BỆNH LÝ XƯƠNG THÁI DƯƠNG QUA CT SCAN

BỆNH LÝ XƯƠNG THÁI DƯƠNG QUA CT SCAN BỆNH LÝ XƯƠNG THÁI DƯƠNG QUA CT SCAN CHOLESTESTOMA Khe ốc tai (Cochlear cleft) Là một vệt sang cong, hẹp mở rộng từ ốc tai đến ụ nhô Thường thấy ở trẻ con và trẻ lớn, cũng có thể thấy ở người lớn Có thể nhầm lẫn vệt sáng này với đường vỡ xương hoặc ổ xơ tai Ống đá – chũm (Petromastoid canal) Nối sào bào với hố sọ, chứa động mạch và tĩnh mạch hố sọ sau (subarcuate) vùng tiểu não (nhánh của động mạch tai trong) Đường kín ống khoảng 0 5 mm, có thể nhầm lẫn với đ.

BỆNH LÝ XƯƠNG THÁI DƯƠNG QUA CT SCAN

CHOLESTESTOMA

Khe ốc tai (Cochlear cleft)

Là một vệt sang cong, hẹp mở rộng từ ốc tai đến ụ nhô Thường thấy ở trẻ con vàtrẻ lớn, cũng có thể thấy ở người lớn Có thể nhầm lẫn vệt sáng này với đường vỡxương hoặc ổ xơ tai.

Ống đá – chũm (Petromastoid canal)

Nối sào bào với hố sọ, chứa động mạch và tĩnh mạch hố sọ sau (subarcuate) vùngtiểu não (nhánh của động mạch tai trong)

Đường kín ống khoảng 0.5 mm, có thể nhầm lẫn với đường vỡ

Xương chũm thông bào, ống đá - chũm rất rõ

Xương chũm xơ hóa, ống đá chũm rất rõ

Cống ốc tai (Cochlear aqueduct)

Nối ngoại dịch với khoang dưới nhện, lòng cống xương hẹp hướng đến ốc tai, gầnsong song với ống tai trong Đây là đường dẫn truyền nhiễm trùng vào tai khi dịch nãotủy bị nhiễm trùng do viêm màng não Có thể nhầm lẫn với đường vỡ xương

CÁC BẤT THƯỜNG BẨM SINH

Cống tiền đình giãn rộng (Large vestibular aqueduct)

Cống tiền đình là một ống xương hẹp nối tiếp túi nội dịch với tiền đình tai trong.Nằm trong cống này là ống nội dịch (endolymphatic duct) Cống tiền đình giãn rộng gâynghe kém tiếp nhận thần kinh diễn tiến chậm

Cống tiền đình giãn rộng thường phối hợp với sự vắng mặt của tủy xương

Nghe kém tiếp nhận thần kinh diễn tiến chậm hai bên do cống tiền đình mở rộng(mũi tên đen) và không có tủy xương (mũi tên trắng)

Chít hẹp ống tai ngoài (External auditory canal atresia)

Ống tai ngoài không phát triển, âm thanh không thể đến được màng nhĩ gây nghekém dẫn truyền Cần đánh giá mảng chít hẹp là mô mềm hoặc xương

Bất thường chuỗi xương con có thể thay đổi theo nhiều dạng

 Đầu búa dính vào thân đe

 Chuỗi xương con cong như một cầu vòng, trong trường hợp này chuỗixương con dính vào hòm nhĩ

 Đoạn chũm của ống thần kinh mặt có thể lệch về phía trước hơn bìnhthường, cần đánh giá cẩn trọng trong khi phẫu thuật Hình trên cho thấy chíthẹp ống tai ngoài hai bên, xương búa và xương đe dính vào nhau (mũi tên), ốctai bình thường

Di dạng ốc tai (Cochlear deformities)

