MOCHIS GARRET – GÁC XÉP VĂN CHƯƠNG XÂY DỰNG LÝ LẼ CHO BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI TỪ CÁC HIỆN TƯỢNG TỰ NHIÊN Xin chào mọi người, mình là Quỳnh Anh, đến từ trường THPT Chu Văn An, Tây Hồ, Hà Nội Các bài văn, đoạn văn nghị luận xã hội luôn là một phần tất yếu trong các đề thi môn Ngữ Văn, từ các bài thi điều kiện tốt nghiệp, đến các bài thi chuyên, chọn và cả bài thi dành cho HSG môn Ngữ Văn Nhiều người ở dạng đề này thường có xu hướng làm bài theo những khuôn mẫu có sẵn, không sáng tạo và những lý.
Trang 1MOCHI'S GARRET – GÁC XÉP VĂN CHƯƠNG
[XÂY DỰNG LÝ LẼ CHO BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI TỪ CÁC HIỆN
TƯỢNG TỰ NHIÊN]
Xin chào mọi người, mình là Quỳnh Anh, đến từ trường THPT Chu Văn An, Tây
Hồ, Hà Nội Các bài văn, đoạn văn nghị luận xã hội luôn là một phần tất yếu trong các đề thi môn Ngữ Văn, từ các bài thi điều kiện tốt nghiệp, đến các bài thi chuyên, chọn và cả bài thi dành cho HSG môn Ngữ Văn Nhiều người ở dạng đề này thường có xu hướng làm bài theo những khuôn mẫu có sẵn, không sáng tạo và những lý lẽ dễ rơi vào tình trạng sáo rỗng, thiếu chặt chẽ Trong bài viết này, mình muốn đưa ra một số những hiện tượng đặc biệt trong thế giới tự nhiên, mà từ đó, chúng ta có thể sử dụng làm ý biện luận cho quan điểm, tư tưởng của mình trong dạng bài văn này nhaa
Nghị luận xã hội luôn là một kiểu bài có hệ thống đề rất phong phú và đa dạng, nhưng điểm chung trong tất cả các đề nghị luận xã hội đều là mối liên kết của vấn
đề đặt ra với sự tác động của nó trên những bình diện thuộc về đời sống con người Điều này đặt ra một yêu cầu với người viết là sự hiểu biết về thực tại xã hội đang diễn ra, nhận thức đúng đắn về các tư tưởng đạo lý mang tính cố hữu và khả năng nắm bắt những vấn đề của đời sống ở những khía cạnh đa chiều Nhưng suy cho cùng, người viết cũng là bằng những trải nghiệm sống, những kinh nghiệm của mình trước cuộc đời để khái quát được một quy luật, một kết luận đúng đắn hướng đến cải tạo xã hội thêm tốt đẹp
Việc sử dụng các hình tượng của thiên nhiên để xây dựng những lý lẽ, những suy cảm trong bài văn nghị luận xã hội, mình tin rằng, không phải sai tính chất của dạng bài, mà ngược lại, đó là một hướng viết thông minh Trước nhất, nó thể hiện được tầm hiểu biết, khả năng sáng tạo, liên tưởng và tư duy logic của người viết;
và sau nữa, nó khiến cho lý lẽ của bài văn không rơi vào tình trạng sáo rỗng, thiếu căn cứ, mà trong hình thức so sánh và đối chiếu, lý lẽ đã ngầm được minh chứng
và nâng tầm khái quát để trở thành những chân lý đúng với mọi sự tồn tại trên cuộc đời nói chung - con người vì thế, không thể đi ngược lại hoặc phủ định nó Tuy nhiên, việc sử dụng tính ẩn dụ của các hiện tượng tự nhiên cũng cần sự chọn lọc và cẩn trọng, tránh viết sai vấn đề, hoặc làm vấn đề thêm lan man, khó hiểu
Sau đây, hãy cùng mình khám phá một vài hiện tượng đặc biệt mà chúng ta có thể
sử dụng làm lý lẽ cho bài văn của mình nhé!
1 Biển chết
Hiện tượng biển Chết và biển hồ Galile:
Đây có lẽ là một câu chuyện không còn quá xa lạ với tất cả mọi người - bài học về
Trang 2sự cho đi và nhận lại:
“Cả hai biển hồ này đều được đón nhận nguồn nước từ sông Jordan Nước sông Jordan chảy vào biển Chết Biển Chết đón nhận và giữ lại riêng cho mình mà không chia sẻ nên nước trong biển Chết trở nên mặn chát
Biển hồ Galile cũng đón nhận nguồn nước từ sông Jordan rồi từ đó tràn qua các hồ nhỏ và sông lạch, nhờ vậy nước trong biển hồ này luôn sạch và mang lại sự sống cho cây cối, muông thú và con người.”
