TRIÉT HOC, SÓ 1 (356), THÁNG 1 202 l NH G MÖI QUAN HĘ CÄN GIÁI QUYËT TRONG PHÁT TRIËN VĂN HÓA Ó VIĘT NAM HIĘN NAY Trieu Quang Minh'”’ "’ Tien sî, Hoc vien Chính tr! khu virc 1 Email minhhcinal@gmail c[.]
Trang 1TRIÉT HOC, SÓ 1 (356), THÁNG 1 - 202 l
PHÁT TRIËN VĂN HÓA Ó VIĘT NAM HIĘN NAY
Trieu Quang Minh'”’
"’ Tien sî, Hoc vien Chính tr! khu virc 1
Email: minhhcinal@gmail.com
Hà Thț Thùy Dirmig'“’
'“’ Tien sî, Hoc vien Chính tri khu vuc IV
Email: haduonghcma Jgmail.com
Nhan ngày 2 l tháng 11 nãin 2020 Chap nhân dăng ngày 25 tháng 12 näm 2020
Tóm tat: Dàng ta khăng dlnh văn hóa là nen tàng tinh thân cua xã hoi Vî vay, phát triên văn hóa, con ngiròi Viêt Nam 1à mot trong nhîïng nhiem vu diac biêt quan trong cua nUńC tit hien nay Trong bài viet này, các tác già tâp trung phân tích nhiing moi quan he cân phài giái quyet trong phát trİên văn hóa Viet Nam hiên nay, dó là moi quan hê giîia phát triên văn hóa vói phát triên kinh te thi truòng dinh huóng xã hôi chu nghia; moi quan hê giiia cung co ban sac văn hóa
dân toc vói tiep thu các giá tr| móî hien dat tù bên ngoài; moi quan he gićia “xây” và “chong”
trong phát triên vãn hóa Viêt Nam.
Tir khóa: Văn hóa phát triên văn hóa, các moi quan he can giăi quyet.
Phát trien văn hóa là dong ldc, là nguôn
noi sinh quan trong dê phát trièn con nguòi
Viet Nam và qua dó, de phát triên ben
viing dat nuóc Tuy nhiên, dê phát trien
văn hóa Viet Nam trong boi cành kinh te
thi truòng dinh hiróng xã hoi chù nghia và
hoi nhâp quoc te hien nay, dòi hòi chúng ta
phài giái quyet thành công nhieu moi quan
hê vói nhïing tác dong da chieu, phúc tąp
Dây 1à nhïing van dê lón có tính dinh
huóng cho sq phát triên văn hóa Viet Nam
trong thòi gian tói
1 Moi quan hê giãa phát trien văn hóa vói phát trien kinh te thi triróng
1
Trang 2dțn h hiróng xã hoi chú nghia ö
Viet Nam
Giüa phát trien văn hóa và phát triên
kinh te thi truòng dinh huóng xã hoi chù
nghia có moi quan hê cheat chë, chúng tác
dong và thúc dây lân nhau
This nhat, phát trien văn hóa góp phân
quan trong vào viec xây dttng và phát
trien nen kinh te thi truòng dlnh huóng xã hoi chù nghia Phát trien thi triiòng các sán pham văn hóa, täng cuòng các hoat dong sáng tao, truyen bá các san phâm văn hóa theo phuong thúc công nghiep, hình thành ngành công nghiêp văn hóa
2
Trang 3TRIĘU QUANG MINH, HÀ THț THÒY DU’ÖNG
truc tiep góp phân xây dung và phát trien
nen kinh te thi truòng Thi truòng các san
pham văn hóa tic tiep làni da dąng hóa
thi truòng hàng hóa và dich vu - mot trong
nhiing thi truòng chính ó nuóc ta hien
nay Phát trien vãn hóa vói viec khai thác
các giá tri kinh te cùa văn hóa, dUít CíiC gÎÒ
tri và di sàn văn hóa vào phát trićn kinh te,
du lich dã góp phan phát trien kinh te dat
nu’óc Dông thòi, vói chú’c năng dinh
huóng giá tri và dieu tiet cùa mình, văn
hóa góp phan dam báo tính d|nh huóng xã
hôi chú nghia trong nen kinh te thi triròng
ò niróc ta Tính dinh hiróng xã hôi chù
nghia trong nên kinh te thi triròng làm cho
nen kinh te thi truòng phát triên theo
hiróng nhân văn, tien bo, vì con nguòi, vì
sq phát trien ben vûng Hoąt dong kinh te,
sán xuat kinh doanh có văn hóa së han che
tình trang hàng giá, hàng kém chat luring
húy hoai sćrc khóe cua con ngUòi Sán
xuat kinh doanh có văn hóa së han che
tình trąng bóc lot tàn te sćrc lao dông cúa
nguòi công nhân, dàm bào công bang và
tien bo xã hoi trong phát triên kinh te Sàn
xuat kinh doanh có vãn hóa sê vì uy tín,
danh dq, chat lirnng, hiróng tói phuc vu
lo’i ích cùa ngiròi tiću dùng trên cø só dó
thu dope lii nhuan.
