de thi dap an mon quan li hoc dai cuong

C©u hái «n tËp PAGE 51 www hanhchinhvn com Qu¶n lý häc §C C©u 1 H y ph©n tÝch vµ cho vÝ dô minh ho¹ vÒ vai trß chung cña qu¶n lý? Tr¶ lêi QL ra ®êi tõ rÊt xa x­a, nã xuÊt hiÖn tõ th­ë b×nh minh cña XH loµi ng­êi Con ng­êi sinh sèng theo tËp qu¸n quÇn tô céng ®ång, cã nhiÒu viÖc n¶y sinh mµ mét ng­êi kh«ng thÓ lµm ®­îc hoÆc lµm ®­îc nh­ng HQ kÐm, cÇn ph¶i ®­îc phèi hîp liªn kÕt víi sè ®«ng ®Ó cïng thùc hiÖn Tõ nh÷ng yªu cÇu kh¸ch quan ®ã, dÇn dÇn h×nh thµnh tæ chøc QL diÔn ra trong mäi tæ chøc tõ.

Quản lý học ĐC

Câu 1 Hãy phân tích và cho ví dụ minh hoạ về vai trò chung của quản lý?

Trả lời: QL ra đời từ rất xa xa, nó xuất hiện từ thở bình minh của XH loài ngời Con ngời sinh sống theo tập quán quần tụ cộng

đồng, có nhiều việc nảy sinh mà một ngời không thể làm đợc hoặc làm đợc nhng HQ kém, cần phải đợc phối hợp liên kết với số

đông để cùng thực hiện Từ những yêu cầu khách quan đó, dần dần hình thành tổ chức QL diễn ra trong mọi tổ chức từ đơn giản

đến phức tạp, từ QM nhỏ đến Qm lớn Nó chính là yếu tố quyết định sự thành công hay thất bại của mỗi TC Theo F.W Taylor:

QL là biết chính xác điều bạn muốn ngời khác làm và sau đó biết đợc rằng họ đã thực hiện công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất.Theo Henrry Fayol:

QL là một tiến trình bao gồm tất cả cá khâu: lập kế hoạch, tổ chức, phân công điều hiển và kiểm soát các nỗ lực của cá nhân, bộ phận và sử dụng có hiệu qủa các nguồn lực vật chất khác của TC để đạt đợc mục tiêu đề ra

- Tạo ra sự thống nhất ý chí giữa các cá nhân bộ phận trong TC

- XD định hớng ngắn hạn và dài hạn cho sự phát triển của TC Hớng nỗ lực của các nhân, bộ phận trong TC đạt đến mục tiêu chung đã đề ra

- Tạo ra động lực cho các cá nhân, bộ phận trong TC, thúc đẩy họ hành động để đạt kết quả mong muốn

- Phối hợp điều hoà các hoạ động của cá nhân, bộ phận trong mỗi TC đạt đợc hiệu quả hoạt động cao nhất

- Tạo môi trờng thích hợp cho sự phát triển của TC và mỗi cá nhân trong từng thời kì

- Xác định chức năng nhiệm vụ cụ thể cho mỗi cá nhân, bộ phận trong TC

- Bố trí nhân sự và công cụ LĐ phù hợp nhất với trình độ chuyên môn và năng lực của mỗi ngời để phát huy tài năng, phát triển cả thể lực và trí lực

- Phối hợp nhịp nhàng các bộ phận trong TC để đạt đợc MT chung, tạo ra những sản phẩm cho tiêu dùng XH

cụ thể của các quá rình hoạt động vì mục đích dân sinh Từ khi khám phá những mâu thuẫn trong thực tế, các nhà KH đã dày côngvun đắp cho ý niệm QL trở thành một t tởng chính thống trong đời sống XH Mặc dù là một t tởng mới, phải cọ xát thờng xuyên với đời sống KT-XH nhng các nhà KH tiền bối đã kiên trì mài dũa cho nó trở thành tinh tuý trong nhận thức của đời sống XH T t-ởng QL biến đổi cũng rất phức tạp nhng chúng ta cần nghiên cứu nó để thấy đợc toàn bộ quá trình phát triển của “cây khoa học QL” và qua đó nắm bắt đợc yêu cầu thực tế khách quan về quản lý các hoạt động KT-Xh trong từng thời kỳ LS Trên cơ sở đó, chúng ta sẽ tiếp thu một cách có chọn lọc t tởng QL của các trờng phái KH để vận dụng có hiệu quả nhất vào QL các đối tợng thuộc lĩnh vực công tác của mình.

Từ việc nghiên cứu tiến trình vận động của các t tởng quản lý chúng ta có thể nhận thấy cơ sở khoa học của QL đợc xác định trên cả phơng diện lý luận, thực tiễn và pháp luật

1 Cơ sở lý luận

Từ nguyên lý nhận thức TGKQ của các nhà triết học mà đề xớng các lý thuyết QL thế giới VC nhằm tạo dựng một trật tự TG mới.Các nhà triết học duy vật biện chứng cho rằng TGVC tồn tại KQ trong thể vận động không ngừng Trong quá trình VĐ đó, các dạng VC sẽ tác động lẫn nhau và chuyển hoá cho nhau theo các quy luật vốn có của nó Kết quả VĐ trên đây không phải lúc nào cũng mang lại lợi ích cho con ngời, trong khi nhu cầu của đời sống XH lại không ngừng tăng lên theo cấp số nhân Từ thực tế đó, con ngời luôn luôn có nguyện vọng cải tạo TGVC để phục vụ cho nhu cầu cuộc sống ngày càng cao của mình Xuất phát từ ớc nguyện lớn lao đó, những ngời tiên phong trong XH đã tìm cách xếp đặt lại các yếu tố VC theo một trật tự nhất định để điều khiểnchúng hoạt động có hiệu quả hơn Nguyên lý VĐ này đã từng bớc tạo nền móng vững chắc cho một khoa học mới ra đời và phát triển là khoa học quản lý

2 Cơ sở thực tiễn

Tính tất yếu khách quan trên đây về sự ra đời và phát triển của KHQL đã cho ta thấy tính thực tiễn của nó Nói nh vậy là vì các nấc thang phát triển của t tởng QL hay trờng phái QL cũng đợc coi là CS thực tiễn của KH này Nền tảng lý luận trên đây không phải sinh ra từ duy ý chí mà đợc đúc kết từ thực tiễn sinh động chinh phục TGKQ của con ngời Khi cả tập thể ngời cùng tham giamột hoạt động cụ thể nào đó thì cũng sinh ra nhu cầu hiệp tác, phân công và phối hợp hoạt động

2

VD: những công việc đòi hỏi phải cùng nhau hành động nh cùng khiêng, vác hay vận chuyển một vật nặng thì không thể mạnh ai nấy làm mà cần làm theo một mệnh lệnh thống nhất, đó có thể là tín hiệu âm thanh hay hình ảnh để tạo nên sức mạnh cộng đồng Hành vi ra tín hiệu đó chính là QL ở mức độ sơ khai Khi quá trình hoạt động XH phức tạp hơn lên đòi hỏi con ngời phải đi

chuyên sâu vào nghề nghiệp thì lúc đó tất yếu nảy sinh nhu cầu phân công lao động

Chuyên môn hoá nhằm nâng cao năng suất LĐ nhng các cá thể lại phải phối hợp với nhau mới trở thành kết quả chung của một tập thể hay cộng đồng, hoạt động hiệp tác lúc đó cũng phải đợc duy trì bằng quản lý Thực tế sẽ đặt ra hàng loạt tình huống phức tạp mà chủ thể phải tìm cách ứng phó Cách giải quyết đó có thể không tuân theo quy luật VĐ mà chỉ là cách vận dụng sáng tạo của chủ thể để giải quyết tình huống mới phát sinh Nhng đó lại là nền tảng thực tế để hoàn thiện QL cả về KH và nghệ thuật Cứ

nh vậy, theo trình độ VĐ của các yếu tố VC, QL ngày càng đợc củng cố và phát triển theo yêu cầu của đời sống XH

Câu3 Các yếu tố cấu thành QL và các dạng QL

- Chủ thể QL: Con ngời là yếu tố tạo ra tác động QL trong mọi quá trình hoạt động Chủ thể có thể là cá nhân hay TC tác động

lên đối tợng QL bằng các công cụ với những PP QL thích hợp theo các nguyên tắc nhất định Đối tợng QL rất phong phú và đa dạng, có thể là giới vô sinh, giới sinh vật và có thể là con ngời, TC ngời

- Khách thể QL: là yếu tố tiếp nhận sự tác động của chủ thể QL, Đó là những hành vi thực thể (cá nhân, TC sự vật hay môi

tr-ờng), cũng có thể là sản phẩm trực tiếp của đối tợng QL, mối quan hệ giữa các thực thể các quá trình trong quá trình vận động củachúng

