ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN VẬT LÝ 7 - HỌC KỲ II

 Vật bị nhiểm điện vật mang điện tích có khả năng hút các vật khác  Để kiểm tra xem một vật có nhiễm điện hay không, thử xem vật đó có hút được các vật nhẹ không: Nếu hút chứng tỏ vậ

ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN VẬT LÝ 7 - HỌC KỲ II

PHẦN 1: TÓM TẮT LÝ THUYẾT

I SỰ NHIỄM ĐIỆN DO CỌ XÁT

 Có thể làm nhiễm điện cho một vật bằng cách đem vật đó cọ xát với vật khác

 Vật bị nhiểm điện ( vật mang điện tích ) có khả năng hút các vật khác

 Để kiểm tra xem một vật có nhiễm điện hay không, thử xem vật đó có hút được

các vật nhẹ không: Nếu hút chứng tỏ vật đó nhiễm điện

II HAI LOẠI ĐIỆN TÍCH

1 Có mấy loại điện tích?

 Có hai loại điện tích là điện tích dương và điện tích âm

 Các vật mang điện tích cùng loại thì đẩy nhau ,khác loại thì hút nhau

 Người ta quy ước gọi điện tích của thanh thủy tinh khi cọ xát với lụa là điện tích dương ( + ) ; Điện tích của thanh nhựa sẩm màu vào vải khô là điện tích âm ( - )

2 Khi nào vật nhiễm điện âm, vật nhiễm điện dương?

 Một vật nhiễm điện Âm nếu nhận thêm electron ( thừa electron ); nhiễm điện dương nếu mất bớt electron ( thiếu electron )

3 Sơ lược về cấu tạo nguyên tử :

 Ở tâm mỗi nguyên tử có một hạt nhân mang điện tích dương

 Xung quanh hạt nhân có các electron mang điện tích âm chuyển động xung quanh tạo thành lớp vỏ nguyên tử

 Tổng điện tích âm của các Electron có trị số tuyệt đối bằng điện tích dương của hạt

nhân Do đó ,bình thường nguyên tử trung hòa về điện

 Electron có thể dịch chuyển từ nguyên tử này sang nguyên tử khác ,từ vật này sang

vật khác

III CHẤT DẪN ĐIỆN ,CHẤT CÁCH ĐIỆN – DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI

1 Dòng điện – Nguồn điện

 Dòng điện là dòng các điện tích chuyển động có hướng

 Mỗi nguồn điện đều có hai cực : cực dương ( + ) và cực âm ( - )

 Dòng điện chạy trong mạch điện kín bao gồm các thiết bị điện được nối liền với hai

cực của nguồn điện bằng dây dẫn

2 Chất dẫn điện và chất cách điện :

 Chất dẫn điện là chất cho dòng điện đi qua Chất dẫn điện gọi là vật liệu dẫn điện khi

được dùng để làm các vật hay các bộ phận dẫn điện

 Chất cách điện là chất không cho dòng điện đi qua Chất cách điện gọi là vật liệu cách

điện khi được dùng để làm các vật hay các bộ phận cách điện

 Lưu ý :

 Kim loại dẫn điện tốt vì trong kim loại có sẵn Electron tự do

 Các dung dịch Axit ,kiềm ,muối,nước thường dùng là những chất dẫn điện

 Ở điều kiện thường không khí là chất cách điện trong điều kiện đặc biệt thì không khí có thể dẫn điện

3 Dòng điện trong kim loại – Sơ đồ mạch điện – Chiều dòng điện

 Trong kim loại có các Electron thoát ra khỏi nguyên tử và chuyển động tự do trong

kim loại Chúng được gọi là các Electron tự do Phần còn lại của nguyên tử dao động

xung quang những vị trí cố định

 Dòng điện trong kim loại là dòng các Electron tự do dịch chuyển có hướng

 Trong mạch điện kín có dòng điện chạy qua ,các Electron tự do trong kim loại bị cực