Thú hai, phát trien kinh te thi truòng
d|nh htróng xã hôi chü nghia së thúc day
phát trien văn hóa Trong nen kinh te th|
truòng, vói dong lqc lvi ích cá nhân, các
hoąt dong sáng tao và phát trien các giá tri
văn hóa gia tăng vói toc do nhanh St tiep
xúc giïia ngiròi sáng tao, biêu dien và nguòi
huòng thu các sán phâm văn hóa dien ra
thuòng xuyên nhanh chóng tao diêu kien dê
nguòi sáng tąo, biêu dien thúc day, mò rong
sq tìm tòi, sáng tao cûa mình, dáp úng ngày càng tot hon nhu can hirõng thu các giá tri văn hóa cúa công chúng Không có thi truòng ve văn hóa thì ngirò’i hoąt dong trong linh vuc văn hóa khó mà nam bat dooc nhu câu da dang cùa công chúng Thi truòng tąo diêu kien, cø hoi huy dong nhieu nguôn lirc dê phát triên văn hóa xã hoi; góp phan phân bô hcp ly các nguôn ldc, kích thích và da dąng hóa tài năng trong sáng tao, sàn xuat, truyèn bá, dánh giá các san phâm văn hóa Chính th! tfuÔTlg dã tąo dong lqc thúc dây các hoąt dong văn hóa dien ra sôi dông, manh më dáp ćmg nhu cau tiêu dùng văn hóa cúa công chúng Thông qua thi truòng, công chúng Mr tìm den các sán pham văn hóa, khà năng tiep can các sàn pham văn hóa da dąng cùa quân chúng duoc phát trien toi da Khi các giá tri và các
di sàn văn hóa du:yc dira vào khai thác së
mang lai giá tri kinh te và tąo nguôn ldc tài chính dê tiep tuc tái dau tu, băo tôn và phát
huy chính các giá tri và di sàn văn hóa dó Thú ba, ngoài tác dong tích cfc cua
kinh te thi truòng dã néu trên, nhúng măt trái cùa kinh te thi triiõng cüng ành huóng tiêu cqc den st phát triên cúa văn hóa Vićt Nam De han che nhiing tác dong tiêu cqc
tù meat trái cùa kinh te thi troòng, nguòi sàn xuat kinh doanh các sàn pham văn hóa phài báo dàm st hài hòa giiia mot bên là lan tóa nhûng giá tri nhân văn, danh hiróng con nguòi phát trien theo huóng tot dep và mot bên là muc tiêu løi nhucan Nói cách khác,
Hi ích cùa cá nguòi san xuat kinh doanh Ian ngiròi tiêu dùng phài dupc tôn trong
Trang 4Neu chi coi các sàn phâm văn hóa nghê
Trang 5NHÙVG MÓI QUAN HE CÀN GIÀI QUYÉT
thuat nhu nhúng hàng hóa thông thuòng,
nguòi sáng tao, phô bien chúng chi nham
vào mçc tiêu lii nhuJan có nghia là các hoat
dong văn hóa dã b! thtrong mai hóa Xu
huóng thuong mąi hóa trong các hoąt dong
văn hóa do tác dông tiêu cqc cùa kinh te thi
truòng së làm hùy hoąi cá mot nen văn
hóa Có the nói, xu huóng thiiong mąi hóa
trong hoat dong văn hóa, nghe thueat, chay
theo thi hieu thap kém cùa mot bo phân
công chùng chaa dugc ngăn chãn hieu quà
dang làm suy giám các chùc năng, vai trò
giáo duc, dinh huóng cùa văn hóa Khòng
ít nhiìng nguòi sán xuat kinh doanh trong
linh c văn hóa chąy theo thi truòng và
løi nhuJan thuan túy dã dira ra nhiìng sàn
phäni văn hóa kém chat luong, ành htróng
xau den ngiròi tiêu dùng
Chúng ta cán tiep tuc day mąnh chính
sách kinh te trong phát triên vän hóa, dwa
các giá tri văn hóa vào hoat dong kinh te,
khai thác măt kinh te mà vän hóa mang ląi,
dây mąnh công nghiep văn hóa và th!