- Mục tiêu QL: Là căn cứ để chủ thể phát ra các tác động QL cũng nh lựa chọn PPQL thích hợp, là cái đích để cả chủ thể và

khách thể QL cần phải đạt đợc tại một thời điểm xác đinh trong tơng lai do chủ thể và khách thể định trớc

- Môi trờng QL: Là những yếu tố bên ngoài bao gồm cả M rờng tự nhiên và M trờng Ktế, Ch.trị, X.hội ảnh hởng đến yếu tố bên

trong là quá trình QL cũng nh mục tiêu QL Trong các M.trờng khác nhau, Chủ thể QL phải tìm kiếm, sử dụng các công cụ,

Ph.pháp QL cho phù hợp M.trờng vừa đặt ra M.tiêu, vừa tạo ra địa bàn và động lực cho mỗi TC hoạt động vì vậy nó cũng là một yếu tố quan trong trong QL

Có thể khái quát các yếu tố tham gia quá trình QL theo sơ đồ sau:

c tiêuquả

n lý Phơng pháp

quản lý

Các dạng QL

QL có mặt trong mọi quá trình hoạt động của đời sống Ktế-X.hội nên đối tợng của QL cũng rất đa dạng phong phú Các đối tợng

có thể tồn tại độc lập hoặc kết thành thực thể QL gắn liền với quá trình vận động của thực thể, do vậy các đối tợng thực thể khác nhau tất sẽ cần đến cá dạng QL khác nhau Căn cứ vào đó, ngời ta phân chia QL thành cá dạng sau đây:

a QL giới vô sinh: Đây là những tài sản vật hoá nh: ruộng đất, hầm mỏ, nhà xởng… là dạng QL cho hép chủ thể tác động trong

bất kỳ thời gian, không gian nào cũng có thể mang lại hiệu quả

b QL giới sinh vật: Gồm những thực thể sống gắn liền với tài sản vật hoá có chu kỳ sinh trởng riêng nh cây trồng, vật nuôi … là

dạng QL mà chủ thể phải tác động đến đối tợng QL dựa vào chu trình sinh trởng và phát triển của nó

c QL xã hội: Bao gồm các thực thể của con ngời, thực thể có TC, có lý trí kết thành hệ thống chặt chẽ Đây là dạng QL phức tạp

nhất vì đối tợng QL là con ngời, có lý trí và các mối quan hệ luôn luôn nảy sinh liên tục, không ngừng XH càng phát triển thì mối

QH giữa họ càng phong phú, đa dạng, phức tạp ở cả bề rộng lẫn chiều sâu, cả vô hình lẫn vô hình

* Đặc trng của QLXH:

- Cả chủ thể và khách thể QL đều là con ngời và các tổ chức ngời

- QLXH luôn luôn có mục tiêu chung, là lý do tồn tại và quyết định sự tồn tại của TC

- QLXH luôn cần phải có thông tin Th.tin chính là ph.tiện, là cơ sở căn bản đảm bảo cho hoạt động QL có thể thực hiện đợc mối liên hệ giữa chủ thể QL với đối tựơng QL, giữa các chủ thể QL với nhau, giữa các bộ phận trong TC với nhau

- Hoạt động QLXH bao giờ cũng diễn ra trong TC và vì vậy mà nó luôn luôn mang tính TC TC chính là nền tảng để thực hiện hành động QL Có TC thì sẽ có QL để giúp QL đạt đợc mục tiêu Quan hệ TC đợc thể hiện giữa chủ thể và khách thể, là QH giữa cấp trên với cấp dới, giữa ngời lãnh đạo với ngời bị lãnh đạo… Tính TC còn thể hiện ở mối quan hệ ngay trong QL, đó là sự quan

hệ giữa các nhà QL với nhau và giữa các cá nhân trong TC với nhau

- QLXH phải luôn có quyền hành, Quyền hành đợc coi là ph tiện để chủ thể QL sử dụng tác động lên đối tợng QL Nó đợc đối ợng QL thừa nhận và tuân thủ

t-Câu4 Hãy ph tích sự tác động của các yếu tố con ngời, ch trị, tổ chức đến quá trình QL? Cho ví dụ minh hoạ?

4

a Yếu tố con ngời

Thực chất là phải giải quyết mối QH giữa con ngời với con ngời Con ngời là chủ thể chủ động vận hành các nguồn lực vật chất trong mọi tổ chức, là chủ thể huy động và tạo dựng các nguồn lực VC khác trong TC và là yếu tố quyết định mọi thành công hay thất bại của mỗi TC

Con ngời đóng vai trò rất quan trọng, nó tác động trực tiếp đến hoạt động qủan lý Nhà QL chính là ngời đánh thức những năng lực tiềm ẩn trong mối con ngời, huy động tinh thần đoàn kết, đồng tâm hiệp lực trong công việc, tình tơng thân tơng ái, khai thác tối đa khả năng của họ vào hoạt động vì mục tiêu chung

Muốn làm đợc điều đó, nhà QL phải biết tạo ra đ/kiện vật chất kỹ thuật, trang thiết bị, môi trờng làm việc để có thể nâng cao năngsuất của ngời lao động Ngời QL phải luôn tự hoàn thiện mình để làm gơng cho cấp dới về cả đạo đức, tác phong và trình độ, nănglực để hoàn thành nhiệm vụ, xứng đáng với địa vị QL của mình

Phải tạo ra bầu kh.khí tốt, tâm lý tốt cho tập thể, từ đó phát huy đợc tinh thần ĐK, tơng thân tơng ái, tạo ra đợc sự gắn kết giữa các cá nhân với TC

Phải quan tâm đến chế độ, chính sách với ngời LĐ nh: tiền lơng, tiền thởng, phụ cấp, bảo hiểm …có ảnh hởng đến sự chuyên tâm cho công việc của ngời LĐ

Phải quan tâm đến chế độ đào tạo, bồi dỡng để nâng cao năg lực cho ngời LĐ

b Yếu tố chính trị, pháp lý

Bất cứ một TC nào cũng đều tồn tại và phát triển trong một môi trờng cụ thể, trong đó môi trơng ch.trị có vị trí hết sức quan trọng.Yếu tố ch.trị chi phối mục tiêu và định hớng hành động của mỗi cá nhân, TC cho dù TC đó hoạt động trên lĩnh vực nào của nền Ktế-X.hội (Kdoanh, nghệ thuật, từ thiện hay QL NN…)

Chế độ ch.trị quy định mục tiêu của cả QG, trong đó có các TC và cá nhân tồn tại và chi phối đờng lối, chính sách, pháp luật của

NN – với tính cách là chủ thể QL của toàn dân, toàn diện mọi quá trình hoạt động của TC trong khuôn khổ môi trơng CT và PL

đó

Tóm lại, yếu tố ch.trị là yếu tố lãnh đạo, định hớng cho toàn XH Thực hiện định hớng đó, NN cần tạo lập MT chính trị thích hợp

về hành chính cho các cá nhân, TC phát triển trong từng thời kỳ

c Yếu tố Tổ chức

QL ra đời và xuất hiện từ nhu cầu hiệp tác và phân công LĐ chung trong TC vì vậy TC đợc coi là nền tảng của các hoạt động QL Ngợc lại QL thông qua hoạt động làm cho TC đạt đợc MT Giữa QL và TC có mối QH biện chứng với nhau Có TC thì phải có

QL, để QL thì phải có TC Hai vấn đề này giống nh 2 cực của một thanh nam châm, bất kỳ TC nào dù QM lớn hay nhỏ cũng đều phải có QL

Để có QL, trớc tiên các chủ thể tức các nhà QL phải XD cho mình 1 cơ cấu TC, thiết lập nên hệ thống TC với đội ngũ nhân sự

t-ơng ứng Trên góc độ này, TC là sự tập hợp các yếu tố nhân sự và vật chất cần thiết theo một cơ cấu phù hợp với nhiệm vụ xác

định trong từng thời kỳ, nhằm thực hiện MT của TC Nội dung cụ thể của hoạt động này là huy động các nguồn lực, thiết lập các

bộ phận theo trật tự, quy định chức năng nhiệm vụ quyền hạn của từng bộ phận và cá nhân trong TC, quy định mối QH dọc, nganggiữa các bộ phận nhằm phối hợp hoàn thành nhiệm vụ của TC

Câu5 Hãy ph.tích sự tác động của các yếu tố q.lực, th.tin, văn hoá tổ chức đến quá trình QL và cho ví dụ minh hoạ?

