Các đặc điểm của nền kinh tế chuyển đổi ( xem xét tại nga và so sánh ở việt nam) và những vấn đề cần đặt ra đối với các công ty tham gia kinh doanh trong nền kinh tế chuyển đổi

Quá trình chuyển đổi thường đi kèm với sự thay đổi chính trị, xã hội Kinh tế kế hoạch hóa tập trung là một nền kinh tế-xã hội trong đó Chính phủ và Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

Bài tập nhóm 1 Môn : Kinh doanh quốc tế I Chủ đề : Các đặc điểm của nền kinh tế chuyển đổi ( xem xét tại Nga

và so sánh ở Việt Nam) và những vấn đề cần đặt ra đối với các công

ty tham gia kinh doanh trong nền kinh tế chuyển đổi,

Thành viên nhóm: Phạm Văn Trí

Lý Thùy Linh

Vũ T.Hồng Nhung Nông Phương Thảo

Hồ Văn Hậu

Hà Nội, 2021

I ) Giới thiệu

Nền kinh chuyển đổi là là quá trình tiến hóa, thay đổi trạng thái của hệ

thống kinh tế, xảy ra thông qua quá trình chuyển đổi của các thành phần kinh tế hay cả nền kinh tế Quá trình chuyển đổi thường đi kèm với sự thay đổi chính trị, xã hội

Kinh tế kế hoạch hóa tập trung là một nền kinh tế-xã hội trong đó

Chính phủ và Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối

về thu nhập

Kinh tế thị trường là mô hình kinh tế mà trong đó người mua và người

bán tác động với nhau theo quy luật cung cầu, giá trị để xác định giá cả

và số lượng hàng hoá, dịch vụ trên thị trường

Các quốc gia có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung đang cố gắng thay đổi sang nền kinh tế thị trường để vững mạnh hơn Quá trình này gọi là nền kinh tế chuyển đổi, nó tạo ra sự biến chuyển cơ cấu cơ bản trong nền kinh tế với những định chế thị trường tự do

II) Nền kinh tế chuyển đổi của Nga

Kinh tế Nga đứng thứ 6/5 trong số các quốc gia trên thế giới và thứ 2/1 trong số các quốc gia ở Châu Âu về GDP theo PPP , ước tính đến năm

2020 là 4,097 nghìn tỷ đô la (cùng vị trí này với Đức) Về GDP danh[1] nghĩa (1,7 nghìn tỷ đô la Mỹ vào năm 2019), Nga đứng thứ 11 trên thế giới và thứ 5 ở châu Âu, theo Ngân hàng Thế giới Nền kinh tế Nga [19] thuộc loại chuyển đổi

Sau khi Liên bang Xô viết tan rã, kinh tế Nga đã phải trải qua nhiều giai

đoạn phức tạp Nền kinh tế của nước này thay đổi từ kinh tế kế

hoạch sang nền kinh tế thị trường và toàn cầu hóa Các cuộc cải tổ

kinh tế vào những năm 1990 chủ yếu là về công nghiệp, năng

lượng và quốc phòng

Trong những năm từ 2008-2009, nền kinh tế bắt đầu suy thoái sau 10 năm tăng trưởng, kéo dài cho đến giai đoạn cuối 2009-2010 Mặc dù bị suy thoái nhưng kinh tế Nga không bị ảnh hưởng nặng nề bởi cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2007-08 so với các nước láng giềng, một phần là do các chính sách điều tiết kinh tế và chi tiêu thích hợp

2.1: Quá trình chuyển đổi của nền kinh tế Nga

a) 1980-1990:

Nền kinh tế chuyển dịch kết hợp với sự thay đổi thể chế chính trị

Nền kinh tế tập chung các hoạt động sản xuất quân sự.

Thiếu hụt hàng hóa tiêu dùng.

Khoảng thời gian này nước Nga trải qua nhiều sự biến động chính trị, anh hưởng to lớn đến nền kinh tế, thời gian này chủ yếu các nhà máy chỉ phục vụ quân sự trong khi đó vào năm 1987, hàng tiêu dùng chỉ chiếm 24% sản lượng hàng hóa ở Liên Xô Phần còn lại là dành cho việc quân

sự hóa Điều này làm say giảm sức mạnh của nền kinh tế, thiếu hụt trầm trọng các mặt hàng thiết yếu Chính sách cải cách kinh tế đầy tham vọng nhưng thiếu cẩn trọng của Gorbachev đã dần đưa nền kinh tế Liên Xô tới bờ vực thảm họa Trong nhiệm vụ của “Chiến lược tăng tốc”,

Gorbachev nói chỉ cần tăng 4% thu nhập quốc dân giai đoạn 1986-1987 thì sẽ hoàn thành kế hoạch 5 năm lần thứ XII thì đến năm 1989, tổng sản phẩm quốc dân giảm 4-5%, năng suất lao động xã hội giảm 2,5%, thâm hụt mậu dịch lên tới 5 tỷ USD và nợ nước ngoài 58 tỷ USD Tình trạng khan hiếm các loại thực phẩm ở mức nghiêm trọng Số tiền tồn đọng trong nhân dân tới 200 tỷ rúp nhưng không mua được hàng Do đó, Liên

Xô phải tái lập hệ thống phân phối thời chiến tranh, sử dụng tem phiếu hạn chế mỗi người dân chỉ được tiêu thụ sản phẩm ở một mức nào đó mỗi tháng Đến đầu năm 1990, sự giảm sút thu nhập quốc dân đã lên tới 10% Tổng thu nhập của Liên Xô là 1.500 tỷ USD, đã bị Nhật Bản vượt qua và thua kém rất xa so với tổng thu nhập của Mỹ (4.500 tỷ USD)

b) 1991-2000

Trong những năm 1990, nền kinh tế đất nước trải qua một cuộc suy thoái sâu sắc, kéo theo lạm phát tăng cao, đầu tư giảm , hàng hóa thiếu hụt, nợ nước ngoài tăng , nền kinh tế bị cấm vận thu nhập hộ gia đình , giảm và nhiều hiện tượng tiêu cực khác Trong thập kỷ này, một số cải cách kinh tế đã được thực hiện , bao gồm tự do hóa giá cả và ngoại thương ,

chuyển đổi nền kinh tế đất nước từ kế hoạch hóa sang thị trường

Trong những năm 1990, mức độ đánh thuế cá nhân và pháp nhân ở Nga

đã bị phóng đại quá mức và mặc dù luật thuế liên tục được thắt chặt, các

doanh nghiệp vẫn trốn thuế hàng loạt Trong những năm 1990, [48]

khoảng cách ngày càng lớn trong phát triển kinh tế của các vùng của đất nước .[49]

Giai đoạn này, dưới sự lãnh đạo của Boris Yeltsin nước Nga bắt đầu cải cách toàn diện nền kinh tế Nga bắt đầu chuyển đổ nền kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường Tuy nhiên sau 4 năm cải cách, nền kinh tế nước này vẫn tồn tại nhiều vấn đề Trước năm 1996: Việc tư nhân hoá đã làm cho nền kinh tế Nga trở nên rối loạn Sản xuất công nghiệp năm 1992 giảm xuống còn 20% Từ năm 1990 đến năm 1995, tốc độ tăng trưởng GDP luôn là số âm Từ năm 1996, nền kinh tế Nga dần dần phục hồi, năm 1997 đạt tăng trưởng kinh tế 0,5%, năm 2000 là 9%

c) 2001- nay: Đầu thế kỷ 21 nước Nga bắt đầu trở lại vị thế cường quốc

Sản lượng kinh tế tăng:

Dự trữ ngoại tệ lớn thứ 4 thế giới.

Trả xong các khoản nợ nước ngoài.

Xuất siêu.

Đời sống nhân dân được cải thiện.

Vị thế ngày càng cao trên trường quốc tế Nằm trong nhóm nước có nền công nghiệp hàng đầu thế giới ( G8).

Tháng 8 năm 2019 đánh dấu kỷ niệm 20 năm lần đầu tiên Vladimir Putin được bổ nhiệm làm thủ tướng Trong 20 năm này, ông luân phiên giữ các chức vụ thủ tướng và tổng thống và tất nhiên, ông đóng vai trò then chốt trong chính sách kinh tế của Nga

Tốc độ tăng trưởng GDP cả trong nhiệm kỳ đầu tiên và trong nhiệm kỳ thứ hai (khi những cải cách của nhiệm kỳ đầu tiên tiếp tục mang lại kết quả) trung bình khoảng 7% / năm

Trong 10 năm (1999-2008) GDP của Nga đã tăng 94% và bình quân đầu người - chính xác là 2 lần Đây là thập kỷ nổi bật nhất trong lịch sử kinh

tế Nga - ngoại trừ sự phục hồi kinh tế sau Nội chiến trong những năm NEP (trong thời kỳ công nghiệp hóa thời Stalin, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người chỉ đạt 5% / năm)

Kể từ khi giá dầu tăng và dòng vốn đầu tư nước ngoài dẫn đến sự mạnh lên đáng kể của đồng rúp, GDP tính theo đô la thậm chí còn tăng hơn - 8,5 lần từ 210 tỷ năm 1999 lên 1,8 nghìn tỷ năm 2008 Tất nhiên, ngoài cải cách, cả hai sự hiện diện của lực lượng lao động thiếu việc làm và năng lực sản xuất không được sử dụng và giá dầu thế giới tăng mạnh đã góp phần vào tăng trưởng GDP của Nga Theo nhiều ước tính khác nhau, mức tăng gần gấp tám lần của giá dầu từ năm 1998 đến năm 2008 (khi chúng tăng từ 13 USD lên 97 USD / thùng tính theo giá trị trung bình hàng năm!) Giải thích từ một phần ba đến một nửa tốc độ tăng trưởng của Nga trong thập kỷ đầu tiên của Putin Sau khi phục hồi nhanh chóng sau khủng hoảng 2010-2011 tốc độ tăng trưởng bắt đầu giảm nhanh chóng Năm 2013, GDP chỉ tăng 1,8% Sự sụt giảm sau đó của giá dầu, chiến tranh và sự cô lập khỏi nền kinh tế toàn cầu đã chôn vùi hy vọng cải cách và tăng trưởng kinh tế nhanh hơn Thay vì 6% mỗi năm, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm trong giai đoạn 2012–2018 lên tới 1% Tính theo đồng đô la, GDP của Nga vẫn ở mức năm 2008 và hiện không chiếm 3% thế giới (như 10 năm trước), mà chỉ chiếm 2%

Đầu tư không tăng lên 27% GDP, nhưng vẫn ở mức 20-22% Đầu tư nước ngoài giảm theo mức độ lớn, trong khi dòng vốn chảy ra ngoài tăng nhanh Tổng số cho giai đoạn 2014–2018 nó lên tới 320 tỷ đô la, hay khoảng 4% GDP mỗi năm

2.2: Những đặc điểm đã hình thành của mô hình nền kinh tế Nga đang trong quá trình chuyển đổi

Nhưng đồng thời, con đường "thỏa hiệp" này có thể duy trì sự ổn định

xã hội trong nước và tạo ra các thể chế thị trường cơ bản thông qua các cải cách được thực hiện "từ trên cao" Kết quả là, một mô hình nền kinh

tế chuyển đổi đã phát triển, trong đó có những đặc điểm chính sau:

 Sự liên minh của các doanh nghiệp lớn và nhà nước dẫn đến

sự thống trị trong nền kinh tế và xã hội của các thị tộc - các

nhóm doanh nhân hoạt động cùng với các quan chức và độc quyền kiểm soát các thị trường có lợi nhất Sự liên minh của các tầng lớp

kinh tế và chính trị quan tâm đến việc duy trì trạng thái chuyển đổi của nền kinh tế đã trở thành trở ngại chính cho các cải cách thị trường hơn nữa do thực tế là những thay đổi có thể làm suy yếu quyền lực của những tầng lớp này;

 Tinh thần kinh doanh nomenklatura - sự tham gia của các quan

chức dưới hình thức này hay hình thức khác vào các hoạt động thương mại, không có sự phân chia chặt chẽ giữa vai trò của một doanh nhân và một công chức;

 Độc quyền phi thị trường là kết quả của việc hợp nhất các cơ cấu

thương mại và chính phủ nhằm đóng cửa thị trường khỏi các tác nhân kinh tế phi thị tộc, tạo điều kiện thuận lợi cho các công ty

“thân thiện”, v.v.;

 Các điều kiện cạnh tranh không bình đẳng - do hậu quả của độc

quyền phi thị trường và danh nghĩa kinh doanh - làm suy yếu các động lực thúc đẩy đầu tư và đổi mới công nghệ và do đó khiến nền kinh tế của đất nước bị trì trệ hoặc tốt nhất là ở tốc độ tăng trưởng thấp;

 Sự bảo tồn của hiện tượng quyền lực-tài sản, khi không phải quyền lực được xác định bởi tài sản, mà là tài sản bằng quyền lực, tức

là vị trí của một người trong hệ thống phân cấp nhà nước hoặc bản chất của mối quan hệ giữa chủ sở hữu và nhà chức trách Vì lý do này, không có tài sản tư nhân chính thức (hoàn toàn hợp pháp), các

nỗ lực định kỳ được thực hiện để điều chỉnh kết quả tư nhân hóa ;

 Sự phân hóa xã hội cao, ngay cả theo tiêu chuẩn của các xã hội chuyển đổi, được tạo ra bởi chính sách bảo hộ của nhà nước liên quan đến các doanh nhân cá nhân và cơ cấu thương mại, tham nhũng, sự yếu kém của các thiết chế xã hội dân sự (công đoàn không có khả năng bảo vệ lợi ích của người lao động);

 Sự yếu kém (chủ yếu ở giai đoạn đầu của quá trình chuyển đổi)

của quyền lực nhà nước , vốn sẽ đảm bảo việc thực hiện “luật chơi” phổ biến trên thị trường Trong hệ thống thị tộc, các quan hệ kinh tế cũng không được điều chỉnh bởi luật pháp chính thức, mà bởi các mối quan hệ phụ thuộc không chính thức và các thỏa thuận được thông qua giữa các chuẩn mực “của họ”;

 Quy mô đáng kể của nền kinh tế bóng tối và bản chất phổ biến của hoạt động kinh tế phi chính thức Trong hệ thống hiện tại ở Nga, nền kinh tế bóng tối là một phản ứng của các thực thể thị trường trước sự quan liêu hóa quá mức của đời sống kinh tế, đánh thuế cao, v.v Tính kém hiệu quả của các cấu trúc nhà nước quyết định việc các tác nhân kinh tế tìm kiếm các sản phẩm thay thế (thay thế) cho nhà nước pháp quyền Hoạt động hầu bóng có mặt trong công việc của hầu hết các tổ chức, kể cả các cơ quan chính phủ

Như vậy, mô hình nền kinh tế chuyển đổi hiện nay ở Nga, là một bước tiến so với nền kinh tế kế hoạch, đồng thời đang phải gánh những thiếu sót nghiêm trọng Điều chính là mong muốn của các doanh nghiệp lớn

và các quan chức hàng đầu trong việc bảo tồn nguyên trạng của thời kỳ chuyển đổi, họ thiếu quan tâm đến việc cải cách thị trường hơn nữa Đây

là mô hình của chủ nghĩa tư bản chủ yếu là "cho chính nhân dân của chúng ta", nghĩa là những người được đưa vào các thể chế kinh tế của nền kinh tế thị trường và có thể thực hiện hoạt động kinh doanh tư nhân bằng các nguồn lực và sự hỗ trợ của Nhà nước Đây là một mô hình trong đó nhiều tầng lớp dân cư đang hoạt động bị đẩy ra lề của đời sống kinh tế Hệ thống này khiến đất nước phải đối mặt với ưu thế của các ngành công nghiệp khai thác, tính không cạnh tranh của ngành sản xuất

và bản chất nhiên liệu và nguyên liệu thô của chuyên môn hóa quốc tế, Việc khắc phục những thiếu sót này có thể đạt được bằng cách tiếp tục cải cách sâu rộng nhằm đảm bảo gia nhập thị trường tự do, các điều kiện

cạnh tranh bình đẳng, xóa bỏ nền kinh tế bóng tối, và bảo vệ tài sản và

“luật chơi” của thị trường