Trên thực tế, đây hoàn toàn là một câu chuyện của những hiện tượng tự nhiên trong quy luật có phần “ngẫu nhiên” của tạo hóa Biển Chết - nơi sâu nhất của Trái Đất, không thể chảy trôi dòng nước nó nhận về, bởi thế nó trở thành một vùng biển đen mà không sinh vật nào dám lại gần, ngược lại, biển hồ Galile, nhờ tiếp tục đưa dòng nước mình nhận được đến các hồ nhỏ, sông lạch nên nước trong biển hồ luôn sạch sẽ, mang lại sự sống cho muôn loài Vậy phải chăng, nguồn nước mà 2 biển
ấy nhận vào, chỉ thực sự có ý nghĩa khi chúng biết chia sẻ nó đi để tạo thành một suối nguồn vô tận? Nếu chỉ lựa chọn giữ lấy mọi thứ cho riêng mình, cũng giống như Biển Chết kia, chúng ta sẽ giữ lại cho mình một cõi lòng ích kỉ mặn đắng, và
cô độc trong sự ích kỉ của chính mình? Dĩ nhiên, Biển Chết hay Biển hồ Galile đều
là những sự vật tuân theo sự sắp đặt của tự nhiên, nhưng điều đó đã gợi cho ta những suy ngẫm sâu sắc về cuộc đời, không phải những liên tưởng xa vời, phi thực
tế và viển vông, mà nó đã thực sự được rút ra từ một sở cứ mang tính khoa học
Và quả thực vậy, “một ánh lửa chia sẻ là một ánh lửa lan toả Một đồng tiền kinh doanh là một đồng tiền sinh lợi Đôi môi có hé mở mới nhận được nụ cười Bàn tay
có mở rộng trao ban, tâm hồn mới tràn ngập vui sướng Thật bất hạnh cho ai cả cuộc đời chỉ biết giữ riêng cho mình “Sự sống” trong họ rồi cũng sẽ chết dần chết mòn như nước trong lòng biển Chết.” Trong góc khuất sâu thẳm của tâm hồn, ai cũng có những biển Chết thu nhỏ, nhưng sự sẻ chia, tấm lòng nhân ái sẽ trở thành lạch nước chảy trôi qua dòng biển ấy, để nó được rộng mở và bước đến đích đến là biển hồ Galile!
2 Cây cầu Choluteca
Hiện tượng cây cầu Choluteca (Puente Sol Naciente) - Cây cầu mặt trời mọc ở Choluteca, Honduras
Trang 3Cây cầu Choluteca hay còn gọi là Puente Sol Naciente (Cây cầu mặt trời mọc) ở Choluteca, Honduras Cây cầu được người Nhật khởi công xây dựng vào năm
1996 và hoàn thành năm 1998 Nó được xem là thành tựu lớn về kỹ thuật xây dựng lúc bấy giờ, và là niềm tự hào của cả Honduras
Cơn bão lịch sử Mitch ập đến phá hủy tất cả Thứ duy nhất còn nguyên vẹn là cây cầu Choluteca Nhưng, cơn bão đó đã thay đổi cả dòng chảy của con sông bên dưới, làm lệch hướng chảy và đưa dòng chảy sang một hướng khác, kế bên cây cầu Kể từ đó, cây cầu bị cô lập, không bắc qua con sống cần bắc, không đi đến đâu cả
Rất nhiều bài học khác nhau đã được gợi ra từ câu chuyện “dở khóc dở cười” của cây cầu Honduras trong hành trình từ niềm tự hào của nghệ thuật kiến trúc đến cái mác “cây cầu vô dụng nhất thế giới” Ở mỗi góc nhìn khác nhau, ở mỗi
vị trí soi chiếu khác nhau, người ta lại nhận ra ở câu chuyện này một chân lý ẩn
dụ của cuộc sống
Trong tiếng Anh của người Mỹ có câu "Don’t be the Choluteca Bridge Be relevant with time" (Đừng biến mình thành cây cầu Choluteca mà hãy thích ứng với hoàn cảnh) Trận bão Mitch lịch sử giống như những biến cố khôn lường của cuộc đời mà không ai có thể tính toán trước Và nếu như bản thân con người không biết thay đổi để thích ứng với hoàn cảnh, anh ta sẽ mất đi tất cả, giống như sự tồn tại đầy “vô nghĩa” của cây cầu Choluteca vậy Cây cầu đã thực sự đứng vững trước thảm họa tự nhiên như ý muốn của những người dựng xây nó, nhưng suy cho cùng, với vị trí là một cây cầu, nó đã không thể hoàn thành vai trò cơ bản nhất của mình Bài học về sự thích nghi là một bài học đáng giá
