i đ t đai đ đ t

đ c kh n ng t i đa v s n xu t n đ nh và an toàn l ng th c, đ ng th i c ng b o v

đ c h sinh thái cây tr ng và môi tr ng đang s ng

Quy ho ch s d ng đ t đai là n n t ng trong ti n trình này ây là m t thành

ph n c s có liên quan đ n h sinh thái các vùng núi, sa m c hoang vu, hay các vùng

đ ng b ng ven bi n, đ ng th i l i n m trong m c tiêu phát tri n và b o v r ng, đ t

tr ng và tài nguyên ven bi n Quy ho ch s d ng đ t đai là y u t chính trong t t c yêu c u phát tri n và b o v các vùng đ t đai nông nghi p

Có nh ng s mâu thu n nhau trong s d ng đ t đai hi n nay Nhu c u v đ t nông nghi p, đ ng c , b o v thiên nhiên, r ng, du l ch và phát tri n đô th thì l n h n nhi u so v i ngu n tài nguyên đ t đai hi n có Trong các n c đang phát tri n thì nhu

c u này càng c p bách h n trong m i n m Dân s th gi i l thu c vào s l ng/di n tích đ t cho ra l ng th c, nguyên li u và vi c làm s t ng lên g p đôi trong vòng 25

đ n 50 n m t i Ngay c m t s vùng đ t đai đ y đ , ng i dân v n không đ t đ n nhu

c u và l i nhu n mong đ i trong vi c s d ng đ t đai đó Trong khi đó, s suy thoái

đ t đai các nông trang, r ng hay ngu n tài nguyên n c càng ngày càng th y rõ,

nh ng trong t ng cá th c a c ng đ ng xã h i không th có bi n pháp riêng nào đ h n

ch ho c ch m dút tình tr ng suy thoái này

1 nh ngh a quy ho ch s d ng đ t đai

Hi n nay có r t nhi u tài liêu nghiên c u đ nh ngh a v quy ho ch s d ng đ t đai (QHSD ) khác nhau, t đó đ a đ n nh ng vi c phát tri n quan đi m và ph ng pháp đ c s d ng trong QHSD c ng khác nhau

Theo Dent (1988; 1993) QHSD nh là ph ng ti n giúp cho l nh đ o quy t

đ nh s d ng đ t đai nh th nào thông qua vi c đánh giá có h th ng cho vi c ch n

m u hình trong s d ng đ t đai, mà trong s ch n l a này s đáp ng v i nh ng m c tiêu riêng bi t, và t đó hình thành nên chính sách và ch ng trình cho s d ng đ t đai

t trên xu ng nên cho k t qu là nhà quy ho ch b o ng i dân ph i làm nh ng gì Trong ph ng pháp t ng h p và ng i s d ng đ t đai là trung tâm (UNCED, 1992; trong FAO, 1993) đã đ i l i đ nh ngh a v QHSD nh sau QHSD là m t ti n trình xây d ng nh ng quy t đ nh đ đ a đ n nh ng hành đ ng trong vi c phân chia đ t đai cho s d ng đ cung c p nh ng cái có l i b n v ng nh t (FAO, 1995) V i cái nhìn v quan đi m kh n ng b n v ng thì ch c n ng c a QHSD là h ng d n s quyst đ nh trong s d ng đ t đai đ làm sao trong ngu n tài nguyên đó đ c khai thác

có l i cho con ng i, nh ng đ ng th i c ng đ c b o v cho t ng lai.Cung c p

nh ng thông tin t t liên quan đ n nhu c u và s ch p nh n c a ng i dân, ti m n ng

th c t i c a ngu n tài nguyên và nh ng tác đ ng đ n môi tr ng có th có c a nh ng

s l a ch n là m t yêu c u đ u tiên cho ti n trình quy ho ch s d ng đ t đai thành công đây đánh giá đ t đai gi vai trò quan tr ng nh là công c đ đánh giá th c

tr ng c a đ t đai khi đ c s d ng cho m c đích riêng bi t (FAO, 1976), hay nh là

m t ph ng pháp đ gi i ngh a hay d đoán ti m n ng s d ng c a đ t đai (Van Diepen và ctv., 1988) Do đó có th đ nh ngh a:

th c hi n các s ch n l a s d ng đ t đai t t nh t ng th i quy ho ch s d ng

đ t đai c ng là ch n l c và đ a vào th c hành nh ng s d ng đ t đai đó mà nó

Do đó, trong quy ho ch cho th y:

- Nh ng s c n thi t ph i thay đ i,

- Nh ng c n thi t cho s vi c c i thi n qu n lý, hay

- Nh ng c n thi t cho ki u s d ng đ t đai hoàn toàn khác nhau trong các tr ng

h p c th khác nhau

Các lo i s d ng đ t đai bao g m: đ t , nông nghi p (th y s n, ch n nuôi,…)

đ ng c , r ng, b o v thiên nhiên và du l ch đ u ph i đ c phân chia m t cách c th theo th i gian đ c quy đ nh Do đó trong quy ho ch s d ng đ t đai ph i cung c p

nh ng h ng d n c th đ có th giúp cho các nhà quy t đ nh có th ch n l a trong các tr ng h p có s mâu thu n gi a đ t nông nghi p và phát tri n đô th hay công nghi p hóa b ng cách là ch ra các vùng đ t đai nào có giá tr nh t cho đ t nông nghi p

và nông thôn mà không nên s d ng cho các m c đích khác

2 Yêu c u cho tính h u d ng c a quy ho ch s d ng đ t đai

Có ba đi u ki n c n thi t ph i có đ đ t đ c tính h u d ng c a quy ho ch s

ng i dân trong vùng hay nhà n c thông qua các k ho ch b ng nh ng ch ng minh

th c t và gi i trình rõ các m c tiêu t t đ p có th đ t trong t ng lai khi quy ho ch

đ c th c hi n

3 S d ng t t nh t ngu n tài nguyên h n h p:

Nh ng nhu c u c n thi t c b n c a chúng ta nh l ng th c, nguyên li u, d u khí, qu n áo và nhà c a đ u đ c l y t các ngu n tài nguyên đ t đai có gi i h n Dân

s ngày m t gia t ng d n đ n ngu n tài nguyên đ t đai ngày càng khan hi m Khi s

d ng đ t đai thay đ i theo nhu c u m i thì s t o ra nh ng s mâu thu n m i gi a các

ki u s d ng đ t đai và gi a nh ng mong c riêng t cá nhân c a ng i s d ng đ t đai v i mong c c a c ng đ ng t đai th ng đ c s d ng cho vi c đô th hóa và công nghi p hóa nên không còn nhi u đ s d ng cho nông nghi p, đ ng th i trong

vi c phát tri n đ t đai nông nghi p thì l i b h n ch do s c nh tranh gi a đ t nông nghi p, đ t r ng, vùng đ t cho kh n ng cung c p n c và khu b o t n thiên nhiên

Khi xây d ng quy ho ch s d ng đ t đai cho t t và có hi u qu h n th ng thi không ph i là nh ng ý t ng m i Trãi qua các n m tháng, ng i nông dân đã có

nh ng đ nh h ng quy ho ch riêng theo nông h hay trang tr i nh k ho ch tr ng tr t theo t ng mùa khác nhau và n i nào c n thi t cho vi c tr ng các lo i cây khác nhau

Nh ng quy t đ nh trong quy ho ch này th ng là theo t ng nhu c u riêng c a t ng gia đình nông dân riêng r , theo ki n th c chuyên môn hay kinh nghi m, trình đ k thu t,

kh n ng lao đ ng và ngu n v n mà nh ng nông dân này có đ c Di n tích, s l ng nhân l c và nh ng ph c t p ngày m t gia t ng trong b n thân nông trang là nh ng thông tin c n thi t cho phép chúng ta ph i s d ng các ph ng pháp phù h p trong phân tích và đánh giá quy ho ch Tuy nhiên:

- Quy ho ch s d ng đ t đai không ph i là quy ho ch trang tr i các t l khác

nhau mà là s quy ho ch các b c xa h n trong t ng lai đ phù h p v i

nh ng mong c c a m t c ng đ ng xã h i

- Quy ho ch s d ng đ t đai ph i bao g m nh ng s tiên li u tr c nhu c u c n thi t cho thay đ i trong s d ng đ t đai c ng nh nh ng tác đ ng lên s thay đ i đó

- Nh ng m c tiêu c a quy ho ch ph i đ c thi t l p t s c p bách c a yêu c u

xã h i hay c a nhà n c và đ c tính toán theo tình tr ng hi n t i c a khu

v c đó

Trong nhi u n i, hi n tr ng s d ng đ t đai không th làm ti p t c đ c th c

hi n b i vì đ t đai n i đây ngày m t suy thoái, thí d nh s d ng đ t đai b ng cách phá r ng trên các vùng đ i d c hay trên các vùng đ t nghèo nàn, nên không thích h p cho h th ng canh tác b n v ng lâu dài; và nh ng ho t đ ng k ngh , nông nghi p, đô

th hóa t o ra s ô nhi m môi tr ng S suy thoái ngu n tài nguyên thiên nhiên có th

đ c đúc k t là do lòng tham, s d t nát, thi u kh n ng ki n th c ch n l a, hay nói cách khác là vi c s d ng đ t đai nhu c u c n thi t hi n t i mà không có s đ u t lâu dài cho t ng lai

Do đó, đ quy ho ch s d ng đ t đai đáp ng v i các m c tiêu là nh m làm th nào đ s d ng đ t đai đ c t t nh t trong đi u ki n ngu n tài nguyên đ t đai ngày càng h n h p thì có th đ ngh ti n hành theo các b c sau:

- ánh giá nhu c u c n thi t hi n t i – t ng lai và đánh giá m t cách khoa h c,

có h th ng kh n ng cung c p t đ t đai cho các nhu c u đó;

- Xác đ nh và có gi i pháp cho các mâu thu n trong s d ng đ t đai, gi a nhu

c u c n thi t c a cá nhân v i nhu c u chung c a c ng đ ng xã h i, và gi a nhu

c u c a th h hi n t i và nh ng th h t ng lai;

- Tìm ki m ra các s ch n l a b n v ng và t đó ch n ra cái c n thi t nh t cho

s đ c c p nh t hóa đ toàn ch ng trình quy h ach đ t m c đ chính xác cao h n

III M C TIÊU

1 Tiêu đ

M c tiêu c a quy ho ch đ c đ nh ngh a nh là làm th nào đ s d ng đ t đai

đ c t t nh t Có th phân chia ra tính chuyên bi t riêng c a t ng đ án M c tiêu c a quy ho ch có th đ c gom l i trong 3 tiêu đ : hi u qu , bình đ ng - có kh n ng

ch p nh n, và b n v ng

1.1 Hi u qu

S d ng đ t đai ph i mang tính ch t kinh t , do đó m t trong nh ng m c tiêu

c a quy ho ch đ phát tri n là mang l i tính hi u qu và nâng cao s n l ng, ch t

l ng trong s d ng đ t đai b t k m t hình th c s d ng đ t đai riêng bi t nào thì

nó c ng có tính thích nghi cho t ng vùng riêng bi t c a nó hay đôi khi nó thích nghi chung cho c các vùng khác Hi u qu ch đ t đ c khi có s đ i chi u gi a các lo i

s d ng đ t đai khác nhau v i nh ng vùng đ t đai cho l i nhu n cao nh t mà chi phí

đ u t th p nh t Tuy nhiên, hi u qu có ý ngh a khác nhau đ i v i các ch th khác nhau i v i nh ng nông dân cá th thì hi u qu là làm sao v n thu h i t đ u t lao