Yếu tố quyền lực

Quyền lực đợc xem là điều kiện và phơng tiện quan trọng đẻ chủ thể QL tác động lên đối tợng QL nhằm dạt mục tiêu định trớc QLực cũng là đặc điểm để phân bệt chủ thể và đối tợng QL C.Mác nói: “Quyền lực là sự phụ thuộc ý chí của hệ thống này đối với 1 hệ thống khác”

Khi nói đến quyền lực QL là nói đến quyền chỉ huy, lãnh đạo điều hành, là khả năng chi phối của chủ thể đối với đối tợng QL Đó

là sự sai khiến, áp đặt ý chí của một nhóm ngời này đói với một nhóm ngời khác hay là khả năng của một cá nhân, nhóm cá nhân

ảnh hởng đến hành vi và suy nghĩ của cá nhân, 1 nhóm cá nhân khác Qlực có thể là khả năng của chủ thể QLý ảnh hởng đến hành

vi và suy nghĩ của đối tợng QL

Quyền lực đợc cấu thành bởi 2 bộ phận:thẩm quyền và uy quyền

Thẩm quyền là quyền hạn của một cá nhân trong tổ chức để lãnh đạo cá nhân cấp dới trên cơ sở nhiệm vụ đợc giao và khả năng sửdụng chế tài

Đặc điểm của thẩm quyền là nó tơng ứng với phơng diện chính thức của tổ chức, nó đợc bắt nguồn từ tổ chức và đợc tổ chức giao cho cá nhân đợc lựa chọn để thực hiện

Thẩm quyền đợc các cá nhân cấp dới thừa nhận, tuân thủ Nếu không tuân thủ sẽ bị áp dụng chế tài

Uy quyền là khả năng của một cá nhân trong tổ chức để thu hút sự nhất trí cao và lòng nhiệt tình của các cá nhân khác đối với niềm tin của và mục tiêu mà ngời đó theo đuổi

Uy quyền tơng ứng với phơng diện phi chính thức của tổ chức và đợc hình thành từ uy tín, khả năng chuyên môn, từ kinh nghiệm giao tiếp, đàm phán, khả năng ngoại giao, khả năng thuyết phục

Khác với thẩm quyền, đặc điểm của uy quyền là nó đợc mọi ngời tuân theo một cách tự nguyện, vô thức

6

Trong phơng diện quyền lực của ngời quản lý, ngoài việc đợc trao thẩm quyền bởi cơ cấu chính thức, tự bản thân họ phải tự giác xây dựng và củng cố quyền lực của mình thông qua việc hoàn thiện bản thân về cả năng lực chuyên môn, t cách đạo đức và phẩm chất chính trị Có nh vậy mới đảm đơng đợc sứ mệnh lãnh đạo, điều hành mà tổ chức giao cho

Yếu tố thông tin

QL diễn ra và đợc thực hiện là nhờ các tín hiệu lu chuyển ở bên trong và bên ngoài TC, đó là thông tin Để QL có hiệu quả, các nhà QL cần nắm vững tình hình bên trong và bên ngoài TC một cách chính xác, kịp thời bằng những dữ liệu cụ thể của TT đầu vào, trên CS thực tế của TC, muốn ra một QĐ điều hành cần phải có thông tin, vì thế TT trở thành khâu đầu tiên, nền tảng cơ bản của QL Chủ thể QL muốn tác động lên đối tợng QL thì phải đa ra một thông tin điều khiển dới các hình thức khác nhau nh QĐ quản lý (mệnh lệnh, chỉ thị, nghị quyết …) Sau khi đã đa ra các QĐ QL cùng các đảm bảo VC cho đối tợng thực hiện thì chủ thể phải thờng xuyên theo dõi kết quả thực hiện của các đối tợng thông qua thông tin phản hồi hệ thống Đối tợng QL muốn định h-ớng hoạt động của mình thì phải tiếp nhận các thông tin điều khiển của chủ thể cùng các đảm bảo VC khác để tự tính toán, điều chỉnh lấy hoạt động của mình nhằm thực thi mệnh lệnh của chủ thể Vì vậy, quá trình QL chính là quá trình xử lý TT Ngày nay vai trò của TT trong QL ngày càng đợc tăng cờng mạnh mẽ, làm cho khoa học QL đợc phát triển thêm một lĩnh vực QL mới là QL

TT Theo quaqn niệm đó, TT là một dạng tiềm năng khác của QL, bên cạnh các tiềm năng về LĐ, thiết bị công nghệ, máy móc, nguyên vật liệu, tiền vốn … để tạo ra của cải vật chất và dịch vụ cho XH

Nh vậy TT là một đ.kiện không thể thiếu đợc trong QL, là căn cứ để chủ thể QL ra QĐ QL và tổ chức thc hiện QĐ có hiệu quả Yếu tố văn hoá tổ chức

Trong quá trình hình thành tồn tại và phát triển của TC thì nó dần dần hình thành những yếu tố quy định cách xử sự của cá thành viên trong TC, điều này mang lại cho TC những bản sắc riêng, đó là VHTC Nói cách khác, VHTC là toàn bộ những giá trị, niềm tin, truyền thống, thói quen có khả năng quy định, điều phối hành vi của các thành viên trong TC, nó đợc hình thành cùng với sự hình thành của TC, nó ngày càng đợc làm giàu thêm lên theo thời gian, có thể thay đổi theo thời gian và tạo nên cho mỗi TC 1 bảnsắc riêng Vai trò của VHTC đối với QL rất quan trọng, nó đợc thể hiện ngay trong chính khái niệm VHTC

- Nó quy định hành vi của cá nhân trong TC 1 cách tự nhiên, 1 cách vô thức ở nhiều cấp độ trên nhiều lĩnh vực

- Thông qua VHTC nó tạo nên chất keo gắn kết ngời LĐ với TC

- Nó mang bản sắc riêng của TC, nó quyết định sự tồn tại của TC Sự tồn tại của TC phụ thuộc vào sự bảo vệ bản sắc VH riêng đó.Nhà QL cần phải chú ý đến nhân cách và tác phong của mình bởi vì nhân cách và tác phong của nhà QL góp phần quan trong hìnhthành nên VH của TC

Nhà QL cần phải tìm ra những mặt tích cực của VHTC cũng nh những mặt hạn chế để từ đó tìm cách phát huy, thúc đẩy các mặt tích cực, hạn chế và đi đến triệt tiêu các mặt tiêu cực

Câu6 Hãy trình bày cơ sở hình thành và nội dung chủ yếu của t tởng đức trị của Khổng Tử và rút ra những điểm tích cực

và hạn chế của t tởng QL này?

Hoàn cảnh lịch sử

Ra đời vào thời kỳ Xuân Thu (1770 – 1403 TCN) đây là giai đoạn suy tàn của Nhà Chu ở Trung Quốc Thời kỳ này, SX nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo cùng với LĐ thủ công nên nên năng suất LĐ rất thấp, đời sống nhân dân đói khổ, thất học, mù chữ Biên giới giữa các QG canh phòng không nghiêm ngặt, dân chúng đi lại tự do từ nớc này sang nớc khác Nớc nào KT thịnh vợng,

dễ làm ăn thì dân kéo đến làm ăn sinh sống đông đúc, ngợc lạii những nớc nào đói khổ, áp bức bóc lột nặng nề thì dân chúng bỏ

đi

Tiểu sử

Khổng Tử là một nhà t tởng vĩ đại trong lịch sử của dân tộc Trung Hoa, ông sinh năm 551, mất năm 479 TCN thuộc thời Xuân Thu Ông vừa là nhà giáo giỏi vừa là nhà QL tài ba xuất sắc ông từng nắm giữ nhiều chức quan lại nh: T lại, Uỷ lại, Trung đô tễ, Thợng th bộ hình, Thợng th bộ công và chức quan cao nhất mà ông nắm giữ là Tớng quốc thứ nhì (sau Vua)

Ông đợc tổ chức VHKHGD Liên hợp Quốc UNESSCO công nhận là danh nhân VHTG

Cơ sở triết học

Bắt nguồn từ quan niệm của ông: Con ngời sinh ra vốn đã có tính thiện nhng do trời phú cho tài năng và hoàn cảnh sống khác nhau đã hình thành những con ngời không giống nhau Có hai loại ngời là quân tử và tiểu nhân Ngời quân tử thì có nghĩa, còn kẻ tiểu nhân thì chỉ chăm lo t lợi Tuy nhiên bằng sự học tập, tu dỡng và rèn luyện thờng xuyên sẽ giúp hình thành nên bản chất ngời

và trở thành ngời nhân

Đây là những ngời có sứ mệnh giáo hoá XH, cai trị XH, giáo hoá điều nhân cho mọi ngời

Nội dung

Nội dung thuyết đức trị của Khổng Tử chủ yếu bàn về lẽ phải trong quản lý Ông coi cai trị XH là phải dùng Đức trị, tức là dùng

đạo đức dẫn dắt, làm gơng cho kẻ dới noi theo

Ông đặt ra tiêu chuẩn đối với các nhà QL là phải

lựa chọn và đào tạo đợc một tầng lớp Nho sĩ, từ đó hình thành nên một đội ngũ quan lại là những nhà QL chuyên nghiệp, là nhữngngời u tú có sứ mệnh giáo hoá điều nhân cho mọi ngời, thực hiện việc cai trị XH

Ông đặt ra tiêu chuẩn cho họ là phải chính tâm, tu thân, tề gia trị quốc bình thiên hạ Tề gia trị quốc cần phải có chính danh

Chính danh trong QL là phải làm việc xứng đáng với danh hiệu, chức vụ mà ngời đó đợc giao Muốn chính danh thì phải có nhân tâm, không xảo trá, lọc lừa, không lạm dụng chức quyền

Ông đa ra 6 phẩm chất cần phải có của nhà QL bao gồm : Nhân – Liêm – Dũng – Nghĩa – Trí – Tín

Theo đó:

8

+ Nhân: là yêu thơng con ngời nh yêu thơng chính bản thân mình và những ngời thân thích của mình Nhân không có nghĩa là nhunhợc, dung túng tội lỗi của dân mà phải kiên quyết trừng trị những ngời vi phạm trật tự an ninh chung.