âm đẩy và cực dương hút

 Sơ đồ mạch điện là hình vẽ mô tả cách mắc các bộ phận của mạch điện bằng các kí

 Chiều dịch chuyển có hướng của các Electron tự do trong dây dẫn kim loại ngược với chiều dòng điện theo quy ước

 Dòng điện cung cấp bởi Pin và Awcsquy có chiều không thay đổi được gọi là dòng

điện một chiều

IV CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN

1 Tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng của dòng điện :

a Tác dụng nhiệt và tác dụng phát sáng của dòng điện

 Dòng điện đi qua một vật dẫn thông thường đều làm cho vật dẫn nóng lên ( dòng điện gây ra tác dụng nhiệt ) Nếu vật dẫn nóng lên tới nhiệt độ cao thì phát sáng

 Trong bóng đèn của bút thử điện có chứa khí Nêon Dòng điện chạy qua chất khí

trong bóng đèn của bút thử điện làm chất khí này phát sáng trong khi bóng đèn này

nóng lên hầu như không đáng kể

 Đèn Điôt phát quang ( Đèn LED ) chỉ cho dòng điện đi qua theo một chiều nhất định

và khi đó đèn sáng

b Ứng dụng:

 Dựa vào tác dụng nhiệt của dòng điện để chế tạo : Bàn là ,bếp điện ,lò nướng ,lò

sưởi …

 Bóng đèn dây tóc khi có dòng điện chạy qua vừa gây ra tác dụng nhiệt vừa gây ra

tác dụng phát sáng ( với ưu điểm giá thành rẻ ) được dùng khá phổ biến ở những vùng nông thôn ( dùng để thắp sáng )

 Đèn Điốt phát quang ( rẻ, bền ,ít tốn điện năng ) được dùng làm đèn báo ở nhiều

dụng cụ và thiết bị điện như : Tivi, máy tính ,ổn áp ,nồi cơm điện ,điện thoại di động …

 Đèn ống ( với ưu điểm ít tiêu tốn điện năng ) được dùng rộng rải trong đời sống

 Nam châm điện có tính chất từ và nó có khả năng làm quay kim nam châm và hút các vật bằng sắt ,thép Ta nói dòng điện có tác dụng từ

 Khi cho dòng điện chạy qua dung dịch muối đồng thì nó tách đồng ra khỏi dung dịch

,tạo thành lớp đòng bám trên thỏi than nối với cực âm Ta nói dòng điện có tác dụng

b Ứng dụng :

 Dùng trong châm cứu điện ,chạy điện …

V CƯỜNG ĐỘ DÒNG ĐIỆN – HIỆU ĐIỆN THẾ

1 Cường độ dòng điện :

 Dòng điện càng mạnh thì cường độ dòng điện càng lớn

 Cường độ dòng điện kí hiệu bằng chữ I

 Đơn vị cường độ dòng điện là ampe,kí hiệu là A

1mA = 0,001A ; 1A = 1000 mA

 Dụng cụ để do cường độ dòng điện là ampe kế

 Cách nhận biết ampe kế : Trên ampe kế có ghi chữ A ( thì số đo cường độ dòng điện

tính theo đơn vị A.) ; hoặc ghi chữ mA ( thì số đo cường độ dòng điện tính theo đơn vị mA.)