truòng các săn phâm văn hóa de thúc day
phát triên kinh te thi truóng dinh hiróng xã
hôi chù nghia, cùng nhu tąo dong luc, sinh
ldc cho phát triên văn hóa Dong thòi, can
phài ngăn chuan, hąn che xu huóng thuong
mai hóa trong hoat dong văn hóa Dê ngăn
chuan xu huóng này, truóc het can bào dăm
lii ích chính dáng, nâng cao dòi song v}at
chat cho văn nghe si de hp yên tâm sáng
tao, cong hien và thqc hiên thiên chùc cao
cà cùa mình Có thê nói, bào dám lvi ích
chính dáng, nâng cao dòi song vat chat cho
văn nghe sî là dieu rât can thiet dê chong
xu huóng thuong mai hóa Bên cąnh dó, can day mąnh công tác giáo dçc, nâng cao
Trang 6trách nhiem xã hoi, trách nhiem dat
nuóc cùa vãn nghe si, tao sic de kháng
chong ląi su cám do cúa dong tien, không
làm bien dąng văn hóa
2. Moi quan he giü'a cùng co bàn sac vän
hóa dân toe vói tiep thu các giá tri mói,
hien dąi
Phát triên văn hóa trong boi cánh hòi
nhàp quoc te ve văn hóa có cà mat tích cu’c
Ian tiêu cuc Meat tích cfc chính là giúp
văn hóa dân toc phát trien, tiep nhan nhiìng
giá tr¡ văn hóa tien bo cúa các dân toc khác
dê làm giàu vän hóa cùa dân toc mình,
quàng bá các giá tri văn hóa cùa dân tôc
mình den các dân toc khác Mat tiêu cfc là
ding nhat các giá tr( chuan mirc văn hóa
dân tôc, làm suy giàm sq phong phú, khà
năng sáng tao cúa các nen vãn hóa dân toc,
team chí làm mat di các giá tri văn hóa dân
toc Aeu chi dia vào văn hóa truyen thong thì nên văn hóa së thieu ltrc dây và sóm muon ciìng së roi vào trì tre Ngirpc lai, neu chi dqa vào văn hóa nuóc ngoài nhăm thòa mãn nhu cau hiróng thu văn hóa cùa môt bo phân công chúng thì sóm muôn nen văn hóa cüng së bi roi vào tình trąng lai cãng Toàn cau hóa và hoi nhâp quoc te, cong vói sq phát trien cúa công nghe thông tin giúp văn hóa Viêt Nam có cø hôi dtioc giao luu, tiep bien vói nhieu nen văn hóa trên the giói vói toc do nhanh và trên mot quy mô rong lón Giao luu văn hóa là dông luc de phát triên văn hóa Văn hóa Viêt Nam trong quá khú nhò giao hut, tiep bien thành công vói văn hóa phuong Dông (văn hóa Trung Quoc, văn hóa Ăn Do) mà tù nen văn hóa Dông Son 6ã phát trien thành văn hóa Dai Viêt và nhò tiep bien thành
Trang 7TRIEU QUANG MINH, HÀ THț THÙY DU ÖNG
công vói vãn hóa phuorg Tây mà tró thành
nên văn hóa Viet Nam Thyc te cho thay,
giao liiu là cách tot nhat de làm phong phú
và phát triên văn hóa dân toc vói tu cách 1à
môt bô phân cùa văn hóa nhân loai Nen
văn hóa cùa các dân toc trên the giói, nhat
là ó nhûng niróc công nghiep phát trien có
nhieu giá tr1 tien bo mà nćn văn hóa nông
nghiêp lùa niróc cùa Viêt Nam còn thieu
hut, can phài dirpc bo sung Hon nûra, văn
hóa Viet Ham có tiep thu, tiep bien các giá
tri tien bô, phù hip cua vãn hóa the giói
mói làm cho nen văn hóa Viet Nam mang
tính hien dąi và hoi nhâp
Tuy nhiên, trong boi cänh toàn câu hóa
và hoi nhap quoc te ve văn hóa hiên nay,
chùng ta không chí tiep nhân nhïing giá tri
văn hóa tien bo cúa các dân toc khác, mà
còn phái có dóng góp, làm da dang và
phong phú văn hóa nhân loąi bang nhûng
giá tri văn hóa cua dân toc Do dó, văn hóa
Viet Nam phäi khang dinh duoc bàn sac
văn hóa riêng cúa mình de có thê giao lieu
và doi thoai dirpc vói các nen văn hóa khác
trên the giói Dàng ta dã khăng dinh: “Chi
có biet giñ gìn, khai thác, phát trien và
nâng cao ban sac rićng cùa văn hóa dân toc
thì mói có giá tr! bàn thân trong tiep xùc và
doi thoai vói các nen văn hóa khác và cùng
chí trên cø só dó mói tiep thu diroc nhüug
tinh hoa vãn hóa the giói”' Ban sac văn
hóa riêng cúa dân tôc là cv só de chúng ta
có the doi thoąi vói các nen văn hóa khác
và ciing là cø só dê tiep thu nhûng giá tri
cua các nen văn hóa khác Tiep nhân
nhû’ng giá tri văn hóa cùa cac nuóc khác là
quá trình thâu hóa trên cv so nhu câu và
khà năng thích Eng cùa dân toc Tiep thu
nhûng giá tri văn hóa bên ngoài phài thông qua bo loc là he giá tr! văn hóa Viêt Nam truyen thong, phài tiep bien, bien nhúng giá tri dó thành cái cùa mình chú không phäi tiep nhJan mot cách song suong, nguyên xi Do dó, dć phát triên văn hóa Viêt Nam trong boi cănh hoi nhâp quoc te hien nay dòi hói phai cùng co bàn sac văn hóa riêng, cot cách tâm hôn Viêt Nam trong vãn hóa Ban sac văn hóa dân tôc phài là std “chung cat”, ket tinh nhûng giá tri vän hóa truyen thong tù may ngàn năm ding niróc và giü niróc Nhung ban sac văn hóa dân tôc dó phai mang hoi thó cùa thòi dąi, phài mang tính tien tien: Tićn tien trong y thúc he, trong tu duy, Hi song, cø
só vât chat Trên cv sò cúng co bàn sac văn hóa dân toc, trong giao lini văn hóa, doi thoąi vói các nen văn hóa trên the giói, văn hóa Viet Nam phài nâng cao nãng ldc thu hút và dung nąp vän hóa ngoąi nhmap
và năng ldc lan toa văn hóa dân toc ra bên ngoài, dó là cách dê cân bang văn hóa Phát triên văn hóa, con nguòi Viet Nam trong dieu kiên toàn cau hóa, hôi nhâp quoc
te còn chćia dimg nhùng nguy cø làm suy kiet văn hóa Trong tuyên bo toàn câu vê da dang văn hóa, Dieu 1, UNESCO khang dinh: “Văn hóa mang nhùng hình thúc da dąng gian và không gian St da dąng này dirpc the hiên ò tính doc dáo và tính phong phú cúa bàn sac diac trung cho các cong dông và xă hoi cau thành nhân loąi Nhu mot dông Inc cúa giao hut, doi mói và sáng tao, da dang văn hóa cûng cân
Ban Tu’ tuóng - Văn hóa Trung søng (2000),
Mót so vci ki fn extra D‹utg i e c'ông the tie tiring
Trang 8včin li‹›a, t.2, Nxb Chính tri Quoc gia, Hà Nôi,
tr.32.
