IN BG CHO CAC LOP LLDHDH

Khái niệm về quá trình dạy học: Quá trình dạy học là quá trình thống nhất biện chứng giữa hoạt động dạy của gỉang viên G và hoạt động học của sinh viên SV nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạ

CẤU TRÚC CHƯƠNG TRÌNH

MÔN HỌC

LÍ LUẬN DẠY HỌC ĐẠI HỌC

Số tiết: 45 GV: Nguyễn Ánh Hồng

anhhonguyen@yahoo.com

Phần lý luận:

Chương 1: Quá trình dạy

học

Chương 2: Các nguyên

tắc dạy học

Chương 3: Nội dung dạy

Tài liệu tham khảo:

1 Lý luận dạy học đại học, NXB đại học sư

phạm, Đặng Vũ Hoạt – Hà Thị Đức (2004)

2 Lý luận dạy học đại học, NXB Giáo dục,

Lưu Xuân Mới (2000)

3 Các lý thuyết và mô hình giáo dục

hướng vào người học ở phương tây,

Viện Khoa học Giáo dục, Hà Nội 1995

4 Quan niệm và xu thế phát triển

phương pháp dạy học trên thế giới,

Hà Nội 2001.

5 Các chiến lược để dạy học có hiệu

quả, Allan C Ornstein & Thomas J Lasley,II, Tài liệu tham khảo nội bộ.

6 Giảng dạy theo tình huống, James A.Erskine,

Michel R.Leenders, Louise

A.Mauffette-Leenders

QUÁ TRÌNH DẠY HỌC ĐẠI HỌC

1 Khái niệm về quá trình DHĐH

2 Các nhân tố cấu trúc của quá trình DHĐH

3 Các nhiệm vụ của quá trình dạy học

4 Bản chất của quá trình dạy học

5 Lo gic của quá trình dạy học

6 Quy luật cơ bản của quá trình dạy học

Câu hỏi thảo luận nhóm

về dạy học?

khăn gì trong quá trình

dạy học ?

1. Khái niệm về quá trình

dạy học:

Quá trình dạy học là quá trình thống nhất

biện chứng giữa hoạt động

dạy của gỉang viên (G) và hoạt động học của sinh viên (SV) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học.

Hoạt động dạy

của G Hoạt động học của sv

-G chủ thể

của hoạt động

dạy

-G giữ vai trò

chủ đạo :Tổ

chức, điều

khiển hoạt

động học

-sv chủ thể của hoạt động học

-sv giữ vai trò

chủ động, tích cực : Tự tổ chức, tự điều khiển hoạt

động nhận thức

QUÁ TRÌNH DẠY HỌC

Câu hỏi thảo luận

xã hội

- Tơn trọng nhu cầu, hứng thú, lợi ích và khả năng của người học

Về nội dung

- Giáo án được soạn

trước theo đường

thẳng chung cho mọi

Về phương pháp

- Người học chủ động, tích cực tham gia

- Tìm tịi và thể hiện

- GV điều khiển, thúc đẩy sự tìm tịi

Về môi trường học

hoạt

xuyên các phương tiện kỹ thuật dạy học

Về kết quả

trách nhiệm về kết quả học tập, được tham gia đánh giá,

tự đánh giá, tự xác định các giá trị.

Câu hỏi thảo luận nhóm

2

nào để nâng cao chất

lượng dạy học ở đại học

hiện nay?

Tại sao chúng ta lại đề cập đến nhiều yếu tố khi bàn đến vấn đề dạy học?

2 Các nhân tố cấu trúc của

quá trình dạy học đại học.

2.1 Mục đích và nhiệm vụ dạy học.

trung nhất những yêu cầu của xã hội đối với hoạt động dạy học đh

nhiệm vụ cụ thể của dạy học được xây dựng

hướng cho sự vận động và phát

triển của quá trình dạy học

2.2.Nội dung dạy học ở đại

học quy định hệ thống những

tri thức cơ bản, cơ sở và

chuyên ngành; quy định những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng

gắn liền với nghề nghiệp

tương lai của sinh viên.

- Nội dung dạy học tạo nên nội dung giảng dạy và học tập

của G và sv

2.3 Các phương pháp,

thống những cách thức,

phương tiện phối hợp của G

và SV nhằm thực hiện các

nhiệm vụ dạy học

tố đặc trưng cơ bản, nhân tố trung tâm của quá trình dạy

học.

2.5 Kết quả quá trình dạy học

KQDH phản ánh chất lượng và hiệu quả học tập của SV,

cũng là kết quả phát triển

tổng hợp của toàn hệ thống.

Các nhân tố của QTDH có

quan hệ, tác động qua lại một cách biện chứng, phản ánh

tính quy luật của QTDH

2.6 QTDHĐH tồn tại và

phát triển trong môi

môi trường khoa học – công

nghệ

Dạy học có những nhiệm vụ gì? Phải chăng G chỉ cần dạy chữ, SVchỉ cần học chữ?

3.1 Nhiệm vụ giáo dưỡng

Trang bị cho SV hệ thống những tri thức khoa học hiện đại và hệ thống những kỹ năng, kỹ xảo tương ứng về một lĩnh vực khoa

học nhất định, bước đầu trang bị cho

SV phương pháp luận khoa học, các

phương pháp nghiên cứu và phương pháp tự học có liên quan tới nghề nghiệp tương lai của họ

3 Các nhiệm vụ của

QTDHĐH

3.2 Nhiệm vụ phát triển trí tuệ

Sự phát triển trí tuệ nói chung

được đặc trưng bởi quá trình tích lũy tri thức và các thao tác hoạt động trí tuệ thành thạo, vững

chắc của con người

Những phẩm chất trí tuệ: tính định hướng, bề rộng, độ sâu, tính linh

hoạt, tính mềm dẻo, tính độc lập, tính nhất quán, tính phê phán, tính khái quát của hoạt động trí tuệ

Điều kiện cần thiết để dạy học

thúc đẩy mạnh mẽ sự phát triển trí tuệ là dạy học phải đi trước

và đón trước sự phát triển trí

tuệ của SV

3.3 Nhiệm vụ giáo dục trong

cán bộ khoa học

Sự khác biệt giữa dạy học ở phổ thơng

và dạy học ở đại học?

4 Bản chất của quá trình

dạy học

Bản chất của QTDHĐH là quá trình nhận thức có tính chất

nghiên cứu của sinh viên

được tiến hành dưới vai trò

tổ chức, điều khiển của G

nhằm thực hiện tốt các

nhiệm vụ dạy học đại học.

4.1 Quá trình nhận thức của SV về cơ bản giống quá trình nhận thức của loài người, của nhà

khoa học:

thức

của con người ở mức độ cao

nhất

con người ngày càng hoàn thiện và phong phú

4.2 Những nét độc đáo trong

nhận thức của sinh viên:

Hoạt động nhận thức của sinh

viên diễn ra dưới tác động chủ đạo của G

Quá trình nhận thức của sinh viên

là quá trình nhận thức có tính chất nghiên cứu

Bạn hãy cho biết trình tự các bước

trong một giờ dạy

5 Lo gic của quá trình dạy

học

Logic của quá trình dạy học là trình tự vận động hợp quy luật của

quá trình dạy học đảm bảo cho

người học phát triển trí tuệ tương ứng với lúc bắt đầu nghiên cứu đến trình độ phát triển trí tuệ

tương ứng với lúc kết thúc

nghiên cứu môn học (hay một

chương) nào đó

Các khâu cơ bản sau của QTDH:

+ Kích thích thái độ học tập tích cực của người học

+ Tổ chức, điều khiển người học

lĩnh hội tri thức mới

+ Tổ chức, điều khiển người học

củng cố tri thức mới

+ Tổ chức, điều khiển người học

rèn luyện kỹ năng, kỹ xảo trong

Các giai đoạn cơ bản của một bài giảng

 Giới thiệu

 Nội dung giảng chính

 Kết luận

Giới thiệu:

 Các mục tiêu của buổi học

 Những kiến thức cũ liên quan

 Buổi học được tiến hành như thế nào

 Những yêu cầu đối với người học

Nội dung:

 Là phần hướng dẫn chính của

chương trình đào tạo, nội dung

được chia nhỏ thành các giai

đoạn hoặc các buổi học.

 “ Chia khúc” thông tin giúp H dễ tiếp thu và dễ nhớ.

Kết luận:

 Tổng kết

 Kiểm tra sự lĩnh hội của H

 Giao nhiệm vụ học tập

Đề cương bài giảng

 Mục tiêu bài giảng

 Phương châm bài giảng

 Sách giáo khoa, tài liệu tham khảo

 Phương pháp và tiêu chuẩn đánh giá thành tích

 Nội dung và các vấn đề trong mỗi

buổi giảng

6 Quy luật cơ bản của quá

trình dạy học

Quy luật thống nhất biện chứng

giữa hoạt động dạy của G và hoạt động học của H

- Giữ vai trò tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức

Quá trình tổ chức, điều khiển, và tự tổ chức, tự điều khiển trong hoạt đông dạy học diễn ra theo algorit sau:

a.Phát lệnh:

Có 2 trung tâm phát lệnh là G, sau đó là SV

Lệnh được phát ra là những yêu

cầu, nhiệm vụ học tập thể hiện

dưới dạng các bài tập, câu hỏi

có vấn đề

b.Thực hiện lệnh:

- Dưới sự hướng dẫn, điều khiển của G, SV tự phát hiện mâu thuẫn, tự giải quyết vấn đề để

tìm ra những tri thức mới, cách

thức hành động mới, phát triển

năng lực và phẩm chất trí tuệ,

đặc biệt năng lực tư duy độc lập, mức độ sáng tạo

- Trong quá trình thực hiện lệnh, SV có khả năng giải quyết các vấn đề ở các mức độ sau: mức độ

tích cực, mức độ độc lập, mức độ sáng tạo

c Thu mối liên hệ ngược:

ngoài thông qua kết quả và

trạng thái xúc cảm của SV

- Các mối liên hệ ngược trong được

bản thân G và SV thu nhận từ

những tín hiệu từ H và sản

phẩm học tập của SV

d Phát lệnh bổ sung: Quá trình

dạy học xuất hiện những lệnh bổ sung ngoài (G phát) và lệnh bổ

sung trong (SV phát)

đ Phân tích và đánh giá kết quả cuối cùng

Chương 2: CÁC NGUYÊN TẮC

DẠY HỌC

1 Khái niệm chung về nguyên

tắc dạy học

2 Hệ thống các nguyên tắc dạy học

1 Khái niệm chung về nguyên tắc dạy học

Nguyên tắc dạy học là các luận

điểm cơ bản có tính quy luật của lí luận dạy học, có tác dụng chỉ

đạo toàn tiến trình dạy và học

nhằm thực hiện tối ưu mục đích và nhiệm vụ dạy học

Hệ thống các nguyên tắc

dạy học:

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính khoa học, tính giáo dục và tính nghề nghiệp trong

quá trình dạy học ở đại học.

Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn nghề nghiệp.

 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa cái cụ thể và cái

trừu tượng trong dạy học.

 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vững chắc của tri thức, kĩ năng, kĩ xảo và tính

mềm dẻo của tư duy trong dạy

học.

 Nguyên tắc đảm bảo sự thống nhất giữa tính vừa sức chung và tính vừa sức riêng trong quá trình dạy học.

nhất giữa vai trò chủ đạo của

người dạy và vai trò tự giác, tích cực, độc lập của người học trong dạy học

Chương 3: NỘI DUNG DẠY

1.Khái niệm về nội dung dạy

học:

Nội dung dạy học đại học là hệ thống những tri thưc, kỹ năng, kỹ xảo có liên quan đến

ngành, nghề nhất định mà sinh viên phải nắm vững trong suốt quá trình đào tạo phù hợp với mục tiêu đào tạo nói chung,

mục đích và nhiệm vụ dạy học nói riêng của các trường đại

học.

Nhiệm vụ của nhóm

 Trao đổi về những nội dung sau:

- Bạn hiểu như thế nào về PPDH?

- Cơ sở lựa chọn phương pháp cho một bài giảng cụ thể

- Giới thiệu về một phương pháp dạy học cụ thể

Chương 4: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1 Khái niệm về phương pháp dhđh

2 Phân loại phương pháp dhđh

1. Khái niệm về phương pháp

dạy học đại học:

Phương pháp là tổng hợp các cách thức hoạt động của G và

SV nhằm thực hiện tốt các

nhiệm vụ dạy học.

Đặc điểm:

+ Phương pháp được qui định bởi

mục đích dạy học

+ Phương pháp dạy học được cụ

thể hóa bởi nội dung dạy học

+ Phương pháp dạy học tạo nên

cách thức hoạt động của G và SV+ Phương pháp dạy học đa dạng

2 Phân loại phương pháp dạy

Theo các mức độ nhận thức

(kiểu phương pháp):

- Giải thích – tìm kiếm bộ phận

- Nêu vấn đề – nghiên cứu

Theo phương tiện truyền thông

- Sử dụng sách, tài

- Sử dụng băng ghi

- Luyện tập

- Ôân tập

Theo các con đường của tư duy:

- Qui nạp - So sánh

- Diễn dịch - Đối

chiếu

KIỂU THÔNG BÁO – TÁI HIỆN.

pháp thông báo – tái hiện:

- G thông báo cho SV những tri thức

và biểu diễn những cách thức

hành động cần thiết

- sv lĩnh hội và tái hiện những

điều đã học

2 Ưu, nhược điểm của kiểu thông báo – tái hiện:

Ưu: - Có khả năng cung cấp một khối lượng thông tin lớn, có hệ

thống trong một thời gian không dài; trình bày những vấn đề lí

thuyết phức tạp được thuận lợi

-Có nhiều khả năng tác động

đến tình cảm của H

Nhược: - Dễ làm cho H thụ động

Chưa tạo được điều kiện thuận lợi cho việc kết hợp học với hành

KIỂU GIẢI THÍCH - TÌM KIẾM BỘ PHẬN

Thực chất là kiểu phương pháp,

trong đó có sự kết hợp giữa lời

giải thích của G về một phần tài liệu và hoạt động tìm kiếm của

SV về mộät phần còn lại

1.Cách thức hoạt động của G và

SV:

G: - Đặt vấn đề

những bước riêng biệt của

việc giải quyết vấn đề

giải quyết

xây dựng các tình huống có

vấn đề trung gian

SV: - Thông hiểu các dữ kiện và yêu cầu của bài tập

cách giải quyết bài tập;

quả giải

quan đến bài tập

nhận xét

2.Ưu, nhược điểm của kiểu giải

thích – tìm kiếm bộ phận:

Ưu: Có khả năng giúp SV thu được

kinh nghiệm sáng tạo, phát huy được năng lực tư duy độc lập ở mức độ đáng kể, bồi dưỡng

được tiềm lực thích ứng với

nghề nghiệp tương lai; gây hứng thú nhận thức ở SV

Nhược: SV chưa có điều kiện lĩnh

hội được kinh nghiệm xây dựng và tiến hành giải quyết một

vấn đề lớn

KIỂU NÊU VẤN ĐỀ – NGHIÊN CỨU

2.Cấu trúc của kiểu nêu vấn

đề – nghiên cứu:

Giai đoạn 1: định hướng

Bước 1: G nêu vấn đề nghiên cứu và đưa SV vào tình huống có vấn đề

Bước 2: SV phát biểu vấn đề

dưới hình thức nêu lên những

mâu thuẫn cần giải quyết đã

được SV ý thức

Giai đoạn 2: Lập kế hoạch.

Buớc 3: SV huy động vốn kinh

nghiệm, lựa chọn và sử dụng

những yếu tố cần thiết để giải quyết mâu thuẫn đặt ra

Bước 4: SV nêu giả thuyết

Bước 5: SV tự lực xây dựng kế

hoạch hoàn chỉnh

Giai đoạn 3: Thực hiện kế

hoạch.

Bước 6: SV tự lực thực hiện kế

hoạh, G theo dõi giúp đỡ, uốn nắn những lệch lạc

Bước 7: SV đánh giá việc thực

hiện kế hoạch

Giai đoạn 4: Kiểm tra và tổng

kết.

Bước 8: SV phát biểu kết luận

Bước 9: Kết quả thu được kiểm tra qua thử nghiệm và ứng dụng

Bước 10: SV tổng kết, đánh giá

kết quả dưới tác dụng chủ đạo

của G

3.Ưu, nhược điểm:

Ưu: - SV nắm tri thức và hành

động trí tuệ một cách vững chắc, sâu sắc

Giúp SV phát huy trí thông minh

sáng tạo, nâng cao hứng thú

nhận thức

Bồi dưỡng tác phong và phẩm

chất của nhà nghiên cứu

Nhược: Nếu vận dụng không khéo sẽ dẫn đến tình trạng lạm dụng

nó cũng như không đảm bảo cho mọi SV cùng vươn lên

BẠN CÓ HIỂU BIẾT NHƯ THẾ NÀO VỀ PHƯƠNG PHÁP THUYẾT TRÌNH?

NHỮNG ĐIỀU KIỆN GÌ ĐỂ G

THÀNH CÔNG KHI SỬ DỤNG

PHƯƠNG PHÁP VẤN ĐÁP?

MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI ĐANG

ĐƯỢC SỬ DỤNG PHỔ BIẾN TRÊN THẾ GIỚI

1. Cách tiếp cận cùng tham gia

(participatory approach)

2. Phương pháp dạy giải quyết

vấn đề (problem solving)

3. Phương pháp dạy theo tình

huống (teaching with cases)

4. Phương pháp tích cực hóa

(activation method)

SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC

Đặc điểm của sư phạm tương

tác: coi trọng cả 3 nhân tố: H-MT, coi trọng ảnh hưởng

G-tương tác của mỗi nhân tố

tới hai nhân tố kia, cũng như mối quan hệ tương tác giữa 3 nhân tố trong quá trình sư

phạm

NGUYÊN TẮC CHÍNH CỦA SƯ

PHẠM TƯƠNG TÁC

H- người hành động: chủ thể

chính trong quá trình đào tạo

G-người hướng dẫn, tổ chức,

điều khiển: hướng dẫn, dìu

dắt, tạo điều kiện, hòa nhập với H

MT-ảnh hưởng: H và G chịu ảnh

hưởng liên tiếp bởi các yếu tố môi trường trong quá trình

sư phạm

Chương 5: HÌNH THỨC TỔ CHỨC DẠY HỌC

Khái niệm về hình thức tổ chức dạy học

Hình thức tổ chức dạy học đại học là hình thức hoạt động dạy học được tổ chức theo trật tự và chế độ nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học

đại học đã quy định

Các hình thức tổ chức dạy

 Loại 2: Các hình thức tổ chức

dạy học nhằm kiểm tra và đánh giá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo

của sinh viên

 Loại 3: Các hình thức tổ chức

dạy học có tính chất ngoại khóa

Xêmina là một trong những hình thức dạy học cơ bản, trong đó,

dưới sự điều khiển trực tiếp

của G, SV trình bày, tranh luận

về những vấn đề khoa học nhất định.

Phân loại xêmina và yêu

cầu thực hiện:

luận khoa học dưới sự hướng

dẫn của G

hay chương của giáo trình.

Những yêu cầu đối với

xêmina ở đại học:

 Về nội dung:

đảm bảo được 3 chức năng: chức

năng nhận thức, chức năng giáo

dục, chức năng kiểm tra, tự kiểm tra.

 Về phương pháp: dưới sự hướng dẫn của G, SV phát huy cao độ tính tích

cực, sáng tạo.

 Về tổ chức: xêmina phải được tổ

chức có kế hoạch, có nội dung và được chuẩn bị chu đáo G là trọng

tài, là cố vấn khoa học trong các

buổi xêmina.