Rối loạn loại phân liệt là một dạng rối loạn loạn thần mà người bệnh có các triệu chứng của tâm thần phân liệt như ảo giác hoặc hoang tưởng và cả triệu chứng của rối loạn cảm xúc như trầ
Trang 1TÂM THẦN TRUNG ƯƠNG I NĂM 2018
BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
NAM ĐỊNH - 2018
ỐI LOẠN
NH VIỆN RUNG ƯƠNG I NĂM 2018
P
Trang 2TÂM THẦN TRUNG ƯƠNG I NĂM 2018
Chuyên ngành: CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN
CHĂM SÓC SỨC KHỎE TÂM THẦN
Quản Trường Sơn
Trang 3MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CẢM ƠN
ĐẶT VẤN ĐỀ 1
Trang 42 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 3
2.1 Cơ sở lý luận……… ……… 3
2.1 Đặc điểm lịch sử và khái niệm về bệnh rối loạn tâm thần loại phân liệt: 3
2.2 Lịch sử nghiên cứu và phân loại 4
2.3 Dịch tễ 5
2.2 Cơ sở thực tiễn 5
2.2.1 Bệnh nguyên, bệnh sinh rối loạn loại phân liệt 5
2.2.2 Đặc điểm lâm sàng rối loạn loại phân liệt 6
2.2.3 Chẩn đoán ……… … … 8
2.2.4 Điều trị ……… ……… 10
2.2.5 Vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần phân liệt ……… 13
3.THỰC TRẠNG CHĂM SÓC MỘT NGƯỜI BỆNH 20
3.1 THỦ TỤC HÀNH CHÍNH: 20
3.2 BỆNH SỬ: 21
3.3 TIỀN SỬ: 21
3.4 KHÁM : 24
3.5 ĐIỀU TRỊ: (Tổng hợp quá trình điều trị) 23
3.6 CHĂM SÓC: 24
4 ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP CẢI THIỆN CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH RỐI LOẠN TÂM THẦN LOẠI PHÂN LIỆT 27
4.1 Đối với nhân viên y tế: 27
4.2 Đối với gia đình: 27
KẾT LUẬN 28
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là báo cáo của riêng tôi Các kết quả trong khóa luận là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Trang 5Nam Định, ngày 15 tháng 9 năm 2018
Người làm báo cáo
Trần Văn Qúy
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học trình học tập và hoàn thành khóa luận, tôi đã nhận được
sự giúp đỡ tận tình của các thầy cô giáo, đồng nghiệp, gia đình và bạn bè
Tôi xin chân thành cảm ơn: Ban giám hiệu, Phòng Quản lý Đào tạo Sau Đại học, trường Đại học Điều Dưỡng Nam Định cùng các Thầy, Cô giáo đã nhiệt tình giảng dạy, hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Tiến sĩ QUẢN TRƯỜNG SƠN, Tiến sĩ TRƯƠNG
Trang 6TUẤN ANH, người Thầy đã dành nhiều tâm huyết, trách nhiệm của mình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để tôi hoàn thành khóa luận một cách tốt nhất Tôi cũng xin cảm ơn tới Ban giám đốc bệnh viện và các khoa, phòng ở bệnh viện Tâm thần trung ương I đã giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập thông tin
Cuối cùng tôi xin bày tỏ lòng cảm ơn tới gia đình và bạn bè của tôi những người đã luôn động viên, khích lệ tôi trong suốt quá trình học tập và làm khóa luận
Nam Định, ngày 15 tháng 9 năm 2018
Người làm báo cáo
Trần Văn Qúy
1 ĐẶT VẤN ĐỀ
Trang 7Rối loạn loại phân liệt là một dạng rối loạn loạn thần mà người bệnh có các triệu chứng của tâm thần phân liệt như ảo giác hoặc hoang tưởng và cả triệu chứng của rối loạn cảm xúc như trầm cảm hoặc hưng cảm Vì như thế cho nên nhiều bệnh nhân thường bị chẩn đoán nhầm lần đầu thành rối loạn lưỡng cực hoặc tâm thần phân liệt
Rối loạn loại phân liệt không có sự khác biệt giới ,đối với rối loạn này tỷ lệ mắc bệnh giữa nam giới và nữ giới tương đương nhau nhưng nam giới thường bộc phát bệnh ở độ tuổi trẻ hơn
Những giai đoạn của rối loạn loại phân liệt có thể rất khác với mỗi người vì thế nên bệnh vẫn chưa được hiểu hoặc định nghĩa rõ ràng như những dạng rối loạn tâm thần khác Nếu không được chữa trị thì rối loạn phân liệt cảm xúc có thể dẫn đến các vấn đề gây ảnh hưởng tới hoạt động hoặc khả năng làm việc ở trường, ở công ty hoặc các tình huống xã hội Những người mắc dạng rối loạn này có thể cần
sự giúp đỡ với các hoạt động thường ngày Các phương pháp chữa trị có thể giúp quản lý các triệu chứng và cải thiện cuộc sống
Bệnh rối loạn loại phân liệt không những ảnh hưởng đến cuộc sống của người bệnh mà còn có thể là gánh nặng cho gia đình và xã hội Một số nghiên cứu
đã chỉ ra rằng khi người bệnh nằm viện nếu được chăm sóc tốt người bệnh sẽ thuyên giảm nhanh và dễ dàng tái hòa nhập cộng đồng, không là gánh nặng cho gia đình và xã hội Việc chăm sóc ở đây bao gồm cả việc sử dụng thuốc cho người bệnh
Trang 8và các liệu pháp cải thiện chức năng lao động cũng như chức năng tâm lý của người bệnh
Tuy đã được Nhà nước công nhận là một trong những mục tiêu y tế quốc gia, nhưng trong hoàn cảnh nước ta hiện nay thực tế cho thấy ngành tâm thần còn gặp rất nhiều khó khăn do tính xã hội hoá chưa cao, những hỗ trợ từ phía xã hội còn chưa được coi trọng thích đáng, các dịch vụ phục hồi chức năng cho người bệnh tâm thần còn chưa sẵn có, tại bệnh viện cán bộ y tế cũng chỉ có thể chăm sóc cho người bệnh về thuốc thang còn các vấn đề khác như là vệ sinh, dinh dưỡng, vận động,… thì phụ thuộc nhiều vào người nhà, tuy nhiên không phải gia đình người bệnh nào cũng có điều kiện chăm sóc người bệnh chu đáo, thậm chí họ còn bỏ mặc người bệnh nằm viện mà không quan tâm hay đến thăm
Qua theo dõi, thực tế tham gia vào quá trình chăm sóc tôi nhận thấy vấn đề chăm sóc cho người bệnh tâm thần loại phân liệt cần có sự thay đổi để người bệnh được chăm sóc tốt hơn, do đó tôi đã thực hiện chuyên đề: “ Thực trạng Chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần loại phân liệt tại bệnh viện Tâm thần trung ương I năm 2018” với mục tiêu cụ thể như sau:
Trang 92 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
2.1 Cơ sở lý luận
2.1.1 Đặc điểm lịch sử và khái niệm về bệnh rối loạn tâm thần loại phân liệt:
- Rối loạn loại phân liệt được một nhà tâm thần học người Na-uy
là Gabriel Langfeld mô tả vào năm 1939 Rối loạn này được biểu hiện bằng các
triệu chứng như:
- Tác phong kỳ dị, tư duy và cảm xúc khác thường giống như bệnh tâm thần phân liệt, nhưng không có nét bất thường rõ rệt và đặc trưng của bệnh tâm thần phân liệt ở bất cứ giai đoạn nào của bệnh
Trang 10- Hồi phục hầu như hoàn toàn
Đây là một loại rối loạn mà việc xác định chẩn đoán còn gặp nhiều khó khăn vì:
- Các triệu chứng loạn thần thường không sâu sắc, không có tính hệ thống, mang tính nhất thời Người bệnh vẫn có thể thích ứng được với xã hội với nghề nghiệp, khả năng lao động sáng tạo ít bị ảnh hưởng Các mối quan hệ của người bệnh với gia đình, xã hội vẫn còn được duy trì trong một thời gian dài
- Bệnh tiến triển chậm, có khuynh hướng mạn tính, cường độ triệu chứng cũng tăng giảm thất thường, đôi khi tiến triển giống như nhân cách bệnh
- Bệnh không có các biểu hiện khởi phát rõ rệt, bản thân người bệnh và gia đình họ cũng không xác định được chính xác thời điểm khởi phát bệnh
- Những người bệnh bị mắc rối loạn loại phân liệt thường có quan hệ di truyền với người bệnh tâm thần phân liệt
2.1.2 Lịch sử nghiên cứu và phân loại
Trước đây theo quan niệm của đa số các nhà tâm thần học thì rối loạn loại phân liệt được coi là tâm thần phân liệt thể nhẹ, là trạng thái ranh giới giữa người thường và người bệnh, nhất là ở những trường hợp người bệnh chỉ biểu hiện một vài nét tính cách bất thường hay các triệu chứng suy nhược, nghi bệnh…Còn theo trường phái tâm thần học Nga thì coi rối loại loại phân liệt là tâm thần phân liệt thể tiến triển lờ đờ
Khoảng đầu thế kỷ 19, các nhà tâm thần học cũng đã chú ý đến một nhóm bệnh với các triệu chứng không điển hình mà không thể xếp vào bệnh tâm thần
phân liệt hay rối loạn cảm xúc lưỡng cực (PMD)
Năm 1890 Kreapelin E đã đưa ra thuật ngữ “Tâm thần không điển hình - Atypical psychosis” để chỉ các trạng thái bệnh như trên và về sau này nó được mô tả
ở một số thuật ngữ khác nhau như: phân liệt cảm xúc, loạn thần dạng phân liệt… Đầu thế kỷ XX năm 1932, tại hội nghị quốc tế về bệnh tâm thần phân liệt, người ta cũng chú ý đến vấn đề tâm thần phân liệt "lành tính" và phân định ranh giới bệnh tâm thần phân liệt thật sự với các hội chứng bệnh có tính chất giống phân liệt
Năm 1939 Gabriel Langfeldt đã chia người bệnh tâm thần phân liệt có triệu chứng loạn thần làm hai nhóm:
Trang 11- Nhóm tâm thần phân liệt thật sự Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của giải thể nhân cách, tự kỷ, cảm xúc cùn mòn, khởi phát sớm và tri giác sai thực tại…trong tâm thần phân liệt thực sự
- Nhóm các loạn thần dạng phân liệt Đây là một loại rối loạn có tiên lượng tốt hơn và tác giả đưa ra khái niệm “Rối loạn loại phân liệt - Schizophrenia form disoder” để chỉ nhóm người bệnh có triệu chứng lâm sàng giống tâm thần phân liệt song khởi phát cấp diễn
Tới năm 1992 trong bảng phân loại quốc tế lần thứ 10, rối loạn loại phân liệt được tách hẳn ra thành một đơn vị bệnh lí độc lập
Song song với hệ thống phân loại bệnh quốc tế, hệ thống phân loại bệnh của hội Tâm thần học Mỹ (DSM) đã đưa ra khái niệm rối loạn dạng phân liệt có nhiều điểm tương đồng với rối loại loại phân liệt Tuy nhiên có một điểm khác là nhiều trường hợp sẽ tiến triển thành Tâm thần phân liệt ở giai đoạn sau
2.2.1 Bệnh nguyên, bệnh sinh rối loạn loại phân liệt
Cũng như trong tâm thần phân liệt cho đến nay bệnh nguyên bệnh sinh của rối loạn loại phân liệt vẫn chưa rõ ràng Nhóm bệnh này tạo ra một quần thể không đồng nhất một số giống tâm thần phân liệt, một số khác lại giống rối loạn cảm xúc