đ ng đ n v t ch t đ c cao nh t hay l i nhu n cao nh t t các vùng đ t có th cho

đ c Còn m c đích c a nhà n c thì ph c t p h n bao g m c vi c c i thi n tình

tr ng trao đ i hàng hóa v i n c ngoài thông qua s n xu t cho xu t kh u hay thay th

d n vi c nh p kh u

1.2 Bình đ ng và có kh n ng ch p nh n đ c

S d ng đ t đai c ng mang tính ch p nh n c a xã h i Nh ng m c tiêu đó bao

g m an toàn l ng th c, gi i quy t công n vi c làm và an toàn trong thu nh p c a các vùng nông thôn C i thi n đ t đai và tái phân b đ t đai c ng ph i đ c tính đ n đ

gi m b t nh ng b t công trong xã h i hay có th ch n l c các ki u s d ng đ t đai thích h p đ gi m d n và t ng b c xóa đi s nghèo đói t o ra s bình đ ng trong s

d ng đ t đai c a m i ng i trong xã h i M t cách đ th c hi n đ c nh ng m c tiêu này là nâng cao tiêu chu n đ i s ng c a t ng nông h Tiêu chu n m c s ng này bao

g m m c thu nh p, dinh d ng, an toàn l ng th c và nhà c a Quy ho ch là ph i đ t

đ c nh ng tiêu chu n này b ng cách thông qua vi c phân chia đ t đai cho các ki u s

d ng riêng bi t c ng nh phân chia tài chánh h p lý và đ ng th i v i các ngu n tài nguyên khác

1.3 Tính b n v ng

S d ng đ t đai b n v ng là ph i phù h p v i nh ng yêu c u hi n t i đ ng th i

c ng ph i b o v đ c ngu n tài nguyên thiên nhiên cho các th h k ti p trong t ng

lai i u này đòi h i m t s k t h p gi a s n xu t và b o v : s n xu t ra hàng hóa cho nhu c u hi n t i k t h p v i b o v tài nguyên thiên nhiên Tuy nhiên, trong quá trình s n xu t l thu c vào tài nguyên nên vi c b o v và s d ng cân đ i ngu n tài nguyên này là nh m b o đ m s s n xu t đ c lâu b n trong t ng lai

Trong m t c ng đ ng, khi ngu n tài nguyên đ t đai b h y ho i chính là s h y

ho i t ng lai c a c ng đ ng đó S d ng đ t đai ph i đ c quy ho ch cho toàn c ng

đ ng và xem nh là m t th th ng nh t b i vì s b o v đ t, n c và các ngu n tài nguyên đ t đai khác có ngh a là b o v tài nguyên đ t đai cho t ng cá th riêng bi t trong c ng đ ng đó

d ng tài s n thiên nhiên này ph i đ c đ n bù b ng s phát tri n c a con ng i

Thông tin t t là r t c n thi t, trong đó c n thi t nh t là nh ng thông tin v nhu

c u c a con ng i, v ngu n tài nguyên đ t đai, và v k t qu c a môi tr ng t nhiên

và kinh t xã h i c a nh ng quy t đ nh ch n l a Công vi c c a nhà quy ho ch s

d ng đ t đai là đ m b o nh ng quy t đ nh đ c th c hi n trên c s c a s đ ng ý

nh t trí, n u chuy n đó không x y ra thì xem nh là có s b t đ ng ý ki n và t o ra mâu thu n

Trong nhi u tr ng h p, quy ho ch có th gi m chi phí s n xu t; thí d nh

vi c gi i thi u các k thu t m i thích h p Qui ho ch c ng có th giúp hóa gi i nh ng mâu thu n b ng vi c c n ph i có s tham gia c a c ng đ ng xã h i trong ti n trình quy

ho ch và b ng vi c trình bày ra các s s h p lý và nh ng thông tin n n t ng cho vi c

ra quy t đ nh

IV PH M VI

1 Tiêu đi m c a quy ho ch s d ng đ t đai

Yêu c u c n thi t c a con ng i là ph i s ng và ho t đ ng trong su t ti n trình quy ho ch Nông dân đ a ph ng, hay nh ng ng i s d ng đ t đai khác và c ng đ ng

xã h i có cu c s ng tùy thu c vào đ t đai ph i ch p nh n s c n thi t trong vi c thay

đ i s d ng đ t đai và cu c s ng c a h ph i theo nh ng k t qu thay đ i đó

Quy ho ch s d ng đ t đai ph i theo chi u h ng thu n Nhóm quy ho ch ph i tìm ra nh ng yêu c u, ki n th c, k n ng, nhân l c và v n c a c ng đ ng hay ngu n

v n t các t ch c khác ng th i ph i nghiên c u các v n đ khó kh n trong hi n

tr ng s d ng đ t đai hi n t i và t đó c g ng tuyên truy n r ng rãi cho ng i dân trong c ng đ ng hi u r s nguy h i n u ti p t c s d ng đ t đai nh hi n nay và gi i thích h hi u rõ nh ng kh n ng t t đ p và c n thi t trong vi c thay đ i cách s d ng

đ t đai cho t ng lai

S d ng lu t đ ng n c n hay ép bu c con ng i th ng d đi đ n th t b i và

t o ra nhi u mâu thu n Kh n ng ch p nh n c a đ a ph ng là c n thi t n u có s tham gia c a đ a ph ng trong ti n trình quy ho ch S ng h c a chính quy n đ a

ph ng thì th t s c n thi t đ ng th i trong đó s tham gia c a các c quan ban ngành liên quan đ n vi c th c hi n d án c ng gi vai trò r t quan tr ng T đó cho th y

trong quy ho ch s d ng đ t đai ph i có các ti u đi m chính c n đ c xác đ nh hi u

bi t c th nh sau:

- t đai thì không gi ng nhau m i n i:

t đai, b n thân nó đã là tiêu đi m trong quy ho ch s d ng đ t đai V n, lao

đ ng, k n ng qu n lý và k thu t có th đ a đi đ n n i nào c n đ n Nh ng đ t đai không th di chuy n đ c, và cho th y nh ng vùng đ t khác nhau thì cho nh ng kh

n ng khác nhau và nh ng v n đ qu n lý c ng khác nhau Không ph i ngu n tài nguyên đ t đai là không thay đ i, đi u này khá rõ ràng trong tr ng h p c a khí h u

và th c v t, các tr ng h p khác nh s thi u h t ngu n n c hay s m t đ t gây ra

do xoái mòn hay s nhi m m n thì c ng ch cho th y rõ r ng là ngu n tài nguyên đang

b suy thoái Nh ng thông tin đ y đ v hi n tr ng c a ngu n tài nguyên đ t đai r t

c n thi t cho quy ho ch s d ng đ t đai

- K thu t:

M t thành ph n th ba trong quy ho ch là ki n th c và k thu t s d ng đ t đai: nông h c, nuôi tr ng th y s n, ch n nuôi gia súc và nh ng v n đ khác Nh ng

ki n th c k thu t đ ngh ng i s d ng đ t đai ph i có đ s d ng ngu n v n, k

n ng, và nh ng ngu n tài nguyên c n thi t khác m t cách thích h p Nh ng k thu t

m i có th bao hàm luôn c v xã h i l n môi tr ng t nhiên mà nó ph i đ c trình bày đ y đ b i nhà quy ho ch

- T ng h p:

Tr c đây trong quy ho ch s d ng đ t đai th ng v ng m c nh ng sai l m là

ch t p trung m t cách h n h p vào ngu n tài nguyên đ t đai mà con ng i không đ

th i gian đ suy ngh là ngu n tài nguyên này ph i đ c s d ng nh th nào Thông

th ng, đ t đai nông nghi p t t c ng có th thích h p cho nh ng lo i s d ng c nh tranh khác Quy t đ nh s d ng đ t đai không nh ng đ c s d ng trên n n t ng c a

kh n ng thích nghi đ t đai mà còn ph i theo nh ng nhu c u s n xu t và m r ng di n tích canh tác, vi c m r ng này th ng lan đ n nh ng vùng đ t ch đ c s d ng cho các m c đích chuyên bi t khác Do đó, quy ho ch là ph i t ng h p t t c các thông tin

v kh n ng thích nghi đ t đai, nh ng nhu c u v xã h i t các lo i s n ph m hàng hóa

và nh ng c h i thích h p v i nhu c u cho vi c h u d ng trên vùng đ t đai đó trong

hi n t i và c t ng lai

Do đó, quy ho ch s d ng đ t đai không ph i là m t chuyên đ riêng nh quy

ho ch phát tri n nông h tr ng các lo i cây tr ng đ n gi n, hay m t h th ng th y nông t i riêng cho nông h mà quy ho ch s d ng đ t đai ph i đ c th c hi n d i

d ng t ng h p theo h ng phát tri n t k ho ch chi n l c phát tri n c p qu c gia

đ n m c đ chi ti t cho các đ án riêng bi t hay các ch ng trình c p Huy n hay đ a

ph ng c p Xã

2 Các c p đ quy ho ch

Quy ho ch s d ng đ t đai có th áp d ng 3 c p theo FAO (1993): c p qu c gia, c p t nh/thành ph và c p đ a ph ng (bao g m c p Huy n và Xã) Không c n thi t ph i theo th t c p đ nào, tùy theo t ng qu c gia mà có th s d ng c p nào mà chính quy n n i đó có th quy t đ nh đ c vi c quy ho ch s d ng đ t đai M i c p có

nh ng quy t đ nh cho vi c s d ng đ t đai khác nhau, do v y m i c p s có ph ng pháp quy ho ch s d ng đ t đai c ng khác nhau Tuy nhiên m i c p quy ho ch, c n

ph i có nh ng chi n l c s d ng đ t đai, chính sách đ ch rõ các u tiên quy ho ch,

t đó trong m i đ án s ch n l a các th t u tiên theo chi n l c phát tri n và th c

hi n đ án quy ho ch theo t ng b c m t cách nh p nhàng và thích h p

S tác đ ng qua l i 3 c p này là r t c n thi t và quan tr ng Các thông tin cho các c p đ đ u có th theo c hai chi u đi và ng c l i nh trình bày trong Hình 1.1

m i c p đ đ c quy ho ch thì m c đ chi ti t càng gia t ng theo chi u t trên xu ng

và đ c bi t khi xu ng c p đ đ a ph ng thì s tham gia c a con ng i t i đ a ph ng

gi vai trò r t quan tr ng

2.1 C p đ qu c gia

c p đ qu c gia thì quy ho ch liên quan đ n m c tiêu phát tri n c a qu c gia

đó và c ng liên quan đ n kh n ng phân chia ngu n tài nguyên Trong nhi u tr ng

h p, quy ho ch s d ng đ t đai không bao g m s phân chia th t s đ t đai cho các s

d ng khác nhau, nh ng l i đ t thành d ng u tiên cho nh ng đ án c p T nh Quy

ho ch s d ng đ t đai c p qu c gia bao g m:

c u v đ t đai t các ngành khác nhau c a kinh t - s n l ng l ng th c, cây tr ng xu t kh u, du l ch, b o v thiên nhiên, nhà c a, ph ng ti n công

c ng, đ ng xá, k ngh ;

ngu n tài nguyên cho phát tri n;

r ng, và quy n s d ng ngu n n c

Nh ng m c tiêu c a qu c gia thì ph c t p trong vi c quy t đ nh chính sách, lu t

l và tính toán tài chính nh h ng đ n dân chúng và trong vùng r ng l n Chính quy n không th là nh ng nhà chuyên môn đ đ i phó v i t t c các v n đ trong s

d ng đ t đai, do đó, trách nhi m c a nhà quy ho ch là trình bày nh ng thông tin c n thi t có liên quan đ chính quy n có th hi u rõ và có tác đ ng trong vi c ti n hành

đ này vì đây là b c đ u tiên trong quy ho ch đa d ng hoá đ t đai và tính thích nghi

c a nó đ phù h p v i nh ng m c tiêu c a đ án Quy ho ch c p qu c gia, trong giai

đo n đ u c n có nh ng th o lu n nh ng u tiên phát tri n c p qu c gia và đ c d ch

gi i ra các đ án cho T nh Nh ng mâu thu n trong c mu n gi a c p qu c gia và

t nh s đ c hóa gi i trong c p này Nh ng v n đ c n quan tâm trong c p này bao

g m:

- Xác đ nh v trí phát tri n nh khu đô th , khu dân c m i, phát tri n nông nghi p, lâm nghi p và th y s n; xây d ng h th ng t i hay h th ng cung

c p n c;

- Nhu c u cho c i thi n và nâng c p c s h t ng nh : h th ng cung c p

n c, thoát n c, h th ng giaothong, th ng m i và nh ng h tr trong th

tr ng hàng hóa;

- Phát tri n nh ng h ng d n v qu n lý đ t đai, trong vi c c i thi n s d ng

đ t đai cho m i lo i đ t đai khác nhau

2.3 C p đ đ a ph ng (Huy n/Xã)

n v qui ho ch c p đ a ph ng có th là: huy n, hay m t nhóm các xã hay

m t khu v c n m trong vùng d án c p đ này, quy ho ch th ng d dàng phù h p

v i mong c c a ng i dân, và c ng kích thích s đóng góp ý ki n c a ng i dân đ a

ph ng trong quy ho ch Trong b c đ u khi th o lu n qui ho ch c p đ T nh,

ch ng trình thay đ i s d ng đ t đai hay qu n lý ph i đ c th c hi n mang đ a

ph ng tính V m t ch n l a, đây là m c đ đ u tiên c a quy ho ch v i nh ng u tiên đ c đ ra b i nh ng ng i dân đ a ph ng Quy ho ch c p đ a ph ng th ng

th c hi n trong m t vùng riêng bi t c a đ t đai v i nh ng gì s đ c làm, n i nào, khi nào và ai s ch u trách nhi m Nh :

- L p đ c h th ng t i, tiêu và nh ng công vi c b o v ;

- Thi t k c s h t ng: giao thông, v trí ch cho hàng nông s n, phân ph i phân bón, thu gom các s n ph m nông nghi p, hay nh ng ho t đ ng khác có quan h tr c ti p đ n ng i dân;

- V trí các lo i cây tr ng chuyên bi t thích nghi cho t ng vùng đ t khác nhau, phân chia s d ng đ t theo gi i th a

c p đ a ph ng này th ng c ng ph i đáp ng v i nh ng đòi h i tr c ti p t

th tr ng; thí d nh vùng thích nghi cho lúa, hay cây n trái ph i phù h p v i nh ng

đ ngh c a các công ty có liên quan nh : “đ t này thích nghi, đ t này không thích nghi; c n thi t ph i qu n lý th c hành; chi phí đ u t cao nh ng thu h i c ng cao ”

Nhìn chung, quy ho ch nh ng c p khác nhau c n có nh ng thông tin nh ng

t l khác nhau c ng nh nh ng thông tin m c đ t ng quát hóa Nh ng thông tin này có th đ c xác đ nh trong các b n đ

- T l b n đ thích h p nh t cho quy ho ch c p qu c gia mà trong đó toàn qu c gia có đ c trong m t t b n đ có th là 1/5.000.000, 1/1.000.000 hay l n h n

- Trong khi đó thì quy ho ch c p T nh c n b n đ t l l n h n kho ng 1/50.000 hay 1/100.000, tuy nhiên c p đ này có th s d ng nh ng thông tin tóm l c các t l b n đ 1/250.000

- c p đ đ a ph ng, b n đ có th t l gi a 1/20.000 đ n 1/5.000 là t t

nh t

Có th s d ng nh ng b n đ đ c t o ra t không nh đ làm b n đ n n c p

đ đ a ph ng, vì kinh nghi m cho th y ng i dân đ a ph ng có th nh n di n ra

t ng khu v c nhà và ru ng đ t c a h trên không nh

Trong đi u ki n Vi t Nam hi n nay, trong quy ho ch đ c chia ra làm 4 c p, đó là: c p qu c gia, c p T nh, c p Huy n và c p Xã Do đó trong ph ng pháp và t l

b n đ cho quy ho ch s d ng đ t đai c ng chi ti t h n

3 Các t ch c và k ho ch phát tri n có liên quan

Nh đ nh ngh a ban đ u thì quy ho ch s d ng đ t đai không ph i là m t chuyên ngành riêng, ngo i tr nhà n c đ t thành m t c quan chuyên ph trách v

l nh v c này, còn l i thì trong quy ho ch ph i liên k t v i các ngành: nông nghi p, lâm nghi p, th y l i,.v.v Khi th c hi n xây d ng đ án s c n s giúp đ tham gia c a các trung tâm khuy n nông t i đ a ph ng đó

Th ng thì không th y có s phân bi t rõ ràng ranh gi i gi a quy ho ch s

d ng đ t đai và nh ng h ng phát tri n nông thôn khác Thí d , nh ng mong mu n thay đ i s d ng đ t đai nh đ a vào cây tr ng có kinh t qu n lý t t và thành

11

công đòi h i ph i s d ng phân bón i u này ch có th làm đ c khi nào có nh ng trung tâm phân ph i phân bón t i đ a ph ng v i nh ng khuy n cáo s d ng lo i phân bón nh th nào và có luôn m t h th ng tính d ng đ chi tr cho nông dân

D ch v đ a ph ng s không mang tính h u d ng cao n u không có m t h

th ng phân ph i c p qu c gia, nh ng n i s n xu t hi u qu và c ngu n ngo i t đ

nh p kh u các v t t c n thi t Xây d ng các nhà máy s n xu t phân bón và t ch c h

th ng phân ph i cho toàn qu c gia không n m trong ph n quy ho ch s d ng đ t đai,

nh ng n u có đ c các t li u mô t và tính toán kh n ng thì s giúp cho qui ho ch

s d ng đ t đai đ c thành công h n Hay nói cách khác trung tâm phân ph i liên h

đ n dân s và s d ng thích h p đ t đai là ph n r t c n thi t trong công vi c c a nhà quy ho ch s d ng đ t đai

Do đó, ngoài ph m vi ho t đ ng liên quan đ n đi u ki n t nhiên và môi tr ng

mà nhà quy ho ch s d ng d ng ph n l n còn l i ph i k t h p v i nh ng đóng góp c a các chuyên môn k thu t khác Xa h n n a, thì chính sách trong ph m vi qu c gia, ch

đ giá c c ng là m t trong nh ng đi u tiên quy t cho vi c thành công trong quy

ho ch s d ng đ t đai

Quy ho ch s d ng đ t đai bao g m nhi u ng i, nhi u ngành khác nhau cùng làm vi c đ đ t đ c nh ng m c tiêu chung Ba nhóm ng i chính cùng ho t đ ng trong đó là: ng i s d ng đ t đai, nhà l nh đ o, và đ i quy ho ch

1 Ng i s d ng đ t đai

ây là nh ng ng i dân s ng trong vùng quy ho ch và đ i s ng c a h l thu c hoàn toàn hay t ng ph n vào vùng đ t này Không ph i ch bao g m nông dân, ng i làm nông nghi p nói chung, hay nh ng ng i khác trong vùng ch u nh h ng tr c

ti p c a s d ng đ t đai mà còn bao g m luôn c nh ng ng i s d ng các s n ph m

c a h , thí d nh các nhà máy ch bi n th t, s n ph m cây tr ng, nhà máy xây xát, nhà máy c a hay các x ng đóng đ g i u c n thi t là ph i bao g m t t c các thành ph n này trong quy ho ch s d ng đ t đai Do đó, h ph i đ t toàn b k ho ch cho có hi u qu trong s d ng đ t đai và s d ng s n ph m c a đ t đai đ cho th y

m i ng i đ u s th a h ng các ph n l i nhu n c ng nh phúc l i xã h i s có đ c trong ti n trình th c hi n đ án quy ho ch s d ng đ t đai

Kinh nghi m trong vi c xác đ nh các đ án cho th y ng i dân đ a ph ng khi

s d ng ngu n tài nguyên th ng b quên vi c nh h ng đ n môi tr ng c ng nh các ngu n tài nguyên quan tr ng khác c n đ c b o v Trong tr ng h p ng i dân

n m l y c h i phát tri n, và t nguy n cùng tham gia quy ho ch s d ng đ t đai thì

ch ng trình quy ho ch s hoàn thi n nhanh h n là trong tr ng h p ép bu c ng i dân vào trong quy ho ch đó ng th i cho th y n u không có s h tr , giúp đ c a các l nh đ o đ a ph ng thì đ án quy ho ch c ng khó có th thành công

có s tham gia vào ti n trình quy ho ch c a toàn c ng đ ng xã h i thì v n còn là v n đ thách đ cho các nhà quy ho ch Nhà quy ho ch ph i đ u t nhi u th i gian và ngu n tài nguyên đ h tr và nâng cao trình đ ki n th c cho các ng i tham gia thông qua các ph ng ti n truy n thanh, báo chí, h i th o chuyên môn, và khuy n nông Thông th ng cho th y nh ng c g ng thành công nh t là bi t k t h p gi a các nghiên c u k thu t v i mong c c a ng i đ a ph ng đang s ng giúp cho quy

ho ch đ c t t h n

K ho ch s d ng đ t đai đ a ph ng (Huy n/Xã)

Hình 1.1 : Liên quan hai chi u gi a các c p đ quy ho ch s d ng đ t đai (FAO, 1993)

13

2 Các nhà lãnh đ o

Trách nhi m c a nhà lãnh đ o là làm sao đ đ án có hi u qu c p đ qu c gia và T nh, h là nh ng B Tr ng hay ch t ch T nh, còn c p đ a ph ng thì nh ng

ng i lãnh đ o này n m trong h i đ ng c a chính quy n bao g m ch t ch Huy n, Xã

đ n các lãnh đ o ban ngành có liên quan

Nhóm quy ho ch s cung c p nh ng thông tin và c v n chuyên môn, còn các nhà lãnh đ o th ng đ a ra các h ng và m c đích phát tri n đ ng th i c ng ch cho

th y kh n ng th c hi n đ án n u nh có s ch n l a các ki u quy ho ch đã đ c đ

ra M c dù lãnh đ o nhóm quy ho ch hi n di n liên t c trong quá trình ho t đ ng quy

ho ch nh ng các nhà lãnh đ o c ng ph i n m trong nhóm quy ho ch này theo t ng

th i gian c đ nh đ th o lu n và phân tích t ng kh n ng có đ c trong quá trình xây

d ng quy ho ch

Các nhà lãnh đ o gi vai trò then ch t trong vi c h tr cho s tham gia chung

c a c ng đ ng xã h i trong vùng quy ho ch thông qua vi c đáp ng nh ng mong c

c th c a ng i dân c ng nh ch rõ cho ng i dân th y con đ ng đi đ n s t t đ p

c a toàn c ng đ ng xã h i trong t ng lai

3 i quy ho ch

M t trong nh ng tính ch t c n thi t trong quy ho ch s d ng đ t đai là x lý đ t đai và s d ng đ t đai nh là trong m t t ng th V n đ này bao g m vi c ki m soát chéo gi a các chuyên ngành khác nhau nh : tài nguyên thiên nhiên, công chánh, nông nghi p và khoa h c xã h i, nên trong m i ho t đ ng ph i có m t đ i quy ho ch c th

đa ngành C th là trong đ i ph i có nh ng chuyên gia có ki n th c sâu và chuyên môn nh : nhà kh o sát đ t, nhà đánh giá đ t đai, nhà nông h c, chuyên gia lâm nghi p, các chuyên gia v ch n nuôi thú y, k s công chánh, nhà kinh t và nhà xã h i h c

Nh ng chuyên gia chuyên môn này thì có th có ích giá tr cho quy ho ch c p

đ qu c gia c p đ đ a ph ng thì đ i quy ho ch mang tính chuyên bi t h n, bao

g m nhà quy ho ch s d ng đ t đai v i m t ho c hai tr lý M i ng i ph i t kh c

ph c nh ng khó kh n trong kho ng quá r ng v các l nh v c chuyên môn c a công

vi c và s c n thêm s h tr c a các nhà chuyên môn sâu khi c n Nh ng c quan nhà

n c hay tr ng i h c là nh ng n i có s giúp đ v ngu n tài li u và nhân l c r t

t t trong quy ho ch Vai trò c a con ng i và m i liên quan v i nhau trong QH đ c trình bày tóm t t trong Hình 1.2