+ Trí: là sự sáng suốt, hiểu biết ngời, biết yêu những ngời đáng yêu và biết ghét những kẻ đáng ghét Biết bố trí con ngời theo công việc, đúng ngời đúng việc, biết giúp đỡ ngời khác nhng không hại ngời, không hại ta

+ Dũng: là quả cảm, kiên cờng, dám hy sinh thân mình vì nghĩa lớn

+ Nghĩa: là làm những điều phù hợp với luân thờng đạo lý gia phong, phải giữ đợc cam kết của mình trớc dân, phải trung với Vua.+ Liêm: là thật thà, trung thực trong việc thực hiện nhiệm vụ, không đợc tranh công của ngời khác, không đợc lạm dụng chức quyền để tham nhũng, áp bức bóc lột nhân dân

+Tín: là hệ quả của tất cả các phẩm chất trên Khi có tín rồi thì sẽ thu phục đợc nhân tâm, sẽ huy động đợc sức dân

* Chính sách QL nhân sự

- Nhà QL phải biết chọn ngời hiền tài, có chí có hiểu biết để bố trí đúng ngời, đúng việc Chọn lựa con ngời phải trên cơ sở

tài-đức chứ không căn cứ vào giai cấp, huyết thống Quan trọng là ngời đó phải có Trí và phải chính trực, ngay thẳng “đặt ngời chính trực lên kẻ cong queo thì sẽ biến kẻ cong queo thành ngời chính trực”

ông lấy yêu cầu tài-đức làm cơ sở để phân biệt quan lại, lấy đó làm tiêu chí đẻ phân công công việc

Ông chia quan lại ra làm 3 hạng: Đại thần, Cụ thần và Đấu sao

Phải có chế độ đãi ngộ cao đối với quan lại, ông đề cao chế độ đãi ngộ vì quan lại là tầng lớp cao trong XH, cần phải có chính sách để mọi ngời vơn tới

Giáo dân: là cách yêu thơng dân, dân có hiểu biết mới dễ bề cai trị Giáo dân cũng là nguyên nhân thịnh trị của mỗi QG

Ông đa ra 2 cách giáo dân: làm gơng cho dân và dạy dân, vạn bất đắc dĩ mới phải dùng hình phạt

* Chính sách hình phạt (chính hình)

- Chỉ ra đợc phẩm chất, tiêu chuẩn cần phải có đ/v nhà QL

- Chỉ ra đợc cơ sở quản lý nhân sự tiến bộ, chọn ngời dựa trên cơ sở tài đức

- Đề cao C/s đãi ngộ để thu hút, tập hợp ngời hiền tài

- Chỉ ra C/s cai trị dân

* Hạn chế:

- Quá đề cao đức trị, đề cao hình phạt (lạm dụng uy quyền), dễ làm giảm hiệu quả QL

- Có những điểm mang tính bảo thủ, ảo tởng, thiếu dân chủ

- Đòi hỏi quá cao đ/v nhà QL, nó chỉ phù hợp với từng giai đoạn LS nhất định Trong thời dại của ông, PL còn rất hạn chế, quyền lực thực sự chỉ tập trung vào tay nhà vua và các tầng lớp cai trị, còn ngời dân nghèo đói không tự bảo vệ đợc mình Trong hoàn cảnh đó, Khổng Tử muốn XD một XH lý tởng có trật tự từ trên xuống dới trong đó cần có sự gơng mẫu của các nhà QL Nh vậy, những hạn chế trên không làm thuyên giảm giá trị của học thuyết Khổng Tử

Câu7 Trình bày cơ sở hình thành và nội dung của t tởng pháp trị của Hàn Phi Tử và rút ra những điểm tích cực và hạn chế của t ởng QL này?

t-Trả lời:

Hoàn cảnh LS:

10

Ra đời vào thời kì Chiến quốc 403 – 224 TCN Thời kì này chính trị bất ổn, chiến tranh liên miên nhng Ktế lại khá phát triển: sắt

đợc sử dụng làm công cụ lao động, đất đai NN đợc mở rộng Năng xuất LĐ thời kì này tăng lên đáng kể

Về chính trị: Đạo đức XH suy đồi, con ngời luôn tranh giành nhau quyền lợi Quan lại tham ô, hối lộ, ăn chơi sa đoạ, áp bức bóc lột, nhũng nhiễu nhân dân

Tiểu sử:

Sinh năm 280 mất năm 223 TCN ông vốn là một công tử nớc Hàn, học rộng tài cao, biết cả đạo nho của Khổng Tử, lão Tử nhng lại tỏ

ra yêu thích t tởng của phái pháp gia, ủng hộ chế độ chuyên chế phong kiến HPT chịu ảnh hởng rất sâu sắc của những biến động trongthời Chiến quốc

Cơ sở triết học

- Ông nêu lên nguồn gốc giàu nghèo là do bất bình đẳng sinh ra, ông quan niệm bản chất con ngời luôn mu cầu lợi ích cho bản thân mình Lợi ích là bản chất mọi hành vi con ngời “Sở dĩ bác sĩ ngậm miệng hút máu vết thơng cho bênh nhân chẳng qua là vì lợi” ông kế thừa một số t tởng dùng luật để trị nớc của các bậc hiền tài thời trớc ông, đi sâu nghiên cứu và phát triển thành t tởng pháp trị của mình

Từ đó ông cho rằng pháp luật là công cụ rất quan trọng để điều chỉnh XH, PL không phân biệt đối xử với các tầng lớp khác nhau Mọi ngời bình đẳng

trớc PL

- Quan niệm của ông là lý luận phải hợp thời “Phong tục xa và nay khác nhau thì biện pháp cũng phải khác nhau”

Nội dung: Thế – thuật – pháp

+ Thế: Là sự tôn trong quyền lực tối cao, Vua phải nắm đợc cả 3 quyền: LP-HP-TP thì mới ngăn cản hết mọi tội lỗi, mới duy trì

đợc kỷ cơng XH Ông cho rằng LSXH luôn biến đổi, không có chế độ XH nào là vĩnh viễn, kẻ cầm quyền phải căn cứ vào nhu cầu

KQ đơng thời và xu thế thời cuộc mà lập ra chế độ mới

Để có thế, Vua phải đợc mọi ngời tôn trọng và tuân theo triệt để Vua cần phải nắm hết các quyền thởng phạt Việc thởng phạt phải tuân theo nguyên tắc Thởng thì phải tín, phạt thì phải tất (cơng quyết) Thởng hậu phạt nặng

Trừng phạt không chừa quan lại, thởng không bỏ sót dân thờng

+ Thuật: Đợc ông chia ra làm 2 loại: Kĩ thuật và Tâm thuật

Kĩ thuật: là cách thức, biện pháp tuyển dụng, kiểm tra và đánh giá quan lại Trong KT lại chia ra Thuật dùng ngời và Thuật trừ gian

Dùng ngời là cái tài của ngời QL, thể hiện ở sự dùng sức và dùng trí của một ngời

Trừ gian là cách thức loại bỏ gian thần Ông rất đề cao thuật dùng ngời, lựa chọn ngời không có thuật thì sẽ bại, vì ngời có tài cha hẳn đã đáng tin, ngời có đức cha hẳn đã có tài Ông đã chỉ ra PP lựa chọn ngời là:

- Phải biết lắng nghe bề tôi nói

- Phải có PP để kiểm tra lời nói của họ có đúng không

- Phải biết bố trí công việc để kiểm tra năng lực của họ

Tâm thuật: (mu mô của nhà QL)

Là những cái mu mô để che mắt ngời khác, không cho cấp dới biết đợc suy nghĩ và tâm ý thật, tình cảm thật của mình Nh vậy mới dùng đợc ngời, trừ đợc gian

+ Pháp: Ông ví Pháp nh cái khuôn cái thớc, cái trật tự, cái tiêu chuẩn để đo lờng hành vi con ngời Không có nớc nào luôn mạnh hay luôn yếu Nớc nào thi hành pháp luật cơng cờng thì nớc đó mạnh, ngợc lại thì nớc sẽ yếu

Vua là ngời có quyền ban hành luật pháp Nhng việc ban hành LP cần phải đợc quan tâm đến nguyên tắc và phải tuân theo nguyêntắc