Có rất nhiều nghiên cứu về bệnh nguyên, bệnh sinh song không một yếu tố nào độc lập hoàn toàn có đủ sức thuyết phục Các nghiên cứu thấy rằng:
2.2.1.1 Những bất thường của cấu trúc và chức năng não
Những nghiên cứu về hình ảnh đại thể và chức năng não trong các người bệnh rối loạn loại phân liệt có thiếu sót và hoạt hóa ở vùng dưới trán giống như tâm thần phân liệt Một nghiên cứu khác thực hiện nghiệm pháp hoạt hóa, nhận thấy thiếu sót giới hạn ở bán cầu trái và ức chế hoạt động của thể vân, điều đó cho thấy
Trang 12có sự tương đồng về mặt sinh lí giữa 2 loại bệnh tâm thần phân liệt và rối loạn loại phân liệt Mặc dù, một số tài liệu nghiên cứu về chụp cắt lớp não và cộng hưởng từ
vi tính, cho thấy trong rối loạn loại phân liệt có giãn rộng các não thất, nhưng không giống trong tâm thần phân liệt, giãn não thất trong rối loạn loại phân liệt không liên quan đến kết quả lượng giá kích thước cũng như lượng giá sinh học
2.2.1.2 Giả thuyết về hoạt động điện của da và mùa sinh
Nhiều nghiên cứu đã thấy: có sự khác biệt về hoạt động điện của da giữa tâm thần phân liệt và rối loạn phân liệt Kết quả cũng thấy rằng: Các người bệnh tâm thần phân liệt sinh vào những tháng mùa đông và mùa xuân có giảm đáp ứng trong dẫn truyền da, nhưng không có trong rối loạn loại phân liệt, đây là điều khác biệt giữa hai bệnh lý này
2.2.1.3.Về mặt di truyền
Các nghiên cứu bệnh học cho thấy những người bệnh bị mắc rối loạn loại phân liệt thường có quan hệ di truyền với các người bệnh tâm thần phân liệt
2.2.2 Đặc điểm lâm sàng rối loạn loại phân liệt
Một số các nét lâm sàng sau đây là nét lâm sàng chung của bệnh
Tác phong kì dị, tư duy, cảm xúc khác thường giống như trong bệnh tâm thần phân liệt
Các nét bất thường này không rõ rệt như trong tâm thần phân liệt và không có đầy đủ các đặc trưng của tâm thần phân liệt ở trong bất cứ giai đoạn nào của bệnh Các triệu chứng có thể gặp:
2.2.2.1 Các triệu chứng thể hiện tính thiếu hòa hợp
Cảm xúc không thích hợp
Cảm xúc người bệnh khó hiểu, hoặc có tính hai chiều trái ngược Thái độ của
họ trở nên lạnh lùng và cách biệt với bạn bè, đồng nghiệp Người bệnh chỉ quan tâm một cách hời hợt (hoặc bàng quan) với các sự vật xung quanh
Người bệnh có thể xuất hiện các thích thú mới lạ không thích hợp với tầng lớp xã hội của mình
Một số các trường hợp biểu hiện khí sắc luôn dao động, thay đổi tình cảm với người thân, cười một mình
Tư duy thiếu hòa hợp
Trang 13Lối nói của người bệnh mơ hồ, chi li ẩn dụ, từ ngữ có khi trau chuốt, có khi
có ngôn ngữ định hình…làm cho ngôn ngữ người bệnh trở nên kì dị khó hiểu, đôi khi là ngôn ngữ phân liệt
Nội dung tư duy mang mang mầu sắc thần bí, xuất hiện các niềm tin kì dị vào
ma quỷ, thần thánh, các lực lượng siêu nhiên hoặc có hiện tượng ngộ độc triết học
Có người bệnh có các hoài nghi, ý tưởng paranoia hay paranoid như: ghen tuông, kiện cáo, phát minh đôi khi là ý tưởng nghi bệnh
Hành vi tác phong
Tác phong bề ngoài của người bệnh trở nên lạ lùng, kì quặc hay có các hành