 Lưu ý khi sử dụng ampe kế :

 Chọn ampe kế có giới hạn đo ( GHĐ ) và độ chia nhỏ nhất ( ĐCNN ) phù hợp với giá trị cần đo

 Ampe kế được mắc nối tiếp vào mạch điện cần đo cường độ dòng điện ,sao cho chốt dương ( + ) của ampe kế được mắc về phía cực dương của nguồn điện , chốt âm ( - ) của ampe kế được mắc về phía cực âm của nguồn điện

 Không được mắc trực tiếp hai chốt của ampe kế vào hai cực của nguồn điện

2 Hiệu điện thế :

 Nguồn điện tạo ra giữa hai cực của nó một Hiệu điện thế

 Trên mỗi nguồn điện có ghi giá trị hiệu điện thế giữa hai cực của nó khi chưa mắc vào mạch

 Hiệu điện thế kí hiệu bằng chữ U

 Đơn vị Hiệu điện thế là Vôn ,Kí hiệu là V

1mV = 0,001V ; 1kV = 1000V

 Dụng cụ để đo Hiệu điện thế là Vôn kế

 Cách nhận biết Vôn kế : Trên vôn kế có ghi chữ V ( thì số đo cường độ dòng điện tính theo đơn vị V.) ; hoặc ghi chữ mV ( thì số đo hiệu điện thế tính theo đơn vị mV.)

 Lưu ý khi sử dụng ampe kế :

 Chọn vôn kế có giới hạn đo ( GHĐ ) và độ chia nhỏ nhất ( ĐCNN ) phù hợp với giá trị cần đo Vôn kế được mắc song song vào mạch điện cần đo hiệu điện thế ,sao cho chốt dương ( + ) của vônkế được mắc về phía cực dương của nguồn điện , chốt âm ( - ) vôn kế được mắc về phía cực âm của nguồn điện

 Có thể mắc trực tiếp hai chốt của Vôn kế vào hai cực của nguồn điện ,khi đó vôn kế đo Hiệu điện thế giữa hai cực của nguồn điện

 Trong mạch điện kín ,hiệu điện thế giữa hai đầu bóng đèn tạo ra dòng điện chạy

 Nếu hiệu điện thế sử dụng lớn hơn hiều điện thế định mức thì dụng cụ điện sẽ

hỏng

 Nếu hiệu điện thế sử dụng nhỏ hơn hiệu điện thế định mức ,đối với các dụng cụ

hoạt động dựa trên tác dụng của dòng điện như : Bàn là ,bếp điện ,bóng đèn dây tóc … vẫn có thể hoạt động nhưng yếu hơn bình thường ; Đối với các dụng cụ điện như : Quạt điện ,máy giặt ,máy bơm nước ,tủ lạnh ,tivi … Có thể không hoạt động

và dễ bị hỏng Cho nên một số dụng cụ này thường dùng ổn áp có tác dụng điều chỉnh để luôn có hiệu điện thế đúng bằng hiệu điện thế định mức

3 Đoạn mạch nối tiếp :

 Mạch điện mắc như hình vẽ bên ,hai bóng đèn được gọi là mắc nối tiếp với nhau

Kết quả thí nghiệm cho thấy :

 Trong đoạn mạch mắc nối tiếp ,dòng điện có cường độ bằng nhau tại các vị trí

khác nhau của mạch :

I 1 = I 2 = I 3

 Hiệu điện thế giữa hai đầu đoạn mạch bằng tổng các hiệu điện thế trên mỗi đèn :

U 13 = U 12 + U 23

4 Đoạn mạch song song :

 Hiệu điện thế giữa hai đầu các đèn mắc song song

 Là bằng nhau và bằng hiệu điện thế giữa hai điểm nối chung :

