PowerPoint presentation

Hát Xoan, còn gọi là hát cửa đình hay khúc môn đình, là thể loại dân ca nghi lễ phong tục được trình diễn vào mùa xuân ở một số đình làng của người Việt ở Phú Thọ.. Người dân Phú Thọ đã

GV: Nguyễn Thị Kim Sinh Trường: THCS Phương Xá

CHỦ ĐỀ 5: HÁT XOAN PHÚ THỌ

Hát Xoan, còn gọi là hát cửa đình hay khúc môn đình, là thể loại dân ca nghi lễ phong tục được trình diễn vào mùa xuân

ở một số đình làng của người Việt ở Phú Thọ Hát Xoan là hình thức diễn xướng tổng hợp gồm hát và múa có trống, phách đệm, phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng

1 Nguồn gốc

2 Hát Xoan được trình diễn ở

đâu và vào dịp nào trong năm?

Hình ảnh trình diễn hát Xoan

Người dân Phú Thọ đã sáng tạo ra hát Xoan và trình diễn tại các đình, đền, miếu thờ Vua Hùng vào dịp đầu xuân Miếu Lãi Lèn được coi là nơi khởi nguồn của hát Xoan Phú Thọ

Một số hình ảnh hát xoan Phú Thọ

2 Các chặng trình diễn

Phần biểu diễn tiết mục Mó Cá (lời cổ) của các nghệ nhân phường Xoan Kim Đức, Phù Đức, Thét phục vụ đoàn khách quốc tế các nước

Đông Nam Á đến tìm hiểu về di sản hát Xoan Phú Thọ

Hãy kể tên các chặng của hát

Xoan?

• Một cuộc trình diễn hát Xoan có ba chặng: Chặng một là hát nghi lễ

với bốn bài ca ngợi công đức của các Vua Hùng, các vị thành hoàng

làng

• Chặng hai là hát quả cách với 14 bài ngợi ca thiên nhiên, con người,

lao động sản xuất

• Chặng cuối cùng là hát giao duyên đối đáp giữa các cô đào của phường Xoan với các trai làng sở tại

• Hai chặng đầu có hai nam, sáu nữ; chặng thứ ba có thêm sáu nam là

trai làng sở tại Sau ngày hát tại đình làng mình từ ngày 2 đến 5 tháng Giêng âm lịch, các phường Xoan toả đi hát giao lưu ở một số đình của những địa phương có tục thờ Hùng Vương và một số câu lạc bộ hát

Xoan ở tỉnh Phú Thọ

2 Các chặng trình diễn

3 Phường Xoan

Thanh niên các phường Xoan An Thái, Thét, Kim Đức, Phù Đức, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ trình diễn bài “Mời

rượu”

Thế nào được gọi là

phường Xoan?

3 Phường Xoan

• Hát Xoan có cách thức tổ chức hết sức chặt chẽ Những người

tham gia hát Xoan cùng thực hành trong một tổ chức gọi là

phường Xoan Nam gọi là kép, nữ gọi là đào Người đứng đầu

phường Xoan gọi là ông/bà Trùm Các làng Xoan gốc đều là

những ngôi làng cổ nằm trên địa bàn trung tâm nước Văn Lang xưa như: Kim Đức, Phù Đức, Thét (xã Kim Đức), An Thái (xã

Phượng Lâu, nay thuộc thành phố Việt Trì) nên hát Xoan còn bảo lưu được nhiều yếu tố cổ thuộc tầng sâu của văn hoá dân gian Mỗi phường Xoan hiện có khoảng trên dưới 100 người

• Có hơn 30 làng có tục lệ mời phường Xoan về đình làng hát thờ mỗi khi làng vào tiệc đình, trong đó có 17 làng có quan hệ

khăng khít với các phường Xoan bằng tục giữ cửa đình (tục kết nghĩa hai làng), đó là các làng:

• 1 Tây Cốc Tây Cốc Đoan Hùng-Phú Thọ

• 2 Tiên Du Tiên Du -Phù Ninh

• 3 Y Kì An Đạo

• 4 Tử Đà Tử Đà (nay là xã Bình Phú)

