HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Học phần: Triết học Mác – Lênin PLT07A ĐỀ TÀI: Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ý nghĩa củ
Trang 1HỌC VIỆN NGÂN HÀNG KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
Học phần: Triết học Mác – Lênin (PLT07A)
ĐỀ TÀI: Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng
dẫn đến những thay đổi về chất và ý nghĩa của nó với việc nâng cao chất lượng học tập của sinh viên hiện nay
Giảng viên hướng dẫn : Chu Thị Hiệp
Sinh viên thực hiện : Phan Thị Lê Na
Lớp : PLT07A02
Mã sinh viên : 24A7511744
Hà Nội, ngày 1 tháng 1 năm 2022
Trang 2MỤC LỤC Trang
I PHẦN MỞ ĐẦU………2
Nội dung: - Lý do chọn đề tài
- Sự cần thiết và tính thời sự của vấn đề nghiên cứu
- Nội dung, ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
A Quy luật lượng – chất ……….……….3-8
1 Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật………3
2 Những vấn đề lý luận của quy luật lượng – chất………3-5
3 Mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất……… 5 3.1 Lượng đổi dẫn đến chất đổi……….5-6 3.2 Chất mới ra đời, nó tác động trở lại lượng mới, làm thay đổi kết cấu, quy
mô, trình độ nhịp điệu của sự vận động phát triển của sự vật………6-7
4 Tóm tắt nội dung quy luật……… ………7
5 Ý nghĩa phương pháp luận……… 7-8
B Vận dung quy luật lượng – chất vào quá trình học tập của học sinh,
sinh viên……… ……… …… … 8-12
1 Quy luật lượng - chất biểu hiện trong quá trình học tập……… 8-10
2 Giải pháp để nâng cao chất lượng học tập ở đại học? 10-12
Trang 3
PHẦN MỞ ĐẦU
Tri thức của nhân loại là một bầu trời rộng lớn, bao la vô tận – Đó là điều
mà tất cả chúng ta không thể bàn cãi Để phục vụ cho bản thân, ai trong mỗi chúng ta, bên cạnh việc phát triển về thể xác, tinh thần còn phải luôn tự mình tiếp thu những tri thức của nhân loại Tri thức tồn tại dưới nhiều hình thức đa dạng và phong phú, do vậy quá trình tích lũy tri thức, kinh nghiệm diễn ra hoàn toàn khác nhau tùy thuộc vào mục đích, khả năng, điều kiện… của mỗi người
Quá trình tích lũy kiến thức đó cũng không nằm ngoài quy luật lượng - chất đối
với môi trường học đường, nhất là các cô cậu sinh viên đang theo học tại các trường đại học
Là một sinh viên vừa bước vào cánh cửa đại học đang rất bỡ ngỡ và cảm thấy khá lo lắng, em chọn đề tài này để giúp mình hiểu rõ hơn về nội dung, ý nghĩa và nắm bắt được tầm quan trọng của quy luật, từ đó hình dung được phương thức học tập mới phù hợp với bản thân và rút ra nhiều kinh nghiệm trong việc học tập, cũng như trong đời sống thực tiễn từ việc nhận thức ,xem xét
và áp dụng hiệu quả quy luật lượng – chất Quy luật "chuyển hóa từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất " là quy luật cơ bản, phổ biến của phương thức chung của các quá trình vận động, phát triển trong tự nhiên, xã hội
và tư duy Quy luật này chỉ ra cách thức chung nhất của sự vận động và phát triển khi cho thấy sự thay đổi về chất chỉ xảy ra khi sự vật, hiện tượng đã có những thay đổi về lượng đạt đến ngưỡng nhất định
Em đã vận dụng sự hiểu biết cũng như kinh nghiệm của chính bản thân mình, chọn lọc, tham khảo từ các nguồn tài liệu uy tín, chất lượng nhất khi nghiên cứu về đề tài này Trong quá trình làm bài sẽ không tránh khỏi những sai sót, kính mong cô sẽ thông cảm và giúp em sửa chữa để có thể hiểu rõ kiến thức hơn và rút ra kinh nghiệm cho bản thân mình trong các bài làm sắp tới Em xin chân thành cảm ơn cô rất nhiều!
Trang 4PHẦN NỘI DUNG
A Quy luật lượng – chất
1 Những quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật
Quy luật là những mối liên hệ mang tính bản chất, tương đối ổn định và được lặp đi lặp lại giữa các mặt, các yếu tố hay các thuộc tính bên trong của một
sự vật hoặc giữa các sự vật, hiện tượng với nhau
Có 3 loại quy luật :
+ Quy luật chuyển hoá từ những sự thay đổi về lượng dẫn đến những sự thay đổi về chất và ngược lại (Quy luật lượng - chất)
+Quy luật thống nhất và đấu tranh các mặt đối lập (Quy luật mâu thuẫn) +Quy luật phủ định của phủ định
2 Những vấn đề lý luận của quy luật lượng – chất
2.1 Khái niệm chất:
Thế giới có vô vàn sự vật hiện tượng Mỗi sự vật, hiện tượng đều có những chất đặc trưng để làm nên chính chúng Nhờ đó mà có thể phân biệt sự vật, hiện tượng này với sự vật, hiện tượng khác
Chất là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn
có của sự vật, hiện tượng; là sự thống nhất hữu cơ của các thuộc tính làm cho
sự vật là chính nó chứ không phải là cái khác
Ví dụ: Nguyên tố đồng có nguyên tử lượng là 63,54 đvC, nhiệt độ nóng
chảy là 1083C, nhiệt độ sôi là 2880C… những thuộc tính này nói lên những chất riêng của đồng, để phân biệt nó với các kim loại khác
Chất của sự vật là các thuộc tính khách quan vốn có của sự vật nhưng không đồng nhất với khái niệm thuộc tính Mỗi sự vật, hiện tượng đều có những thuộc tính cơ bản và không cơ bản Chỉ những thuộc tính cơ bản mới hợp thành chất của sự vật, hiện tượng Khi các thuộc tính cơ bản thay đổi thì chất của sự vật thay đổi
Trang 5Chất của sự vật, hiện tượng không chỉ được xác định bởi chất của các yếu
tố cấu thành mà còn bởi cấu trúc và phương thức liên kết giữa chúng, thông qua các mối liên hệ cụ thể, do đó việc phân biệt thuộc tính cơ bản và không cơ bản, chất và thuộc tính chỉ có ý nghĩa tương đối
Mỗi sự vật, hiện tượng không chỉ có một chất mà còn có nhiều chất, tuỳ thuộc vào các mối quan hệ cụ thể của nó với những cái khác Chất không chỉ tồn tại thuần tuý tách rời sự vật, biểu hiện tính ổn định tương đối của nó
2.2 Khái niệm lượng:
Lượng là một phạm trù triết học dùng để chỉ tính quy định khách quan vốn
có của sự vật về các phương diện: số lượng các yếu tố cấu thành, quy mô của sự tồn tại, tốc độ, nhịp điệu của các quá trình vận động, phát triển của sự vật
Ví dụ : Có những lượng ta có thể đo đếm được chính xác như trọng
lượng cơ thể hay chiều cao của một con người…
Lượng biểu hiện kích thước dài hay ngắn, quy mô to hay nhỏ, trình độ cao hay thấp, số lượng nhiều hay ít…
Ví dụ : Số lượng người trong một lớp học, vận tốc của ánh sáng
Lượng cũng mang tính khách quan như chất, là cái vốn có của sự vật Lượng thường được xác định bởi những đơn vị đo lường cụ thể với con số chính xác nhưng cũng có lượng biểu thị dưới dạng khái quát, phải dùng tới khả năng trừu tượng hoá để nhận thức
Ví dụ: Trình độ nhận thức, phẩm chất đạo đức của một con người
Một sự vật có thể có nhiều loại lượng khác nhau
Có lượng biểu thị yếu tố bên ngoài (VD: chiều cao, chiều dài của một vật,…), có lượng biểu thị yếu tố quy định kết cấu bên trong (VD: số lượng nguyên tử của một nguyên tố hoá học,…)
Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ có ý nghĩa mang tính tương đối: có cái trong mối quan hệ này đóng vai trò là chất nhưng trong mối quan hệ khác lại là lượng
Trang 6Ví dụ : Số lượng sinh viên học giỏi nhất định của một lớp sẽ nói lên
chất lượng học tập của lớp đó
3 Mối quan hệ biện chứng giữa lượng và chất:
Mỗi sự vật, hiện tượng là sự thống nhất giữa hai cặp đối lập chất và lượng Hai mặt đối lập không tách rời nhau mà tác động qua lại biện chứng làm cho sự vận động, biến đổi theo cách thức từ những sự thay đổi về lượng thành những sự thay đổi về chất của sự vật và ngược lại
Khi sự vật đang tồn tại, chất và lượng thống nhất với nhau ở một độ nhất định
Độ là phạm trù triết học dùng để chỉ giới hạn, trong đó sự thay đổi về lượng của sự vật chưa làm thay đổi căn bản chất của sự vật ấy
Ví dụ: Độ tồn tại của nước nguyên chất ở trạng thái lỏng từ 0C đến 100C Trong giới hạn của một độ nhất định, lượng thường xuyên biến đổi còn chất tương đối ổn định Sự thay đổi về lượng của sự vật có thể làm chất thay đổi ngay lập tức nhưng cũng có thể làm thay đổi dần dần chất cũ Lượng biến đổi đến một giới hạn nhất định có xu hướng tích luỹ đạt tới điểm nút, nếu có điều kiện sẽ diễn ra bước nhảy làm thay đổi chất của sự vật
Điểm nút là phạm trù triết học dùng để chỉ thời điểm mà tại đó, sự thay đổi về lượng đã làm thay đổi chất của sự vật
Ví dụ :0C và 100C là điểm nút để nước chuyển sang trạng thái rắn hoặc trạng thái khí (bay hơi)
Muốn chuyển từ chất cũ sang chất mới phải thông qua bước nhảy
Bước nhảy là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự chuyển hoá về chất của sự vật do những sự thay đổi về lượng trước đó gây nên
Ví dụ: một cuộc cách mạng, một kỳ thi, một đám cưới,…
Bước nhảy kết thúc một giai đoạn biến đổi về lượng và mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới Đó là gián đoạn trong quá trình vận động liên tục của
Trang 7sự vật, đồng thời là một tiền đề cho một quá trình tích luỹ liên tục về lượng tiếp theo
Ví dụ: Trong xã hội: Sự phát triển của lực lượng sản xuất (lượng đổi) tới
khi mâu thuẫn với quan hệ sản xuất lỗi thời (chất cũ) sẽ dẫn đến đấu tranh giai cấp mà đỉnh cao là cách mạng xã hội (bước nhảy) làm cho xã hội cũ mất đi, xã hội mới tiến bộ hơn ra đời
quy mô, trình độ nhịp điệu của sự vận động phát triển của sự vật:
Như vậy, bất kì sự vật, hiện tượng nào cũng là sự thống nhất biện chứng giữa hai mặt chất và lượng Sự thay đổi về lượng tới điểm nút sẽ dẫn đến sự thay đổi về chất thông qua bước nhảy Chất mới ra đời sẽ tác động trở lại sự thay đổi của lượng mới Quá trình đó liên tục diễn ra, tạo thành phương thức phổ biến của các quá trình vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội, tư duy
*Các hình thức của bước nhảy:
- Căn cứ vào nhịp điệu:
Bước nhảy đột biến là bước nhảy được thực hiện trong thời gian rất ngắn làm thay đổi chất của toàn bộ kết cấu cơ bản của sự vật
Ví dụ: Uranium 235 được tăng tới hạn (1kg) thì ngay lập tức sẽ
xảy ra vụ nổ nguyên tử
Bước nhảy dần dần là bước nhảy được thực hiện từ từ, từng bước bằng cách tích luỹ dần những nhân tố của chất mới, loại bỏ dần những nhân tố của chất cũ
Ví dụ : Quá trình chuyển biến từ vượn người thành người; thời kì
quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
- Căn cứ vào quy mô:
Bước nhảy toàn bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của toàn bộ các mặt, các yếu tố cấu thành sự vật
Ví dụ: Cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa theo nghĩa rộng
Trang 8Bước nhảy cục bộ là bước nhảy làm thay đổi chất của những mặt, những yếu tố riêng lẻ của sự vật
Ví dụ : Những kỳ thi học phần của sinh viên đại học
4 Tóm tắt nội dung quy luật:
Mọi sự vật đều là sự thống nhất giữa lượng và chất, sự thay đổi dần dần về lượng trong khuôn khổ của độ tới điểm nút sẽ làm thay đổi chất của sự vật thông qua bước nhảy, chất mới ra đời tác động trở lại sự thay đổi của lượng mới, tạo thành quá trình vận động phát triển liên tục của sự vật
Ví dụ: Trong học tập, qua các kỳ thi (điểm nút) sinh viên sẽ biết
được khả năng, kết quả mà mình đã đạt được (bước nhảy) để có thể tiến tới các bước tiếp theo Các kỳ thi của một môn học (bước nhảy cục bộ) sẽ làm cho sinh viên đạt kết quả cao cho cả học kì, cả năm học (bước nhảy toàn bộ)
5 Ý nghĩa phương pháp luận:
Bất kì sự vật, hiện tượng nào cũng có phương diện chất và lượng tồn tại trong tính quy định, tác động và làm chuyển hoá lẫn nhau do đó trong thực tiễn
và nhận phải coi trọng cả hai phương diện chất và lượng
Những sự thay đổi về lượng sẽ dẫn đến những sự thay đổi về chất trong điều kiện nhất định và ngược lại do đó cần coi trọng quá trình tích luỹ về lượng
để làm thay đổi chất của sự vật đồng thời phát huy tác động của chất mới để thúc đẩy sự thay đổi về lượng của sự vật
Sự thay đổi về lượng chỉ làm thay đổi chất khi lượng được tích luỹ đến giới hạn điểm nút do đó trong thực tiễn cần khắc phục bệnh nôn nóng tả khuynh, bảo thủ trì trệ
Bước nhảy của sự vật, hiện tượng là hết sức đa dạng, phong phú, do vậy cần vận dụng linh hoạt các hình thức của bước nhảy cho phù hợp với điều kiện cụ thể Đặc biệt trong đời sống xã hội, quá trình phát triển không chỉ phụ thuộc vào điều kiện khách quan, mà còn phụ thuộc vào nhân tố chủ quan của con người
Do đó, cần phải nâng cao tính tích cực chủ động của các chủ thể để thúc đẩy quá trình chuyển hoá từ lượng đến chất một cách hiệu quả nhất
Trang 9Ví dụ : Khi nghiên cứu về các chất trong hoá vô cơ hay hữu cơ,
người ta không chỉ nghiên cứu để xác định các tính chất hoá học cơ bản vốn có của nó mà còn phải nghiên cứu giải thích tính chất đó được tạo ra bởi số lượng các nguyên tố nào với cấu tạo liên kết nào Nhờ đó có thể tạo ra sự biến đổi của các chất đó trên cơ sở làm thay đổi lượng tương ứng
B Vận dung quy luật lượng – chất vào quá trình học tập của học sinh,
sinh viên
1 Quy luật lượng - chất biểu hiện trong quá trình học tập
1.1 Đôi nét về hoạt động tích lũy kiến thức của học sinh, sinh viên
Ta thấy rằng, ở mỗi người khác nhau thì quá trình tích luỹ kiến thức của mỗi người sẽ hoàn toàn khác nhau tuỳ thuộc vào mục đích, khả năng, điều kiện… của mỗi người Dĩ nhiên, trong quá trình đó, con người sẽ nhận được sự thay đổi, biến đổi về chất một cách nhất định và nó diễn ra vô cùng đa dạng, phong phú Thật vậy, tri thức luôn hiện hữu xung quanh chúng ta, là hành trang không thể thiếu của mỗi cá nhân con người Từ khi sinh ra, chúng ta đã tích lũy tri thức theo từng giai đoạn phát triển: từ những điều cơ bản nhất như ngôn ngữ,
đồ vật, màu sắc, hiện tượng,… đến những kiến thức về các lĩnh vực khác nhau trong cuộc sống như văn học, toán học, lịch sử, khoa học, Sự tích luỹ kiến thức của các cô cậu học sinh, sinh viên trong quá trình học tập cũng không nằm
ngoài quy luật lượng – chất Bên cạnh tiếp thu những kiến thức cơ bản về cuộc
sống trong lĩnh vực tự nhiên và xã hội thì mỗi học sinh, sinh viên cũng trang bị thêm cho mình những kiến thức thực tiễn, những kĩ năng mềm cần thiết áp dụng cho cuộc sống sau này khi được học tập dưới mái trường Trung học, Phổ thông
và Đại học Đó là thời gian quý báu, quan trọng nhất đối với mỗi cá nhân trong quá trình tích luỹ kiến thức, là hành trang tiếp thu những kiến thức cơ bản nhất
mà ai ai cũng phải biết trong xã hội hiện nay.Vì vậy, việc nghiên cứu quá trình này là một vấn đề quan trọng và vô cùng cần thiết đối với mỗi chúng ta, đặc biệt
là học sinh, sinh viên – những mầm non tương lai của đất nước
Trang 101.2 Mối quan hệ biện chứng giữa chất và lượng trong quá trình tích lũy kiến thức của học sinh, sinh viên
Quá trình học tập của mỗi học sinh, sinh viên là một quá trình dài, đầy rẫy những khó khăn và cần rất nhiều sự cố gắng, quyết tâm, cần cù và ham học hỏi không ngừng nghỉ Mỗi học sinh, sinh viên tích lũy lượng kiến thức cho mình bằng việc nghe giảng ở trên lớp, hoàn thành các bài tập được giao ở nhà
và nghiên cứu, tham khảo thêm sách, báo, tạp chí, internet, Thành quả của quá trình tích lũy đó được đánh giá qua những bài kiểm tra, những bài thi học kỳ và
kỳ thi tốt nghiệp Quá trình đó thể hiện rõ quy luật chuyển hóa từ sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất
Khi đã tích lũy đủ lượng kiến thức cần thiết, mỗi cá nhân sẽ tiếp tục nâng cấp bản thân với một trình độ cao hơn Như vậy, quá trình học tập, tích lũy kiến thức là độ, các bài kiểm tra, các kì thi là điểm nút và việc học sinh, sinh viên chuyển sang một cấp học cao hơn là bước nhảy Trong suốt năm học, mỗi cá nhân phải thực hiện nhiều bước nhảy khác nhau Kỳ thi chuyển cấp là điểm nút, đồng thời nó cũng là điểm khởi đầu mới trong việc tích lũy lượng tri thức để thực hiện các bước nhảy từ cấp trung học lên phổ thông, sau đó là bước vào cánh cửa đại học – nơi nuôi nấng giấc mơ của sinh viên hằng mong ước Vượt qua kì thi tốt nghiệp, đại học là điểm nút vô cùng quan trọng chứng tỏ học sinh
đã có sự tích lũy đầy đủ về lượng, tạo nên bước nhảy vọt, mở ra một thời kì phát triển mới của lượng và chất, từ học sinh trở thành sinh viên Sau khi thực hiện được bước nhảy trên, chất mới trong mỗi người được hình thành và tác động trở lại lượng Sự tác động đó thể hiện qua lối suy nghĩ cũng như cách hành động của mỗi sinh viên, đó là sự chín chắn, trưởng thành, biết suy nghĩ hơn, đặc biệt
là quá trình tích luỹ kiến thức cũng khác hơn so với một học sinh ở bậc trung học hay phổ thông Bởi quá trình đó không chỉ đơn thuần là việc tiếp thu bài giảng của thầy cô mà còn là sự tự nghiên cứu, tìm tòi ,khám phá, học hỏi kiến thức trong sách vở, internet cũng như từ các công việc làm thêm hoặc các hoạt động tình nguyện, tuyên truyền trong những câu lạc bộ cũng góp phần quan