giainhanhdienxoaychieudungsophuc00001 131119062657 phpapp02

LÝ THUYẾT GIẢI TOÁN ĐIỆN XOAY CHIỀU BẰNG SỐ PHỨC 1.. Số phức này được ghi dưới dạng lượng giác là Và được biểu diễn như hình bên: +Trục hoành biểu diễn phần thực số a +Trục tung biểu diễ

LÝ THUYẾT GIẢI TOÁN ĐIỆN XOAY CHIỀU BẰNG SỐ PHỨC

1 Sự tương quan giữa điện xoay chiều và số phức

 Xét đoạn mạch R, L, C mắc nối tiếp, u Uo cos(t )(V )

Ta có giản đồ vectơ như sau:

+ Phần dương của trục tung biểu diễn L

+ Phần âm của trục tung biểu diễn C

U

+Vectơ u có độ lớn là U0 và tạo với trục hoành một góc là φ U C

 Xét một số phức bất kì: x = a + bi

Số phức này được ghi dưới dạng lượng giác là

Và được biểu diễn như hình bên:

+Trục hoành biểu diễn phần thực (số a)

+Trục tung biểu diễn phần ảo (số b)

x  X o 

b

b

x

+Vectơ x có độ lớn là Xo và tạo với trục hoành một góc là φ a

 Như vậy ta có thể xem R như là một số phức chỉ có phần thực a (vì nằm trên trục hoành)

L và C là số phức chỉ có phần ảo b (vì nằm trên trục tung) Nhưng chúng khác nhau là L nằm

ở phần dương nên được biểu diễn là bi C nằm ở phần âm nên được biểu diễn là –bi

u hoặc i được xem như là một số phức x và được viết dưới dạng lượng giác

VD:

X o 

Các đại lượng trong điện xoay chiều

Biểu diễn dưới dạng số phức

u  100 cos(100t )(V )

6

100

6

i  2 2 cos(100t )( A)

4 2 2()

4

2 Công thức tính toán cơ bản:

Khi giải các bài tập điện xoay chiều bằng số phức, các bạn xem đoạn mạch này như là đoạn mạch một chiều với các phần tử R, L, C mắc nối tiếp

Chúng ta chỉ sử dụng một định luật duy nhất để giải Đó là Định luật Ohm trong mạch điện một chiều Định luật này chúng ta đã học năm lớp 9, quá quen thuộc đúng không nào:

I = U

R hay U = I.R hay R =

U

I

Trong đó R không chỉ riêng mỗi điện trở, mà chỉ chung tất cả những vật có trở kháng (những cái có đơn vị là Ω ^^ VD: R, ZL, ZC )

Trong chương trình học Phổ thông, chúng ta chỉ học đoạn mạch xoay chiều mắc nối tiếp, cho nên trong đoạn mạch một chiều gồm R1, R2, , Rn nối tiếp ta có:

R = R1 + R2 + +Rn

U = U1 + U2 + + Un

I = I1 = I2= =In

3 Thao tác trên máy:

a) Những thao tác cơ bản

Để thực hiện tính toán số phức trên máy, chúng ta phải vào mode CMPLX bằng cách ấn

[Mode] [2] Trên màn hình hiện CMPLX

Trong mode CMPLX, để nhập kí hiệu i ta nhấn phím “ENG”

Để nhập ký hiệu ngăn cách  , ta nhấn [SHIFT] [(-)]

Như ta đã biết, số phức có hai cách ghi, đó là đại số và lượng giác

- Khi máy tính hiển thị ở dạng đại số (a+bi), thì chúng ta sẽ biết được phần thực và phần ảo của số phức

- Khi máy tính hiển thị ở dạng lượng giác ( X o ), thì chúng ta sẽ biết được độ dài (modul)

và góc φ (argumen) của số phức

Mặc định, máy tính sẽ hiển thị kết quả dưới dạng đại số Để chuyển sang dạng lượng giác, ta nhấn: [SHIFT] [2], màn hình hiển thị như sau:

chọn [3], nhấn [=] Kết quả sẽ được chuyển sang dạng lượng giác

b) Những lỗi thường gặp

 Khi cài đặt máy ở chế độ đơn vị đo góc nào thì phải nhập đơn vị đo góc ấy

Trong mode độ (màn hình hiện chữ D), các bạn phải nhập đơn vị là độ VD: 450, 600

Trong mode rad (màn hình hiện chữ R), các bạn phải nhập đơn vị là radian VD:

Cách cài đặt máy: Nhấn [SHIFT] [Mode]

 , 

4 3

Nhấn [3] cài đặt máy ở đơn vị là độ

Nhấn [4] cài đặt máy ở đơn vị là radian

 Trên máy Fx 570 ES, để bấm nhanh, các bạn thường ấn dấu chia thay cho dấu phân số Chính vì vậy trong quá trình bấm máy thường xuất hiện những lỗi như sau:

1



2 4

1



2 4

Khác 1  2

4 Khác 1  4

2

3  2i Khác 3  (2i)

Cách khắc phục: sử dụng dấu ngoặc

II CÁC DẠNG BÀI TẬP:

(nhấn [Mode] [2] để chuyển sang mode số phức, cài đặt máy ở đơn vị góc radian)

1 Tìm biểu thức hiệu điện thế, cường độ dòng điện :

Bài 1: Một đoạn mạch điện gồm điện trở R = 50 mắc nối tiếp với cuộn thuần cảm L = 0,5/ (H) Đặt vào hai đầu đoạn mạch một hiệu điện thế xoay chiều u = 100 2 sin(100t - /4) (V) Biểu thức của cường độ dòng điện qua đoạn mạch là:

A i = 2sin(100t - /2) (A) B i = 2 2 sin(100t - /4) (A)

C i = 2 2 sin100t (A) D i = 2sin100t (A)

Giải:

Gợi ý:

U

R

Cách làm:

- Ta có: R=50



ZL=50

- Suy ra I  U

R  Z L

- Nhấn [SHIFT] [2] [3] để chuyển sang dạng lượng giác:

Đáp án : A

Bài 2: Khi đặt hiệu điện thế không đổi 30V vào hai đầu đoạn mạch gồm điện trởthuần mắc nối tiếp với cuộn cảm thuần có độ tự cảm 1

4



(H) thì dòng điện trong mạch là dòng điện 1 chiều có cường độ 1A Nếu đặt vào hai đầu đoạn mạch này điện áp

cường độ dòng điện trong mạch là:

A i  5 2 cos(120t ) (A)

4

C i  5 2 cos(120t ) (A)

4

u  150 2 cos120t (V) thì biểu thức

B i  5 cos(120t ) (A)

4

D i  5 cos(120t ) (A)

4

Gợi ý:

Giải:

(Trích Đề thi tuyển sinh Đại học 2009)

U

R

Cách làm:

- Khi đặt hiệu điện thế không đổi (hiệu điện thế 1 chiều) thì đoạn mạch chỉ còn có R

- R U

I

30  30

1

- Ta có R=30

ZL=30

- Suy ra I  U

R  Z L

- Chuyển sang dạng lượng giác:

Đáp án : D

Bài 3: Hiệu điện thế xoay chiều đặt vào hai đầu đoạn mạch R, L, C nối tiếp có biểu thức:

u  220 2 cos(100t 



thế giữa hai bản tụ là:

 )(V ) Biết R = 100Ω, L = 0,318H và C = 15,9 µF Biểu thức hiệu điện

12

A u  440 cos(100t ) V

4

C u  440 cos(100t ) V

6

Gợi ý:

Cách làm:

- Ta có: R=100

ZL=100

ZC=200

U

Giải:

D u  440 cos(100t  ) V

12

R  Z L  ZC

Nhập vào máy:

Nhấn [=] :

- Có I rồi, ta suy ra UC bằng công thức: UC = I ZC

- Chuyển sang dạng lượng giác:

Đáp án : A

2 Tìm các thành phần (Bài toán hộp đen)

Ta chia R, L, C thành 2 nhóm:

+ Nhóm 1: Điện trở (R)

+ Nhóm 2: Cuộn cảm và tụ điện (L và C)

Lấy u chia i, hiển thị dưới dạng đại số thì kết quả sẽ rơi vào những dạng như sau:

 a + bi : Đoạn mạch có cả nhóm 1 và nhóm 2 ( Trong đó a là giá trị của điện trở, b là tổng trở của nhóm 2 Nếu nhóm 2 chỉ có 1 phần tử thì b là trở kháng của phần tử đó)

 a : Đoạn mạch chỉ có điện trở

 bi : Đoạn mạch chỉ có nhóm 2

Bài 1: Đặt hiệu điện thế xoay chiều u  120 2 cos(100t )(V ) vào hai đầu của một cuộn dây không

6



bằng:



12

Giải:

- Chuyển u, i sang số phức:

u :120 2

6

i : 2 

12

- Lấy u chia i:

- Suy ra r = 60Ω

Đáp án : A

Bài 2: Điện áp giữa hai đầu cuộn dây và cường độ dòng điện qua cuộn dây là:

u  80 cos(100t )(V ) ; i 

8 2 cos(100t )( A) Điện trở thuần R và độ tự cảm L của cuộn dây

8

là:

C 40 2 Ω và 0,127 H D 40 2 Ω và 0,048 H

Giải:

- Chuyển u, i sang số phức:

u : 80

8

i : 2

8

- Lấy u chia i:

0

- Suy ra R = 40Ω

ZL = 40Ω

- Có ZL = 40 Ω, suy ra L = 0,127H

Đáp án : B

Bài 3: Cho đoạn mạch xoay chiều như hình vẽ

Cho R = 50 Ω, C  2 .104 F ,





uAM  80 cos(100t )(V ) ; R C

uMB 200 2 cos(100t )(V ) Giá trị của R

Gợi ý:

Giải:

Cách làm:

- Ta có: R = 50



ZC = 50

- Chuyển uAM, uMB sang số phức:

uAM : 80

uMB: 200 2

2

3

U

R  ZC

80

50  50i

- Lấy UMB chia I: U MB

I

200 2

 2

4 4 i

5 5

- Suy ra R0 = 176,8Ω

ZL = 176,8Ω => L = 0,56 H

Đáp án : C

3 Cộng các u

Như ta đã biết, trong đoạn mạch một chiều, muốn biết hiệu điện thế đoạn mạch thì ta chỉ cần cộng các hiệu điện thế thành phần có trong mạch lại với nhau

Bài 1: Đoạn mạch AC có điện trở thuần, cuộn dây thuần cảm và tụ điện mắc nối tiếp B là một điểm trên



A uAC  2 2 sin(100t) V B u AC  2 sin 

100t V



C u AC  2 sin 100t 

3  V

Gợi ý:

Cộng các hiệu điện thế thành phần lại với nhau

Cách làm:

D u AC  2 sin 100t 

3  V Giải: