3 .Xác định thành phần biệt lập và gọi tên các thành phần đó trong các câu sau : a-Chao ôi, có biết đâu rằng : hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại
Trang 1ÔN TẬP TIẾNG VIỆT
I Các thành phần biệt lập
1- Thế nào là thành phần biệt lập ? Có những thành phần biệt lập nào ?
à Thành phần biệt lập là bộ phận câu không tham gia vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của câu.
Có 4 thành phần biệt lập :
- Thành phần tình thái
- Thành phần cảm thán
- Thành phần gọi-đáp
- Thành phần phụ chú
*Bài tập vận dụng :
1 Chỉ ra và gọi tên các thành phần biệt lập trong các câu sau đây :
a- Hình như bộ đội ta sắp đánh lớn.
b-Đàn cò chở nắng qua sông
Cò ơi, cò chớ quên đồng làng ta
c-Kìa đàn chim én, sứ giả mùa xuân- đang đưa thoi trên đồng lúa xanh rì.
d- Nắng đã lên rồi Chao ôi cứ mong mãi.
2 Xác định các thành phần biệt lập trong các câu sau ?
a- Chẳng lẽ ông ấy không biết.
b- Phiền anh giúp tôi một tay.
c- Thưa ông, ta đi thôi ạ!
d- Anh Sơn (vốn dân Nam bộ gốc) làm điệu bộ như sắp ca một câu vọng cổ.
3 Xác định thành phần biệt lập và gọi tên các thành phần đó trong các câu sau :
a-Chao ôi, có biết đâu rằng : hung hăng, hống hách láo chỉ tổ đem thân mà trả nợ cho những cử chỉ ngu dại của mình thôi.
( Tô Hoài ) b-Nhưng hình như lão cũng biết vợ tôi không ưng giúp lão.
(Nam Cao) .
c-Từ gạch chân trong câu “Mà tôi nhớ một cái gì đấy, hình như mẹ tôi, cái cửa sổ hoặc những ngôi sao to trên bầu trời thành phố” có chức năng ngữ pháp gì?
d-Từ “chao ôi” trong câu “Chao ôi, có thể là tất cả những cái đó” là thành phần gì? 4.Viết hai câu (một câu có thành phần tình thái, một câu có thành phần cảm thán) Từ
đó, hãy chỉ ra sự giống nhau và khác nhau giữa thành phần tình thái và thành phần cảm thán?
5 Chỉ ra và nói rõ tên thành phần biệt lập trong các câu thơ sau:
- Sương chùng chình qua ngõ
Hình như thu đã về
( Hữu Thỉnh – Sang thu)
- Trời cao xanh ngắt, ô kìa!
Hai con hạc trắng bay về bồng lai.
( Thế Lữ - Tiếng sáo thiên thai )
- Bác ơi, tim Bác mênh mông thế
Trang 2Ôm cả non sông mọi kiếp người
( Tố Hữu – Theo chân Bác)
- Cô bé nhà bên ( ai có ngờ)
Cũng vào du kích
( Giang Nam – Quê hương)
6.Thêm phần phụ chú vào chỗ thích hợp trong câu sau : Chúng em chúc mừng
thầy cô nhân ngày 20/11
II- Khởi ngữ
.Thế nào là thành phần khởi ngữ ?
àKhởi ngữ là thành phần câu đứng trước chủ ngữ , nêu lên đề tài được nói đến trong câu.
Trước khởi ngữ có thể thêm một trong các quan hệ từ : về, đối với, còn.
*Bài tập vận dụng :
1 Chuyển câu sau đây thành câu có khởi ngữ :
Bạn ấy làm bài tập rất cẩn thận.
2 Xác định khởi ngữ trong đoạn văn sau :
Con bé thấy lạ quá, nó chớp mắt nhìn tôi như muốn hỏi đó là ai, mặt nó bỗng tái đi rồi
vụt chạy và kêu thét lên: “Má! Má!” Còn anh, anh đứng sững lại đó nhìn theo con, nỗi đau đớn
khiến mặt anh sầm lại trông thật đáng thương và hai tay buông xuôi như bị gẫy.
(Nguyễn Quang sáng- Chiếc lược ngà)
3.Tìm thành phần khởi ngữ trong các câu sau:
a- Ông cứ vờ vờ xem tranh ảnh chờ người khác đọc rồi nghe lỏm Điều này ông khổ tâm hết
sức.
(Kim Lân, Làng)
b- Còn mắt tôi thì các anh lái xe bảo: “ Cô có cái nhìn sao mà xa xăm!”.
( Lê Minh Khuê, Những ngôi sao xa xôi)
III- Nghĩa tường minh và hàm ý
1.Thế nào là nghĩa tường minh và hàm ý ?
à -Nghĩa tường minh là phần thông báo được diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu
-Hàm ý là phần thông báo không được diễn đạt trực tiếp bằng những từ ngữ trong câu nhưng có thể được suy ra từ những từ ngữ đó.
2.Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào?
*Bài tập vận dụng :
1 Cho biết hàm ý trong câu sau đây :
a-Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng.
b- Thầy giáo vào lớp được một lúc thì một học sinh mới xin phép vào; thầy giáo nói với học
sinh đó: Bây giờ là mấy giờ rồi?
2 Xác định hàm ý của câu in đậm sau :
Người nhà một bệnh nhân nặng hỏi bác sĩ :
- Tình trạng sức khoẻ của nhà tôi như thế nào, thưa bác sĩ ?
- Anh cứ yên tâm Còn nước còn tát.
3 Xác định hàm ý của câu sau :
Bao giờ chạch đẻ ngọn đa Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình.
Trang 34 Thêm câu có chứa hàm ý từ chối vào lượt lời của B :
A : - Cho mình mượn cây viết của bạn một chút được không ?
B : -………
IV- Liên kết trong văn bản, liên kết câu
1 Liên kết trong một văn bản là sự nối kết ý nghĩa giữa câu với câu, giữa đoạn văn với đoạn
văn bằng các từ ngữ có tác dụng liên kết.
2 Các câu trong một đoạn văn và các đoạn văn trong một văn bản phải luôn có sự liên kết
chặt chẽ về nội dung và hình thức:
– Liên kết về nội dung:
+ Liên kết chủ đề (các câu phải phục vụ chủ đề chung của đoạn văn, các đoạn văn phải thể hiện được chủ đề chung của toàn văn bản).
+ Liên kết lô-gíc (các câu trong đoạn văn và các đoạn văn trong văn bản phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí).
– Liên kết hình thức gồm các phép liên kết:
+ Phép lặp từ ngữ: sử dụng lặp đi lặp lại một (một số) từ ngữ nào đó ở các câu khác nhau để tạo
sự liên kết.
+ Phép đồng nghĩa, trái nghĩa và liên tưởng: sử dụng các từ ngữ đồng nghĩa, trái nghĩa hoặc cùng trường liên tưởng ở các câu khác nhau để tạo sự liên kết.
+ Phép thế: sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ đã có ở câu đứng trước.
+ Phép nối: sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ biểu thị quan hệ với câu đứng trước.
*Bài tập vận dụng :
1 Chỉ ra các phép liên kết có trong đoạn văn sau :
Nhà khoa học người Anh Phơ-răng-xit Bê-cơn đã nói một câu nổi tiếng : “Tri thức là sức mạnh”…Đó là một tư tưởng rất sâu sắc Tuy vậy, không phải ai cũng hiểu được tư tưởng ấy 2.Tìm từ ngữ liên kết và phép liên kết trong đọan văn sau :
Hằng ngày, việc ăn uống của người cũng rất đạm bạc, với những món ăn dân tộc không chút cầu kì, như cá kho, rau luộc, dưa ghém, cà muối, cháo hoa.
Và người sống ở đó, một mình, với một tư trang ít ỏi, một chiếc va li con với vài bộ quần áo, vài vật kỉ niệm của một cuộc đời dài.
(Lê Anh Trà)
3 Xác định từ ngữ liên kết và các phép liên kết trong các đoạn văn sau :
a- Chế độ thực dân đã đầu độc dân ta với rượu và thuốc phiện Nó đã dùng mọi thủ đoạn hòng làm thoái hoá dân tộc ta.
b- Mùa xuân đã về thật rồi Mùa xuân tràn ngập đất trời và lòng người
4 Chỉ ra các phép liên kết câu trong đoạn văn sau:
Có thể nói ít có vị lãnh tụ nào lại am hiểu nhiều về các dân tộc và nhân dân thế giới, văn hóa thế giới sâu sắc như Chủ tịch Hồ Chí Minh Đến đâu, Người cũng học hỏi, tìm hiểu văn hóa, nghệ thuật đến một mức khá uyên thâm Người cũng chịu ảnh hưởng của tất cả các nền văn hóa, đã tiếp thu mọi cái đẹp và cái hay đồng thời với việc phê phán những tiêu cực của chủ nghĩa tư bản.
(Lê Anh Trà)
Trang 45 Viết một đoạn văn ngắn khoảng (8-10 câu) chủ đề tự chọn, trong đó có sử dụng ít nhất hai phép liên kết đã học Hãy chỉ ra hai phép liên kết đó.