vi đặc biệt như lúc chải chuốt quá mức, lúc lôi thôi luộm thuộm, lúc đạo mạo hào phóng, lúc thô bạo…Tác phong của người bệnh có thể bị ảnh hưởng, bị chi phối bởi các ý tưởng kì lạ trong tư duy
Càng ngày người bệnh càng trở nên cách biệt với mọi người, ngại giao tiếp, thích ngồi ở nhà một mình, có khuynh hướng xa lánh với xã hội để quay về nghiền ngẫm, suy diễn trong thế giới riêng của mình
2.2.2.2 Các triệu chứng giống tâm căn
Các nghiền nghẫm ám ảnh không có sự chống đỡ bên trong, thường là các
ám ảnh có nội dung sợ dị hình, các ám ảnh có nội dung về tình dục hay bị xâm phạm…, cũng có thể có các ý tưởng nghi bệnh
Các rối loạn cảm giác tri giác không thường gặp bao gồm: loạn cảm giác bản thể, các ảo tưởng cơ thể - giác quan hay ảo tưởng khác, giải thể nhân cách, tri giác sai thực tại
2.2.2.3 Những giai đoạn giống loạn thần
Trong bệnh cảnh lâm sàng có thể thấy xuất hiện:
- Các rối loạn tri giác: ảo tưởng, ảo giác, đặc biệt là ảo thanh…
- Rối loạn tư duy: có thể có các ý tưởng giống hoang tưởng hay hoang tưởng thực sự
- Cường độ của các triệu chứng loạn thần có thể mãnh liệt và đủ các triệu chứng có thể nhầm với tâm thần phân liệt
- Các triệu chứng đôi khi xuất hiện, tồn tại trong một thời gian ngắn không do tác động của các nhân tố kích thích bên ngoài
2.2.2.4 Các thể lâm sàng theo ICD - 10
Trang 14- Tâm thần phân liệt ranh giới
- Tâm thần phân liệt tiềm tàng
- Phản ứng phân liệt tiềm tàng
- Tâm thần phân liệt tiền loạn thần
- Tâm thần phân liệt tiền chứng
- Tâm thần phân liệt giả tâm căn
- Tâm thần phân liệt giả nhân cách bệnh
- Rối loạn nhân cách loại phân liệt
2.2.3 Chẩn đoán
Việc chẩn đoán bệnh phải rất thận trọng chính xác và không nên sử dụng chẩn đoán rối loạn này một cách rộng rãi Tiêu chuẩn chẩn đoán theo ICD -10 Một rối loạn với các đặc điểm như tác phong kì dị, tư duy và cảm xúc khác thường giống như trong bệnh tâm thần phân liệt, nhưng không có những nét bất thường rõ rệt đặc trưng của bệnh tâm thần phân liệt ở trong bất cứ giai đoạn nào của bệnh Không có một rối loạn nào là điển hình chiếm ưu thế nhưng bất cứ rối loạn nào cũng có thể có dưới đây:
a Cảm xúc không thích hợp hay hời hợt (người bệnh có vẻ lạ lùng và cách biệt)
b Tác phong hay hình dáng bề ngoài lạ lùng, kì quái hay đặc biệt
c Ít tiếp xúc với những người xung quanh và có xu hướng xa lánh xã hội
d Tin tưởng kì dị hay tư duy thần bí ảnh hưởng đến tác phong và mâu thuẫn với những tiêu chuẩn của nhóm văn hóa dưới
e Hoài nghi hay ý tưởng Paranoid
f Các nghiền ngẫm ám ảnh không có sự chống đỡ bên trong thường có nội dung sợ dị hình, tình dục hay xâm phạm
g Những nhận cảm tri giác không thường gặp bao gồm các ảo tưởng cơ thể - giác quan hay ảo tưởng khác, giải thể nhân cách hay tri giác sai thực tại
h Tư duy và lời nói mơ hồ, chi li ẩn dụ, quá chải chuốt hay định hình biểu hiện bằng ngôn ngữ kì dị hay bằng cách khác nhưng không quá rời rạc quá đáng
i Có những giai đoạn gần như loạn thần thỉnh thoảng xuất hiện nhất thời với
ảo tưởng, ảo thanh hay ảo giác khác, tất cả đều mãnh liệt và những ý tưởng giống hoang tưởng xuất hiện không do kích thích bên ngoài
Trang 15Rối loạn này thường tiến triển mạn tính với cường độ khi tăng khi giảm Thỉnh thoảng chuyển sang bệnh tâm thần phân liệt rõ rệt Không có thời kì khởi đầu
rõ ràng và thường tiến triển như một loại rối loạn nhân cách Thường gặp hơn ở những cá nhân có quan hệ với người bệnh tâm thần phân liệt về mặt di truyền và được xem như thành phần của “Phổ” di truyền của bệnh tâm thần phân liệt
Các nguyên tắc chỉ đạo chẩn đoán:
- Phải có ba hay bốn nét điển hình liệt kê ở trên
- Các triệu chứng tồn tại thường xuyên hay có từng thời kì ít nhất trong vòng
2 năm
- Trong tiến triển bệnh, người bệnh phải chưa bao giờ có đủ các triệu chứng tiêu chuẩn để chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt
- Trong tiền sử gia đình có một người thân trực hệ bị bệnh tâm thần phân liệt
sẽ thêm trọng lượng cho chẩn đoán, nhưng đây không phải là tiêu chuẩn tiên quyết
*Chẩn đoán phân biệt
a, Rối loạn Tâm thần loại phân liệt thể đơn thuần
- Bệnh tiến triển chậm với các triệu chứng âm tính đặc trưng của tâm thần phân liệt như: cảm xúc cùn mòn, khả năng lao động sáng tạo giảm sút, ý chí suy giảm
- Không có các triệu chứng dương tính loạn thần nào xảy ra trong quá khứ
- Tiến triển ngày một xấu dần không có giai đoạn ổn định
b, Hội chứng Asperger (F 84.5)
- Phải kết hợp hiện tượng thiếu một sự chậm trễ đáng kể về mặt lâm sàng trong ngôn ngữ hay trong sự phát triển về nhận thức
- Không có các giai đoạn loạn thần
- Suy giảm về chất trong các mối tác động xã hội qua lại
c, Rối loạn nhân cách dạng phân liệt (F60.1)
- Xảy ra trong quá trình hình thành nhân cách thường xuất hiện ở trẻ em lớn hoặc tuổi thanh thiếu niên tiếp tục thể hiện ở tuổi thành niên
- Luôn luôn kết hợp với một cuộc đảo lộn cá nhân hoặc xã hội lớn
- Không có các giai đoạn loạn thần và không liên quan đến một tổn thương não hay một trạng thái rối loạn tâm thần khác
Trang 16b) Điều trị triệu chứng là chủ yếu
c) Cần phối hợp nhiều liệu pháp
d) Hóa dược vẫn đóng vai trò quan trọng nhất là trong giai đoạn loạn thần
e) Điều trị duy trì sau cơn loan thần đầu tiên, quản lí theo dõi phòng chống tái phát
f) Phối hợp với cộng đồng để tái thích ứng xã hội, tạo công ăn việc làm cho người bệnh
g) Phát hiện sớm những đợt loạn thần, những yếu tố có thể gây ra đợt loạn thần mới để có thái độ xử lí kịp thời
h) Giáo dục gia đình và cộng đồng thay đổi thái độ với người bệnh như: tránh mặc cảm, xa lánh, sỉ nhục người bệnh
* An thần kinh thế hệ mới
Amisulpiride (Solian ) viên 50mg -200mg 50 - 200mg/24h
Trang 17Clozapine (Leponex ) viên 25mg, 100mg 75 - 125 mg/24h Risperidone (Risperdal ) viên 1- 2mg 1 - 6 mg/24h
Olanzapine (Zyprexa ) viên 5mg -10mg 5 - 20 mg/24h
* Các an thần kinh tác dụng kéo dài
Haldol decanoate ống 50 mg Tiêm bắp sâu 25 - 50mg/lần, 4 tuần
nhắc lại
Fluphénazine decanoate ống 25, 100mg Tiêm bắp sâu 25 - 50mg/lần, nhắc
lại sau 3-4 tuần Piportil L4 retard ống 25, 100mg Tiêm bắp sâu 25 - 50 mg/lần, nhắc
lại sau 4 tuần
- Một số các thuốc có thể phối hợp
Việc phối hợp các thuốc nhằm giảm một số triệu chứng kích động, lo âu,
trầm cảm hoặc điều chỉnh một số các rối loạn hành vi
- Các ATK mới có tác dụng tốt trên các triệu chứng âm tính, dương tính, ít
tác dụng phụ trên hệ ngoại tháp, nhưng nó cũng gây không ít tác dụng phụ trên
chuyển hóa Vì vậy việc chọn lựa ATK cũ, mới cần cân nhắc sao cho phù hợp
- Trước khi sử dụng các ATK chậm nên sử dụng các ATK tác dụng nhanh
trước Nên sử dụng cho các người bệnh không chịu uống thuốc duy trì hàng ngày
b, Liệu pháp tâm lí
Tư vấn cho gia đình, liệu pháp nhóm, liệu pháp gia đình giúp gia đình và
người bệnh, chia sẻ kinh nghiệm chăm sóc và phát hiện sớm đợt tái phát mới
Trang 18Cần giải thích cho gia đình người bệnh nhận thức được về bệnh tật và chấp nhận sống chung với người bệnh
c, Liệu pháp lao động phục hồi chức năng
Giai đoạn loạn thần chỉ diễn ra trong thời gian ngắn nên khi các triệu chứng loạn thần thuyên giảm lập tức đưa người bệnh hoạt động tái thích ứng xã hội theo mức độ và khả năng của họ
Từng bước nâng cao mức độ khó của liệu pháp để người bệnh dần dần thích nghi
Chú ý phục hồi chức năng ngành nghề phải dựa vào nghề nghiệp cũ, môi trường kinh tế xã hội, văn hóa nơi người bệnh sinh sống
Phần khó khăn nhất trong điều trị bệnh tâm thần loại phân liệt là làm sao giúp người bệnh giảm bớt mức độ ảnh hưởng và có thể sống một cuộc sống tương đối bình thường trong thời gian sau cơn bệnh
Trái với những thay đổi mau chóng và rõ rệt trong việc dùng thuốc điều trị và kìm chế những triệu chứng nổi, việc chăm sóc cho người bệnh chỉ mang lại những thay đổi chậm và nhỏ Tuy nhiên lại làm giảm bớt những ảnh hưởng và cải thiện cuộc sống của người bệnh
Ở nước ta từ năm 1999 khi Chính phủ đưa vào Chương trình mục tiêu Quốc gia Dự án Bảo vệ sức khỏe tâm thần cộng đồng đã có những chương trình chăm sóc phục hồi khả năng sinh hoạt cho người bệnh, đây là một phần trong kế hoạch trị liệu bao quát cho người bệnh tâm thần phân liệt sau khi họ đã tương đối ổn định, không còn các triệu chứng rối loạn tinh thần Mục tiêu của việc chăm sóc và phục hồi cho người bệnh là đề cập tới các điểm chính như sau:
- Khả năng sống còn:
Biết tự chăm sóc bản thân, biết cách ăn uống lành mạnh hợp với tình trạng sức khoẻ, biết cách nấu ăn, mua sắm, giữ gìn vệ sinh thân thể, thu xếp chỗ ăn ở, biết cách sử dụng những phương tiện công cộng để đi lại
- Khả năng giao tiếp xã hội:
Người bệnh được hướng dẫn để dần dần lấy lại và tăng cường lòng tự tin, sự
tự trọng, biết cách giao tiếp và đối thoại với người khác, biết cách giải quyết những khúc mắc, bất đồng ý kiến với người khác một cách thoả đáng
- Khả năng thích nghi và đối phó với những khó khăn hàng ngày:
Trang 19Người bệnh được giúp đỡ và hướng dẫn trong việc tìm cách giảm bớt những căng thẳng tinh thần
- Khả năng tổ chức cuộc sống:
Người bệnh được hướng dẫn trong việc thu xếp và tổ chức cuộc sống hàng ngày sao cho có nề nếp, thành một thông lệ, có giờ giấc, biết sử dụng giờ rảnh một cách hữu ích và thoải mái
- Khả năng làm việc:
Làm việc cũng giúp cho con người cảm thấy mình có ích, thoả mãn vì mình
đã hoàn thành được một điều gì đó, tự tin vào khả năng của mình, đồng thời đóng góp phần của mình vào cuộc sống xã hội Làm việc còn tạo cho con người cơ hội để giao tiếp với người khác, có bạn bè quan hệ tình cảm lành mạnh
2.2.5 Vai trò của người điều dưỡng trong chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần phân liệt
Vai trò của người nhà
- Trước hết phải biết chấp nhận người bệnh, làm sao để người bệnh cảm thấy
họ là một thành viên của gia đình Gia đình không tranh luận với người bệnh, nhưng cũng không để người bệnh nhận thấy cách cư xử khác thường đối với họ, mà phải giành cho họ tình cảm, sự yêu thương, quan tâm chăm sóc
- Hiểu về bệnh và biết được nguyên nhân gây ra bệnh là do những biến đổi sinh học phức tạp do đó không đưa người bệnh đi cúng bái hay đến đền chùa, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được khám và điều trị
- Trừng phạt người bệnh là một bằng chứng của sự kém hiểu biết Không được trừng phạt người bệnh bằng thái độ xa lánh, không nói chuyện hoặc nói rất ít với người bệnh, không lắng nghe người bệnh nói, không thân thiết với người bệnh, chán ghét hoặc khổ sở vì họ như vậy sẽ càng làm cho bệnh tật của họ nặng them
- Người bệnh Tâm thần loại phân liệt ổn định chủ yếu là sống tại gia đình vì vậy để người bệnh được chăm sóc tốt nhất thì gia đình người bệnh cần có kiến thức
về bệnh, kiến thức chăm sóc đúng để người bệnh có thể tái hòa nhập cộng đồng một cách tốt nhất Để có những kiến thức đó gia đình nên tham gia các lớp tập huấn về chăm sóc bệnh nhân tâm thần loại phân liệt do các bác sỹ chuyên khoa tâm thần phụ trách Nội dung bao gồm:
Trang 20+ Cách theo dõi bệnh nhân: biết các triệu chứng chính của bệnh nhân tâm thần loại phân liệt, ghi chép các biểu hiện của bệnh nhân và báo cáo đều đặn với bác
- Cùng với kiến thức và sự thông cảm, sẻ chia của người nhà tại gia đình và
sự động viên giúp đỡ của nhân viên y tế thì người bệnh tâm thần phân loại liệt sẽ được chăm sóc một cách tốt nhất
Vai trò của người điều dưỡng:
- Phải giải thích cho gia đình, cho bệnh nhân hiểu thế nào là bệnh tâm
thần loại phân liệt
- Chấp nhận, quan tâm và giúp đỡ bệnh nhân bị bệnh tâm thần loại phân
liệt
- Giải thích tại sao phải uống thuốc, uống thuốc như thế nào
Hướng dẫn cho họ biết các tác dụng phụ của thuốc
- Giúp cho gia đình biết cách ứng xử với những biểu hiện bất thường của bệnh nhân
- Phục hồi chức năng sinh hoạt: hướng dẫn bệnh nhân biết tự chăm sóc, tắm giặt, vệ sinh cá nhân, trật tự, ngăn nắp nơi ăn, chỗ ở
- Phục hồi chức năng tâm lý xã hội, giúp người bệnh giao tiếp với mọi người, lắng nghe và tôn trọng họ, không tranh luận căng thẳng và giúp đỡ họ khi cần thiết
- Phục hồi chức năng lao động nghề nghiệp: cố gắng giúp cho bệnh nhân làm được những việc như trước khi mắc bệnh như cấy lúa, trồng hoa, trồng cây ăn quả, chăn nuôi, làm một việc nào đó trong quy trình sản xuất tại nhà máy, lao động thủ công
- Dạy cho bệnh nhân một việc mới đơn giản
- Cùng làm với bệnh nhân, khích lệ bệnh nhân, giúp đỡ họ khi họ gặp khó khăn
Phòng bệnh:
