9_ Xử lý Cartel

Concurrentiebeleid HỘI THẢO 10 NĂM THỰC THI LUẬT CẠNH TRANH Ở VIỆT NAM VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA CHÂU ÂU TP Hồ Chí Minh, ngày 16 17 tháng 12 năm 2014 Xử lý cartel GS TS F Naert Hội thảo EU MUTR[.]

HỘI THẢO

10 NĂM THỰC THI LUẬT CẠNH TRANH Ở VIỆT NAM

VÀ NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA CHÂU ÂU

TP Hồ Chí Minh, ngày 16-17 tháng 12 năm 2014

Cartel = thỏa thuận ngang

• Về

– giá (như ‘thông thầu’)

– phân chia doanh số và thị trường

• Dưới các hình thức:

– cartel, trao đổi thông tin lỏng lẻo, thông đồng

‘ngầm’, phối hợp hành động

Quy định của EU về cartel

Điều 101 (1) TFEU

• Các hành vi sau bị cấm do không phù hợp với thị trường

nội khối: tất cả các thỏa thuận giữa các bên, các quyết

định của hiệp hội các bên và các hành động phối hợp gây ảnh hưởng đến thương mại giữa các nước thành viên và

có mục tiêu hoặc hiệu ứng ngăn chặn, hạn chế hoặc bóp méo cạnh tranh trên thị trường nội khối, và đặc biệt là

• (c) phân chia thị trường hoặc nguồn cung;

• (d) áp dụng các điều kiện khác biệt cho các giao dịch tương đương với các đối tác thương mại khác, qua đó khiến họ yếu thế trong cạnh tranh;

• (e) ký kết hợp đồng mà các bên khác phải chấp nhận các nghĩa vụ bổ sung vốn, theo bản chất hoặc công dụng thương mại, không liên quan

Điều 101(3) TFEU: các ngoại lệ hợp pháp

• các khoản trong đoạn 1, mặc dù vậy, có thể không

áp dụng trong trường hợp:

— bất kể thỏa thuận hay nhóm thỏa thuận nào giữa các bên,

— bất kể quyết định hay nhóm quyết định nào của hiệp hội

các bên,

— bất kể hành động phối hợp hay nhóm hành động phối hợp nào,

• góp phần cải thiện sản xuất hoặc phân phối hàng

hóa, khuyến khích cải tiến công nghệ hoặc tiến bộ kinh tế, trong khi cho phép người tiêu dùng được chia sẻ công bằng những lợi ích có được, và

Chương trình khoan hồng

của EU

• Khoan hồng toàn bộ (tha tội) có thể đối

với

– chỉ công ty đầu tiên

– cả trước và trong quá trình điều tra.

• Khoan hồng một phần có thể dành cho tối

đa bốn công ty (20-50%)

Các điều kiện kết hợp để được miễn trừ

tại EU

Một công ty có thể được miễn trừ khi:

1 là công ty đầu tiên tiết lộ thông tin cho phép Ủy ban

• “thực hiện thanh tra đúng đối tượng” hoặc

• “phát hiện vi phạm đối với Điều 101 EC liên quan đến cartel

bị cáo buộc”;

2 Ủy ban không có đủ bằng chứng để thực hiện thanh tra liên

quan đến cartel tại thời điểm nhận đơn;

3 công ty hợp tác với Ủy ban một cách chân thành và liên tục

suốt thủ tục hành chính;

4 bên nộp đơn không ép buộc các thành viên khác tham gia

cartel hoặc ở nguyên trong cartel

Thông tin cần cung cấp

Các điều kiện để được khoan hồng

một phần (giảm mức phạt)

• bằng chứng cung cấp phải đại diện cho “giá trị gia tăng

đáng kể”

• khái niệm “giá trị gia tăng” bàn về “mức độ mà bằng

chứng, theo bản chất và/hoặc độ chi tiết của nó, làm

tăng khả năng của Ủy ban trong việc chứng minh có

cartel”

Giảm mức phạt

• 30-50% cho bên đầu tiên;

• 20-30% cho bên thứ hai;

• tối đa 20% cho các bên sau nữa, tùy vào thời điểm bằng chứng được cung cấp và mức độ giá trị gia tăng mà

Khám xét

• Điều tra thường bắt đầu vào buổi sáng

• Các điều tra viên đi theo nhóm, ví dụ:

– Quan chức Ủy ban

– Đại diện cơ quan cạnh tranh

– Chuyên gia IT

– Đôi khi: cảnh sát

• Các điều tra viên được chuẩn bị kỹ lưỡng

(bản đồ địa điểm, tên nhân viên, vv…)

• Điều tra đồng thời tại các công ty và địa

điểm khác nhau

Thẩm quyền của các điều tra viên

• Ủy ban châu Âu được phép

– Rà soát tất cả các tài liệu liên quan

– In/sao tất cả các tài liệu liên quan

– Thẩm vấn các cá nhân đồng ý tham gia phỏng

vấn

– Kiểm tra tư gia (nếu có trát của tòa án)

• Không như các cơ quan quốc gia, Ủy ban

không được

– lấy bản gốc các tài liệu

– niêm phong thiết bị (ví dụ như máy chủ)

– dùng vũ lực để vào tư gia/mở đồ đạc

Các kiểu bằng chứng trong các vụ việc

Các kiểu bằng chứng ngẫu nhiên

• Bằng chứng về “trao đổi thông tin”:

– Ghi âm các cuộc hội thoại trên điện thoại (không phải nội dung) giữa các đối thủ cạnh tranh, hoặc đi đến cùng một địa điểm hoặc tham gia hội họp, ví dụ trong một hội nghị thương mại;

– Các bằng chứng khác về việc các bên trao đổi thông tin về đối tượng – ví dụ, biên bản họp chỉ ra giá, nhu cầu hoặc

sử dụng công suất bàn bạc giữa các bên; tài liệu nội bộ chứng tỏ nhận thức hoặc hiểu biết về chiến lược giá của đối thủ cạnh tranh, như nhân thức về việc tăng giá trong tương lai của địch thủ

thường, thị phần ổn định và tiền sử vi phạm luật cạnh tranh

– “hành vi bôi trơn” – các hành vi khiến đối thủ cạnh tranh dễ đạt

và chấp nhận thỏa thuận

• trao đổi thông tin, bật đèn xanh về giá, cân bằng cước, bảo vệ giá

và chính sách tối huệ quốc, và các tiêu chuẩn sản phẩm gây ra những hạn chế không cần thiết

• Các hành vi bôi trơn không nhất thiết là bất hợp pháp, nhưng nếu cơ quan cạnh tranh tìm được bằng chứng ngẫu nhiên khác cho thấy sự tồn tại của thỏa thuận cartel, thì việc có các hành vi bôi trơn có thể là

– Tập trung thấp ở một bên của thị trường,

– Rào cản gia nhập cao,

– Mức độ khép kín theo chiều dọc cao,

– Sản phẩm chuẩn hóa hoặc đồng nhất

• Bằng chứng ngẫu nhiên có thể khó diễn giải

– Đặc biệt bằng chứng kinh tế có thể rất mơ hồ, có thể phù hợp với đồng thời cả hành đồng phối hợp hoặc độc lập

• Cách tốt hơn

– Xem xét bằng chứng ngẫu nhiên trong toàn bộ vụ việc,

cho hiệu ứng tích hợp, thay vì trên cơ sở từng bằng chứng riêng rẽ, và phải đi kèm với bằng chứng kinh tế được phân

Vụ việc: cartel sữa trẻ em của Ý

• Tháng 10 năm 2005, Cơ quan cạnh tranh Ý thông báo đã phạt bảy đối tượng bán sữa trẻ em, bao gồm ba thực thể pháp lý, tổng số tiền 9,743,000 euro vì đã tham gia cartel,

vi phạm Điều 81 Hiệp ước của EC Chính phủ Ý đã ghi nhận trong giai đoạn 2000-2004, các công ty này đã tham gia vào hành vi định giá song song các sản phẩm của mình,

và rằng giá của họ tại Ý cao hơn khá nhiều – từ 150% đến 300% - so với các nước

châu Âu khác Cơ quan này đã thu thập các bằng chứng về trao đổi thông tin giữa các công ty, cả trực tiếp và gián tiếp, hỗ trợ phát hiện hành động phối hợp Các liên hệ trực tiếp gồm có tham gia các cuộc họp đặc biệt của Hiệp hội các nhà sản xuất, giảm giá theo yêu cầu của Bộ trưởng Y tế Bằng chứng cho thấy có sự trao đổi cởi mởi giữa các nhà sản xuất để đáp lại yêu cầu của Bộ trưởng, và rằng họ thống nhất không giảm giá quá 10%.

• Liên hệ gián tiếp diễn ra khi các bị đơn thiết lập giá bán lại đề xuất cho các hiệu thuốc vốn là đại lý bán lẻ chính cho sản phẩm của họ Do đặc thù thị trường, các công ty bán sữa có thể tính được giá bán xỉ của các đối thủ dựa trên giá bán lại đề xuất

• Cơ quan cạnh tranh ghi nhận từ khi khởi xướng vụ việc vào năm 2004, giá sữa trẻ em

đã giảm 25% và đã có những biến chuyển có lợi cho cạnh tranh trên thị trường, gồm quảng cáo và thông tin cho người tiêu dùng nhiều hơn, đưa vào các sản phẩm mới và

sự hiện diện ngày càng nhiều sản phẩm của các bị đơn trên các chuỗi siêu thị.

Danh sách các loại bằng chứng

đã sử dụng

• Bằng chứng trực tiếp: các nhà sản xuất rõ ràng đã thỏa thuận về mức

giảm giá tối đa;

• Bằng chứng về trao đổi thông tin: các nhà sản xuất đã gặp hiệp hội

thương mại và bàn bạc về giá, mặc dù ngoại trừ mức giảm giá tối đa, không có bằng chứng nào về việc họ đã đạt được thỏa thuận;

• Bằng chứng về hành vi: định giá song song; giảm giá mạnh và tăng cạnh tranh sau khi điều tra, cho thấy giá cao trước đó không phải là kết quả của hành vi cạnh tranh;

• Hành vi trên toàn bộ ngành công nghiệp: giá cao hơn đáng kể so với

các nước châu Âu khác;

• Bằng chứng về cấu trục thị trường: đây là ngành công nghiệp tập

trung cao độ vào chỉ ba nhà cung cấp độc lập, họ bán các sản phẩm khá tương đồng; và

• Hành vi bôi trơn: giá bán lại đề xuất cho các hiệu thuốc khá minh bạch;

bán hàng diễn ra chủ yếu thông qua các hiệu thuốc này, loại bỏ các đại

Hướng dẫn 2006 của EU về phương pháp

xác định mức xử phạt

• số lượng cơ bản cho mỗi bên tham gia vào vi phạm:

– Ủy ban trước hết xác định “giá trị doanh số” (hàng hóa hoặc

dịch vụ) tại khu vực địa lý liên quan nội trong khu vực EEA trong toàn bộ năm kinh doanh cuối cùng có vi phạm

– Ủy ban chọn một tỷ lệ giá trị doanh số nhất định Con số này sẽ được xác định ở mức tối đa 30% giá trị doanh số

– Thời gian công ty tham gia vào vi phạm được xác định và số lượng được xác định theo phương pháp mô tả ở trên sẽ nhân với số năm vi phạm.

– Đối với các cartel nghiêm trọng còn có “phí gia nhập” khoảng 15-25% giá trị doanh số

• điều chỉnh số lượng cơ bản

– Số lượng cơ bản sẽ được đẩy lên để tính đến các tình huống nghiêm trọng hơn và giảm xuống đối với các tình huống giảm nhẹ.

• Tình huống giảm nhẹ

– Chấm dứt vi phạm ngay khi có can thiệp của Ủy ban

– Vi phạm diễn ra do bất cẩn

– Hợp tác hiệu quả với Ủy ban

– Tham gia ít vào vi phạm

– Có sự cho phép hoặc khuyến khích hành vi phản cạnh tranh từ phía pháp luật hoặc các cơ quan công quyền

• Tình huống tăng tội

• Tăng án phạt cụ thể nhằm răn đe

– Ủy ban sẽ đặc biệt quan tâm đến sự cần thiết phải đảm bảo

các án phạt có đủ tác dụng răn đe

• Điều chỉnh sau cùng

– Mức xử phạt cuối cùng, trong bất kể tình huống nào, cũng

không được vượt quá 10% tổng doanh thu của bên vi phạm trong năm kinh doanh trước đó.

Hướng dẫn 2006 của EU về phương

pháp xác định mức xử phạt

Phương pháp luận có thể được

đơn giản hóa như sau

Các mức phạt áp dụng (điều chỉnh theo

phán quyết của Tòa án)

Xử phạt hình sự

• Mỹ, Anh, Ai-Len, Úc

• Không (chưa) áp dụng tại EU

Thiệt hại

• Có thể bồi thường thiệt hại trước tòa án

• Thông qua “các hành động điển hình” của

người mua là nạn nhân của các cartel

• Đã cho phép tại Mỹ, và giờ đây cả EU

Các vụ việc của EU

• Đường dây vô tuyến

• Thông đồng giữa E.ON - GdF

• Máy biến áp điện

• Các nhà máy bia của Hà Lan

• Chuối

• Thang máy

• Thiết bị chuyển mạch khí cách điện

• Cao su tổng hợp

Vụ việc: đường dây vô tuyến

(2012)

• “Ủy ban châu Âu phạt bảy tập đoàn quốc tế tổng số

tiền 1.470.515.000 euro vì đã tham gia vào một hoặc cả hai cartel khác nhau trong lĩnh vực ống dẫn tia cathode ("CRT") Trong gần mười năm, từ 1996 đến 2006, các công ty này đã ấn định giá, phân chia thị trường, phân bổ khách hàng giữa chúng và hạn chế sản lượng đầu ra Một cartel về ống chiếu hình màu và một cartel khác

về ống chiếu màu sử dụng cho màn hình máy tính Các cartel này hoạt động trên toàn thế giới Do đó các vi phạm mà Ủy ban phát hiện ra có độ bao phủ là toàn bộ Khu vực kinh tế châu Âu (EEA) Chunghwa, LG Electronics, Philips và Samsung SDI đã tham gia vào cả hai cartel này, trong khi Panasonic, Toshiba, MTPD (hiện là công ty con của Panasonic) và Technicolor (trước đây là

Thomson) chỉ tham gia vào cartel đường dây vô tuyến Chunghwa được miễn tội hoàn toàn theo Thông báo Khoan hồng 2006 của Ủy ban đối với hai cartel, do là công ty đầu tiên tiết lộ về sự tồn tại của cartel cho Ủy ban Các công ty khác cũng được giảm mức

phạt vì đã hợp tác trong quá trình điều tra theo chương trình

khoan hồng của Ủy ban” (thông cáo báo chí của Ủy ban).

•E.ON/E.ON Ruhrgas và GDF Suez bị phạt 553.000.000 euro mỗi công ty

•Ruhrgas AG (hiện là E.ON Ruhrgas, thuộc tập đoàn E.ON) và Gaz de France (hiện thuộc GDF Suez) năm 1975 đã thống nhất với nhau, khi

quyết định xây dựng đường ống dẫn khí xuyên Đức để nhập khẩu khí đốt

từ Nga vào Đức và Pháp, không bán khí đốt vận chuyển qua đường ống dẫn khí này tại thị trường của nhau Chúng duy trì thỏa thuận phân chia thị trường sau khi thị trường khí đốt châu Âu đã được tự do hóa, và chỉ

bỏ hoàn toàn thỏa thuận này vào năm 2005

•Đây là các án phạt đầu tiên mà Ủy ban áp dụng đối với các vi phạm về

Vụ việc: máy biến áp điện (10/2009)

EC đã áp dụng án phạt với tổng số tiền 67.644.000 đối với bảy công ty – ABB, AREVA T&D, ALSTOM, Fuji Electrics, Hitachi và Toshiba – vì đã vi phạm Hiệp ước của EC về cấm cartel và hành vi hạn chế kinh doanh (Điều 81) Siemens

cũng tham gia nhưng không bị phạt vì đã tiết lộ về sự tồn tại của cartel này

cho Ủy ban Từ năm 1999 đến 2003, các nhà sản xuất máy biến áp điện của Nhật và châu Âu đã cho chạy một thỏa thuận miệng về phân chia thị trường, còn gọi là “Thỏa thuận của các quý ông”, trong đó chúng thống nhất với nhau rằng các thành viên đến từ Nhật sẽ không bán máy biến áp tại châu Âu và các thành viên đến từ châu Âu sẽ không bán áy biến áp tại Nhật Sản phẩm máy biến áp liên quan được sử dụng để điều chỉnh điện thế trong các mạng lưới truyền điện Án phạt đối với ABB tăng 50% do công ty này trước đó đã có

những vi phạm tương tự.

Vụ việc: Các nhà máy bia Hà Lan

• Ngày 18/04/2007, EC đã phạt các công ty bia Hà Lan gồm có

Heineken, Grolsch và Bavaria tổng số tiền 273.783.000 euro

vì đã cho chạy một cartel trên thị trường bia tại Hà Lan.

• Tại các cuộc họp, bốn công ty sản xuất bia đã điều phối giá

và tăng giá bia tại Hà Lan, cả trên hai phân khúc thị trường thương mại tại chỗ – nơi bia được tiêu thụ tại cơ sở sản xuất (trong tiếng Hà Lan gọi là “horeca”, từ đồng nghĩa của

‘khách sạn, nhà hàng, cafés’) – và phân khúc thị trường

thương mại tách rời cơ sở sản xuất – tiêu thụ tách rời cơ sở sản xuất (chủ yếu bán qua các siêu thị), bao gồm bia mang nhãn hiệu tư nhân Bia mang nhãn hiệu tư nhân được bán dưới thương hiệu của chính chuỗi siêu thị hoặc dưới

thương hiệu độc lập thông qua quảng cáo

• Tại phân khúc thị trường thương mại tại chỗ, các công ty

điều phối việc giảm giá cho các quán rượu hoặc quán bar, đây là thành tố chính của việc định giá, vận dụng “quy mô

• Ngoài ra, có bằng chứng cho thấy các công ty này đôi khi

điều phối các điều kiện thương mại áp dụng cho các

khách hàng cá nhân tại phân khúc thị trường thương mại tại chỗ ở Hà Lan, và tham gia phân bổ khách hàng, tại cả hai phân khúc

• Ủy ban phát hiện ra quy trình trong vụ việc hiện tại, kéo

dài quá bảy năm kể từ khi có các cuộc thanh tra, là quá dài so với thời hạn Vì những lý do này, số tiền phạt đã

Vụ việc: chuối (10/2008)

Vụ việc: thang máy

• Ngày 21/02/2007, EC đã phạt các tập đoàn Otis,

KONE, Schindler và ThyssenKrupp 992 triệu

euro vì đã cho chạy một cartel về lắp đặt và

bảo trì thang máy và tháng cuốn tại Bỉ, Đức,

Luxembourg và Hà Lan.

• Các công ty này phân bổ thầu và các hợp

đồng khác về bán hàng, lắp đặt, bảo trì và tân trang thang máy và thang cuốn nhằm làm

đóng bang thị phần và ấn định giá Các thành viên của cartel cũng trao đổi bí quyết kinh

doanh và thông tin mật về hình thức thầu và

giá Các dự án bị gian lận gồm có thang máy

và thang cuốn cho các bệnh viện, ga xe lửa,

trung tâm mua sắm và các tòa nhà thương

mại

Các mức phạt áp dụng

• Kone : 142,12 triệu Euro

• Otis : 224.932.950 Euro

• Schindler : 143,748 triệu Euro

• Thyssen Krupp : 479 669 850 Euro

Vụ việc: thiết bị chuyển mạch khí

cách điện

• Ngày 24/01/2007, EC phạt mười một tập đoàn tổng

số tiền 750.712.500 vì đã tham gia vào cartel trong các dự án thiết bị chuyển mạch khí cách điện

• Cuộc điều tra bắt đầu với các đợt kiểm tra đột xuất

vào tháng 5/2004, tiếp ngay sau đó là đơn xin miễn tội của ABB theo Thông báo khoan hồng năm

2002.

• Kể từ tối thiểu năm 1988, khi thỏa thuận bằng văn

bản giữa các thành viên được lập, các nhà cung cấp GIS thông báo cho nhau về các thông báo mời thầu đối với sản phẩm GIS và điều phối thầu nhằm đảm bảo có dự án cho các thành viên cartel theo hạn mức mà cartel đề ra Nếu không, họ đã phải

chấp thuận tuân thủ giá thầu tối thiểu