Những bài thuốc quý trong dân gian (phần 2)

y học cổ truyền là m ột nền y học có từ ngàn đời đã và đang góp p h ầ n to lớn trong chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cho nhăn dân. N h iều nước trên th ế giới có cácbài thuốc, cây thuốc d ể phòng bệnh và chữa bệnh đặcbiệt là các nước kh u vực Đông N am Á.ở Việt N am kho tàng các bài thuốc dân gian dã và đang được nhiều người nghiên cứu. Phương pháp phòng và chữa bệnh y học cổ truyền rất đa dạng và phong phú. N hiều bài thuốc vị thuốc đã được đúc kếtthành cơ sở khoa học và ứng d ụ n g vào thực tiễn. Tuyvậy, còn không ít những bài thuốc và cây thuốc phòng chữa bệnh bằng kin h nghiệm dân gian cho đến nay vẫn chưa được sưu tầm nghiên cứu m ột cách đầy đủ và hệ thống khoa học.Việc sưu tầm và từng bước nghiên cứu các bàithuốc, vị thuốc đ ể chữa bệnh theo kin h nghiệm dângian chẳng những có ý nghĩa quan trọng về m ặt y học m à còn cả về m ặt kin h tế trong y tế

/'JKữ»A0 b à i tbMÕÍc Cịuỵ dấy\ gìay\

- C ông dụng; Rối lo ạ n k in h nguyệt, k in h đ ế n trướckỳ

- Liều dùng: s ắ c thuốc uống ng ày 1 th a n g chia 2

lần

61

/S)lAŨn9 tkwôc CỊuỵ d â n 9Ìcm

/s]KũtA0 b ài tkMoc q u ý ịi^ y \g d ầ n g ia n

- C ách sử dụng: các vị phơi k h ô , sao v àn g , sắc uống

- C ông dụng: P h ụ nữ k in h n g u y ệ t k h ô n g đều, sôi

7S)Kun0 bài +K môc qwỵ t»*oK\0 d ầ n q ion

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị phơi khô sắc uô'ng

- C ông dụng: C hữa k in h n g u y ệ t k h ô n g đều, lượng

7V]KCÍk\0 bài íKmÕc ịi^ n g d ẫ n gian

- C ông dụng: C hữa ro n g k in h (k in h n g u y ệt kéo dài)

- L iều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g ch ia 2 lầ n

+ B à i th u ố c s ố 10

8g20g

+ N g h ệ vàng:

+ íc h m ẫu:

65

+ N g ải cứu: 8g

- C ách sử dụng: T ấ t cả th á i n h ỏ , phơi sấy k h ô , sắc uống

- C ông dụng: C hữa ro n g k in h sau đ ặ t vòng t r á n h

- C ông dụng: C hữa đau b ụ n g k h i h à n h k in h

+ G ai bồ k ết: 8g

- C ách sử dụng: H ương phụ tự chế, các vị k h á c phơi k h ô , sao v àn g , sắc uống

- C ông dụng: C hữa bê k in h

- L iều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g chia 2 lần

+ U ấ t kim : lOg

- C ách sử dụng: H u y ế t dư đ ố t to à n tín h - T ấ t cả các vị thuốc phơi khô, sắc uống

+ C ây quyến (tê n M ường): 15g

+ C ây v en m iế n g (tê n M ường): 15g

- C ách sử dụng: T h á i n h ỏ phơi k hô sao v à n g sắc uống

- C ông dụng: C hữa v iê m cổ tử cung

AI1aũk\0 bài tkMÔc qwý t»S3n0 d â n 0Ìan

- C ách sử dụng: P hơ i h oặc sấ y khô sắc uống

- C ông dụng: C hữa v iê m tu y ế n vú ở phụ nữ

- L iều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g chia 2 lần

+ B à i th u ô c sô 3

+ X uyên sơn g iáp (vảy tê tê): 10 - 15g

- C ách sử dụng: V ảy tê tê đ ố t to à n tín h , bồ công

a n h sắc lê n lấy nước cho tê tê đ ố t to à n tín h vào uống

- C ông dụng: Đ iều tr ị v iêm tu y ế n vú

- L iều dùng: s ắ c uông n g à y 1 th a n g

+ B à i th u ô c s ố 4

+ L á th iê n lý: lOOg

- C ách sử dụng; L á tươi h o ặc kh ô sắc uống

- C ông dụng: Đ iều tr ị sa tử cung

- Liều dùng: N gày sắc uống 1 th a n g

- Liều dùng: N gày 1 th a n g

B à i th u ô c s ố 6

+ Con cuốn chiếu; 4 - 5 con

- C ách sử dụng; Con cuốn chiếu d ố t th à n h th a n

h ò a với dầu lạc hơ vào chỗ đau

- C ông dụng: C hữa v iêm đầu vú

- Liều dùng: N gày hơ 2 - 3 lần

+ Xơ mướp già:

- C ách sử dụng: C ả 3 vị cho vào sắc uống

- C ông dụng: C hữa tắ c tia sữa

70

- Liều dùng; sắ c thuốc uống n g ày 1 th a n g chia 2

AIl^Sn0 b à i tkMốc CỊuý tr*oi^0 d â n gìcxn

- C ông dụng: C hữa k h í h ư b ạch đới

- Liều dùng: N gày d ù n g 1 - 2 quả

+ B à i th u ô c s ố 11

+ C ây cứt lợn:

+ Cỏ mực:

lOOglOOg71

- C ách sử dụng: Rửa sạc h đ ể ráo giã nhỏ lấy cho vào m ộ t b á t nước sôi đ ể nguội, c h ắ t lấy nước uống.

- C ông dụng: C hữa ra h u y ế t sau n ạ o th a i

- Liều dùng: N gày 1 th a n g c h ia 2 lầ n uống

/V)kŨK\0 b à i ị i \ u ồ c cỊuý ị» ^ y \g d â n 9Ìcin+ Kim n g â n hoa: 12g

- C ách sử dụng: Củ gấu tự chế, k é đầu ngựa sao

ch áy lông, các vị k h á c th á i lá t, sao v àn g , sắc uống

- C ông dụng: C hữa v iêm p h ầ n ph ụ m ã n tín h

- Liều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g ch ia 2 lầ n

b à i t b u ồ c q u ý t»*oK\0 d â n 9Ì<an+ Gừng:

+ ỏ dược:

+ Mộc qua:

+ H ạ t tía tô:

4g8g8g8g

- C ách sử dụng: Các vỊ sao v à n g , củ gấu tự chế, sắc uống

- Công dụng: Chữa phù chi dưới kh i có th a i 3 tháng

- Liều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g ch ia 2 lầ n

+ B à i th u ô c sô" 3

+ T ầm gửi cây dâu tằ m ; 20g

- C ách sử dụng: các vị thuốc th á i n h ỏ , sao vàng, sắc đặc cho cao d a lừa vào

12g16g74

+ Tục đoạn: 12g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị th á i nh ỏ sao v àn g sắc uông

- C ông dụng: C hữa động th a i do sa n g ch ân

- Liều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g ch ia 2 lần

lOg16g

8g

- C ách sử dụng: D ùng tươi h oặc phơi kh ô sắc uống

- C ông dụng: D ùng t ấ t cả các loại s ả n phụ nữ sau khi sin h

- Liều dùng: Sắc thuốc uống ngày 1 th a n g chia 2 - 3lần

- C ông dụng: C hữa b ă n g h u y ế t sau k h i sin h

- C ông dụng: C hữa tắ c tia sữa

- Liều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g c h ia 2 lầ n

+ B à i th u ô c s ố 4

- C ách sử dụng: Rau n g ó t rử a s ạ c h đ ể ráo , g iã nh ỏ

- lấy 1 b á t nước sôi đ ể nguội h ò a lẫ n , lọc lấ y nước uống

- C ông dụng: C hữa só t rau

- Liều dùng: N gày uống 1 th a n g

76

A)lAữn9 b à i tk u ô c CỊuỵ ịi^o n g dÔKv 0ÌaiA

- C ách sử dụng: T ấ t cả sao v àn g , vảy tê tê nướng

tá n n h ỏ , h ò a nước uông

- C ông dụng: í t sữ a sau sin h

- Liều dùng: N gày uống 20 - 30g ch ia 2 lầ n

tKuôc qu ý ịt^ot^g d â n 0Ìan

- C ách sử dụng; T ấ t cả rử a sạch phơi k h ô , sắc uống

- C ông dụng: C hữa các loại s ả n sau sin h

- Liều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g ch ia 2 lầ n

78

bài tbiAồc CỊuỵ eiấn 0Ì<3K\

- C ông dụng: Chữa viêm cơ - m ụn n h ọ t - áp xe cơ

- L iều dùng: N g ày đ ắp 1 lầ n b ă n g lại

79

AlKũ»^0 b à i tb u ô c cỊuý trotA0 d â n 0 Ìo n

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị sao v à n g — ké đầu ngựa sao cháy, sắc uống