• 5 Phù Ninh Phù Ninh

• 6 Cổ Tích Hy Cương -Việt Trì

• 7 Dữu Lâu Dữu Lâu

• 8 Thanh Mai Thanh Đình

• 9 Cẩm Đội Thụy Vân

• 10 Nông Trang Nông Trang

• 11 Cao Mại Lâm Thao

• 12 Hữu Bổ Kinh Kệ ((nay là xã Phùng Nguyên)

• 13 Hương Nộn Hương Nộn Tam Nông

• 14 Tử Du Tử Du Lập Thạch

• Vĩnh Phúc

• 15 Đức Bác Đức Bác Lập Thạch (nay thuộc huyện Sông Lô)

• 16 Hoàng Chuế Kim Xá Vĩnh Tường

• 17 Xậu

Lễ trao tặng danh hiệu Nghệ nhân hát Xoan Phú Thọ năm 2018

4 Giá trị nghệ thuật của hát Xoan

Nhạc cụ đệm cho hát Xoan chỉ là một chiếc trống nhỏ và cặp

phách tre

Hãy nêu một vài giá trị nghệ

thuật của hát Xoan Phú Thọ?

• Về tính chất âm nhạc, hát Xoan có những dạng bài nghiêm trang, thong thả, có bài lại dồn đuổi, khoẻ mạnh, lại có những dạng bài duyên dáng, trữ tình Nhạc

cụ đệm cho hát Xoan chỉ dùng một chiếc trống nhỏ hai mặt bịt da và đôi ba cặp phách tre Sức sống của hát Xoan chính là ở sự kết hợp của loại hình hát lễ nghi với hát giao duyên, tồn tại lâu đời và được nhiều thế hệ yêu thích

• Các lối hát của hát Xoan rất phong phú như: hát nói, hát ngâm, ngâm thơ và ca khúc Hình thức biểu diễn của hát Xoan cũng rất đa dạng, có đồng ca nữ, đồng

ca nam, tốp ca, hát đa thanh, hát đuổi, hát đan xen, hát có lĩnh xướng và hát đối đáp Trong hát Xoan, múa và hát luôn đi cùng và kết hợp với nhau, dùng điệu

múa minh hoạ nội dung cho lời ca Các tiết mục múa hát thường theo thứ tự nhất định

4 Giá trị nghệ thuật của hát Xoan

5 Hát Xoan – Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại

Lễ đón bằng UNESCO ghi danh hát Xoan Phú Thọ là Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại

• Ngày 24 –11 – 2011, tại Ba-li (In-đô-nê-xi-a), Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hoá Liên hợp quốc (UNESCO) chính

thức ghi danh hát Xoan Phú Thọ, Việt Nam là Di sản văn

hoá phi vật thể của nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp Với đề

án và kế hoạch hành động cụ thể, Việt Nam đã phục hồi và tạo sức sống mãnh liệt cho hát Xoan Những nỗ lực đó đã

được UNESCO ghi nhận và ngày 8 – 12 – 2017, Uỷ ban Liên Chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ Di sản văn hoá phi vật thể đã đưa hát Xoan Phú Thọ ra khỏi danh sách Di sản văn hoá phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp và ghi danh vào danh sách Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại Việc ghi danh của UNESCO đã thể hiện sự đánh giá đầy đủ nhất

về giá trị lịch sử, văn hoá và nghệ thuật của hình thức di

sản này.

5 Hát Xoan – Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại

Hát Xoan được lưu truyền qua nhiều hình thức như: truyền khẩu, truyền nghề và được đưa vào giảng dạy trong các trường học Đó là những cách thức hiệu quả

nhất để bảo tồn, giữ gìn và phát huy những giá trị của hát Xoan Phú Thọ

Nghệ nhân Nguyễn Thị Lịch truyền dạy động tác cuốn tay trong hát

Xoan Nghệ nhân phường Xoan Thét truyền dạy hát Xoan cho

học sinh

Vì sao hát Xoan cần được bảo vệ, phục

hồi và phát huy? Hãy nêu trách nhiệm

của học sinh trong việc gìn giữ và phát

triển di sản hát Xoan Phú Thọ?

Đưa hát Xoan vào trường học

Luyện tập

• Em hãy luyện tập bài Đố huê (hát Xoan – dân ca Phú

Thọ) theo sự hướng dẫn của giáo viên và trình bày trước lớp (hình thức cá nhân hoặc theo nhóm)