Hướng dẫn cách các bạn học sinh tự học hiểu quả

Hướng dẫn cách tự học hiệu quả Nếu bạn đang tự học, hay dự định tự học một kỹ năng hay kiến thức nào đó, ví dụ như tự học tiếng Anh, thì bạn đã đến đúng nơi rồi nhé Bài viết này sẽ giúp bạn định hướng được cách tự học như thế nào để có hiệu quả nhất bằng cách cùng bạn đi qua quá trình tự học, những trở ngại và cách vượt qua để bạn có thể phát triển kỹ năng tự học của mình Mục lục 1 Thế nào là tự học? 2 Ưu và nhược điểm nói chung của việc tự học 3 Những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả 4 Phá. Hướng dẫn cách các bạn học sinh tự học hiểu quảHướng dẫn cách các bạn học sinh tự học hiểu quảHướng dẫn cách các bạn học sinh tự học hiểu quả

Hướng dẫn cách tự học hiệu quả

Nếu bạn đang tự học, hay dự định tự học một kỹ năng hay kiến thức nào đó,

ví dụ như tự học tiếng Anh, thì bạn đã đến đúng nơi rồi nhé!

Bài viết này sẽ giúp bạn định hướng được cách tự học như thế nào để có hiệu quả nhất bằng cách cùng bạn đi qua quá trình tự học, những trở ngại và cách vượt qua để bạn có thể phát triển kỹ năng tự học của mình

Mục lục

1. Thế nào là tự học?

2. Ưu và nhược điểm nói chung của việc tự học

3. Những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả

4. Phát triển khả năng tự học của bản thân

5. Tự học và học với giáo viên: tuy 2 mà 1

6. Vai trò của người thầy trong thời đại mới

7. Kết luận

Đầu tiên, chúng ta sẽ tìm câu trả lời cho câu hỏi: “Liệu tôi có thể tự học được không?” Để trả lời câu hỏi này, trước hết chúng ta cần xác định rõ ràng hơn thế nào gọi là “tự học”

Thế nào là tự học?

Hiện nay có 2 cách học phổ biến là:

1. Học với sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên, trong một lớp gồm nhiều học viên hay chỉ 1 học viên (học kèm) Để ngắn gọn, chúng ta sẽ gọi cách học này là “học trực tiếp với giáo viên”

2. Tự học (không có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên)

Như vậy, chúng ta có thể thấy được là sự khác biệt cốt lõi giữa 2 cách tiếp nhận kiến thức này nằm ở việc có “sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên” hay không

Khi bạn tự học, bạn thật ra vẫn có thể có sự hướng dẫn của “giáo viên”, mặc

dù là không “trực tiếp” hay ngay lập tức Một số ví dụ cụ thể:

 Khi bạn tự mua sách về và tự học, những cuốn sách đó đang thay mặt tác giả giảng dạy cho bạn Khi bạn đang đọc sách, bản chất là tác giả đang hướng dẫn cho bạn, chỉ là không trực tiếp đứng trước mặt bạn

 Khi bạn tham gia một Facebook group học tiếng Anh: các bạn trong groups vừa là học viên vừa là giáo viên Khi bạn đặt một câu hỏi, bạn vẫn sẽ có được câu trả lời (tức nhiên tùy thuộc vào chất lượng của group) nhưng có thể bạn sẽ phải chờ một thời gian để có ai đó trả lời cho bạn

Điều tôi muốn nói ở đây là khi tự học, bạn vẫn có được sự hướng dẫn của các tiền bối, của giáo viên, chứ không phải là hoàn toàn không có Chỉ có điều là chúng ta phải hiểu rộng ra khái niệm “hướng dẫn” để thấy được điều này

(Ở một phần dưới đây, chúng ta sẽ nói về những cách bạn có thể làm để có được sự hướng dẫn này.)

Khi tự học, bạn vẫn có thể có được sự hướng dẫn của

các tiền bối, của giáo viên, chứ không phải là hoàn toàn

không có.

Và bây giờ, chúng ta sẽ cùng nhau nói về việc học online, một xu hướng học đang ngày càng trở nên phổ biến

Học online có phải là tự học?

Như chúng ta đã thấy ở trên, việc phân loại một hình thức học là tự học hay

không tùy thuộc vào việc hình thức học đó có đòi hỏi phải có sự hướng dẫn

tức thời của giáo viên hay không.