Ốc tai phát triển từ tuần thứ 3 đến tuần thứ 10 trong thai kỳ

 Di dạng Michel: ngưng phát triển sớm, ốc tai chỉ là một nang nhỏ

 Di dạng Mondini: ngưng phát triển trễ, cả ốc tai lẫn tiền đình đều biến dạng,

ốc tai chỉ có một vòng duy nhất

Bất thường ống bán khuyên ngoài (Lateral semicircular canal malformation)

Trong thai kỳ, ống bán khuyên ngoài là cấu trúc hình thành chậm nhất, vì vậy dễ bịbất thường nhất

Hình bên cho thấy ống bán khuyên ngoài giãn rộng vá ngắn, tiền đình tương đốilớn (mũi tên)

VIÊM TAI GIỮA MẠN

Thông bào chũm bình thường Xương chũm xơ hóa hoàn toàn

Đối với bác sĩ tai mũi họng, phân biệt viêm tai giữa mạn có hoặc không cócholesteatoma rất quan trọng, cả hai dạng bệnh lý này thường xảy ra ở xương chũmkém thông bào Triệu chứng quan trọng giúp phân biệt hai dạng bệnh lý này là có haykhông có hiện tượng hủy xương

Hủy xương thành ngoài thượng nhĩ (Scutum) và chuỗi xương con thường gặp ởcholesteatoma (75%)

Hủy xương cũng có thể xảy ra đối với viêm tai giữa mạn không cholesteatoma(10%)

Di lệch chuỗi xương con cũng có thể gặp trong cholesteatoma nhưng không xuấthiện đối với viêm tai giữa mạn đơn thuần

Cholesteatoma có thể là một khối mô mềm độc lập, trong khi viêm tai giữa mạnđơn thuần luôn cho thấy lớp niêm mạc dày hẳn lên

Tuy nhiên trong cả hai trường hợp bệnh lý, hòm nhĩ đều có thể mờ hoàn toàn và cóthể che lấp khối cholesteatoma

Viêm tai giữa mạn.

Viêm tai giữa mạn

Hình ảnh ống thông nhĩ (mũi tên vàng), mờ toàn bộ hòm nhĩ và tế bào chũm dokhối mô mềm Túy lũy canxi ở đầu xương bàn đạp (mũi tên xanh) Không có hủyxương

Viêm tai giữa mạn

Ống thông nhĩ (mũi tên vàng)

Hòm nhĩ và xương chũm mờ hoàn toàn với mô mềm

CHOLESTEATOMA

Khối mô hạt ở màng nhĩ trái, khối mô mềm (cholesteatoma) ỡ giữa chuỗi xương con

và thành ngoài hòm nhĩ đã bị hủy xương Tai phải bình thường.

Cholesteatoma thường phát sinh từ túi co lõm của màng nhĩ Khối cholesteatomalớn dần do hiện tượng bong vảy và bao bọc của mô Cholesteatoma phần lớn do mắcphải, ít hơn do bẩm sinh Các mảnh cholesteatoma có thể thấy ở ống tai ngoài

Trên CT scan, khối cholesteatoma nhỏ thể hiện như một khối mô mềm

Khối cholesteatoma lớn có thể phá hủy chuỗi xương con, sào bào và xâm lấn vào

hố sọ giữa

Các cấu trúc giải phẫu thường bị hủy hoại:

 Chuỗi xương con: mấu dài và mõm đậu (lenticular processes) xương đe, đầuxương bàn đạp

 Ống bán khuyên ngoài

 Scutum (thành ngoài thượng nhĩ)

Khối cholesteatoma (mũi tên vàng) hủy scutum

Hướng phát triển của cholesteatoma

 Cholesteatoma màng chùng.

o Tổn thương khởi phát từ phía trước – trên trong túi Prussaks, đây làvùng ngay phía dưới scutum, giới hạn bởi màng nhĩ, xương búa và dâychằng búa ngoài

o Cholesteatoma mở rộng về phía ngoài hướng đến chuỗi xương con vàlên thượng nhĩ

 Cholesteatoma màng căng:

o Khởi phát từ phía sau trên và mở rộng về phía sau đến ngách mặt,xoang nhĩ

o Xâm lấn về phía trong đến chuỗi xương con

Cholesteatoma tai phải, hủy thân xương đe và scutum

Khối cholesteatoma tai phải phá hủy thành ngoài hòm nhĩ và thân xương đe

Dấu cholesteatoma trên CT scan:

 Khối mô mềm ở tai giữa

o Đặc biệt khu trú ở túi Prussaks

o Có sự hiện diện của các khoang khí ở tai giữa, không dấu tiết dịchtrong quá trình phát triển khối cholesteatoma

o Khối mô mềm cholesteatoma độc lập đối với niêm mạc hòm nhĩ

 Hủy xương ở các vị trí chuyên biệt

o Ống bán khuyên ngoài

o Trần thượng nhĩ

o Mấu dài xương đe và xương bàn đạp

Dấu hủy xương ống thần kinh mặt rất khó nhận diện do thành ống khá mỏng vàkhông thấy rõ trên CT scan

Cholesteatoma

Khối mô mềm cùng với hủy mấu dài xương đe, đây là vị trí điển hình củacholesteatoma màn căng

Cholesteatoma với hủy xương ống bán khuyên ngoài

Khối cholesteatoma, hủy chuỗi xương con và thành ống bán khuyên ngoài (mũi tênvàng) Màng nhĩ dày, thủng

Xương chũm tự hủy do khối cholesteatoma lớn

Khối cholesteatoma lớn phá hủy xương chũm, hủy thành ngoài hòm nhĩ và chuỗixương con

Viêm xương chũm mạn không cholesteatoma

Túi co lõm tai trái, có triệu chứng chảy tai

Hủy mấu dài xương đe và xương bàn đạp

Các triệu chứng này gợi ý cholesteatoma nhưng qua phẫu thuật cho thấy đây chỉ làtrường hợp viêm xương chũm mạn không cholesteatoma

Lưu ý: một tỉ lệ nhỏ trong viêm xương chũm mạn có triệu chứng hủy xương

Viêm xương chũm mạn, không cholesteatoma, scutum bị cắt cụt

Cholesteatoma với dò ống bán khuyên ngoài.

Có triệu chứng chóng mặt, bệnh nhân đã qua phẫu thuật xương chũm trước đây.Hủy thành ống bán khuyên ngoài (mũi tên đỏ) do cholesteatoma

Cholesteatoma, xương đe di lệch ra phía ngoài với hủy mỏm đậu và xương bàn đạp

Viêm tai giữa kéo dài dai dẳng, khối mô mềm phía trong chuỗi xương con, xương

đe bị đẩy lệch ra phía ngoài, hủy mõm đậu và xương bàn đạp, cho thấy đây là trườnghợp cholesteatoma màng căng (mũi tên)

Khối cholesteatoma, xương bàn đạp bị di lệch về phía ngoài, hủy mõm đậu và xương

Xơ tai từ phía trước đến cửa sổ bầu dục (mũi tên)

Xơ tai là một bệnh di truyến, do số lượng biến dưỡng xương, nguyên nhân chưa rõ.Bệnh còn gọi là xốp xơ tai do quá trình bệnh lý bắt đầu với pha xốp tai và sau đó làpha xơ tai khi các tế bào tạo xương (osteoclasts) bị thay thế bởi các tế bào hủy xương(osteoblasts) và xương xơ tích tụ ở các vùng bị hủy xương trước đó

Khi quá trình này ảnh hưởng đến cửa sổ bầu dục và đế bàn đạp, đế bàn đạp bị cốđịnh dẫn đến nghe kém dẫn truyền

Các vùng khác của vỏ xương cũng bị xơ hóa gây nghe kém tiếp nhận thần kinh.Quá trình xơ bắt đầu ở phía trước cửa sổ bầu dục, có thể lan đến quanh ốc tai (phíasau cửa sổ bầu dục)

Ổ xơ tai phụ ở phía trước cửa sổ bầu dục (mũi tên)

Xơ tai

Việc phát hiện xơ tai trên CT scan có thể gặp khó khăn đối với những người chưa

có nhiều kinh nghiệm do sự lan rộng bệnh tích thường đối xứng

Một khối sáng nhỏ ở phía trước cửa sổ bầu dục là dấu điển hình của xơ tai Trongnhững trường hợp nặng hơn, các khối sáng có thể hiện diện quanh ốc tai Đôi khi toàn

bộ vỏ xương ốc tai được bọc bởi những ổ xơ làm cho ốc tai có thêm vòng thứ IV gọi làvòng Valvassori

Bệnh thường xuất hiện 2 bên, đối xứng, một ít trường hợp chỉ xuất hiện 1 bên

Xơ tai 2 bên

Prosthesis kim loại, khối sáng giữa tiền đình và ốc tai là đặc trưng của xơ tai (mũi tên

xanh)

Prosthesis kim loại: đầu trong gắn vào cửa sổ bầu dục và đầu ngoài gắn vào mấu dài xương đe Khối sáng giữa tiền đình vá ốc tai là đặc trưng của xơ tai

U XƯƠNG THÁI DƯƠNG

U xương thái dương khá hiếm, các u thường gặp:

 U xương ống tai ngoài (Exostoses)

 Ung thư ống tai ngoài (External auditory canal carcinomas)

 U cuộn cảnh (Glomus tumor)

 Ung thư tuyến (Adenoma)

 Cholesteatoma bẩm sinh (Congenital cholesteatoma)

 U túi nội dịch (EndoLymphatic Sac Tumor (ELST))

U xương ống tai ngoài 2 bên

U xương

U xương ống tai ngoài 2 bên thường đa ổ, không có cuống và xuất hiện 2 bên gâyhẹp ống tai ngoài

Nguyên nhân: tiếp xúc với nước lạnh và thường thấy ở thợ lặn

Phân biệt: Osteomas ít gặp hơn, một bên và có cuống

U có thể xâm lấn vào xương.

Đặc trưng của u cuộn cảnh: khối mô mềm nhỏ xuất hiện ở ụ nhô, các u lớn có dạng(muối – tiêu) trên MRI do u rất giàu mạch máu, các mạch máu này thường bị tắcnghẽn xen lẫn mạch máu lưu thông, vì vậy cho hình ảnh muối – tiêu

U cuộn cảnh trước và sau thuyên tắc

Quá trình hủy xương thái dương và tích lũy canxi (mũi tên) Vị trí, sự phá hủy xương

và tích lũy canxi là các dấu điển hình của u túi nội dịch U xâm lấn vào tai giữa.

U túi nội dịch

U tuyến nội dịch rất hiếm, hình ảnh trên CT scan rất điển hình: ở mặt lưng phần đáxương thái dương với sự tích lũy canxi Trên MRI có độ sáng cao

U túi nội dịch trên T1 trước và sau cản quang

U có độ sáng cao nằm ở phần lưng xương thái dương

U túi nội dịch trên T2

VIÊM MÊ NHĨ

Viêm mê nhĩ có tích tụ xương (Labyrinthitis ossificans)

Sau viêm màng não

Tai trong lấp đầy bởi mô sợi và canxi

Ảnh hưởng nhiều đến ốc tai, tiền đình và các ống bán khuyên cũng thường bị ảnhhưởng

Tích lũy xương ở vòng đáy ốc tai là hậu quả của viêm mê nhĩ có tích lũy xương(các mũi tên)

Viêm mê nhĩ tích lũy xương ở ống bán khuyên trên trái (mũi tên vàng)

Mũi tên xanh cho thấy ống bán khuyên trên bình thường

Viêm mê nhĩ tích lũy xương ở ống bán khuyên trên trái (mũi tên vàng).