Thế nhưng, ở những góc nhìn khác, cây cầu Choluteca cũng khơi gợi những triết lý sâu sắc khác Bởi dù cây cầu không bắc qua con sông cần bắc, không đi đến đâu cả, nhưng suy cho cùng, sự tồn tại của nó như một cá thể duy nhất còn sót lại sau trận bão lịch sử ấy lại là một bằng chứng sắt thép cho trí tuệ và tài năng của nhân loại, và những gì con người lưu lại trên cuộc đời này sẽ chẳng bao giờ bị xóa mờ đi, như một minh chứng, một dấu ấn còn mãi với thời gian
Trang 43 Hoa dại trên đất đá
Hiện tượng hoa dại nở hoa trên vùng đất sỏi đá cằn cỗi
Có lẽ chúng ta không còn quá xa lạ với danh ngôn: “Giữa một vùng đất khô cằn sỏi đá, cây hoa dại vẫn mọc lên và nở những chùm hoa thật đẹp” Bài học về sức sống và nghị lực, bài học về sự thích nghi, bài học về năng lực vô tận tiềm tàng trong mỗi cá thể, đó là rất nhiều những thông điệp ý nghĩa được gợi ra từ hiện tượng này mà chúng ta có thể áp dụng cho bài nghị luận xã hội thêm linh hoạt và sáng tạo “Vùng đất khô cằn sỏi đá”, ấy là hoàn cảnh, là nghịch cảnh, là những khó khăn trắc trở cản bước và dồn ép con người vào những bước đường cùng tưởng chừng chẳng còn lối thoát Nhưng cũng giống như loài hoa kiên cường kia, nghị lực và ý chí sẽ là cơ sở để con người phát triển đến tận cùng khả năng của mình để vượt lên khỏi hoàn cảnh, làm chủ hoàn cảnh và bước qua nghịch cảnh So với những sắc hương rực rỡ mà chóng tàn, hoa dại lựa chọn bền bỉ và kiên cường tồn tại, nó trở thành biểu tượng sức sống, của nghị lực và
sự nỗ lực không ngừng để vươn lên
4 Bài học từ chiếc ghế
Bài học từ chiếc ghế quyền lực
Phỏng theo một bức tranh biếm họa (mang tính phê phán xã hội) của họa sĩ người Ba Lan Paweł Kuczyński, được lan truyền rộng rãi bởi cộng đồng mạng, chúng ta cũng có thể nhìn thấy những bài học giá trị (ý nghĩa bức tranh: "Những người nghèo khổ có thể chống đỡ nhưng cũng có thể lật đổ quyền lực, địa vị của kẻ bề trên") Rõ ràng, những điểm cao nhất của chiếc ghế, vị trí được cho là
có quyền lực cao nhất, cũng đều đang đứng trên trụ cột là bốn chân ghế - những người bình thường ở vị trí thấp hơn họ Một bài học đậm tính xã hội được rút ra: dù chúng ta đang ở những địa vị cao đến đâu cũng không thể coi thường những người ở địa vị thấp hơn mình Bởi người đứng đầu luôn cần sự hợp lực
từ những người bên dưới anh ta, một người không thể làm thành những điều vĩ đại Và cũng như chiếc ghế kia, nếu như sự cộng hợp của những người nhỏ bé nhất sẽ làm nên địa vị của người đứng đầu, thì chính những người nhỏ bé ấy cũng sẽ có khả năng lật đổ kẻ đứng đầu đó nếu anh ta không thực hiện đúng bổn phận và trách nhiệm của mình Một bài học đắt giá cho những người đảm nhận
Trang 5địa vị là những đầu máy cầm quyền của một tổ chức hoặc một tập thể lớn, không thể vì chức cao mà xem nhẹ người khác, mà phải biết tập hợp những nguồn lực riêng lẻ để tạo nên sức mạnh lớn lao hơn, đó mới là phẩm chất của một người lãnh đạo thực thụ