Thông tin v nhu c u hi u bi t,

Duy t quy ho ch

Hình 1.2 : Con ng i trong quy ho ch

4 Quy ho ch là m t ti n trình l p l i

Quy ho ch ph i đ c liên t c Không bao gi chúng ta có đ y đ t t c các ki n

th c v đ t đai và cách qu n lý nó, c ng nh t t c nh ng thông tin và các kinh nghi m khác, do đó trong quy ho ch s có s thay đ i Trong ph n đ u, các ti n trình quy ho ch đ c th c hi n theo t ng b c nh ng trong th c t đôi khi c n thi t ph i

l p l i nh ng b c tr c đó đã đ c th c hi n thông qua m t s kinh nghi m v a có

đ c M t cách c th thì trong đ c ng s d ng đ t đai có đ c t b c th 7 v i tính m đ cho phép th o lu n thêm và có th vi t l i nhi u l n do ph i l p l i khi s a

đ i các b c ban đ u trong ti n trình quy ho ch tr c khi có th ch n m t cách ch c

ch n và đ a vào th c hi n đ c Nh ng thay đ i xa h n c ng có th c n thi t x y ra trong su t th i gian th c hi n do nh ng đi u ki n khách quan bên ngoài thay đ i, thí

d nh s phát tri n c a th tr ng m i cho s n ph m hay s thay đ i chính sách c a nhà n c

Công vi c c a nhà quy ho ch không bao gi ch m d t K t qu t t c a m t vài

s thay đ i trong s d ng đ t đai c ng có th cho th y đ c s thành công trong quy

ho ch V m c chu k thì s thay đ i s d ng đ t đai theo mong c trong kho ng 5,

10 hay 20 n m v tr c cho th y không còn thích h p n a trong các tr ng h p c a

đi u ki n hi n nay Nh ng đ c tính v chu k hay s l p l i c a quy ho ch s d ng đ t

đai đ c trình bày trong các ph n trên cho th y rõ là trong m t kho ng th i gian nào

đó giai đo n theo dõi và ch nh s a các ph n quy ho ch tr c đó không còn th y hi u

qu n a và nhà quy ho ch c n thi t ph i đi tr l i t b c 10 thành b c 1, và tr l i cho m t chu k quy ho ch m i

15

CH NG II

I QUAN I M TRONG QUY HO CH S D NG T AI

1 Quy ho ch s d ng đ t đai và quy ho ch đô th

V m t quy ho ch đô th , m c đích chính là làm sau t i u hóa c s h t ng đô

th c a nh ng đ n v đ t đai hành chánh nh ho t đ ng giao thông - đ ng xá, đ ng

r y tàu h a, sân bay, b n c ng, nhà máy công nghi p và nh ng kho tàng t n tr s n

ph m; khai thác mõ và s n xu t ra đi n, và các ho t đ ng cho thành ph và khu dân c

- trong vi c d đoán tr c s gia t ng dân s và phát tri n kinh t xã h i, và tính đ n

k t qu c a phân vùng và quy ho ch s d ng đ t đai ó là nh ng khía c nh ph i có cho vi c phát tri n nông thôn và đô th , g n đây nó chi m m t vai trò quan tr ng tr i

h n Quy ho ch đô th thông th ng đ c th c hi n b i chính ph nhà n c, hay

đ a đ n quy ho ch đô th ph i đ c k t h p v i h th ng lu t và quy đ nh

Quy ho ch s d ng đ t đai ph i là m t ti n trình xây d ng nh ng quy t đ nh mà

"làm cho thu n ti n trong vi c phân chia đ t đai cho các s d ng mà cung c p đ c l i cao nh t" Quy ho ch này đ c d a trên nh ng đi u ki n kinh t xã h i và nh ng phát tri n theo mong c c a ng i dân trong và chung quanh nh ng đ n v đ t đai t nhiên Nh ng đi u này đ c đ i chi u nhau thông qua phân tích đa m c tiêu và đánh giá nh ng giá tr th c c a nh ng ngu n tài nguyên t nhiên và môi tr ng khác nhau

c a đ n v đ t đai K t qu là đ a ra đ c các s d ng đ t đai theo mong c hay k t

h p nh ng s d ng v i nhau Thông qua ti n trình th a thu n v i các ch th , k t qu

là nh ng quy t đ nh trên nh ng s phân chia đ t đai c th cho nh ng s d ng riêng

bi t (hay không s d ng) thông qua nh ng quy đ nh v lu t pháp và hành chánh mà s

đ a đ n m t cách c th th c hi n quy ho ch

Thông th ng, quy ho ch s d ng đ t đai liên quan chính đ n nh ng vùng nông thôn, t p trung cho vi c quy ho ch s d ng đ t đai cho nông nghi p nh s n xu t cây

tr ng, ch n nuôi, tr ng và qu n lý r ng, th y s n n i đ ng, b o v nh ng giá tr c a

th c v t và nh ng giá tr đa d ng hóa sinh h c Tuy nhiên, các vùng ven đô th c ng

đ c bao g m trong quy ho ch s d ng đ t đai vì nó tác đ ng tr c ti p đ n vùng nông thôn, thông qua vi c m r ng xây d ng các nhà cao t ng vào trong các vùng có giá tr nông nghi p cao và nh ng c i thi n k t qu c a s d ng đ t đai trong các vùng nông thôn lân c n

2 Ph ng pháp t ng h p

T ng h p hay còn g i là "hành đ ng k t h p hay nh ng ph n thêm vào đ làm

đ ng nh t toàn b v i nhau" t o nên m i liên h v i t t c các ph n xây d ng nên m t

đ n v đ t đai nh đã đ c đ nh ngh a tr c Trong vi c k t h p v i t "ph ng pháp", nó c ng ph i liên h luôn c s h p tác có tham gia và toàn di n gi a t t c các

c quan và các nhóm c p qu c gia, t nh và đ a ph ng - t t c "các b ph n", đ i tác hay các ch th đ u liên h và tham gia quy ho ch ngu n tài nguyên đ t đai và qu n lý quy ho ch

17

C n có m t c ch đ th c hi n các cu c đ i tho i mang tính xây d ng và phát tri n gi a các ch th Các ch th này bao g m c p b , c p t nh và các s c a các thành ph /t nh v i nh ng chính sách phát tri n c a h , nghiên c u và phát tri n ngu n tài nguyên đ t đai c a các Vi n nh Trung tâm d ch v đ a hình, C c th ng kê hay các

t ch c t ng đ ng, các c quan qu n tr nh H i đ ng th y l i qu c gia hay Công

ty cung c p n c thành ph , và nh ng t ch c công c ng c p qu c gia l n đ a

ph ng nh H i b o v t nhiên, H i nông dân và các nhóm ch c n ng trong c ng

đ ng i u này bao hàm vi c c n thi t thi t l p nên m t môi tr ng có th bao g m luôn c lu t pháp và hành chánh, đ đ a đ n n n t ng cho s th a thu n trong vi c xây

d ng các quy t đ nh t t c các c p có liên quan, gi i quy t nh ng nhu c u mâu thu n

c a s d ng đ t đai, hay gi a các thành ph n c a nó nh ngu n tài nguyên n c ng t

Nh ng n n t ng này ph i theo hai chi u là chi u ngang gi a B , các T nh hay chính quy n thành ph , và chi u th ng t trên xu ng gi a nhà n c và nh ng ng i s d ng ngu n tài nguyên đ t đai, t t c các ch th này k t n i v i nhau theo hai chi u t trên

c n gi i quy t nh ng mâu thu n trong s d ng đ t đai, n u s d ng đ t đai t i h o và

b n v ng đã có s n thì chúng ta không ph i m t nhi u th i gian đ xây d ng ph ng pháp t ng h p cho vùng này, thí d nh b o v r ng l u v c đ u ngu n, xây d ng các công viên qu c gia hay b o v các di s n dân t c

II NH NG V N C N QUAN TÂM TRONG QUY HO CH S D NG

T AI

Ti n trình quy ho ch s d ng đ t đai và th c hi n quy ho ch là qu n lý s d ng

đ t đai nh đ nh ngh a trên, xoay quanh trên ba y u t : các ch th , ch t l ng hay s

gi i h n c a m i thành ph n đ t đai, và nh ng kh n ng ch n l a s d ng đ t đai thích

h p cho t ng vùng Xét v nh ng v n đ mang tính k thu t, nh ng y u t c a quy

ho ch là: l ng đ t đai h u d ng và quy n s h u c a nó; ch t l ng, kh n ng thích nghi và kh n ng s n xu t ti m n ng c a đ t đai; trình đ k thu t đ c s d ng đ khai thác ngu n tài nguyên đ t đai, m t đ dân c , và nh ng nhu c u, tiêu chu n s ng

c a ng i dân M i y u t này đ u có tác đ ng qua l i v i các y u t kia

1 Ch c n ng c a đ t đai

nh ngh a đ t đai : Brinkman và Smyth (1976), v m t đ a lý mà nói

đ t đai “là m t vùng đ t chuyên bi t trên b m t c a trái đ t có nh ng đ c tính mang tính n đ nh, hay có chu k d đoán đ c trong khu v c sinh khí quy n theo chi u th ng t trên xu ng d i, trong đó bao g m : Không khí, đ t

và l p đ a ch t, n c, qu n th th c v t và đ ng v t và k t qu c a nh ng

ho t đ ng b i con ng i trong vi c s d ng đ t đai quá kh , hi n t i và trong t ng lai” (Lê Quang Trí, 1996)

Tuy nhiên đ n n m 1993, trong H i ngh qu c t v Môi tr ng Rio

de Janerio, Brazil, (1993), thì đ t đai v m t thu t ng khoa h c đ c hi u theo ngh a r ng thì xác đ nh đ t đai là “di n tích c th c a b m t trái đ t, bao g m t t c các c u thành c a môi tr ng sinh thái ngay trên và d i b

m t đó, bao g m: khí h u b m t, th nh ng, d ng đ a hình, m t n c (h , sông, su i, đ m l y), các l p tr m tích sát b m t, cùng v i n c ng m và khoáng s n trong lòng đ t, t p đoàn th c v t và đ ng v t, tr ng thái đ nh c

c a con ngu i, nh ng k t qu c a con ng i trong quá kh và hi n t i đ l i (san n n, h ch a n c, hay h th ng thoát n c, đ ng xá , nhà c a ) (UN, 1994; trong FAO, 1993)

c các thu c tính c a đ t đai đ c g i là các đ n v đ t đai (Land unit) Ð

mô t m t đ n v đ t đai chúng ta c n có các đ c tính đ t đai (Land characteristics)

Theo đ nh ngh a v đ t đai c a Lu t đ t đai Vi t Nam (1993) thì “ t

là tài s n qu c gia, là t li u s n xu t ch y u, là đ i t ng lao đ ng đ ng

th i c ng là s n ph m lao đ ng t còn là v t mang c a các h sinh thái t nhiên và các h sinh thái canh tác, đ t là m t b ng đ phát tri n n n kinh t

qu c dân”

Theo FAO (1995), các ch c n ng c a đ t đai đ i v i ho t đ ng s n

xu t và sinh t n c a xã h i loài ng i đ c th hi n qua các m t sau: s n

xu t, môi tr ng s s ng, đi u ch nh khí h u, cân b ng sinh thái, t n tr và cung c p ngu n n c, d tr (nguyên li u khoáng s n trong lòng đ t); không gian s s ng; b o t n, l ch s ; v t mang s s ng; phân d lãnh th Nh v y,

có th khái quát:

Ð t đai là đi u ki n v t ch t chung nh t đ i v i m i ngành s n xu t và

ho t đ ng c a con ng i, v a là đ i t ng lao đ ng (cho môi tr ng đ tác

đ ng nh : xây d ng nhà x ng, b trí máy móc, làm đ t ), v a là ph ng

ti n lao đ ng (cho công nhân n i đ ng, dùng đ gieo tr ng, nuôi gia súc )

Nh v y, đ t không ph i là đ i t ng c a t ng cá th mà chúng ta đang s

d ng coi là c a mình, không ch thu c v chúng ta Ð t là đi u ki n v t ch t

c n thi t đ t n t i và tái s n xu t các th h ti p nhau c a loài ng i Vì v y, trong s d ng c n làm cho đ t t t h n cho các th h mai sau (T ng c c Ð a chính, 1996)

Nhu c u t ng tr ng kinh t xã h i phát tri n m nh, cùng v i s bùng

n dân s đã làm cho m i quan h gi a con ng i và đ t ngày càng c ng

th ng, nh ng sai l m liên t c c a con ng i trong quá trình s d ng đ t (có ý

th c ho c vô ý th c) d n đ n h y ho i môi tr ng đ t, m t s ch c n ng nào

đó c a đ t b y u đi V n đ s d ng đ t đai ngày càng tr nên quan tr ng và mang tính toàn c u V i s phát tri n không ng ng c a s c s n xu t, ch c

n ng c a đ t đai c n đ c nâng cao theo h ng đa d ng nhi u t ng n c, đ truy n l i lâu dài cho các th h sau

19

Nh ng th o lu n trên ch y u t p trung vào s l ng đ t thích h p cho s n xu t

l ng th c Tuy nhiên, đ t đai có nhi u ch c n ng nh sau:

- t đai là n n t ng cho h th ng h tr s s ng, thông qua vi c s n xu t sinh

kh i đ cung c p l ng th c, th c ph m ch n nuôi, s i, d u, g và các v t li u sinh v t s ng khác cho con ng i s d ng, m t cách tr c ti p hay thông qua các

v t nuôi nh nuôi tr ng th y s n và đánh b t th y s n vùng ven bi n Ch c

n ng s n xu t

- t đai là n n t ng c a đa d ng hóa sinh v t trong đ t thông qua vi c cung c p môi tr ng s ng cho sinh v t và n i d tr ngu n gen cho th c v t, đ ng v t,

và vi sinh v t, trên và bên d i m t đ t Ch c n ng v môi tr ng s ng

- t đai và s d ng đ t đai là ngu n và n i ch a khí ga t nhà kính hay hình thành m t m t s cân b ng n ng l ng toàn c u gi a ph n chi u, h p thu hay chuy n đ i n ng l ng b c x m t tr i và c a chu k th y v n c a toàn c u

- t đai cung c p n n t ng t nhiên cho vi c xây d ng khu dân c , nhà máy và

nh ng ho t đ ng xã h i nh th thao, ng i ngh Ch c n ng không gian s ng

- t đai còn là n i ch a đ ng và b o v các ch ng tích l ch s v n hóa c a loài

ng i, và ngu n thông tin v các đi u ki n khí h u và nh ng s d ng đ t đai

trong quá kh Ch c n ng b o t n di tích l ch s

- t đai cung c p không gian cho s v n chuy n c a con ng i, đ u t và s n

xu t, và cho s di chuy n c a th c v t, đ ng v t gi a nh ng vùng riêng bi t c a

h sinh thái t nhiên Ch c n ng n i li n không gian

Kh n ng phù h p c a đ t đai cho các ch c n ng này thay đ i r t l n trên th

gi i Nh ng đ n v sinh c nh, nh các đ n v ngu n tài nguyên thiên nhiên, có nh ng

bi n đ ng riêng trong b n thân đó, nh ng nh ng nh h ng c a con ng i thì tác đ ng

m nh h n trong nh ng bi n đ i này trong c không gian l n th i gian Nh ng ch t

l ng đ t đai cho m t ho c h n m t ch c n ng có th đ c c i thi n, thí d nh

ph ng pháp ki m soát xoái mòn, nh ng nh ng ho t đ ng này th ng ít h n là nh ng

ho t đ ng làm suy thoái đ t c a con ng i

S suy thoái đ t đai do con ng i tác đ ng đ c tính theo b dày l ch s , nh

th i k v n minh hóa a trung h i và Trung đông, và trong su t th i gian m r ng lãnh th c a ng i Châu Âu vào M Châu, Úc Châu, Á Châu và Phi Châu Tuy nhiên, trong su t th k này, s suy thoái đ t đai bao g m c sa m c hóa đã gia t ng v i m c

đ cao và ngày càng tr m tr ng b i tác nhân nh h ng tr c ti p đó là s gia t ng dân

s và nhu c u s ng c a con ng i

M c đ suy thoái đ t đai có th ti p t c x y ra hay c ng có th gia t ng thêm

d i đi u ki n nh h ng c a con ng i trong vi c thay đ i khí h u toàn c u, nh ng

đi u này không th x y ra m t cách t đ ng nh đã gi đ nh S suy thoái đ t đai có

th đ c ki m soát, c i thi n t t lên hay ngay c d tr cho các lo i hình s d ng khác nhau m t cách r ng rãi, n u nh các ch c n ng ph i đ c chú ý, các mong c đi u

l i tr c m t ng n h n đ c thay b ng các mong c l i nhu n lâu dài và b n v ng các c p t toàn c u cho đ n qu c gia và đ a ph ng

S suy thoái đ t đai đã và đang tr m tr ng h n nh ng n i s d ng đ t đai không có quy ho ch, hay nh ng lý do khác v pháp ch hay tài chánh làm cho các quy t đ nh s d ng đ t đai sai hay ch có quy ho ch m t chi u t trung ng xu ng

mà không tham kh o ý ki n th c t c a đ a ph ng đ a đ n vi c khai thác quá đ ngu n tài nguyên H u qu c a các hành đ ng này là làm cho m t s l n ng i dân đ a

ph ng ngày càng g p khó kh n trong cu c s ng và đ ng th i c ng phá h y d n h sinh thái có giá tr Nh th , nh ng ph ng pháp h n h p c n ph i đ c thay th b ng

m t k thu t m i trong quy ho ch và qu n lý ngu n tài nguyên đ t đai, đó là t ng h p hay t ng th và đ t ng i s d ng đ t đai là trung tâm i u này s b o đ m ch t

l ng lâu dài c a đ t đai do con ng i s d ng, h n ch hay có nh ng gi i pháp cho các mâu chu n v m t x h i liên quan đ n s d ng đ t đai và b o v h sinh thái có các giá tr đa d ng sinh h c cao

2 S h u đ t đai, quy n s d ng đ t đai và th tr ng đ t đai

Trong th c t hi n nay có r t nhi u mâu thu n hi n có hay s x y ra gi a nh ng

ng i làm ch đ t đai, ng i yêu c u có đ t đai, ng i tr c ti p s d ng đ t đai,

nh ng ng i có nh h ng đ n đ t đai và c ng đ ng ng i dân n i đó Phân bi t rõ ràng và tính an toàn cho quy n s d ng đ t đai thì r t c n thi t cho vi c thành công trong ph ng pháp t ng h p cho quy ho ch và qu n lý ngu n tài nguyên đ t đai Vi c

đ a quy n này vào th c t thì s gi m đ c nh ng mâu chu n gi a các ch th , gia

t ng s tin t ng và thuy t ph c đ c đòi h i cho th c hành s d ng đ t đai b n v ng

b i nh ng ng i s d ng đ t đai th c s hay nh ng ng i b o v đ t đai, xác đ nh trách nhi m c th , và cung c p nh ng c s cho s phân chia công bình và có tính môi tr ng c a nh ng khích l nh bao c p hay gi m thu

2.1 S h u đ t đai, quy n s d ng đ t đai

- S h u theo pháp lu t, nh đã đ c xác đ nh trong h s đ a chính và v n

b n quy n s h u, không tr c ti p s d ng đ t đai

- S h u theo pháp lu t và tr c ti p s d ng, yêu c u s d ng đ t đai theo đ ngh hay chuyên bi t

- Quy n s h u pháp lu t b i cá nhân hay c quan nh ng ph i đ c s đ ng

ý c a nh ng ng i khác đ đ c quy n h ng hoa l i trên đó

- t c a nhà n c đ c quy đ nh cho s d ng thành công viên qu c gia hay vùng b o v tài nguyên thiên nhiên

- t c a nhà n c cho ng i di dân thí d nh nh ng ng i đ n l p nghi p trên đ t đó lâu n m và đang tr c ti p canh tác đ h ng hoa l i

- t c a nhà n c có quy t đ nh cho m t s ng i hay công ty có quy n khai thác các tài nguyên sinh v t hay khoáng s n nh g , khai mõ mà có

nh ng đi u ki n hay không đòi h i ph i khôi ph c l i hi n tr ng bao ph

nh ban đ u

- t c a nhà n c tr c thu c trung ng, t nh hay đ a ph ng v i vi c b o

t n các khu di tích l ch s có giá tr mà gi i h n nghiêm ng t vi c s d ng cho các m c đích khác

- t c a c ng đ ng hay đ c phong t ng cho m t nhóm ng i dân t c hay các di dân đ n đ nh c tr c đây đ ph c v cho m c đích chung mà không

21

thu c riêng ai nh : s d ng cho s n b n, thu l m s n ph m t này không phân chia và thu c cá nhân nào

- t c a c ng đ ng v i s đ ng ý theo t p quán gi a c ng đ ng ng i dân

đ nh c t i vùng đó và nh ng nhóm ng i s d ng đ t theo mùa xuyên qua vùng đó hay m t ph n đ t đó thí d nh quy n s d ng đ t trong mùa khô cho ng i dân du c xuyên qua vùng đó; và

- Quy n s d ng đ t đai thông qua th a k gi a các th h quy n s h u hay quy n thuê m n, và c p đ phân chia đ t đai cho con gái hay con trai ho c cho con tr ng hay con th hay cho các con b ng nhau theo h th ng th a

k đ t đai

Nh đã trình bày trong ph n trên, "đ t đai" bao g m ngu n tài nguyên n c đ a

ph ng c bi t trên các vùng cao nguyên, có nhi u quy n l i liên quan đ n v n đ

s d ng n c Nh ng v n đ này bao g m c vi c cung c p n c cho sinh ho t, n c

u ng và v sinh, cung c p n c t i cho nông nghi p và ch n nuôi gia súc Trong

nh ng vùng đ t cao và đ t đ ng b ng đ u có các quy n v câu cá, c ng nh đ c quy n s d ng ngu n n c cho s ch các s n ph m nông nghi p nh : cà phê, đay,

mè, da thú, và các lo i da khác N u t ch c t t, các quy n này có th liên k t nhau đ tránh tr ng h p ô nhi m ngu n n c cho vùng chung quanh và vùng h l u đ c t o

ra do các ho t đ ng s ch c a các ch th

T t c các quy n đ u ph i đ c tính đ n tr c đ có trong quá trình th c hi n

b t k đ án quy ho ch ngu n tài nguyên đ t đai nào u tiên ph i đ c kh o sát th c

t m t cách c n th n thông qua ý ki n qu n chúng, ki m tra xem các chính sách hay quy đ nh có đ i kháng v i nh ng c mu n th c t c a ng i dân không, và xem các quy n này có liên quan đ n nh ng chính sách chung c a qu c gia và c p T nh v quy n s d ng đ t đai Nh ng chính sách này đ c n m trong các lu t: Lu t c i cách

ru ng đ t, o lu t quy n s d ng đ t đai, o lu t v quy n có đ t đai, o lu t v quy n s h u đ t đai, nh ng Lu t v quy n cho thuê và s d ng đ t đai và nh ng quy

đ nh v s h u đ t đai c p đ a ph ng K đ n là các quy n s h u c p làng xã v tài nguyên r ng t nhiên, cây phân tán, m t n c và nh ng n i có n c Nh ng quy

đ nh này th ng r t chi ti t và đ c theo dõi, ki m tra b i c ng đ ng xã h i, đ có

bi n pháp b o v ngu n tài nguyên thiên nhiên và trách nh ng ng i đ c quy n ngoài

s ki m soát c a c ng đ ng

Nh ng h th ng v quy n s h u hay s d ng tài nguyên thiên nhiên đã và đang đ c phát tri n mà có th gi i quy t đ c nh ng mâu thu n không đáng có trong quá trình t ng tr ng kinh t (đ u ra), bình đ ng (bình đ ng cho t t c k c v n đ

gi i tính), an ninh trong quy n s h u hay s d ng đ t đai, và b o v và c i thi n ngu n tài nguyên thiên nhiên

2.2 Th tr ng đ t đai

ánh giá toàn di n c a quy n s h u hay s d ng đ t đai c ng ph i bao g m luôn c vi c li t kê "th tr ng đ t đai" (land markets) V n đ này đòi h i nh ng đ c tính kinh t -xã h i c a ng i mua và ng i bán đ t đai, và s phân b theo đ a lý c a

th tr ng đ t đai Nó s xác đ nh chính xác nh ng quy n gì đ c bao g m trong đó,

m c đích mua bán th nào, nh mua đ : xây d ng khu dân c , s n xu t, s d ng chuyên bi t theo yêu c u, gi v n do s tr t giá đ ng ti n , hay m c đích bán do thi u ti n gi i quy t g p, đi n i khác, hay c n ti n đ đ u t ; và nh ng nh h ng th nào c a th tr ng đ t đai đ n các ki u hình s d ng đ t đai, s n xu t đ t đai, an ninh

đ t đai và nh ng đi u ki n làm h y ho i môi tr ng

Chính quy n qu c gia, t nh hay đ a ph ng mu n thu phí trong c ch chia đ t đai, thì bao g m luôn vi c thu phí chuy n quy n s d ng đ t đai thành th và nông thôn theo th tr ng đ t đai chính th c hay không chính th c Ti p đó là nh ng h n

ch trong vi c cho thuê hay s h u, hay mua bán đ t đai b i nh ng t ch c t nhân hay n c ngoài, n u nh ng đi u này có tác d ng t t trong vi c b o v và bình đ ng trong s d ng đ t đai H có th cung c p nh ng khuy n khích nh tr c p hay vi c xây d ng c s h t ng, b o đ m tính bình đ ng h n, s d ng đ t đai có s n xu t và

b o v Nh ng khuy n khích hi n có có th đ c h y b n u h ch ng minh đ c s

s d ng đ t đai gây b t l i

có cái nhìn toàn di n trong s d ng đ t đai, c n ph i chú ý đ n nhi u l nh

v c xã h i c a đ t đai và v m t giá tr v n hóa, l ch s , hay giá tr tôn giáo Nh ng giá tr này không th l ng hoá d i d ng giá tr kinh t đ c, nh ng không th không tính đ n trong ti n trình th c hi n quy ho ch, do đó c n tìm ki m ra gi i pháp thích

h p cho s d ng đ t đai trong t ng lai

2 Ng i s d ng đ t đai và các ch th khác

Các ch th là nh ng cá nhân, c ng đ ng hay nhà n c hi n t i và t ng lai đ cùng nhau quy t đ nh vi c s d ng đ t đai Ph n li t kê d i đây cho th y nh ng ch

th v i các m c tiêu và nh ng u tiên riêng

Amazon, y Ban sông Mê Kông) Th c hi n b o đ m s phát tri n và đ o

đ m hòa h p nhau

nh an toàn đi u ki n t nhiên đ t đai thông qua vi c b o đ m s chi m đóng c a con ng i trên toàn lãnh th đ t đai v i các ch quy n; khuy n khích hàng hóa xu t kh u hay an toàn l ng th c trong n c; phát tri n

n ng l ng; đ nh c t các ngu n di dân n i khác trong lãnh th ; ki m soát ngu n tài nguyên khoáng s n

và các Huy n, h có trách nhi m tr c ti p v i dân c trong khu v c qu n lý hành chánh c a h ; h c ng mu n khuy n khích hay ng n c n s đ nh c

c a ng i dân trong các vùng nông thôn, thí d nh s n xu t đ i kháng v i

du l ch sinh thái, nh ng nhìn chung h v n mu n gia t ng ngân sách cho

ph n ch c n ng c a h qu n lý

y u c a h là đ m b o các m c tiêu cho c ng đ ng xã h i, nh phong trào

ph xanh m t đ t, y t , b o t n l ch s và giá tr sinh thái; vai trò c a NGOs trong các l nh v c nh :

+ Th ng m i: công ty khai thác khoáng s n, công ty s n xu t n ng

l ng, hay công ty phân bón;

+ Khoa h c: nghiên c u v lâu dài c a vi c che ph đ t và nh ng thay

đ i trong s d ng đ t đai;

+ Phát tri n c ng đ ng ng i dân nông thôn: c g ng phát tri n công bình xã h i b n v ng c a c ng đ ng đ a ph ng hay khu v c b o v môi tr ng; và

+ Trong v n đ v tôn giáo, tín ng ng: nh ng v n đ liên quan đ n đ i

s ng ph n h n c a con ng i trong xã h i, trong nh ng nhóm dân c vùng ven đô th hay nh ng n i b o v cho tín ng ng

23

r ng l n đ s d ng cho s n xu t hay b o v

t p th đ t đai đ cho c ng đ ng s d ng vào vi c chung

th i mà h ch a th t s làm ch đ t mà ch s d ng cho các ho t đ ng s n

b n, thu l m, canh tác t m th i, khai thác khoáng s n m c đ nh , hay

nh ng ng i làm công cho các c s c a các vùng ven đô hay nông thôn

nh ng ho t đ ng ngh ng i vùng nông thôn

cách sinh s ng c ng nh các quy n s h u đ t đai hay s d ng đ t đai và

d a trên quy n h p pháp c a h đ th c hi n theo các yêu c u riêng c a h

T t c các ch th đó đ u xem đ t đai nh là ngu n tài nguyên đ c s d ng theo nhu c u c a con ng i Nh ng u tiên c th c a ng i dân là làm sao t o ra nhi u l ng th c và thu nh p Nh ng quy t đ nh c a h là làm sao đ t đ c các m c tiêu này Khi quy t đ nh cho s d ng đ t đai ng i dân c ng đã tính đ n nh ng đ c tính c a đ t đai và nh ng kh n ng c a ngu n tài nguyên này, và nh ng y u t kinh t

nh tính kh n ng c a th tr ng

Nh ng m c tiêu c a nông dân cá th , ng dân, hay gia đình c a ng i dân s ng

r ng, đ c bi t là n u h nghèo, thì có khuynh h ng làm ng n đi tính t nhiên c a môi tr ng (???) Nh ng l i ít v lâu dài th ng có u tiên r t th p, nên ph i có nh ng

hi u bi t nhi u v s s h u ngu n tài nguyên đ t đai và nh ng l i nhu n c a nó trong

t ng lai cho các ch th đang sinh s ng t i n i đó Do đó, t t c các ch ng trình phát tri n nông nghi p ph i phù h p và ph i có l i ích thi t th c cho các m c tiêu c a

ng i dân đ a ph ng và c m c tiêu phát tri n và b o v c a nhà n c Mu n v y, khi đ a ra quy t đ nh ph i có s cân nh c gi a các yêu c u v kinh t xã h i và b o v môi tr ng t nhiên V m t môi tr ng, ph i có quy t đ nh th nào đ b o v cho th

h k ti p đ c th a h ng và s d ng nên có r t nhi u y u t trong đó đ u tiên là tính

đ n di n tích thích h p cho m t nông trang đ ng i dân có th sinh s ng đ c v i

nh ng th h gia đình s ng v i nhau

Nh ng c ng đ ng r ng h n cho đ n c p qu c gia thì đòi h i v nhu c u s

d ng đ t cho phát tri n đô th , t t c nh ng ho t đ ng c a đô th , k ngh , và khu vui

ch i c p đ này m c tiêu ban đ u là xác đ nh tiêu chu n s ng c a ng i dân và

l ng th c c n thi t cho h M c tiêu c a c p qu c gia là m c tiêu lâu dài trong vi c

b o v tài nguyên thiên nhiên cho t ng lai Do đó, th ng có s phân chia th ng xuyên gi a m c tiêu c a c ng đ ng chung và m c tiêu c a ng i dân s ng trong c ng

có s ô nhi m môi tr ng hay các nh h ng khác đ c xu t kh u t qu c gia này

sang qu c gia khác, hay nh ng ho t đ ng c a m t qu c gia hay m t nhóm qu c gia hay m t vùng làm nh h ng đ n h th ng toàn c u làm thi t h i toàn nhân lo i

4 Nh ng ch t l ng và gi i h n c a đ t đai cho các s d ng khác nhau

ánh giá đ t đai và quy ho ch cho các s d ng ti m n ng hay th c t i thì đòi

h i m t chu i các b c theo sau:

(i) Ph i h p v i các ch th , xây d ng nên các m c tiêu và m c đích có th đ t

đ c, xây d ng khung chính sách v môi tr ng cho s d ng b n v ng;

(ii) Nh n di n và khoanh v các vùng đ t đai trên c s các đ c tính sinh h c và t

nhiên nh khí h u, đ a hình, đ t, n c , thành nh ng vùng hay đ n v đ t đai

t nhiên;

(iii) ánh giá các ch t l ng đ t đai quan tr ng, và nh ng h n ch và thu n l i c a

các đ n v đ t đai,

(iv) Nh n di n và đ c tính hóa các d ng che ph đ t đai hay s d ng đ t đai trên

đ n v đ t đai hay vùng đ t đai;

(v) Nh n di n ra các chi u h ng c a các ki u s d ng đ t đai tri n v ng hay các

h th ng s n xu t theo các mong c c a các ch th s d ng đ t đai;

(vi) Nh n di n ra các yêu c u v sinh h c t nhiên và kinh t xã h i c a nh ng ki u

s d ng đ t đai đã ch n l c;

(vii) i chi u ch t l ng đ t đai v i các yêu c u s d ng đ t đai c a các ki u s

d ng đ t đai;

(viii) Phát tri n h th ng c a các s d ng đ t đai có kh n ng hay không có kh n ng

cho m i đ n v hay vùng đ t đai nh trong ph n vii;

(ix) ánh giá nh ng s d ng đ t đai có kh n ng đ i l i v i nh ng yêu c u c n thi t

c a ng i dân đang s ng hay đang s d ng đ t đai đó, thông qua vi c hình thành nên nh ng bu i t a đàm đ đi đ n th a thu n và quy t đ nh c a t t c các

ch th ;

(x) Quy t đ nh ti n hành m t s d ng đ t đai đ c đ ngh và ch p nh n; và

(xi) Nh n di n ra các chính sách, chi n l c và ph ng ti n đ có th chuy n đ i t

hi n t i đang có sang các d ng s d ng đ t đai đ c đ ngh và v i s tham gia

n ng đ ng c a t t c các ch th

5 Nh ng ch th cho tính b n v ng

T t c các quy ho ch s d ng đ t đai ph i có k t qu trong vi c s d ng đ t đai

t i đ a ph ng và mang tính b n v ng H th ng đánh giá t đ ng tính b n v ng c a

s d ng đ t đai hi n t i và có quy ho ch thì còn r t m i m và còn đang đang nghiên

c u Nhi u nhóm nghiên c u đang c g ng đ nh ngh a nh ng ch th c a tính b n v ng

và phát tri n ph ng pháp theo dõi nó d i đi u ki n ngoài đ ng G n đây, đ c th c

hi n trên c s m t h th ng c a quan sát trong m t kho ng th i gian các v trí đ i

di n cho các c p đ đ a ph ng, qu c gia hay toàn c u, v i k thu t vi n thám đ ngo i suy nh ng đi u tìm đ c trên toàn b l p che ph m t đ t ho c các ki u hay h

th ng s d ng đ t đai M i đây có đ ngh m t "H th ng quan sát m t đ t toàn c u" (Global Terrestrial Observing System: GTOS), hi n nay trong giai đo n quy ho ch b i FAO, UNEP, UNESCO và VMO