Trang 9NHÙNG MOI QUAN HE CÄN GlÀl QUYÉT
thiet doi vói nhân loąi nhu da dang sinh hpc
doi vói to nhiên Theo dó, da dąng văn hóa
sån chung cúa nhân loai, phái dupc
công nhân và khãng dinh vì lii ích cùa the
hê hien tąi và các the hê Mong lai” Tính
doc dáo riêng cùa moi nên văn hóa làm nên
tính da dąng cüa văn hóa the giói Tuy
nhiên, toàn cau hóa khi bi các nuóc tu bàn
phuong Tây chi phoi có nguy cø dan den
dong hóa văn hóa, phunng Tây hóa, Mÿ hóa
văn hóa the giói, làm cho văn hóa tró nên
dông nhat, các quoc gia bi mat bán sac văn
hóa riéng cùa mình Diêu này không chi
nguy hai dÖi vói vän hóa cùa dân tôc, mà
còn là moi de doa doi vói vän hóa toàn câu
Có the nói, toàn câu hóa ve văn hóa cùng
chùa dimg nhúng tác dong tiêu cfc den sq
phát trien vän hóa Viet Nam, neu chùng ta
không can trpng së có nguy cv làm phai
nhat, tham chí dánh mat bán sac văn hóa
cùa chính mình Có y kien cho rang, “trong
lich sù dân tôc, Viet Nam chua bao giò có
cø hôi tiep thu nhûng giá tri tù nhiêu nen
văn hóa nhu bây giò, nhung cûng chua bao
giò chúa dçrg nhieu nguy cv dánh mat bàn
sac văn hóa dân tôc nhu hien nay 2 Do dó,
giiï gìn và phát huy băn sac văn hóa dân toc
di dôi vói không ngùng tiep bien văn hóa
toàn nhân loai là vân dê cot lõi dê xây dimg
và phát trien văn hóa Viet Nam hiên nay
Dáng ta dã khăng dinh nhûng nhiêm vu cúa
phát trien văn hóa trong boi cánh toàn cau
hóa và hoi nhâp quoc te ve văn hóa là “tiep
nhân có chon loc tinh hoa vän hóa the giói,
làm phong phú thêm văn hóa dân tôc Chù
dong dón nhJan co hôi phát triên, vupt qua
các thách thúc dê gift gìn, hoàn thiên bàn sac văn hóa dân tôc; hąn che, khac phuc
Trang 10nhûng ành hirĩng tiêu cfc, măt trái cúa
tồn câu hĩa ve văn hĩa”'
Tuy nhiên, thqc te hićn nay cho thay,
chùng ta choa thác hien tot nhiing nhiêm
vu này, văn hĩa Viet Ham dang dùng truĩc
tình trąng mat cân bang Chúng ta tiep thu
rat nhieu văn hĩa phirong Tây, nhtmg st
lan tĩa cua văn hĩa Viet Nam ra bên ngồi
ląi chua dú mąnh, hoiac neu cĩ anh huĩng
thì cfing cịn quá ít ĩi so vĩi von văn hĩa
giàu cĩ cùa chúng ta Tình trang này khien
viec nhmap siêu văn hĩa trị thành van dê noi
cơm So cơng trình, tác phâm vãn hoc nghe
thuât cĩ giá tri cùa nuưc ta dutys giĩi thiêu
ra quoc te cịn quá ít, trong khi sán phâm
doc hąi, khơng phù hip vĩi văn hĩa và diac
tính con ngirịi Viêt Nano cùa nırĩc ngồi
lai xâm nhâp vào nuĩc ta khá lĩn Dång ta
dã khăng dinh: “Tình trang nhap khau,
quang bá, tiep thu de dãi, thieu chon loc sán phâm vãn hĩa nırĩc ngồi dã tác dong tiêu cfc den dịi song văn hĩa cúa mot bo phân nhân dân, nhat là lĩp tre” Cùng vĩi
st tràn ngăp cùa văn hĩa phâm nuĩc ngồi, quan dièm giá tri phuong Tây cfing tùng buĩc xâm Ian, tan cơng manh më vào quan niem giá tr1 và cau trùc xã hoi cùa chúng
ta, xuat hien str áp dăt vơ hình irơt so gia tri văn hĩa ngoai lai vào dịi song văn hĩa Viêt Nam Loi song huịng thu, khát vong
' Diiong Phú Hiep (2009), Quan i iêm ve inoi quan /iÿ g/ám fiúo /úii vû phát trien liê gift tri vúii /iûu
truyèn throng Vićt Nani vči tiep thu tinh liĩo vein hĩa nlićin loai (Ky yeu Hoi thao “Bào tơn vă phát
huy các giị tri văn hĩa truyen thong Viet Nam trong quá trình dơi mưi và hoi nhâp”), tr.299-300.
’ Dang Cong san Viêt Nam (201 6), Uúø k/iri Dai
hĩi dat hiên tồii quơc /ờ thii’ XII, Nxb Chính tri
Quưc gia, Hà Nơi, tr.130.
Dang Cong sán Viet Narn (2016), Sd‹l , tr.1 25.