- PL phải kịp thời “Thời đã thay mà PL không đổi thì nớc biến, Đời đã thay mà cấm lệnh không đổi thì đất nớc bị chia cắt, cho nên thánh nhân trị dân thì PL phải theo thời mà biến”

- PL phải dễ hiểu, dễ thực hiện “Cái gì chỉ những kẻ sĩ có đầu óc tinh tế mới hiểu đợc thì không nên ban hành vì không phải ai cũng

đều có đầu óc tinh tế cả Điều gì chỉ những bậc thánh hiền mới làm đợc thì không nên ban hành làm phép tắc”

- PL phải bảo vệ kẻ yếu, bảo vệ thiểu số Ông đặt ra hình phạt nghiêm “để cứu hoạ cho dân, trừ hoạ cho thiên hạ, để cho đám đôngkhông hiếp đáp số ít, kẻ mạnh không lấn át ngời yếu, ngời già đợc hởng hết tuổi trời, trẻ em mồ côi đợc nuôi lớn”

- PL phải mang tính phổ cập, phổ biến, phải đợc tuyên truyền rộng rãi đến mọi ngời dân để không ai có thể viện cớ vì không hiểu biết PL

- Là t tởng QL tiến bộ tích cực, nhiều nội dung vẫn còn nguyên giá trị đến ngày nay và có tính biện chứng rất cao

- Lý luận phải hợp thời

12

- Chỉ ra con đờng cho các nhà QL tạo dựng quyền lực Qlý cho mình.

- Chỉ ra 2 phơng diện của hoạt động QL:

PD Khoa học: chỉ ra hàng loạt vấn đề: PP cách thức lựa chọn, tuyển dụng, đánh giá quan lại Đánh giá dựa trên 2 tiêu chuẩn là tài

và đức

PD Nghệ thuật: Là PP, con đờng giải quyết hiệu quả nhất mối quan hệ giữa con ngời với con ngời trong hoạt động QL

Ông đặc biệt đề cao vai trò của nhà QL trong TC

- Ông chỉ ra rằng, PL là công cụ hết sức cơ bản, quan trọng trong hoạt động cai trị

- Chỉ ra hàng loạt tiêu chí xây dựng PL và hệ thống PL

- Đa ra phơng thức quản lý hữu hiệu là thởng – phạt

* Hạn chế:

- Tôn sùng chế độ chuyên quyền độc đoán, hạn chế đáng kể quyền tự do của nhân dân

- Ông quan niệm hơi thái quá về con ngời: sinh ra đã là ác Ông chỉ nhìn thấy mặt sinh học của con ngời là bản chất và mọi hành

vi đều vì lợi mà không thấy hết những mặt khác trong thuộc tính con ngời

Học thuyết pháp trị của HPT lộ rõ niềm say mê quyền lực đến mức cô độc, lạnh lùng và tàn nhẫn Nhng nhìn lại cuốc đời của ông, ta thấy đó là con ngời có trí tuệ rất uyên thâm, là con ngời dám hy sinh vì sự nghiệp Thuyết pháp trị của ông đã trở thành định ý cai trị chủ yếu cho các triều đại PK tập quyền Trung Quốc và ở phơng Đông nói chung

Câu8 Hãy trình bày cơ sở hình thành và nội dung chủ yếu của học thuyết quản lý theo khoa học của F.W Taylor và rút

ra những điểm tích cực và hạn chế của t tởng QL này?

Trả lời:

Hoàn cảnh ra đời

Các học thuyết về QL ra đời trong thời kì cuối thế kỉ 19 đầu thế kỉ 20 khẳng định sự ra đời của khoa học QL

Cuối TK 19 đầu TK 20, dới tác động mạnh mẽ của cuộc C/m KHKT, nền đại CN của các nớc TB phơng Tây phát triển hết sức mạnh mẽ, kể cả về quy mô và tổ chức hoạt động

Các Xí nghiệp CN dới thời TB đợc mở rộng về quy mô, sản lợng LĐ ngày càng tăng Máy móc thiết bị ngày càng nhiều Dẫn đến việc quản lý theo kinh nghiệm nh trớc đây tỏ ra không có hiệu quả nữa Thực tế này đặt ra yêu cầu khách quan là cần phải có một

hệ thống các lý thuyết làm cơ sở lý luận để dẫn đờng cho hoạt động quản lý

Trớc thực tế đó, có rất nhiều nhà KH, nhà Ql đi sâu nghiên cứu các hành động QL Từ đó hình thành nên một hệ thống học thuyết

về QL rất phong phú đa dạng mà ngời ta gọi là một rừng học thuyết Đây là thời đỉêm đánh dấu sự ra đời của KH QL

Thuyết quản lý theo khoa học của Fredrich Winslow Taylor

a Tiểu sử

Sinh năm 1856 mất năm 1915 Sinh ra trong một GĐ luật s giàu có ngời Mĩ Năm 18 tuổi ông thi đỗ vào trờng Đại học Harvard nhng do thị lực giảm sút nên ô đã phải nghỉ học Một thời gian sau ô xin vào làm việc tại Nm Hydranlie Works với t cách là một ngời học nghề chế tạo và thiết kế mẫu Sau đó ô chuyển sang làm việc tại Nm thép Midval với t cách là 1 ngời thợ bình thờng Tuynhiên với sự cần cù và trí thông minh của mình, cha đầy 10 năm làm việc ô đã trở thành đốc công, rồi tổng C.trình s, kĩ s trởng

Đồng thời trong thời gian này ô đã theo học ĐH tại chức Toán Lý tại trờng ĐH Harvard cho đến năm 1883 ô dành đợc học vị tiến

sĩ tại Viện kĩ thuật Steven

Năm 1885 ô tham gia H.hội các nhà kĩ s cơ khí và trở thành

chủ tịch HH này

Năm 1911 ô cho xuất bản cuốn sách nổi tiếng “Những nguyên tắc Quản lý một cách khoa học”

Ngoài ra ô còn cho XB nhiều cuốn sách nổi tiếng khác nh:

c Nội dung

+ Ô là ngời đầu tiên đa ra định nghĩa phản ánh đầy đủ bản chất của QL: “QL là biết chính xác điều bạn muốn ngời khác làm và sau đó biết đợc rằng họ đã hoàn thành công việc đó một cách tốt nhất và rẻ nhất”

14

+ Ô đặt ra yêu cầu phải cải tạo mối QHQL giữa ngời chủ và ngời thợ

Ngời QL là ngời chủ, là ngời quyết định tất cả mọi vấn đề của SX nh: Tiền lơng, tiền thởng, định mức LĐ …

Ngời chủ thì luôn luôn tìm cách bóc lột sức LĐ của của ngời thợ, thậm chí còn cắt xén bớt những khoản thu nhập chính đáng kháccủa họ

Ngời thợ làm thuê thì tìm cách phá hoại máy móc thiết bị để hạn chế đầu ra một cách hệ thống vì họ làm nhiều hay ít cũng không thay đổi mức tiền công

Thực tế đó đã dẫn đến mâu thuẫn chủ – thợ ngày càng gia tăng Từ đó, F.W Taylor đã theo đuổi đờng lối là làm thế nào để tạo ra mối QH hợp tác thân thiện giữa chủ và thợ Nếu thu nập của chủ tăng lên thì thu nhập của ngời thợ cũng phải tăng lên tơng ứng

Ô đã đặt ra một loạt yêu cầu đối với h.động QL:

+ Phải tiêu chuẩn hoá công việc Đây chính là sự phân chia công việc thành các khâu, các công đoạn để định mức LĐ một cách hợp lý KQ của yêu cầu này này là hoạt động dây chuyền đợc hình thành để chuyên môn hoá lao động

* Đối với ngời chủ:

- Ngơì chủ phải là ngời lập kê hoạch, xác định MT nhiệm vụ, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các kế hoạch, đồng thời kiểm tra

việc tuân theo các thủ tục trong quá trình thực hiện

- Trong Ql phải tìm ra đợc những ngời thợ giỏi nhất để định mức LĐ một cách hợp lý và đẻ làm gơng cho những ngời khác noi theo

- Ngời chủ phải đào tạo thợ trở thành ngời lao động chuyên nghiệp

+ Phải tiêu chuẩn hoá công cụ lao động Ngay cả ngời thợ giỏi nhất cũng cần phải có công cụ LĐ phù hợp, trách nhiệm này

thuộc về ngời chủ, ngời QL

+ Đề ra chế độ trả lơng theo sản phẩm

Nếu ngời LĐ làm vợt định mức thì họ sẽ đợc hởng 125% lơng Ngợc lai không hoàn thành định

mức thì chỉ đợc hởng 80% lơng

d Nhận xét đánh giá

* Tích cực:

- Là ngời đầu tiên đa ra định nghĩa về QL phản ánh đầy đủ, chính xác hoạt động QL

- Xác định rõ vai trò ngời chủ của nhà QL trong TC với nhiều trách nhiệm khác nhau