Nh ng ch th tính b n v ng có th có nhi u lo i: t nhiên - sinh h c hay kinh t

- xã h i Tùy thu c vào lo i s d ng đ t đai hay không s d ng và danh m c c a ch t

l ng đ t đai, nh ng ch th c a t nhiên - sinh h c có th ch y u liên h đ n bao ph

25

m t đ t ( n đ nh c a c u trúc th c v t t nhiên hay tính đa d ng c a nó), liên h đ n b

m t đ t đai (không có s xoái mòn do gió hay n c, s n đ nh c a ch y tràn), liên h

đ n ch t l ng đ t (không có s m n hóa do tác đ ng con ng i, s phèn hóa, hay s nén d m t đ t hay s m t đi nh ng ho t đ ng c a sinh v t đ t) và liên h đ n bán phân t ng (không có s ng p l t hay s ô nhi m, tính n đ nh c a đ sâu và ch t l ng

th o m c b n v ng trong vùng đ ng c , không có hay gi m các đi u ki n b t l i cho

s c kh e trong các vùng dân c nông thôn, quan h hòa h p gi a nh ng ng i s

d ng đ t đai khác nhau trên v n đ s d ng, hay đ n gi n h n tính n đ nh hay gia

t ng s n ph m trên đ u ng i t đ t đai đã đ c ghi trong th ng kê nông nghi p trên

xã, huy n, t nh hay qu c gia., Tuy nhiên, đôi khi đi u này c ng che gi u m t ph n tính không b n v ng m t s n i trong vùng có liên quan khi s d ng s li u trung bình

th ng kê S khác bi t sinh thái vùng là nh ng ch th tính b n v ng h u d ng d i s phát tri n c a Ngân Hàng Th Gi i và trung tâm CGIAR và nh ng c quan đ c bi t khác có th là ph ng th c có tính kh thi

CH NG III

L P QUY HO CH & K HO CH S D NG

T AI VI T NAM

I QUY H ACH S D NG T AI THEO CV 1814/CV-TC C 1998

Quy ho ch s d ng đ t đai (QHSD ) theo đ n v hành chính các c p đ c

l p theo trình t các b c do T ng C c a Chính (nay là B Tài nguyên và Môi

tr ng) ban hành (Công v n s 1814/CV - TC C, ngày 12/10/1998)

th c hi n các b c và n i dung công vi c c th v QH và KH SD đ t đai

có th s d ng nhi u ph ng pháp khác nhau nh : phân tích đ nh tính k t h p đ nh

l ng; phân tích v mô k t h p vi mô; cân b ng t ng đ i; chuyên gia và kinh nghi m;

k th a; đi u tra dã ngo i; xây d ng ph ng án; đ nh m c; ch ng ghép b n đ ; th ng kê; toán kinh t ; các ph ng pháp d báo

1 Công tác chu n b và đi u tra c b n

1.1 Xây d ng, thông qua và phê duy t d án

xu t công tác l p QHSD đ t đai c a đ a ph ng; kh o sát và đi u tra s b ; xác đ nh rõ m c tiêu, yêu c u và xin ý ki n ch đ o c a UBND và c quan đ a chính

c p trên m t c p đ đ a vào k ho ch và xác đ nh ngu n v n th c hi n; l p d án QHSD đ t đai (theo đúng đ c ng h ng d n do TC C ban hành kèm CV s 1814/CV - TC C, ngày 12/10/1998)

C quan c p v n s l p H i ng th m đ nh đ xem xét thông qua d án sau khi có ý ki n c a c quan đ a chính cùng c p Sau đó ra quy t đ nh phê duy t d án và phê duy t t ng d toán kinh phí

1 2 L p ban ch đ o, t ch c l c l ng và chu n b tri n khai

Sau khi d án đ c phê duy t, UBND các c p ra quy t đ nh thành l p ban ch

- Giúp UBND các c p ch đ o, theo dõi ti n đ , đ xu t các bi n pháp x lý

và gi i quy t nh ng v n đ phát sinh trong quá trình th c hi n d án

- T ch c l c l ng (ch n đ n v th u và th th c ph i h p các l c l ng làm quy ho ch)

Nhi m v c a đ n v trúng th u th c hi n d án:

- Xây d ng k ho ch chi ti t và l ch tri n khai các n i dung công vi c trình thông qua Ban ch đ o

- Chu n b ph ng ti n máy móc thi t b , v t t , v n phòng ph m

- Tri n khai các công vi c c a d án

Chu n b h th ng các bi u m u đi u tra; thi t k các bi u m u thích h p, thu n

ti n đ nh p và x lý các thông tin, s li u ph c v quy ho ch s d ng đ t đai trong quá trình đi u tra

Tùy tình hình và đi u ki n c th c a t ng đ a ph ng s đi u tra, thu th p các tài li u, s li u liên quan đ n các đi u ki n t nhiên, tài nguyên, KTXH, hi n tr ng s

d ng đ t đai (có t i xã, huy n, t nh và khi c n thi t c các B , Ngành TW) ph c v quy ho ch s d ng đ t đai nh :

- Các s li u v đ c đi m đi u ki n t nhiên, các ngu n tài nguyên, c nh quan, môi tr ng sinh thái trên đ a bàn quy ho ch

- Tài li u v tình hình phát tri n KT-XH trong nh ng n m qua

- Các ngh quy t (c a c quan ng, UBND, H ND các c p) liên quan đ n các ch tiêu k ho ch phát tri n KTXH trong nh ng n m s p t i

- S li u v s d ng đ t đai (theo các m u th ng kê do TC C quy đ nh) trong 5-15 n m qua

- nh m c s d ng và giá đ t hi n hành c a đ a ph ng

- Các tài li u s li u v ch t l ng đ t đai: đ c tính đ t đai, đánh giá phân

h ng đ t, m c đ r a trôi, xoái mòn d t, đ nhi m m n, nhi m phèn, úng

ng p, h n hán

- Các tài li u s li u có liên quan t i quy ho ch

- Các tài li u b n đ hi n có ph c v quy ho ch s d ng đ t đai nh : b n đ

n n đ a hình, b n đ đ t, b n đ đ d c, b n đ tài nguyên n c, b n đ

hi n tr ng s d ng đ t đai, các lo i b n đ quy ho ch đã làm tr c đây và các tài li u b n đ khác có liên quan

- Các thông tin t li u đ c phân lo i và đánh giá; xác đ nh r ngu n g c đ n

v , ph ng pháp n m xây d ng tài li u, ch t l ng tài liêu, n i dung và đ tin c y c a thông tin tài li u Trên c s k t qu n i nghi p s xây d ng k

ho ch công tác ngo i nghi p (xác đ nh c th các v n đ , đ a đi m và k

ho ch ki m tra, kh o sát t i th c đ a đ ch nh lý b sung)

1.3.2 Công tác ngo i nghi p

- Kh o sát và th c hi n ch nh lý b sung tài li u ngoài th c đ a (khoanh c

l ng, ph ng pháp giao h i, h đ ng vuông góc, đo đ ng th ng )

- Chu n hoá các thông tin, s li u và tài li u b n đ và vi t báo cáo đánh giá

v ch t l ng, kh n ng khai thác s d ng các tài li u thu th p đ c đ gi i quy t c th t ng n i dung quy ho ch s d ng đ t đai

2 Phân tích đi u ki n t nhiên và kinh t xã h i

2.1 Phân tích đ c đi m đi u ki n t nhiên

2.1.1 V trí đ a lý

V trí so v i các tr c giao thông chính, các trung tâm chính tr , kinh t v n hoá quan tr ng trong khu v c; to đ đ a lý giáp ranh, các l i th h n ch v v trí đ a lý

trong vi c phát tri n KTXH và s d ng đ t đai (giao l u v n hoá kinh t , s c h p d n

đ u t trong và ngoài n c, các đ i tr ng, s c ép )

Ki n t o chung v đ a m o, xu h ng đ a hình, h ng c p đ d c c đi m phân ti u vùng theo y u t đ cao (tr ng, b ng, bán s n đ a, đ i, núi cao ) Các h n

ch l i th c a y u t đ a hình đ i v i s n xu t và s d ng đ t đai

c đi m vùng khí h u và các mùa trong n m, nhi t đ : trung bình n m, tháng cao nh t, th p nh t, t ng tích ôn ; n ng: s ngày, gi n ng, trung bình n m, theo mùa, tháng ; m a: mùa m a, l ng m a trung bình, n m tháng cao nh t, th p nh t ; đ m: bình quân, cao nh t, th p nh t, trung bình n m tháng ; đ c đi m gió, giông b o,

l l t, s ng mu i s ng mù Các u th h n ch c a y u t khí h u đ i v i phát tri n s n xu t và s d ng đ t đai

Ngu n g c phát sinh và đ c đi m quá trình hình thành, đ c đi m phân b , m c

đ t p trung trên lãnh th , các tính ch t đ c tr ng v lý tính, hóa tính, kh n ng s

d ng theo tính ch t t nhiên và khi áp d ng các bi n pháp c n thi t, m c đ đã khai thác s d ng các lo i đ t chính, m c đ xoái mòn đ t, đ nhi m m n, phèn và các

bi n pháp c n th c hi n đ b o v , c i t o và nâng cao đ phì c a đ t

Ngu n n c m t: v trí ngu n n c, ch t l ng n c, kh n ng khai thác s

d ng cho s n xu t và sinh ho t (theo mùa hay theo khu v c trong n m ); ngu n n c

ng m: đ sâu ch t l ng n c, kh n ng hi u qu kinh t khai thác s d ng cho s n

xu t và sinh ho t

2.2.3 Tài nguyên r ng

Khái quát chung v ngu n tài nguyên r ng (di n tích, phân b , tr l ng các

lo i r ng ); đ c đi m th c v t, đ ng v t r ng, các lo i quý hi m và đ c ghi trong sách đ ; yêu c u b o v ngu n gen đ ng ,- th c v t r ng; kh n ng khai thác s d ng theo quy trình lâm sinh

2.2.4 Tài nguyên bi n

Các eo v nh và chi u dài b bi n; các ng tr ng, ngu n l i bi n, đ c đi m sinh

v t bi n; yêu c u b o v và khai thác s d ng

2.2.5 Tài nguyên khoáng s n

Các lo i khoáng s n chính (các lo i qu ng, than đá ); ngu n v t li u xây d ng (đá p lát, đá vôi, đá t ong, cát sét làm g ch ngói ); ngu n n c khoáng, than bùn

29

i v i m i lo i tài nguyên khoáng s n c n ghi rõ v trí phân b , tình hình và kh n ng khai thác s d ng (di n tích, s n l ng, ch t th i )

2.2.6 Tài nguyên nhân v n

L ch s hình thành và phát tri n, v n đ tôn giáo, dân t c và các danh nhân; các

l h i và các phong t c, t p quán truy n th ng; các di tích l ch s , v n hoá; các ngành ngh truy n th ng, t p quán s n xu t và kinh doanh ; yêu c u b o v , tôn t o và l i

th khai thác trong phát tri n KTXH

Khái quát chung v đ c đi m đi u ki n c nh quan (các lo i c nh quan, v trí phân b , s bi n d ng, u th khai thác cho m c đích du l ch sinh thái, b o v thiên nhiên và môi tr ng); tình tr ng môi tr ng chung, h sinh thái, các tác nhân và m c

đ ô nhi m môi tru ng không khí, ngu n n c đ t đai và các gi i pháp h n ch kh c

- Dân s : t ng s dân, c c u theo nông nghi p - phi nônghi p, theo đô th

- nông thôn, đ c đi m phân b , t l t ng dân s , t ng t nhiên và c h c, quy mô bình quân h

- Lao đ ng và vi c làm: t ng s lao đ ng, t l lao đ ng so v i t ng s dân, c c u theo l nh v c - đ tu i - gi i - dân t c, đ c đi m phân b và

v n đ vi c làm

- Thu nh p và m c s ng c a các lo i h : ngu n thu nh p, m c thu nh p bình quân h ng n m c a h /đ u ng i, cân đ i thu chi

- Áp l c đ i v i vi c s d ng đ t đai

2.3.3 Th c tr ng phát tri n và phân b các khu dân c

Hình th c đ nh c , h th ng khu dân c (lo i, s l ng và đ c đi m phân b ); phân lo i khu dân c theo ý ngh a và vai trò, quy mô di n tích, s dân, s h và kh

n ng phát tri n, m r ng ; áp l c đ i v i vi c s d ng đ t đai

2.3.4 Th c tr ng phát tri n c s h t ng

Hi n tr ng các công trình c s h t ng: giao thông, th y l i, xây d ng c b n

và các công trình v du l ch, d ch v , th ng m i, v n hoá, giáo d c, th thao, y t , b u chính vi n thông, n ng l ng, an ninh qu c phòng (lo i công trình, đ c tính k thu t:

ch c n ng, c p, chi u dài, chi u r ng ; di n tích chi m đ t; v trí phân b ; m c đ

h p lý, hi u qu s d ng ); áp l c đ i v i vi c s d ng đ t đai

3 Phân tích hi n tr ng và bi n đ ng đ t đai

Phân tích hi n tr ng s d ng đ t đai chính là vi c đánh giá hi u qu s d ng đ t đai, phát hi n nh ng t n t i, đ xu t các gi i pháp kh c ph c làm lu n c (c s ) cho quy ho ch s d ng đ t đai M c đích ch y u bao g m:

- Phát huy đ y đ ti m n ng đ t đai và nâng cao trình đ s d ng đ t đai

- Nâng cao hi u qu s d ng và hi u qu s n xu t c a đ t đai

- T o nh ng lu n c đ quy ho ch s d ng đ t đai

3.1 Phân tích lo i hình s d ng đ t đai

Lo i hình s d ng đ t đai đ c th ng nh t trong c n c (Theo ch tiêu th ng

kê trong bi u 01 TK và 02 TK do TC C ban hành - Quy t đ nh s 27 Q / C ngày 20/02/1995 ban hành m u bi u th ng kê di n tích đ t đai) Sau khi đi u tra phân lo i

hi n tr ng s d ng đ t đai, tùy thu c vào t ng lo i hình s d ng đ t đai s phân tích các ch tiêu sau:

- Di n tích, t l (%) so v i toàn b qu đ t, t ng di n tích đ t đang s

d ng và di n tích c a lo i đ t chính (đ t nông nghi p, đ t lâm nghi p,

đ t khu dân c nông thôn, đ t đô th , đ t chuyên dùng và đ t ch a s

d ng)

- c đi m phân b các lo i đ t trên đ a bàn lãnh th

- Bình quân di n tích lo i đ t trên đ u ng i (ch n ch tiêu phù h p)

3.2 Phân tích hi u qu s d ng đ t đai

Hi u qu s d ng đ t đai bi u th m c đ khai thác s d ng đ t đai và th ng

đ c đánh giá thông qua m t s ch tiêu sau:

t đai có nhi u công d ng khác nhau, tuy nhiên, khi s d ng đ t đai c n c n c vào các tính ch t c a đ t đai đ l a ch n m c đích s d ng t t nh t và có l i nh t đánh giá m c đ thích h p s d a vào k t qu đánh giá m c đ thích nghi c a đ t đai

3.5 Phân tích t ng h p hi n tr ng và bi n đ ng đ t đai

Nh ng v n đ t ng h p c n phân tích b sung đ i v i hi n tr ng s d ng đ t đai bao g m:

- Tính h p lý v c c u s d ng đ t đai so v i vùng, quy lu t bi n đ i, nguyên nhân và gi i pháp đi u ch nh

- T p quán khai thác s d ng đ t, m c đ phát huy ti m n ng đ t đai c a đ a

ph ng, nh ng mâu thu n gi a ng i và đ t

- Hi u qu kinh t xã h i và môi tr ng c a vi c s d ng đ t đai, s th ng

nh t c a 3 l i ích, hi u qu cho tr c m t và lâu dài

- Nh ng t n t i ch y u trong s d ng đ t đai, nguyên nhân chính, gi i pháp

kh c ph c, nh ng kinh nghi m và bài h c v s d ng đ t dai

- M c đ r a trôi, xói mòn, các nguyên nhân và bi n pháp phòng ng a, ng n

- Bi n đ ng s n l ng nông nghi p, nguyên nhân và các gi i pháp kh c ph c

- Quan h gi a đ u t và hi u qu thu đ c trong s d ng đ t đai, tình tr ng

v v n, v t t , đ u t v KHKT

3.6 L p các bi u th ng kê hi n tr ng s d ng đ t đai

Các bi u s li u v hi n tr ng s d ng đ t đai đ c l p theo các ch tiêu th ng

kê trong bi u 01 TK và 02 TK do TC C quy đ nh (Quy t đ nh s 27 Q / C ngày 20./02/1995 ban hành m u bi u th ng kê đ t đai)

3.7 Biên so n b n đ hi n tr ng s d ng đ t đai

B n đ hi n tr ng s d ng đ t đai đ c xay d ng theo đúng h ng d n c a

TC C (Quy t đ nh s 407 Q / C ngày 07/06/1995 c a TC C, ban hành t m th i tài

li u h ng d n nghi p v ch nh lý và xây d ng b n đ hi n tr ng s d ng đ t đai; t p

ký hi u b n đ hi n tr ng và QHSD đ t đai nay th c hi n theo Thông t BTNMT)

24-2004/TT-4 ánh giá thích nghi đ t đai

Áp d ng ph ng pháp đánh giá thích nghi đ t đai c a FAO (1976) Xem giáo trình đánh giá thích nghi đ t đai

5 D báo dân s

Nhi m v tr ng tâm c a quy ho ch s d ng đ t đai là t ch c s d ng h p lý ngu n tài nguyên đ t đai nh m gi i quy t t t mâu thu n gi a ng i s d ng và ngu n tài nguyên đ t đai

Dân s luôn gia t ng, cùng v i s gia t ng dân s là s gia t ng v nhu c u xã

h i và đòi h i nhu c u đ t ngày càng l n Trong khi đó, di n tích và s c t i dân s c a

đ t đai l i có gi i h n, mâu thu n gi a ng i và đ t đai l i càng thêm gay g t Vì v y,

d báo dân s có ý ngh a quan tr ng, là ti n đ c a quy ho ch s d ng đ t đai

Do có s khác bi t gi a thành th và nông thôn v m c đ và nhu c u tiêu dùng nông s n, v tình tr ng s d ng đ t đai Vì v y, cùng v i vi c d báo t ng dân s c n

d báo rõ dân s phi nông nghi p, dân s nông nghi p c ng nh dân s t ng tr ng t nhiên và t ng c h c (dân s t ng theo m c tiêu quy ho ch)

33

Quy mô dân s phi nông nghi p là ch tiêu quan tr ng ph n nh th c tr ng KTXH và phát tri n c a các đô th Trong quy ho ch s d ng đ t đai, dân s phi nông nghi p đ c d báo đ kh ng ch v mô v quy mô dân s nh m đ m b o s phát tri n

b n v ng KTXH và phù h p v i trình đ đô th hóa xác đ nh dân s phi nông nghi p c n d a vào nh ng c n c sau:

- Trình đ hay m c đ đô th hoá n m đ nh hình quy ho ch

- Các y u t t ng h p nh : s li u l ch s v dân s , tính ch t đô th , xu

th và quy mô phát tri n, tình hình phát tri n KTXH

Th ng m i vùng đ u bao g m dân s c hai khu v c đô th và nông thôn, ngay trong khu v c đô th ngoài dân s phi nông nghi p còn có c dân s nông nghi p

T ng dân s , dân s phi nông nghi p, dân s nông nghi p th ng đ c d báo theo ph ng pháp t ng t nhiên Công th c tính nh sau:

Nn = No (1 + K ) n

Trong đó:

No : S dân hi n tr ng ( th i đi m làm quy ho ch)

K : T l t ng dân s bình quân

n : Th i h n (s n m) đ nh Hình quy ho ch)

Giá tr K có th đ c xác đ nh theo ch tiêu kh ng ch v t l t ng dân s (chính sách k ho ch hoá gia đình) qua các n m c a th i k đ nh hình quy ho ch ho c

d a vào ch tiêu th ng kê bình quân v l ch s phát tri n dân s c a vùng

Bên c nh nhân t l ch s và chính sách k ho ch hoá gia đình, s gia t ng dân

s còn ch u nh h ng c a nhi u nhân t khác nh : di chuy n dân (nh p c ) t vùng nông thôn vào thành th , t vùng này sang vùng khác, quy mô và t đ t ng tr ng kinh t xã h i (phát tri n CN, DV ) Vì v y, c n chú ý đ n t l t ng c h c v dân s Công th c tính trong tr ng h p này nh sau:

Nn = No [1 + (K ± D ) ] n

Trong đó:

No : S dân hi n tr ng ( th i đi m làm quy ho ch)

s li u l ch s th ng kê dân s nhi u n m)

i v i d báo dân s đô th còn có th áp d ng ph ng pháp chuy n d ch lao

đ ng (trong đó có bi u th m i liên quan gi a gia t ng dân s đô th và s chuy n d ch lao đ ng t khu v c nông thôn) V m t b n ch t, khi các đô th phát tri n s đòi h i khá l n v nhu c u lao đ ng (g i là s c hút c a đô th ) Trong khi đó, khu v c nông thôn dân s và lao đ ng c ng luôn t ng đã làm gi m bình quân di n tích đ t canh tác,

m t khác, vi c áp d ng các bi n pháp k thu t canh tác tiên ti n d n đ n trình tr ng d

th a l c l ng lao đ ng, t o s chuy n d ch ra thành ph vì công n vi c làm Dân s nông nghi p có th d báo tr c ti p b ng các ph ng pháp nêu trên, c ng có th s

d ng k t qu c a d báo t ng s dân và dân s phi nông nghi p (b ng hi u s ) Do đ c

đi m d báo mang tính trung và dài h n nên giá tr d báo dân s là ch tiêu kh ng

ch Vì v y, c n áp d ng nhi u ph ng pháp đ tính toán, k t h p v i tình hình phân tích c a đ a ph ng và ph i m r ng biên dao đ ng dân s d báo m t cách h p lý

6 D báo nhu c u đ t dai

Nhu c u s d ng đ t đai c a các ngành đ c xác đ nh c n c vào m c tiêu, yêu

c u phát tri n c a t ng ngành, kh n ng đ u t trong các giai đo n và qu đ t hi n có

c a đ a ph ng (s l ng và đ c đi m tài nguyên đ t đai) Các ngành t d báo nhu

c u s d ng đ t c a mình s phù h p h n Nh ng ng c l i, mang tính phi n di n, c c

b , d b ch ng chéo m c đích s d ng gi a các ngành trên cùng m t khu đ t

Nhi m v c a quy ho ch s d ng đ t đai là c n c vào d báo nhu c u s d ng

đ t đai c a các ngành s t ng h p, ki m tra ch nh lý, đi u hòa và cân đ i qu đ t trong

n i b các ngành (nông nghi p, phi nông nghi p) và gi a các ngành (theo m c đích s

d ng) tùy theo đ c đi m qu đ t hi n có c a đ a ph ng

Khi d báo nhu c u v s l ng s d ng đ t, c n l u ý:

- Ph ng pháp d báo ph i th t đ n gi n, d s d ng, mang tính th c ti n cao (k t qu d báo đ t đ chính xác mà th c t ch p nh n đ c)

- Quy mô phát tri n s d ng các lo i đ t ph i đ c th hi n đúng v trí trên

b n đ hi n tr ng và b n đ quy ho ch

- Di n tích các lo i đ t chuyên dùng nên tính theo t l chi m d ng h p lý so

v i di n tích đ t canh tác ho c di n tích đ t t nhiên đ i v i t ng vùng, t ng khu v c

- K t qu d báo ph i kèm theo các ph l c gi i trình nh ng c n c d báo

nh : quy ho ch phát tri n ngành, l nh v c; các s li u l ch s v s d ng đ t đai; quy ho ch t ng th c a vùng, quy ho ch đô th , ph ng pháp d báo

đ c s d ng, phân tích k t qu d báo, đánh giá tính h p lý và tính kh thi

c a k t qu

6.1 D báo nhu c u đ t nông nghi p

Th c tr ng hi n nay đ t nông nghi p luôn có xu h ng gi m do nhi u nguyên nhân khác nhau (l y làm đ t , chuy n sang m c đích chuyên dùng, b thoái hoá ) Trong khi đó, dân s l i t ng quá nhanh, nh ng ti m n ng đ t đai có th khai thác đ a vào s n xu t nông nghi p l i r t h n ch Vì v y, vi c d báo nhu c u đ t nông nghi p

tr c h t ph i c n c vào d báo l c l ng lao đ ng nông nghi p, hi u su t lao đ ng,

n ng su t cây tr ng v i m c tiêu đáp ng đ di n tích cho m t lao đ ng có kh n ng