U 12 = U 34 = U AB

 Cường độ dòng điện trong mạch chính bằng tổng các cường độ dòng điện mạch rẻ

I = I 1 + I 2

VI AN TOÀN KHI SỬ DỤNG ĐIỆN

 Cơ thể người là một vật dẫn điện nên dòng điện có thể chạy qua cơ thể người khi

chạm vào mạch điện tại bất cứ vị trí nào trên cơ thể

 Dòng điện có cường độ 10mA đi qua người làm cơ co rất mạnh ,không thể duỗi tay

khỏi dây điện khi chạm phải

 Dòng điện có cường độ trên 25mA đi qua ngực gây tổn thương tim

 Dòng điện có cường độ từ 70mA trở lên đi qua cơ thể người ,tương ứng với hiệu

điện thế từ 40V trở lên đặt lên cơ thể người làm tim ngừng đập

 Khi bị đoản mạch ,cường độ dòng điện trong mạch tăng lên đáng kể ,dễ gây hỏa

 Chỉ làm thí nghiệm với các nguồn điện có hiệu điện thế dưới 40V

 Phải sử dụng các dây dẫn ,thiết bị điện có vỏ cách điện

 Không được tự mình chạm vào mạng điện dân dụng và các thiết bị điện nếu chưa

Câu 1 : Có thể làm cho một vật nhiễm điện bằng cách nào? Vật bị nhiểm điện có khả năng

gì? Để kiểm tra xem một vật có nhiễm điện hay không, ta làm thế nào?

Trả lời:

Có thể làm nhiễm điện cho một vật bằng cách đem vật đó cọ xát với vật khác Vật bị nhiểm

điện có khả năng hút các vật khác

Để kiểm tra xem một vật có nhiễm điện hay không, thử xem vật đó có hút được các vật nhẹ

không: Nếu hút chứng tỏ vật đó nhiễm điện

Câu 2: Trong nhà máy dệt có những bộ phận chải các sợi vải Ở điều kiện thường, các sợi

vải này dễ bị chập dính vào nhau và bị rối Hãy giải thích tại sao? Làm thế nào để khắc phục hiện tượng này?

Trả lời : Khi chải các sợi vải thì các sợi vải bị nhiểm điện do cọ xát nên các sợi vải có thể hút

nhau nên bị rối Biện pháp khắc phục: Người ta dùng bộ phận chải các sợi vãi được cấu tạo

bằng chất liệu có tác dụng khi sợi vải chạy qua thì không bị nhiểm điện nữa

Câu 3: Giải thích tại sao vào những ngày thời tiết khô ráo, đặc biệt là những ngày hanh khô,

khi chải đầu bằng lược nhựa, nhiều sợi tóc bị lược nhựa hút kéo thẳng ra?

Trả lời: Khi chải đầu bằng lược nhựa, lược nhựa cọ xát vào tóc Cả lược nhựa và tóc đều bị

nhiễm điện Do đó tóc bị lược nhựa hút kéo thẳng ra

Câu 4: Khi thổi vào mặt bàn, bụi bay đi Tại sao cánh quạt điện thổi gió mạnh, sau một thời

gian lại có nhiều bụi bám vào cánh quạt, đặc biệt ở mép cánh quạt chạm vào không khí?

Trả lời:

 Khi thổi trên mặt bàn, luồng gió thổi làm bụi bay đi Cánh quạt điện khi quay cọ

xát mạnh với không khí và bị nhiễm điện, vì thế cánh quạt hút các hạt bụi có trong không khí ở gần nó

 Mép cánh quạt chém vào không khí được cọ xát mạnh nhất nên nhiễm điện nhiều nhất Do đó chỗ mép cánh quạt hút bụi mạnh nhất và bụi bám ở mép cánh quạt nhiều nhất

Câu 5: Vào những ngày thời tiết khô ráo, lau chùi gương soi, kính cửa sổ hay màn hình tivi

bằng khăn bông khô thì vẫn thấy có bụi vải bám vào chúng Giải thích tại sao?

Trả lời: Khi lau chùi gương soi, kính cửa sổ hay màn hình tivi bằng khăn bông khô, chúng

bị cọ xát và bị nhiễm điện Vì thế chúng hút các bụi vải

II HAI LOẠI ĐIỆN TÍCH

Câu 1: Có mấy loại điện tích? Các vật tương tác với nhau như thế nào?Nêu quy ước về vật

mạng điện tích dương và vật mang điện tích âm?

Trả lời

 Có hai loại điện tích là điện tích âm và điện tích dương

 Các vật nhiễm điện cùng loại thì đẩy nhau, khác loại thì hút nhau

 Người ta quy ước gọi điện tích của thanh thủy tinh khi cọ xát vào lụa là điện tích dương (+); Điện tích của thanh nhựa sẩm màu khi cọ xát vào vải khô là điện tích

âm (-)

Câu 2: Biết rằng lúc đầu cả tóc và lược nhựa đều chưa bị nhiễm điện, nhưng sau khi chải tóc

khô bằng lược nhựa, thì cả lược và tóc đều bị nhiễm điện và cho rằng lược nhiễm điện âm

a) Hỏi sau khi chải, tóc bị nhiễm điện loại gì? Khi đó các electron dịch chuyển từ lược nhựa

sang tóc hay ngược lại ?

b) Vì sao có những lần sau khi chải tóc thấy có một vài sợi tóc dựng đứng thẳng lên ?

Trả lời:

a Tóc bị nhiễm điện dương, khi đó electrôn dịch chuyển từ tóc sang lược nhựa

( lược nhựa nhận thêm electron, còn tóc mất bớt electron

b Vì những sợi tóc đó chúng nhiễm điện cùng loại, chúng đẩy nhau

Câu 3 : Giải thích vì sao khi cọ xát hai vật trung hoà điện ta lại thu được hai vật nhiễm điện trái

dấu?

Trả lời:

 Trước khi cọ xát, cả hai vật đều trung hoà về điện Sau khi cọ xát, do êlectrôn có thể

dịch chuyển từ vật này sang vật khác, làm cho một vật thiếu êlectrôn bị nhiểm điện

dương; vật kia thừa êlectrôn, bị nhiễm điện âm

Câu 4: Nguyên tử có cấu tạo như thế nào?

Câu 5: Gọi – e là điện tích của mỗi êlectron Biết nguyên tử ôxi có 8 êlectron bay xung

quanh hạt nhân Hỏi điện tích hạt nhân của nguyên tử ôxi là bao nhiêu? Vì sao em biết điều đó?

Trả lời: Ta biết rằng, tổng điện tích âm của cá êlectron có giá trị tuyệt đối bằng điện tích

dương của hạt nhân Vì trị số tuyệt đối của tổng điện tích các êlectron là 8e 8enên điện tích hạt nhân nguyên tử ôxi là +8e

III CHẤT DẪN ĐIỆN ,CHẤT CÁCH ĐIỆN – DÒNG ĐIỆN TRONG KIM LOẠI

Câu 1: Quan sát dưới các gầm các ôtô chở xăng bao giờ củng thấy có một giây xích sắt Một

đầu dây xích này được nối với vỏ thùng chưa xăng, đầu kia được thả kéo lê trên mặt đường Hãy cho biết dây xích này được sữ dụng như thế để làm gì? Tại sao?

Trả lời: Để tránh xảy ra cháy, nổ xăng Vì khi ô tô chạy, ô tô cọ xát mạnh với không khí, làm

nhiễm điện những phần khác nhau của ô tô Nếu bị nhiễm điện mạnh, giữa các phần này

phát sinh tia lửa điện gây cháy nổ xăng Nhờ dây xích sắt là vật dẫn điện, các điện tích từ ô tô dịch chuyền qua nó xuống đất, loại trừ sự nhiễm điện mạnh

Câu 2: Chất dẫn điện là gì? Chất cách điện là gì? Dòng điện trong kim loại là gì?