Như vậy, việc học tiếng Anh online, hay việc học online nói chung, có thể là

tự học, mà cũng có thể là cách học “đến lớp” (với một khác biệt là lớp ở đây diễn ra online)

Chúng ta hãy lấy một vài ví dụ cụ thể để minh họa việc này:

 Hiện nay có nhiều dịch vụ cung cấp việc học tiếng Anh 1-kèm-1 với giáo viên trong và ngoài nước Khi bạn đăng kí các khóa học này, bạn vẫn đang được “đến lớp” chứ không phải là tự học vì trong lúc học bạn vẫn có sự hướng dẫn trực tiếp của giáo viên

 Một số dịch vụ khác cung cấp việc học online theo nhóm: tức là nhiều học viên trong cùng một lớp Cách học này rất giống việc học ở lớp học truyền thống, nhưng diễn ra trong môi trường online Cách học này không phải là tự học

 Bạn mua một khóa học tiếng Anh trực tuyến để học với một chương trình được biên soạn sẵn và học thông qua tương tác với phần mềm và không có giáo viên theo sát bạn khi bạn học Đây là một ví dụ của việc

tự học

 Bạn tham gia một Facebook group, forum online hay tự mình google

về những đề tài mình quan tâm Sau đó, bạn tự đọc những tài liệu mình thấy Trong quá trình đọc, bạn tiếp tục google những khái niệm hay thông tin có trong những bài đó để giúp bạn hiểu rõ hơn hay để xác minh thông tin Đây là một ví dụ sống động của quá trình tự học

Nói tóm lại, cụm từ “học online” (hay học trực tuyến) chỉ diễn tả việc bạn học thông qua các lớp học và chương trình được cung cấp qua Internet Tùy vào việc các khóa học đó diễn ra như thế nào mà việc học online có thể là

“đến lớp” hay tự học

“Học online” chỉ diễn tả việc bạn học thông qua các lớp

học và chương trình được cung cấp qua Internet Tùy

vào việc các khóa học đó diễn ra như thế nào mà việc

học online có thể là “học với giáo viên” hay tự học.

Sau phần thảo luận ở trên, một câu hỏi rất tự nhiên khi bạn đọc đến đây là: Vậy thì tôi nên chọn cách học nào? Khi nào thì nên tự học và khi nào thì cần học trực tiếp với giáo viên?

Ưu và nhược điểm nói chung của việc tự học

Trong bảng dưới đây, chúng ta sẽ so sánh việc tự học với việc học trực tiếp với giáo viên để cùng nhau thấy rõ được những ưu và nhược điểm chung của mỗi cách học

Về chất lượng

 Phụ thuộc vào năng lực hiện nay và kinh

nghiệm tự học của bạn

 Phụ thuộc vào mức độ phù hợp của cá tính

của bạn với quá trình tự học

 Phụ thuộc vào bạn: bạn có tham gia tích cực vào quá trình học, đặt câu hỏi, tự luyện tập, …

 Phụ thuộc vào chất lượng của giáo viên

o Trong thực tế, học viên thường xem

hồ sơ và review về giáo viên trước khi chọn lớp hay trung tâm

Về chi phí

 Thấp hơn  Cao hơn (nhiều) so với việc tự học

o Cũng phụ thuộc vào hình thức bạn học: học lớp nhiều người hay học kèm, học online hay offline, …

Về mức độ tiện lợi

 Linh hoạt cả về thời gian và địa điểm

o Nhưng thường cần phải có Internet,

hoặc nhiều sách báo tài liệu, để có thể tự

học

 Thời gian: thường cố định trước

 Địa điểm: nếu học offline bạn sẽ phải di chuyển (sẽ là vấn đề lớn nếu bạn ở các thành phố lớn)

Nếu bạn nhìn vào các bảng so sánh ở trên bạn sẽ thấy là việc tự học có vẻ

như hoàn toàn thắng thế so với việc học trực tiếp với giáo viên: về chi phí và

tiện lợi thì hơn hẳn, còn về chất lượng thì cách nào cũng phụ thuộc vào

chính người học cả!

Mặc dù về khía cạnh chi phí và sự tiện lợi thì việc tự học có nhiều lợi thế

hơn, điều quan trọng nhất khi chúng ta học một kỹ năng hay kiến thức nào

đó không phải là sự tiện lợi, hay thậm chí là chi phí, mà là chất lượng

Và nói đến chất lượng, sẽ có nhiều điều chúng ta cần phải nói thêm… ở

dưới đây

Những kỹ năng cần thiết để tự học hiệu quả

Để có thể tự học tiếng Anh nói riêng và tự học nói chung được hiệu quả, tôi

nghĩ có một số điểm quan trọng mà chúng ta cần làm tốt, như được thảo

luận ở dưới đây Tất cả những điểm này đều quan trọng khi chúng ta tự học

hay học với giáo viên, nhưng chúng trở nên đặc biệt quan trọng khi chúng ta

tự học

(Và khi đi qua những điểm dưới đây, bạn cũng sẽ đồng thời biết được vì sao việc tự học không phải là con đường được hầu hết mọi người lựa chọn, mặc cho những lợi thế của cách học này trong bảng kể trên.)