- C ông dụng; C hữa m ụ n n h ọ t, n h iễ m trù n g

15g+ C am th ả o dây: 15g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vỊ rử a sạc h , d ù n g tươi hoặc phơi k h ô , sắc uống

- C ông dụng: C hữa m ụ n n h ọ t m ới p h á t

- C ông dụng: C hữa m ụ n n h ọ t, lở ngứa.

- L iều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g ch ia 2 lầ n

q u an h b ă n g lại

/Slkí<Ki0 b à i tkiAoíc q u ý +»*on0 dâ^A gia*^

- Công dụng: Chữa viêm cơ giai đoạn chưa hóa mủ

8g

v à i h ạ t

- C ách sử dụng; D ùng tươi rử a sạ c h để rá o g iã nh ỏ

tr ộ n đều với m uối đ ắ p vào chỗ đau

- C ông dụng: Á p xe, viêm vơ

- Liều dùng: Đ ắp vào chỗ đau b ă n g lại ng ày 1 lần

- C ông dụng: C hữ a m ụ n n h ọ t, n h iệ t độc

- L iều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g ch ia 2 - 3 lầ n

82

bài ỷKmôc cỊuý troM0 d â n 0Ì<an

- C ông dụng: C hữa v ế t thưcíng ho ại tử lâu ngày

- Liều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g chia 2 lầ n

h ò a với d ấ m th a n h đ ặc n h ư cao, p h ế t vào chỗ đau

- C ông dụng: C hữa áp xe n ó n g do bị tiê m chích

+ Lá gai sòng sọng: 15g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị tr ê n rử a sạch, đế’ ráo giã n h ỏ , th ê m vài h ạ t m uôi đ ắ p vào chỗ m ụn n h ọ t, áp xe

- C ách sử dụng: Lấy mủ tr ắ n g tr ê n cây sung p h ế t

lê n g iấy m ỏ n g d á n vào chỗ m ụ n n h ọ t

- C ông dụng: C hữa m ụ n n h ọ t m ới p h á t

- L iều dùng: N gày d á n 1 lầ n

+ B à i th u ô c s ố 14/vJk\ŨK\0 bài +K môc CỊuỵ +»*OK\0 dầKi g\cxy\

tk u ố c qu ý t»‘on0 d â n 9Ìan

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị rử a sạch để rá o giã

n á t trộ n đều muối đ ắp vào chỗ đ an g sưng tâ y

- C ông dụng: C hữa m ụn n h ọ t đ a n g sưng tấy

- Liều dùng: Đ ắp liê n tục 2 - 3 ngày

86

/'OkữK\0 bí3ii tK u ô c C Ịuỵ f»*oKi0 < iấ r\ g ia n

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị tr ê n d ù n g tươi sắc uống

7'Okũn0 b ài tKuôc q u ý +»*on0 í i à n 910»^

/S)KSk»0 b ài tb u ồ c CỊuý it^ong d ẫ n 0ÌOK\

- C ông dụng: C hữa số t x u ấ t huyết

- Liều dùng: Sắc uống n g à y 1 th a n g chia 2 lần

+ B à i th u ô c s ố 6

89

7MK ũỉk \0 bài tKuôc troKi0 d â n

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị rử a sạ c h d ù n g tươi hoặc phơi k hô sắc uống

A)Kũkv0 b ài tbMoíc cjwý troKi0 dầy\ giat^+ H o àn g bá:

tk u ô c cịiAỵ tro i^ 0 daK\ 0 Ì a n

12g12g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị rử a sạ c h đ ể rá o dùng tươi hoặc phơi k hô sắc uống

- C ông dụng: Đ iều tr ị sởi đ ả mọc ở trẻ em

- Liều dùng: Sắc uống n g ày 1 th a n g ch ia 2 lầ n

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị thuốc phơi khô

R iêng đậu đen sao v àn g , sắc uống

- C ông dụng: C hữa sởi ở trẻ em

- Liều dùng: Sắc uống ngày 1 th a n g chia 2 - 3 lần

B à i th u ô c s ố 3

+ C ây h oa n h à i:

+ Củ s ắ n dây:

12g20g92

b ài tkwõíc tKoK\0 d ố n gìci*^

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị thuốc phơi khô

R iên g ké đầu ngựa sao cháy T ấ t cả sắc uống

- C ông dụng: C hữ a sởi ở tr ẻ em.

- Liều dùng: Sắc uống n g ày 1 th a n g c h ia 2 lầ n

+ B à i th u ố c sô" 4+ K im n g â n h o a : 3 0 g

hoặc phơi khô, sắc uông

- C ông dụng: C hữa sởi giai đ o ạ n mọc ban

+ Kim n g â n hoa: 16g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị th u ố c rử a sạc h dùng

tươi hoặc phơi k h ô , sắc uống.

- C ông dụng: C hữa b ệ n h sởi giai đ o ạ n to à n p h á t; các b a n sởi b ắ t đầu mọc từ đầu, m ặ t, cổ trở xuống

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị th u ố c phơi khô sao

v à n g - tá n b ộ t - v iê n h o àn

- C ông d ụ n g ; C h ữ a b ệ n h sở i g ia i đ o ạ n các b a n sởi bay

- Liều dùng: V iên ho àn uống 30g/ngày, chia 2 - 3 lần

III CH Ữ A B Ệ N H SỐ T R Ế T

+ B à i th u ô c s ố 1

+ G iun đ ấ t (loại k h o a n g cổ): 1 - 2 con

94

/s)kũ»A0 b à i tkMổic q u ý troK\0 d â n gicm+ Q uả ra địu (khô tr ê n cây): 40g

95

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị thuốc d ù n g tươi hoặc phơi k h ô , sắc uống.

- C ông dụng: C hữa số t r é t th ể số t cao r é t ít

- Liều dùng: sắ c uống ngày 1 th a n g chia 2 - 3 lần.

+ Q uế tâ m : 4g

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vị thuốc th u h á i phơi hoặc sấ y khô T á n b ộ t uống

- C ông dụng: C hữa số t r é t vừa n ó n g vừa lạ n h

- L iều dùng: N gày uống 30 - 40g

b à i tkuõic C Ịuỵ t»*o»A0 c ỉầ r\ 0Ì<aM+ L òng tr ắ n g trứ n g gà: 1 quả

- C ách sử dụng; Lá cây râu m èo rử a sạch , g iã n á t trộ n với lò n g tr ắ n g trứ n g gà

- C ông dụng: C hữa v iêm h ạ ch

- Liều dùng: P h ế t lê n chỗ sưng n g ày 3 - 4 lầ n

- C ông dụng: C hữa v iêm h ạch

- Liều dùng: Đ ắp vào chỗ đau n g à y 2 - 4 lầ n

- Liều dùng: P h ế t ra giây k h o ả n g 20g d á n vào chỗ quai bị.

- C ách sử dụng: T ấ t cả các vỊ thuốc dù n g tươi rử a sạc h , giã n h ỏ đ ắ p vào chỗ đau

- C ông dụng: C hữa quai bị

- C ách sử dụng: Đ ậu đỏ tá n b ộ t - T rứ n g gà lấy lòng trắ n g T ấ t cả trộ n với d ấ m th a n h

- C ông dụng: C hữa lê n quai bị

- Liều dùng; T ấ t cả p h ế t lê n g iấy d á n vào chỗ sưng đau n g ày 2 lầ n

+ B à i th u ố c s ố 4

+ Bẹ ho a chuối h ộ t: 40g

99

+ H ạ t gấc: 4 - 5 h ạ t

- C ách sử dụng: H ạ t gấc bỏ vỏ lấy n h â n nướng lên

- Vỏ bẹ ho a chuối giã n hỏ - 2 th ứ h ạ t gấc + bẹ hoa chuôi h ộ t g iã nh ỏ với m uối đ ắ p lê n chỗ đau

- C ông dụng: C hữa quai bị

b ài tkMÔc q u ý t»*oKi0 dổM g ia n

- C ách c h ế b iế n sử dụng; T â t cả các vị th u ố c dùng tươi h o ặc phơi k h ô , sao v à n g sắc uông.

- C ông dụng: C hữa k iế t lỵ đi n g o ài ra m áu

- C ách chê b iến sử dụng: T â t cả các vị rử a sạch ,

th á i n h ỏ dù n g tươi hoặc phơi khô

- C ông dụng: C hữa k iế t lỵ đi ra ngoài r a m áu

- C ông dụng: C hữa k iế t lỵ đi ng o ài ra m áu

- Liều dùng: M ỗi lầ n uống m ộ t th ìa còn với nước sôi đ ể nguội, n g ày uông 2 - 3 lần

- C ách chê b iế n sử dụng: C ác vỊ rử a sạc h phơi khô,

cỏ mực sao đen, còn lạ i sao vàng

- C ông dụng; C hữa đi k iế t lỵ đi ng o ài r a m áu

- Liều dùng: s ắ c uống n g à y 1 th a n g ch ia 2 lầ n

+ B à i th u ố c s ố 5

+ Lá th ầ n lấ n : 20g

103AỈKSng bài tk u ô c gu ý t»*ong d â n 0Ìan

AJKũk\0 b ài tk u ô c CỊuý t»*oKV0 d ấ y \ 0 Ìo n+ Lá p h è n đen:

- C ách c h ế b iế n sử dụng: C ác vị dùn g tươi hoặc

phơi khô, sao v à n g sắc uống

- C ông dụng: C hữa lỵ đi ng o ài ra m áu

- Liều dùng: Sắc uống n g ày 1 th a n g , c h ia 2 - 3

- C ách chê b iế n sử dụng: C ác vị thuốc d ù n g tươi

hoặc phơi khô, k h i d ù n g đem sao v à n g - riê n g trắ c

b á ch diệp, cỏ mực sao cháy

- C ông dụng: C hữa k iế t lỵ đi ng o ài ra m áu

104

- Liều dùng: s ắ c uống ng ày 1 th a n g ch ia lần uống.

- C ách chê b iế n sử dụng: T ấ t cả các vị rửa sạch

15g20g

- C ách c h ế b iế n sử dụng: C ác vị rử a sạc h phơi khô, sao v à n g sắc uống

- C ông dụng: C hữa k iế t lỵ di n g o ài r a m áu

105

/vJkũi^0 kài tk u ô c troK\0 d â n 0Ìc>n

Liều dùng: s ắ c uống n g ày 1 th a n g chia 2 lần.

- C ách chê b iế n sử dụng: T â t cả các vị rử a sạch sắc uống

- C ông dụng: C hữa k iế t ly đi n g o ài ra m áu

15g20g

- C ách c h ế b iế n sử dụng: T ấ t cả các vỊ th á i nhỏ rửa sạc h sắc uống

- C ông dụng: C hữa lỵ đi n g o ài r a m áu

106

A)IaSk\0 bài tk u ồ c c}Mý troK\0 d â n 0Ìan

- L iều dùng: s ắ c uỗng n g ày 1 th a n g chia 2 lần

- C ông dụng: Chữa đi ngoài ra m áu có số t và ho

- L i ề u d ù n g ; s ắ c ng ày 1 th a n g chia 2 lầ n uống.

- C ách c h ế b iến sử dụng: T ấ t cả các vị rử a sạ c h đề ráo, dù n g tươi sắc uống.

- C ông dụng: C hữa lỵ đi n g o ài r a m áu

- Liều dùng: Người lớn n g à y uống 9 - 1 2 h ạ t 2 lầ n

T rẻ em 1 tuổi uống 1 v iê n n g à y 2 lầ n

N ếu đi n g o ài r a m áu n h iề u , uô"ng với nước cơm

N ếu đi ng o ài ra p h â n trắ n g , uống với rễ gừng

N ếu đi ngoài ra m áu lẫ n n h ầ y trắ n g , th ì uống với nước rễ cỏ tr a n h sao vàng

- N h ậ n x é t: B ài th u ố c n à y sử d ụ n g cho n h iề u người uống có k ế t quả tố t

/vJKũm0 b ài tb u ô c C Ịu ỵ t>“otA0 dầv\ 9ÌQtA

108