- Mang lại nhiều thành tựu KH quan trọng đ/v hoạt động QL

- Thúc đẩy sự phát triển nh vũ bão của nền đại CN các nớc TBCN

- Làm dấy lên phong trào QL theo KH, phong trào Taylor

- Đa hoạt động QL từ trạng thái hỗn độn theo kinh nghiệm trở thành khoa học

* Hạn chế:

- Quan niệm phiến diện về con ngời, chỉ nhìn thấy mặt sinh học chứ cha nhìn thấy mặt XH trong con ngời

- Cha thấy đợc động lực thúc đẩy hoạt động của con ngời là đợc hình thành từ một hệ thống các nhu cầu lợi ích chứ không đơn thuần chỉ là lợi ích KT

- Quá đề cao sự chuyên môn hoá (quá mức)

- Ngời LĐ không đợc tham gia vào toàn bộ tiến trình công việc Không đợc hoán vị c/việc, biến họ thành những “rôbôt”, họ làm việc nh những cái máy, tạo ra tâm lý đơn điệu, nhàm chán làm giảm hiệu quả LĐ

- Làm nảy sinh bệnh nghề nghiệp do chuyên môn hoá quá mức

- Xem thờng mối liên hệ chủ – thợ nên không phát huy đợc tính sáng tạo của ngời LĐ

Câu9 Hãy trình bày cơ sở hình thành và nội dung chủ yếu của học thuyết QL hành chính của H.Fayol và rút ra những

điểm tích cực và hạn chế của t tởng QL này?

Trả lời: Thuyết QL Hành chính của Henrry Fayol

a Tiểu sử

Sinh năm 1841 trong một GĐ TTS ngời Pháp, mất năm 1925 Năm 1860 tốt nghiệp Trơng ĐH Mỏ, về làm việc tại khu mỏ

Xanhdica ở Pháp Sau đó trở thành TGĐ khu mỏ này

16

Ô là ngời có công đa khu mỏ từ một hãng KD đang hấp hối trở nên thịnh vợng.

Năm 77 tuổi ô nghỉ hu về nghiên cứu hành chính tại TT nghiên cứu HC do ông lập ra

Cùng với F.W Taylor, ô đợc đánh gía là cha đẻ của một trong những học thuyết QL hiện đại nhất

b Cơ sở triết học

- Quan niệm: hiệu quả 1 hãng KD là phụ thuộc vào hiệu quả của hoạt động QL

Ô đi sâu nghiên cứu cái “hệ thần kinh” (bộ máy QL) của các hãng KD lớn và đi đến KL: Hiệu quả của QL thì phụ thuộc vào năng lực của nhà QL, nhng năng lực của nhà QL có đợc không chỉ do bẩm sinh m,à phần lớn phụ thuộc vào việc học tập, nghiên cứu các nguyên tắc, PP khoa học trong QL

Nhóm QLHC là tập hợp của các nhóm còn lại, nhóm này tạo ra sức mạnh cho TC

Cấp QLHC càng cao thì kiến thức về QLHC càng nhiều, cấp QLHC càng thấp thì kiến thức chuyên môn là quan trọng nhất Cấp cao nhất mà không có kiến thức về QL thì hoạt động của TC sẽ giảm dần và sẽ đi tới 0

+ Ô chỉ ra 5 chức năng cho hoạt động QL

- C/n Lập kế hoạch:

C/n này gồm 2 khía cạnh: TC vật chất và TC con ngời.

TCXC là cung cấp những thứ cần thiết cho SX nh: nguyên vật liệu, vốn, lao động …

TC con ngời là việc phân công LĐ, phân cấp QL

Ô phân QL ra làm 3 cấp: Cấp cao, cấp Trung gian và cấp Cơ sở

- C/n phối hợp:

Là sự kết nối các cá nhân, bộ phận trong TC, đảm bảo sự cân bằng về VC, môi trờng, nhu cầu lợi ích của TC cũng nh làm cho các c/n trong TC quan hệ với nhau, liên hệ với nhau

- C/n điều khiển:

ĐK là việc khởi động TC đa TC đạt đến cái đích đã đặt ra, đạt MT dự kiến trong kế hoạch

- C/n Kiểm soát (kiểm tra):

Đây là c/n cuối cùng của QL, là việc nghiên cứu những nhợc điểm, sai lầm và có biện pháp không để nó tiếp tục xảy ra

Phải thu thập thông tin phản hồi để mới có thể tiến hành kiểm tra, kiểm soát đợc K.tra phải đợc tiến hành thực hiện một cách ờng xuyên nhng cũng phải nhanh chóng và hiệu quả để tránh vì quá ham kiểm tra mà có thể làm ảnh hởng đến hoạt động SX.+ Chỉ ra nguyên tắc của QL

th-Nguyên tắc chung nhất có thể đợc áp dụng cho mọi TC nhng không đợc áp dụng một cách máy móc mà phải phù hợp với hoàn cảnh cụ thể

Ô đa ra 14 nguyên tắc:

- Ng tắc chuyên môn hoá phù hợp với khả năng LĐ

- Ng tắc quyền hạn đi đôi với trách nhiệm

18

- Ng tắc kỷ luật trong TC.

- Ng tắc thống nhất trong điều khiển

- Ng tắc thống nhất trong lãnh đạo

- Ng tắc khen thởng

- Ng tắc sự hy sinh lợi ích cá nhân vì lợi ích chung

- Ng tắc tập trung quyền lực trong QL

- Ng tắc trật tự hoá thứ bậc trong QL

- Ng tắc trật tự, không xáo trộn nhiệm vụ của các cấp QL

- Ng tắc ổn định trong tuyển dụng

- Ng tắc hợp tình hợp lý lợi ích, mục tiêu của TC

- Ng tắc tính sáng tạo, khuyến khích phát huy sáng kiến

- Ng tắc tinh thần đồng đội, chống quan liêu giấy tờ

+ Vấn đề con ngời và đào tạo con ngời

Phải lựa chọn đợc con ngời cần thiết, bố trí họ vào những vị trí phù hợp để phát huy đợc hết năng lực của họ

Phải lựa chọn đợc những ngời có đủ t cách đủ đức, tài Tài là những kiến thức, hiểu biết rộng về lĩnh vực chuyên môn đang đảm nhậ và phải có kinh nghiệm

Đức là phải có sức khoẻ, phải có tinh thần dám làm, dám chịu trách nhiệm Phải biêt sử dụng cấp dới, sử dụng nhân tài

Ngời lao động: phải kí kết đợc hợp đồng LĐ, phải biết phát huy tính sáng tạo và khuyến khích tinh thần ngời LĐ

Đào tạo: Nhà QL chính là tinh hoa tri thức của đất nớc, họ phải đợc đào tạo một cách cơ bản và có hệ thống Các nhà QL phải ờng xuyên có sự trao đổi kinh nghiệm giữa các nhà QL hiện tại với những nhà QL tơng lai (chuyển giao thế hệ)

th-Đối với nhân viên: Cần phải có đào tạo phù hợp với từng mức độ khác nhau

+ Chỉ ra chức trách, nhiệm vụ đ/v các nhà QL:

- Phải chuẩn bị kế hoạch 1 cách khoa học, đầy đủ và phải nghiêm chỉnh thực hiện KH đó

- Phải thiết lập đợc 1 cơ quan chỉ đạo duy nhất có

năng lực hoạt động mạnh Phải xác định rõ nhiệm vụ trong TC đ/v từng cá nhân và các bộ phận trong TC

- Phải là ngời có khả năng ra quyết định nhanh và chính xác

- Phải là ngời biết khen thởng đ/v những ngời hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cũng nh phải biết trừng phạt đối với những lỗi lầm khuyết điểm của cấp dới

- Phải biết tuyển dụng có hiệu quả

- Phải biết đặt lợi ích chung lên trên hết

- Phải biết duy trì kỉ luật

- Phải kiểm tra tất cả mọi công việc

- Phải thống nhất mệnh lệnh

- Phải phát huy tinh thần sáng tạo

- Phải đấu tranh chống lại những hiện tợng tham ô tham nhũng, hách dịch cửa quyền

Cha tạo lập đợc môi trờng xã hội cho lao động về các mối quan hệ cung - cầu, về cạnh tranh bình đẳng

Câu10 Cho biết nguyên tăc QL là gì? Hãy phân tích các nguyên tắc đó?