Trả lời:

 Chất dẫn điện la cha t cho do ng điện đi qua, chất cách điện là chất không cho dòng điện đi qua

 Dòng điện trong kim loại là dòng các êlectron tự do dịch chuyển có hướng

Câu 3: Hãy kể tên một số vật liệu dẩn điện và một số vật liệu cách điện ở điều kiện thường? Trả lời:

 Vật liệu dẩn điện: Các kim loại như đồng nhôm bạc…Các dung dịch axít, kiềm,

muối, nước máy thông thường…

 Vật liệu cách điện ở điều kiện thường: Nước nguyên chất , không khí, cao su,

nhựa…

Câu 4: Không khí có phải là môi trường các điện không? Tại sao đứng gần dây điện có thể

nguy hiểm mặc dầu ta chưa chạm vào đây

Trả lời: Không khí là môi trường cách điện.Tuy nhiên ở gần các đường dây cao thế thì

không khí trở nên dẫn điện.Vì vậy ở gần các đường dây cao thế sẽ rất nguy hiểm, vì dòng

điện sẽ phóng qua không khí đi vào người

Câu 5: Không khí ở điều kiện thường là chât cách điện Em hãy nêu một bằng chứng để

chứng tỏ điều đó?

Trả lời: Nếu không khí ở điều kiện thường là chất dẩn điện thì khi ta đứng gần những ổ

cắm điện trong nhà ta sẽ bị điện giật Nhưng trên thực tế không xãy ra Vì vậy ở điều kiện

thường, không khí là chất cách điện tốt

IV CÁC TÁC DỤNG CỦA DÒNG ĐIỆN

Câu 1: Người ta sử dụng ấm điện để đun nước Hãy cho biết:

a Nếu còn nước trong ấm thì nhiệt độ cao nhất của ấm là bao nhiêu độ?

b Nếu vô ý để quên, nước trong ấm cạn hết thì có sự cố gì xãy ra? Vì sao?

Trả lời:

a Nếu còn nước trong ấm thì nhiệt độ của ấm cao nhất là 1000.(Nhiệt độ của nước đang sôi)

b Nếu vô ý để quên, nước trong ấm cạn hết thì ấm điện bị cháy, hỏng.Vì khi cạn hết nước, do tác dụng nhiệt của dòng điện, nhiệt độ của ấm tăng lên rất cao Dây nung nóng(ruột ấm) sẽ

nóng chảy, không dùng được nữa Một số vật để gần ấm có thể bắt cháy, gây hỏa hoạn

Câu 2:Vì sao khi chế tạo bóng đèn, người ta thường chọn vônfram để làm dây tóc bóng đèn

mà không chọn các vật liệu bằng kim loại khác như sắt, thép chẳng hạn ? Hãy giải thích

Trả lời : Khi bóng đèn sáng ,nhiệt độ tại dây tóc bóng đèn có thể lên tới vài ngàn độ (khoãng

25000C) Với nhiệt độ này ,một số kim loại có thể bị nóng chảy (Vì chúng có nhiệt độ nóng

chảy thấp),Vônfram có nhiệt độ nóng chảy cao (33700C)nên với nhiệt độ vào khoảng

25000C thì vônfram vẫn không bị nóng chảy Nhiệt độ nóng chảy của thép là 13000C ,của

đồng là 10830C Nên không thể dùng chúng làm dây tóc bóng đèn được

Câu 3: Để tránh chập điện (do đoản mạch) gây hỏa hoạn hoặc làm cháy các thiết bị dùng

điện trong gia đình Người ta thường lắp thêm cầu chì vào mạng điện Hãy quan sát và cho

biết nguyên tắc hoạt động của cầu chì là gì?

Trả lời: Cầu chì là một thiết bị an toàn về điện Hoạt động của cầu chì dựa trên tác dụng

nhiệt của dòng điện Chì có độ nóng chảy là 3270C Ở nhiệt độ này khi mạng điện trong nhà

hoạt động bình thường , dây chì có nóng lên nhưng không đạt tới nhiệt độ nóng chảy của

cầu chì, dây chì vẩn là vật dẩn điện tốt Khi có hiện tượng đoản mạch, dòng điện trong mạch tăng nhanh làm nhiệt độ của dây tăng, khi vượt quá giới hạn 3270C dây chì sẽ nóng chãy và