Biết mục tiêu học một cách cụ thể

Để có thể tự học một kiến thức hay kỹ năng nào đó, chúng ta cần biết là mục tiêu (goals) muốn đạt đến là gì

Lấy ví dụ về việc học tiếng Anh, việc xác định rõ mục tiêu (như đạt 450 điểm TOEIC hay IELTS 6.0) nghe có vẻ như là một điều hiển nhiên mà ai cũng làm, cũng biết mà làm

Tuy nhiên, trong thực tế, việc này không phải khi nào cũng đơn giản như vậy, bởi lẽ không phải lúc nào chúng ta cũng có một mục tiêu rõ ràng như vậy Ví dụ như:

 Đối với các bạn học sinh cấp II hay thậm chí là cấp III, việc học chủ yếu là để phục vụ việc thi cử ở trường Nghĩ là “được dạy gì thì học đó”, chứ các bạn không có một mục tiêu nào rõ ràng và tạo ra nhiều động lực hơn cho mình

 Đối với người đi làm, nhiều khi công việc đòi hỏi chúng ta phải giao tiếp với người nước ngoài, hoặc là chúng ta muốn xin việc ở công ty nước ngoài có xếp nói tiếng Anh Khi đó, nhiều bạn sẽ muốn “giao tiếp được tiếng Anh” Đó là một mục tiêu đã khá cụ thể, nhưng có nhiều điểm vẫn chưa được rõ ràng như: giao tiếp được ở mức độ nhuần nhuyễn nào, chỉ cần giao tiếp được trong một lĩnh vực công việc cụ thể hay là giao tiếp tốt trong hầu hết các tình huống, …

Việc dành thời gian để xác định một mục tiêu học tập có giá trị thực tế với hoàn cảnh cụ thể của mỗi người là một việc rất quan trọng, đặc biệt là khi chúng ta đã đi làm: bận rộn công việc và gia đình

Có một mục tiêu cụ thể sẽ quyết định động lực học của chúng ta, một yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc đạt được mục tiêu Về phần này, các bạn tham khảo phần chia sẻ chi tiết ở đây: Thảo luận về động lực học tiếng Anh

Biết cách chia nhỏ mục tiêu và lên kế hoạch học

Sau khi đã có một mục tiêu rõ ràng, bước tiếp theo là lên kế hoạch học

Để lên được kế hoạch học, chúng ta trước hết cần phân tích mục tiêu đặt ra

để chia nhỏ nó thành những mục tiêu nhỏ hơn Cụ thể, chúng ta cần làm 2 bước:

 Tìm hiểu những kiến thức, kỹ năng thành phần cấu tạo nên kỹ năng mục tiêu

 Tìm hiểu cách làm thế nào để học được những kỹ năng thành phần đó

Lấy một ví dụ cụ thể với mục tiêu là “lấy lại nền tảng tiếng Anh vì đã mất gốc”

 Để đạt được mục tiêu này, bước tiếp theo chúng ta cần xác định, bằng cách google, để biết được:

o Nền tảng của tiếng Anh gồm những gì: đây là bước chia nhỏ mục tiêu lớn (tiếng Anh) thành các mục tiêu con (các kỹ năng tiếng Anh thành phần)

 Và sau đó, chúng ta lại tìm kiếm để biết xem một kỹ năng nào đó trong danh sách trên gồm những mảng kiến thức nào

Lấy một ví dụ khác là Đại số lớp 12 Để học tốt Đại số lớp 12, chúng ta cũng sẽ đặt những câu hỏi tương tự:

 “Đại số lớp 12” gồm những mảng kiến thức cốt lõi nào?

 Để giỏi mỗi mảng kiến thức đó chúng ta cần học những gì?

Sau khi đã có một danh sách cụ thể những kỹ năng cần học, lấy ví dụ như kỹ năng nghe và đọc tiếng Anh, thì tiếp theo chúng ta lại lập lại một quy trình tương tự:

 Đâu là những kiến thức hay kĩ năng nền tảng để có thể nghe tiếng Anh tốt?

 Làm thế nào để có thể luyện những kỹ năng nền tảng đó?

Sau khi có câu trả lời, chúng ta sẽ có một danh sách những kỹ năng, kiến thức cụ thể để học, cùng một danh sách những websites, apps, books để học (cũng được tìm thấy thông qua bước tìm kiếm ở trên)

Và như vậy, chúng ta đã có một kế hoạch học, một lộ trình học cụ thể cho mình

Đến bước này, nhiều bạn sẽ “đầu hàng” với lí do là: Làm thế nào mà một người chưa biết gì về tiếng Anh lại có thể tự mình google và tìm được câu trả lời như vậy?

Đó là một câu than phiền hợp lí Và đó cũng là lí do vì sao ở trên, tôi đã nói

là hầu hết các bạn không chọn con đường tự học

Sau khi đã thông cảm với câu thang phiền trên, đây là câu trả lời: Một người chưa biết gì về một mảng kiến thức X nào đó vẫn có thể tự mình tìm kiếm

và lên mục tiêu cụ thể để học X được

Nhưng người đó cần có kỹ năng được đề cập trong phần tiếp theo đây

Có khả năng tìm kiếm, phân tích và tổng hợp thông tin

Đây có lẽ là điểm cốt lõi, quyết định việc một người hiện có thể tự học được hay chưa (Và nếu câu trả lời là chưa, bạn đó cần làm gì để phát triển khả năng tự học của mình.)

Như chúng ta đã nói ở phần phía trên, để tự học được chúng ta phải có khả năng tìm kiếm thông tin về mảng kiến thức hay kỹ năng chúng ta cần học Khi nói đến kỹ năng “google” thì ai cũng nghĩ nó dễ: “chỉ gõ vào là xong” Đồng ý là gõ cái mình cần tìm thì không khó, nhưng cái khó nằm ở chỗ xử lí những kết quả mà Google trả về cho chúng ta

Và thực sự, việc xử lí những kết quả trả về đó sẽ gây ra không ít khó khăn bởi lẽ:

 Khi học từ đầu, chúng ta không hề có ý niệm gì về mảng kiến thức đó

Do đó, khi tìm kiếm thông tin chúng ta sẽ không biết được đâu là

những nguồn đáng tin cậy Và quan trọng nữa: chúng ta có thể sẽ

không biết những gì họ nói có đúng hay không! Vì thế, khả năng phân

tích thông tin để có thể xét đoán được mức độ chính xác hay tin cậy

của một thông tin là một kỹ năng rất quan trọng

 Trong bất kì lĩnh vực nào, không một ai hay một chương trình nào có thể chính xác và đầy đủ 100% Do đó, việc tự học còn đòi hỏi chúng ta

biết cách tổng hợp (= so sánh và tích hợp) kiến thức từ nhiều nguồn

thông tin khác nhau

Như vậy, để tìm kiếm thông tin tốt chúng ta phải đồng thời có khả năng phân tích và tổng hợp kiến thức tốt Việc tiếp cận thông tin sẽ không có mấy

ý nghĩa nếu chúng ta không có khả năng phân tích, đánh giá độ chính xác cũng như học hỏi, tích hợp vào những gì chúng ta đã biết (kho kiến thức có sẵn của chúng ta)

Việc tiếp cận thông tin sẽ không có mấy ý nghĩa nếu

chúng ta không có khả năng phân tích, đánh giá độ

chính xác cũng như học hỏi, tích hợp vào những gì

chúng ta đã biết.

Trên góc nhìn này, có vẻ như không không phải ai cũng giỏi google như vẫn nghĩ

Quả thật, đây là một kỹ năng khó, một kỹ năng cao cấp

Một kỹ năng mà một quá trình đào tạo từ nhỏ đến hết lớp 12, rồi 4 năm đại học/cao đẳng cũng có thể là chưa đủ để có thể làm được, nếu chúng ta

không chú trọng phát triển và tô luyện nó

Về cốt lõi, những mảng kiến thức cơ bản của kỹ năng google này gồm có:

 Khả năng tư duy logics tốt: để giúp bạn phân tích kiến thức, thông tin, biết đâu là thông tin chính xác, đâu là lí luận sai lầm

 Khả năng tổng hợp thông tin, kiến thức: thường để phát triển khả năng này, chúng ta sẽ cần tăng tính “hệ thống” của mình lên một bật

o Có vẽ như những người có khả năng này là những người

không thích sự “bừa bộn” trong kiến thức hay thông tin Họ luôn muốn tổ chức những gì họ biết một cách ngăn nắp Và đề làm được điều này, họ sẽ luôn muốn biết một thông tin hay kiến thức mới sẽ có liên quan gì với những gì họ đã biết để có thể đặt nó vào đúng chỗ Về cơ bản, đó chính là quá trình tổng hợp kiến thức!

Rèn luyện kỹ năng này cần thời gian (và có lẽ là rất nhiều thời gian!) nên tốt nhất là chúng ta xem nó như một quá trình Trong quá trình học những kiến thức cụ thể khác, kỹ năng này sẽ có cơ hội được sử dụng và rèn luyện và phát triển dần dần

Đến đây, bạn sẽ thấy là để tự học được không phải là dễ dàng Khả năng tự học nó là một khả năng cao cấp, một “tuyệt kỹ” mà một khi có nó, bạn sẽ có được trọn vẹn những lợi ích của tự học như sự tiện lợi và tiết kiệm chi phí

Có khả năng đọc hiểu hay nghe hiểu tiếng Anh

Ở phần này, chúng ta nói thêm về việc tìm kiếm kiến thức bằng tiếng Anh

Vì sao? Bởi lẽ phần lớn những kiến thức mới nhất, hay nhất đều có trong tiếng Anh trước khi nó có trong tiếng Việt

Và vì thế, nếu chúng ta chỉ có thể tìm kiếm bằng tiếng Việt, thì chúng ta đã

lỡ mất đa số những thông tin hữu ích đang chờ chúng ta (Điều này không

áp dụng nếu bạn chỉ tìm kiếm những thông tin mà chỉ có trong tiếng Việt, ví

dụ như tìm kiếm thông tin về kiến thức trong SGK)

Vì thế, việc có khả năng sử dụng tiếng Anh sẽ là một lợi thế vô cùng lớn trong việc tự học Không những thế, nó ngày càng trở nên thiết yếu cho việc

tự học, bởi lẽ chúng ta đang ở trong giai đoạn phát triển vũ bão của khoa học

và công nghệ, của sự bùng nổ kiến thức và thông tin toàn cầu

Quả thật, nếu một ai đó nói là họ tự học là chủ yếu, và những mảng họ học không đặc thù chỉ có trong tiếng Việt hay ở Việt Nam, thì nhiều khả năng bạn cũng sẽ thấy là những bạn đó có khả năng đọc hiểu hay nghe hiểu tiếng Anh

Có thể những người đó không phải thật sự giỏi tiếng Anh, mà có thể nói là chỉ biết “tiếng Anh bồi”, nhưng trên khía cạnh phục vụ cho việc tự học, chừng đó cũng là rất có ích

(Và qua thời gian dài tiếp xúc với tiếng Anh, sẽ không có gì ngạc nhiên nếu

những người này ngày càng giỏi tiếng Anh hơn; mà không những là tiếng Anh học cho vui, mà là tiếng Anh dùng được!)

Nếu bạn thật sự muốn phát triển khả năng tự học của mình, hi vọng rằng mục này đã giúp bạn nhận ra tầm quan trọng của tiếng Anh trong việc phát triển kiến thức nói chung Việc đọc hiểu và nghe hiểu được tiếng Anh là một khả năng nền tảng để tiếp cận kiến thức của tất cả các mảng khác

Việc đọc hiểu và nghe hiểu được tiếng Anh là một khả

năng nền tảng để tiếp cận kiến thức của tất cả các mảng

khác.

Và có lẽ, đó là một trong những lí do quan trọng nhất để học tiếng Anh?

Biết điều chỉnh cách học cho phù hợp với phong cách của mình

Việc có thể điều chỉnh được cách học cho phù hợp với phong cách, tính cách của mình thật ra là một lợi thế, một lợi thế lớn của việc tự học

Khi ở trong một lớp học, sẽ khó để bạn có thể yêu cầu giáo viên dạy theo cách phù hợp với bạn (và cũng không thực hiện được, vì các bạn khác có thể thích học theo cách khác)

Nhưng khi tự học, bạn có thể chủ động điều chỉnh cách mình tiếp cận kiến thức cho phù hợp với phong cách học của mình Ở đây, chúng ta sẽ đề cập 2 khía cạnh mà tôi nghĩ là quan trọng hàng đầu đối với việc tiếp nhận kiến thức:

1. Lựa chọn tài liệu ở dạng phù hợp với việc tiếp thu của bạn (sách báo, audios, videos …)

o Mặc đù tiếp cận kiến thức dưới dạng đọc là cách nhanh nhất, đừng để nó cản trở bạn nếu bạn nhận thấy rằng mình có thể tiếp thu kiến thức nhanh hơn bằng cách xem videos, nghe audios hay các hình thức khác Khi tự học, bạn là người đưa ra quyết định đâu là cách học tối ưu cho mình