1 Khái niệm nguyên tăc trong QL:

Nguyêt tắc là những điều cơ bản nhất thiết phải đợc tuân theo trong một loạt các việc làm

20

Hoạt động QL là hoạt động có mục đích vì vậy phải xác định nguyên tắc đó trong quá trình hoạt động, giúp cho chủ thể QL thực hiện có hiệu qủa công việc của mình để đạt đợc mục tiêu QL

Nguyên tắc QL đợc hiểu là những t tởng chủ đạo nhằm định hớng cho các chủ thể QL khi thực

hiện nhiệm vụ QL

* Tính chất và đặc điểm

+ Nguyên tắc là do con ngời đặt ra nhng nó xuất phát từ yêu cầu khách quan, mang tính khách quan

+ Mang tính bắt buộc chủ thể QL phải tuân thủ trong quá trình thực hiện hành động QL

+ Nguyên tắc QL liên tục đợc phát triển và hoàn thiện vì XH luôn luôn vận động biến đổi

+ Đối tợng của QL rất da dạng và phong phú, gắn liền với nhiều lĩnh vực cụ thể khác nhau nên bên cạnh nguyên tắc QL chung cơ bản có thể vận dụng cho mọi hoạt động QL thì mỗi lĩnh vực cụ thể sẽ gắn với các nguyên tắc cụ thể đi kèm

Nội dung các nguyên tắc quản lý

a Nguyên tắc mục tiêu

+ Lý do tồn tại của TC là mục tiêu TC đợc hình thành là do yêu cầu cùng thực hiện một mục tiêu xác định MT đó gắn liền với

TC trong suốt quá trình tồn tại Do đó có thể khẳng định rằng MT là vấn đề có tính cốt lõi, cơ bản nhất của bất kì một TC nào Trong quá trình tồn tại TC phải tìm cách để thực hiện MT và đạt đợc MT, lúc đó lợi ích của TC mới đợc thoả mãn

Các TC và từng thành viên trong TC muốn tồn tại và phát triển thì nhất thiết phải đạt đợc MT

Yêu cầu: Phải quan tâm vận dụng, triển khai nguyên tắc MT trong suốt quá trình thực hiện hoạt động QL, đặc biệt là phải quan tâm mấy vấn đề cơ bản là xác định MT và tổ chức thực hiện MT đó

Xác định MT phải xuất phát từ nhu cầu cơ bản của mõi thành viên trong TC và của cả XH trong từng giai đoạn phát triển Để xác

định định hớng, TC phải vận động đẻ đạt tới trong suốt quá trình tồn tại và phát triển

Việc TC thực hiện MT, phải cụ thể hoá MT chung của TC thành các MT cụ thể và phân công cho các cá nhân, bộ phận trong TC

để thực hiện Chỉ khi TC đạt đợc MT thì mới thoả mãn đợc lợi ích

MT là mói quan tâm hàng đầu của mọi CQ, TC đơn vị … nên hoạt động QL phải coi MT là nguyên tắc cơ bản hàng đầu để định hớng, chi phối các nguyên tắc khác

b Nguyên tắc thu hút sự tham gia của tập thể

+ Lý do: Khai thác trí tuệ của đông đảo tập thể trong TC là việc rất cần thiết MT của TC không chỉ là nhiệm vụ của nhà QL mà còn là nhiệm vụ chung của của cả TT, của cả TC Do đó thu hút sự tham gia của TT cũng có nghĩa là thu hút họ vào việc thực hiện

MT của TC Thông qua đó, tạo ra đợc sự thống nhất ý chí và làm gia tăng động cơ tham gia hoạt động thực hiện MT của các thànhviên trong TC

+ Yêu cầu: Vừa phải tập trung thống nhất trong

hoạt động QL vừa phải dân chủ công khai để có thể huy động và khai thác đợc trí tuệ của TT, giúp cho chủ thể QL luôn luôn chủ

động trong việc tổ chức điều hành cũng nh dảm bảo sự tác động của chủ thể lên đói tợng QL trong bất kì hoàn cảnh điều kiện nào.Mặt khác việc quan tâm thu hút sự tham gia của TT yêu cầu không thẻ coi nhẹ để tạo ra sự thống nhất ý chí của cá chủ thể với đối tợng để cùng hớng tới thực hiện MT của TC Tạo cho mối quan hệ giữa các nhà QL với đối tợng QL có sự cởi mở và tác động qua lại nhau một cách tích cực

+ Yêu cầu: Cần phải đợc kết hợp hài hoà các lợi ích ngay từ khi hoạch định và phát triển TC

Lợi ích hợp lý là lợi ích xuất phát từ quy luật lợi ích đi từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp Lợi ích phải đợc dung hoà và chia sẻ Thông qua giải quyết tốt mối quan hệ lợi ích sẽ tạo nên tính thống nhất trong TC, đảm bảo cho TC hoạt động đồng bộ thông suốt, ít nảy sinh các mâu thuẫn cục bộ

d Nguyên tắc hiệu quả

+ Lý do: Hiệu quả là mục đích của mọi hoạt động QL Hoạt dộng QL là hoạt động có định hớng, có chủ đích Việc đạt đợc

MTQL sễ làm thoả mãn những lợi ích mà TC mong muốn Tuy nhiên để đạt tới lợi ích một cách tối đa với các chi phí hợp lý nhất thì các nhà QL phải quan tâm đến hiệu quả

+ Yêu cầu: Phải luôn luôn đặt hiệu quả QL lên hàng đầu, phải coi nó là chuẩn mực của mọi quá trình QL trong điều kiện hiện nay, cho

dù MT của QL là lớn lao và quan trọng nhng không thể đạt đến MT với bất cứ giá nào, mà các nhà QL cần phải quan tâm cân đối xem xét giữa kết quả thực hiện MT mang lại với việc sử dụng chi phí về nhân lực, vật lực cũng nh những chi phí vô hình khác mà chủ thể cần phải bỏ ra để có thể thực hiện MT đó

e Nguyên tắc thích ứng linh hoạt

+ Lý do: Bất kì một TC nào cũng đều tồn tại trong môi trờng mà môi trờng đó lại luôn luôn vận động biến đổi theo những quy luậtkhách quan vốn có của nó Điều đó có nghĩa là TC muốn tồn tại và phát triển thì buộc phải thích ứng đợc với

những thay đổi đó của môi trờng chung quanh

Nhà QL phải có đợc t duy mềm dẻo, linh hoạt, nhạy cảm và khách quan trong việc nhìn nhận đánh giá vấn đề, tránh lối t duy bảo thủ, trì trệ, cứng nhắc, quan liêu, vì những thói quen này sẽ phá hỏng sự tồn tại của TC và sự phát triển của TC

g Nguyên tắc khoa học hợp lý

+ Lý do: Hoạt động quản lý không thể dựa theo kinh nghiệm mà phải dựa vào những căn cứ khoa học, để khoa học chỉ đờng + Yêu cầu: Phải quan tâm đến những vấn đề có tính khoa học, dựa trên những vấn đề khoa học, đảm bảo tính khách quan và biện chứng Hoạt động QL không thể cứng nhắc mà phải có sự linh hoạt, đảm bảo tính hợp lý

h Nguyên tắc phối hợp hoạt động các bên có liên quan

+ Lý do: Vì TC không thể đứng riêng lẻ một mình trong XH mà phải có sự liên kết phối hợp và hợp tác, tạo ra sức mạnh

22

+ Yêu cầu: Nhà QL phải biết liên kết phối hợp với các TC khác để khai thác hết tiềm năng của họ, tăng cờng sức mạnh cho mình

và hạn chế những điểm yếu của TC mình

Câu11 Cho biết phơng pháp QL là gì? Trình bày nội dung các PPQL?

Khái niệm PPQL

- Theo nghiã hẹp thì PPQL là tổng thể những cách thức mà chủ thể QL sử dụng để tác động lên đối tợng QL để đạt đợc MT đề ra.Theo nghĩa rộng thì PPQL còn bao hàm cách thức hoạt động của chính bản thân chủ thể, cách thức giải quyết các vấn đề cụ thể phát sinh trong quá trình QL

PPQL là một yếu tố rất năng động trong quản lý nên nó có thể phát huy tác dụng tức thì đến kết quả quản lý Nếu sử dụng PPQL

đúng sẽ làm cho MT hoạt động của TC đạt đợc tốt cả về lợng và chất, còn ngợc lai thì không những không đạt đợc mà còn phá cả

+ Hoạt động của đời sống KT-XH chịu sự tác động của nhiều loại quy luật khác nhau nên chúng thờng xuyên biến đổi và tác động

đến mỗi con ngời trong TC, bởi vậy PPQL cũng rất năng động để phù hợp với những biến đổi trên

+ Trong TC hay XH, con ngời không hoạt động biệt lập mà mang tính tập thể, cộng đồng trên cơ sở phân công LĐ Muốn tăng cao năng suất LĐ của mỗi cá nhân thì PPQL không chỉ tác động trực tiếp đến cá nhân mà còn phải tác động đến cả cộng đồng để tạo ra bầu không khí làm việc có hiệu quả

+ Con ngời tồn tại luôn luôn có hai mặt đối lập là tốt và xấu Việc điều chỉnh lại hai mặt đối lập đó không phải hoàn toàn do chínhcon ngời quyết định mà còn chịu ảnh hởng rất lớn của môi trờng Để quản lý có hiệu qủa con ngời PPQL không chỉ chứa đựng yếu

tố thúc đẩy mặt tích cực mà còn bao hàm cả yếu tố kìm hãm sự chuyển hoá thành mặt tiêu cực của con ngời

Sự tác động đến đối tợng QL thờng xuyên biến đổi phong phú và đa dạng là con ngời trong TC đã thể hiện đợc đặc trng cơ bản củaPPQL

Các phơng pháp QL

a PP Kinh tế

+ Là PP tác động gián tiếp đến hành vi của các đối tợng QL thông qua việc sử dụng những đòn bẩy KT để tác động lên lợi ích của con ngời

+ Ưu điểm:

- Tác động lên đối tợng QL một cách nhẹ nhàng, không gây ra sức ép tâm lý, tạo ra bầu không khí thoaỉ mái, dễ đợc chấp nhận

- Tính dân chủ rất cao, các đối tợng QL có quyền lựa chọn hành động theo ý mình - Nó kích thích khả năng sáng tạo, phát huy tính sáng tạo trong công việc, mang lại hiệu quả rất cao

- Đợc áp dụng linh hoạt, phù hợp với nhiều đối tợng trong nhiều điều kiện hoàn cảnh và trong nhiều lĩnh vực

+ Nhợc điểm:

- Không có sự dảm bảo thực hiện cao vì nó không bắt buộc

- Dễ bị đối tợng QL xem thờng nếu không kèm theo các PP tác động khác

- Đòi hỏi phải có điều kiện về quyền lực, về VC đi kèm theo

b PP Hành chính

+ Là PPQL bằng các tác động trực tiếp của chủ thể QL lên đối tợng QL thông qua các quyết định dứt khoát mang tính mệnh lệnh,

đòi hỏi và bắt buộc mọi ngời trong hệ thống phải chấp hành, nếu không sẽ bị xử lý bằng chế tài Đây thực chất là PP tác động dựa vào các mối QH, kỉ luật, tổ chức của hệ thống QL

Đặc trng của PP này là: sử dụng quyền uy của TC để ra các mệnh lệnh đơn phơng áp đặt cho đối tợng buộc họ phải thực hiện, nếu không sẽ phải chịu các chế tài của TC

PP này tác động theo 2 hớng: hớng tổ chức và hớng điều chỉnh hành vi con ngời

- Hớng TC: thành lập – cơ cấu – sáp nhập – giải thể các bộ phận, các đơn vị của TC

- Hớng điều chỉnh hành vi: ban hành các quy tắc, quy định, điều lệ để điều chỉnh hành vi nh : quyết định kỉ luật, điều

24

động luân chuyển …

+ Ưu điểm:

Có uy lực, có tính đảm bảo cho việc thực hiện MT của TC

Tạo ra đợc sự tập trung thống nhất của TC trong QL làm cho hoạt động của TC diễn ra theo ý muốn của chủ thể

Khi sử dụng không cần phải đi kèm những PP khác mà vẫn đảm bảo hiệu quả

+ Nhợc điểm:

Tạo ra áp lực, sức ép tâm lý, làm giảm khả năng sáng tạo

Nhà QL phải là những ngời rất có bản lĩnh để quan sát nắm bắt đợc đối tợng để có sự tác động chuẩn xác, phù hợp thì mới có hiệu quả trong QL

c PP giáo dục thuyết phục động viên

+ Là PP vận dụng các quy luật các nguyên tắc hoạt động của tâm lý, giáo dục và xã hội để tác động lên tâm lý, tình cảm của con ngời làm cho những mặt tích cực trong con ngời họ thức dậy và làm lãng quên hay kìm nén những mặt tiêu cực để đạt đến kết quả làm việc cao

Đặc trng của PP này là tính thuyết phục Nhà QL làm cho đối tợng có thể hiểu và phân biệt đợc phải trái, đúng sai, tốt xấu, đẹp xấu, lợi hại, thiện ác … từ đó nâng cao tính tự giác và sự sự gắn bó với hệ thống PP này đợc sử dụng dới nhiều hình thức rất phong phú và đa dạng

Chia sẻ tâm t nguỵện vọng với cấp dới, quan tâm kịp thời để nắm bắt những khó khăn, vớng măc, gần gũi động viên khuyến khích kịp thời, đánh giá công bằng, khách quan Khơi dậy tính tự nguyện, tự giác của ngời LĐ, kích thích họ làm việc hăng hái với tất cảtrí tuệ và khả năng cao nhất

Muốn áp dụng có hiệu quả PPnày, các nhà QL cần phải có uy tín trớc tập thể và phải đi sâu tìm hiểu tâm t nguyện vọng của mọi thành viên trong TC để có cách ứng xử hợp lý đồng thời cũng cần kết hợp với các PP QL khác cho thích hợp

Nó đặt ra yêu cầu cho nhà QL phải là ngời có đủ uy tín, có điều kiện và có thời gian quan tâm chăm sóc, động viên cấp dới

d PP quản lý theo mục tiêu (MBO)

Là quá trình xác định cá MT thực hiện thông qua sự tham gia giữa cấp trên và cấp dới, luôn có sự xem xét định kỳ, sự tiến triển ớng tới MT và có sự khen thởng theo tiến triển hớng tới MT đó

h-Đây là một trong những PP đã giúp các nhà QL DN khai thác triệt để các lý thuyết khoa học QL đã đợc nhiều nhà KH nghiên cứu ứng dụng

+ Yêu cầu: Phải xác định, xây dựng MT có sự tham gia phối hợp của cá cấp QL và tất cả những ngời thừa hành để hoàn thành nên

MT tổng thể Mỗi cá nhân, bộ phận tự xác định MT cho mình trên cơ sở MT tổng thể

Xây dựng MT là một công việc khó, yêu cầu phải xuất phát từ cấp thấp nhất là cấp CS lên đến cấp cao

* Đặc trng:

- Tạo ra tính cu thể, MT đợc xác định cụ thể rõ ràng gán với từng cá nhân, bộ phận của TC

- Những QĐ trong TC thì có sự tham gia của các thành viên trong TC nhất là những QĐ chung của TC

- Nó có tính thời hạn cụ thể

- Luôn luôn có thông tin phản hồi về sự tiến triển của MT

- Nó có sự khen thởng động viên kịp thời

e PPQL chất lợng toàn bộ theo ISO

+ Đây là PP mới, đợc thành lập 1947 tại Thuỵ Sĩ Là một trong những PP hiện đại lúc đầu chỉ đợc áp dụnh trong các DN hiện nay vẫn đang đợc vận dụng trong hầu hết các tổ chức, doanh nghiệp kể cả các TC Nhà nớc nhằm nâng cao hiệu quả, chất lợng hàng hoá DV cung cấp cho khách hàng Thuật ngữ ISO đang đồng hành với chất lợng của HH, DV

* Định nghĩa:

- QL chất lợng toàn bộ (TQM) là PPQL của một TC trong đó định hớng vào chất lợng dựa trên sự tham gia của mọi thành viên nhừm đem lại sự thành công dài hạn thông qua sự thoả mãn khách hàng MT của PP này chính là việc cải tiến chất lợng SP và làm thoả mãn khách hàng ở mức tốt nhất cho phép

Yêu cầu của PP này là phải vận dụng đợc các tiêu chuẩn đã XD đa vào áp dụng trong công tác QL

+ Đặc trng:

- Nó cung cấp một hệ thống toàn diện cho công tác QL và cải tiến mọi khía cạnh liên quan đến chất lợng đồng thời nó huy động

đợc sự tham gia của mọi cá nhân, bộ phận trong TC nhằm đạt đợc MT đề ra

- Giúp nâng cao chất lợng HHDV, góp phần nâng cao năng suất LĐ Bên cạnh đó nó tạo ra đợc một cơ chế HHDV liên tục đợc cảitiến chất lợng làm tăng sự công nhận của khách hàng về chất lợng và làm thoả mãn tối đa nhu cầu của khách hàng

- Giúp nâng cao đạo đức của ngời LĐ

Câu12 Chức năng QL là gì? Cho biết chức năng cơ bản của QL? Hãy phân tích nội dung chức năng hoạch định và cho ví dụ?

Khái niệm

QL là một hoạt động hết sức đa dạng và phức tạp để thuận lợi cho việc thực hiện có thể phân chia hoạt động QL thành những nhóm hoạt động chuyên biệt có cùng tính chất chuyên môn, từ đó giao cho các bộ phận có đủ khả năng đảm nhiệm

Đó là quá trình phân công chuyên môn hoá lao động QL Kết quả là hình thành các chức năng QL

Có thể nói các c/n QL là những hành động chuyên biệt của hoạt động QL Là sản phẩm của quá trình phân công , chuyên môn hoáLĐQL

Phân loại

a Cách phân loại của Henry Fayol: Ô phân chia

thành 5 loại c/n: Lập kế hoạch, Tổ chức, Phối hợp, Điều khiển và Kiểm tra

Phân loại theo 2 học giả: Luther Gulick và Luydal Urwich, các ông đa ra c/n QL theo mô hình POSDCoB, mô hình này có 7 c/n: