1.1.Kiến thức : - Kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính - Sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận vào trong một tác phẩm thơ Việt Nam hiện đại - Ngôn ngữ hình
Trang 1Soạn: Tuần 12 - Tiết 58
Giảng:
Văn bản: ÁNH TRĂNG
( Nguyễn Duy )
1.Mức độ cần đạt : HS cần đạt:
- Hiểu – cảm nhận được giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ Ánh trăng của Nguyễn
Duy
- Biết được đặc điểm và những đóng góp của thơ Việt Nam vào nền văn học dân tộc
1.1.Kiến thức :
- Kỉ niệm về một thời gian lao nhưng nặng nghĩa tình của người lính
- Sự kết hợp các yếu tố tự sự, nghị luận vào trong một tác phẩm thơ Việt Nam hiện đại
- Ngôn ngữ hình ảnh giàu suy nghĩ mang ý nghĩa biểu tượng
1.2.Kĩ năng :
- Đọc hiểu văn bản thơ được sáng tác sau 1975
- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm thơ để cảm nhận một văn bản trữ tình hiện đại
* Kĩ năng sống:
- Rèn kĩ năng sống ân nghĩa thuỷ chung
- Kĩ năng hoạt động nhóm
- Kĩ năng giao tiếp
1.3.Thái độ:
- Hiểu được những hy sinh mất mát của thời chiến tranh , biết nhớ về cội nguồn , về những người đã khuất, giữ lẽ sống chung thuỷ với chính mình
1.4 Phát triển năng lực:
- Tự học, giải quyết vấn đề, sáng tạo, giao tiếp, hợp tác, sử dụng ngôn ngữ, đọc - hiểu, trình bày vấn đề
* Giáo dục bảo vệ môi trường:
- Liên hệ môi trường và tình cảm con người
* Giáo dục đạo đức:
- Lòng yêu nước, tự hào về quê hương đất nước về thế hệ cha anh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ lòng tự trọng của bản thân, có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng
=> Giáo dục các giá trị; tình yêu thương, hạnh phúc, giản dị, tôn trọng, trách nhiệm, khoan dung
2- Chuẩn bị của thầy và trò.:
GV: Sgk, Sgv, tài liệu TK, bảng phụ
HS: Đọc bài, trả lời câu hỏi SGK
3- Phương pháp :
- Phương pháp : diễn dịch kết hợp vấn đáp, trao đổi, đàm thoại
- Hoạt động cá nhân, nhóm, thực hành
4- Tiến trình bài dạy :
4.1 Ổn định:
4.2 Kiểm tra bài cũ :
Trang 2- Đọc thuộc lòng 2 khổ thơ đầu và cho biết cảm nhận của em về hai khổ thơ đó.
* Gợi ý trảlời
- Đọc thuộc lòng 2 khổ thơ
- Qua 2 khổ thơ vầng trăng trong quá khứ là vầng trăng đẹp đẽ ân tình, gắn với hạnh phúc gian lao của mỗi con người.Hai khổ thơ đầu đã dtả thật sâu sắc tình cảm tri kỷ, gắn bó giữa người với trăng bằng những h/a thơ bình dị, tự nhiên H/a vầng trăng - TN- đất nứơc luôn theo sát từng bước đi của nhà thơ từ lúc còn nhỏ đến khi trưởng thành, là người lính…
4.4 Bài mới:
* Dẫn dắt chuyển : Thế rồi thời gian qua đi, đất nước
thống nhất,nhà thơ trở về thành phố Hình ảnh vầng trăng
như thế nào? Suy ngẫm của nhà thơ ra sao Tìm hiểu tiếp
bài thơ
H: Đọc khổ thơ 3:
1? Từ hồi về thành phố, t/c của nhà thơ đã đổi thay.
Từ ngữ nào diễn tả điều đó?
H: vầng trăng…như người dưng
? Giải nghĩa từ "người dưng " ? ( chú thích 1/Sgk/157)
– người dưng: xa lạ, không quen biết
? Phép NT gì được dùng ở đây?
- Nhân hoá - Trăng như một người bạn lặng lẽ đi qua ngõ
mà chẳng ai nhớ, chẳng ai hay Con người đã xem trăng
như người dưng xa lạ Trăng đã bị lãng quên
? Vì sao có sự đổi thay đó?
H: Hoàn cảnh sống thay đổi:
- Đã qua rồi một thời gian khổ thiếu thốn ở rừng, giờ là
một cs hiện đại trong các buyn đinh cao ốc với ánh điện,
cửa gương thật sung túc sang trọng Ánh điện chói loà kia
đã thay thế cho vầng trăng Vầng trăng tình nghĩa xưa giờ
đối lập với vầng trăng người dưng qua đường Trăng
thành người dưng cũng có nghĩa là những ân tình xưa cũ
đã trở nên nhạt nhoà, hư ảo Nó đang dần bị những danh
lợi phù hoa của đời thường che khuất
2 ? Từ sự thay đổi của nhà thơ, em có suy nghĩ gì về
sự thay đổi của con người khi hoàn cảnh sống thay đổi
?
- Con người khi hoàn cảnh sống thay đổi -> dễ dàng lãng
quên quá khứ, nhất là quá khứ nhọc nhằn, gian khổ Trước
những vinh hoa phú quý, người ta dễ phản bội lại chính
3.2 Vầng trăng hiện tại:
- Trăng – người dưng:
-> So sánh + nhân hóa -> vầng trăng bị lãng quên
Trang 3mình, dễ thay đổi tcảm với những nghĩa tình đã qua Và
có không ít người đã sống như vậy
? Rồi một tình huống xảy ra Đó là tình huống nào?
- "Thình lình đèn điện tắt"
–> Đây là bước ngoặt để nhà thơ bộc lộ cảm xúc
Chiếu tranh:
? Bức tranh miêu tả điều gì?
- Mất điện , phòng buyn-đinh tối om Con người vội bật
tung cửa sổ và đột ngột gặp lại vầng trăng tròn
Đọc khổ 4 Chiếu KT4
? NX từ ngữ được sử dụng ở khổ 4? Td của cách sử dụng
từ ngữ đó?
Chiếu gạch chân từ:
- Từ ngữ gợi tả (TT, ĐT mạnh ): thình lình, tắt, tối om,
vội, bật tung, đột ngột…
? Từ "Thình lình" nói lên điều gì?
-> Sự bất ngờ, không báo trước
? Từ 'vội, bật tung" -> diễn tả hành động (ntn?)
* Chiếu: nhanh, mạnh , vội vàng tìm đến thiên nhiên,
nơi có ánh sáng trong sự bức bối khi mất điện.
- Và con người đã được nhận điều hơn cả mong ước, (đó
là gì? ): đối lập với phòng buyn đinh tối om là sự xuất
hiện đột ngột của vầng trăng tròn
? Từ: đột ngột diễn tả cảm xúc ( gì? )
* Chiếu: mạnh mẽ, bất ngờ.
-> Tgiả như bàng hoàng trước vẻ đẹp kỳ diệu của vầng
trăng Vầng trăng vẫn đứng đó, vẫn đầy đặn, nguyên vẹn
như xưa
Và thế là ân tình xưa sống dậy, thổn thức trong lòng
? Cảm xúc dâng trào của nhà thơ được thể hiện ntn ở
khổ 5?
Chiếu: 2 câu thơ:
- Tư thế : Ngửa măt lên nhìn mặt.
- Tâm trạng : có cái gì rưng rưng
? NX cách dùng từ mặt trong câu thơ? Tại sao tg
không viết “ ngửa mặt lên nhìn trăng?”
- Mặt -> chuyển nghĩa ( mặt 1: nghĩa gốc; mặt 2: nghĩa
chuyển ) -> tạo sự sống động, có hồn cho vầng trăng
Trăng là 1 con người có suy nghĩ, có tâm hồn, tình cảm,
biết phán xét Nhà thơ sẽ phải đối mặt với 1 con người
nghiêm khắc; con người mà trước đây mình gắn bó, tri
âm, tri kỉ, nhưng giờ đây lại được coi là người dưng
- Tình huống:
"Thình lình đèn điện tắt"
-> Bất ngờ
“ đột ngột vầng trăng tròn”
-> Vầng trăng vẫn đứng đó, vẫn đầy đặn, nguyên vẹn như xưa
Trang 4- "Ngửa mặt lên nhìn mặt" : Trăng và người đối diện
đàm tâm, một sự đối diện thẳng thắn Người đối diện với
trăng cũng là đối diện với quá khứ, thẳng thắn nhìn nhận
lại những giá trị đã từng lãng quên
Trăng chẳng nói, chẳng trách mà sao người lính cứ
thấy có cái gì rưng rưng
? Từ “ rưng rưng” gợi tâm trạng ntn ?
* Chiếu:
- Một niềm xúc động không nói thành lời…Một cảm xúc
trào dâng như bồi hồi xao xuyến, như ăn năn hối hận,
thổn thức đến xót xa, có phần thành kính
? Tại sao nhân vật trữ tình lại có cảm xúc rưng rưng
như thế?
- Bất ngờ gặp lại người bạn tri kỷ, tình nghĩa Trăng vẫn
tròn đầy , vẫn vẹn nguyên như thuở nào
? Và ánh trăng đã làm sống dậy trong tg những gì?
- Bao kỷ niệm lại ùa về : như là đồng là bể
như là sông là rừng
? NX NT được sử dụng trong 2 câu thơ?
- Cấu trúc câu song hành, phép so sánh, cùng với điệp
từ " là, như là" đã nhấn mạnh, khắc sâu những h.ảnh
của quá khứ – Chiếu gach chân.
? Những h.ảnh: đồng, sông, bể rừng lại hiện về cùng
với các dùng điệp từ là cho biết điều gì đang diễn ra
trong tâm hồn nhà thơ?
- Tâm hồn con người đang hướng về kỷ niệm
- Điệp từ là diễn tả sự trở về liên tiếp, dồn dập như
dòng nước ồ ạt chảy về
? Như vậy h.ảnh so sánh : như là đồng là bể
như là sông là rừng
có ý nghĩa ntn ?
- Quá khứ bình dị tưởng như đã bị lãng quên bỗng chốc
sống lại Vầng trăng làm ùa dậy những h.ảnh của thiên
nhiên, quê hương đất nước
- Vâng trăng đánh thức bao kỷ niêm thời thơ ấu, bao
nghĩa tình của một thời gian lao
* Cảm xúc của tg được biểu hiện tập trung nhất ở khổ thơ
6 Đọc khổ thơ ấy?
H: Đọc khổ thơ 6
? K6 được XD bằng h/a thơ ntn và phép NT gì?
- H.ảnh có ý nghĩa tượng trưng và phép nhân hoá
Chiếu 3 câu “ Trăng cứ tròn vành vạnh
- Niềm xúc động trào dâng, không nói nên lời
-> cấu trúc câu song hành + so sánh + điệp ngữ
->Vâng trăng đánh thức bao
kỷ niêm thời thơ ấu, bao nghĩa tình của một thời gian lao
3.3 Cảm xúc và suy ngẫm của tg:
- H/a tượng trưng, phép nhân hoá:
Trang 5kể chi người vô tình
ánh trăng im phăng phắc”
? Phân tích ý nghĩa tượng trưng trong các h.ảnh thơ
đó?
- Trăng tròn vành vạnh mang vẻ đẹp viên mãn, vẻ đẹp
bình dị, vĩnh hằng Trăng là quá khứ nghĩa tình đẹp đẽ
vẹn nguyên không phai mờ Trăng thuỷ chung son sắt,
trăng bao dung độ lượng chẳng kể chi đến con người vô
tình
- Ánh trăng im phăng phắc : Phép nhân hoá khiến trăng
hiện ra như một nhân chứng nghĩa tình, trăng lặng im
không hề trách móc, oán giận Nhưng chính hành động
lặng im đó là lời nhắc nhở nghiêm khắc con người Sự
lặng im chính là sự trừng phạt lớn nhất đối với kẻ vô tình
? Đến đây ta hiểu thêm được điều gì?
- Con người có thể vô tình, có thể lãng quên nhưng t
nhiên, nghĩa tình quá khứ thì luôn tròn đầy bất diệt ,
nguyên vẹn , vĩnh hằng
Và sự im lặng đó đã giúp nhà thơ "giật mình" tự vấn
lương tâm
Chiếu câu 4
? Tại sao tg lại “giật mình”?
- Tgiả giật mình bởi nhận ra sự cao đẹp của người xưa
- Giật mình bởi nhận ra sự hờ hững đáng trách của mình ,
nhận ra sự vô tình, bạc bẽo trong cách sống
? Tgiật mình thức tỉnh Giật mình để hiêu được điều
gì? Tình cảm của tg qua cái giật mình đó ntn ?
- Tg giật mình hiểu rằng, tiền tài, danh lợi , cuộc sống đầy
đủ, đó chưa phải là điều quí giá Phải biết sống tình nghĩa,
thuỷ chung, trọn vẹn sau trước Có thế lòng người mới
sach trong và thanh thản Câu thơ là lời tự nhắc nhở về
thái độ đối với quá khứ
Chiếu:
* Bình: Khổ thơ kết lại bài thơ bằng 2 vế đối lập mà song
song Đối lập giữa cái tròn vành vạnh - đầy đặn của vầng
trăng với cái hụt vơi của kẻ “vô tình”.Đối lập giữa cái im
lặng của ánh trăng và con người thức tỉnh Cái khoảnh
lặng của ánh trăng và cái giật mình chân thành đã có sức
cảm hóa mãnh liệt lòng người.
GV: Hướng dẫn HSTổng kết
? Qua đó, em hiểu chủ đề và ý nghĩa sâu xa của bài
thơ là gì ?
+ Trăng mang vẻ đẹp bình dị, vĩnh hằng Trăng là quá khứ nghĩa tình đẹp đẽ
+ Trăng như một nhân chứng nghĩa tình
- Nhà thơ “giật mình” nhận ra
sự vô tình, bạc bẽo trong cách sống
-> Lời tự nhắc nhở về thái độ đối với quá khứ : phải biết sống tình nghĩa, thuỷ chung, trọn vẹn sau trước
Trang 6- Từ một câu chuyên tâm tình của một người, bài thơ còn
có ý ý nghĩa với tất cả mọi người, cả một thế hệ Nó đặt
ra vấn đề thái độ đối với quá khứ, với những người đã
khuất và với chính mình
=> Bài thơ gợi đạo lí sống ân nghĩa thuỷ chung, “ uống
nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam
* Chiếu ND:
? Khái quát NT đặc sắc của bài thơ?
- Kết hợp: tự sự – trữ tình
- Thể thơ 5 chữ, giọng điệu tâm tình, nhịp thơ linh hoạt
- H/a thơ đa nghĩa và giàu tính biểu cảm
* Chiếu NT:
H: Đọc nd phần ghi nhớ /Sgk/15
? Nêu ý nghĩa vb?
* Hoạt động 3: Luyện tập
- Mục đích: nêu cảm nhận về giá trị văn bản.
- Phương pháp: Trình bày một phút
- Thời gian: 2 phút
- Cách thức tiến hành:
Chiếu BT1
BT - 2
? Liên hệ thực tế ?
- Thực tế đã cho thấy, Con người khi sống trong vinh hoa
phú quý, dễ phản bội lại chính mình, dễ dàng quên đi
những ân tình trong quá khứ Và có không ít người đã
sống như vậy
Đọc bài thơ, ta thấy thấm thía triết lý sâu xa mà nhà thơ
đã gửi gắm Hãy đừng bao giờ quên quá khứ nghĩa tình.,
quá khứ nguyên vẹn như vằng trăng tròn vành vạnh
Con người phải biết tưởng nhớ công ơn những người đã
ngã xuống để hôm nay cho chúng ta hạnh phúc
4 Tổng kết:
4.1 Nội dung.
- Bài thơ gợi đạo lí sống ân nghĩa thuỷ chung cùng quá khứ, “ uống nước nhớ nguồn” của dân tộc Việt Nam
4.2 Nghệ thuật
- Thể thơ 5 chữ, giọng điệu tâm tình, nhịp thơ linh hoạt
- H/a thơ đa nghĩa và giàu tính biểu cảm
4.3.Ghi nhớ / 157
* Ý nghĩa văn bản:ánh trăng
khắc họa một khía cạnh trong
vẻ đẹp của người lính sâu nặng nghĩa tình, thủy chung sau trước.
C- Luyện tập
1.Bài tập 1
- Đọc diễn cảm bài thơ
2 Bài tập 2( SGK – 157)
4.4 - Củng cố:
? Cảm nhận của em về bài thơ?
4.5- Hướng dẫn học bài:
- Thuộc lòng bài thơ, ghi nhớ.- Hoàn thành bài luyện tập
- Tiết sau: Tổng kết từ vựng ( Luyện tập tổng hợp )
5- Rút kinh nghiệm :
………
………
………