• Hợp phần 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai và triển khai hệ thống thông tin đất đai quốc gia đa mục tiêu MPLIS Hợp phần này hỗ trợ cho: i phát triển một mô hình hệ thống thông tinđất đ
Trang 1KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN DÂN TỘC THIỂU SỐ
Dự án “Tăng cường quản lý đất đai và cơ sở dữ liệu đất
đai-VILG” tỉnh Quảng Bình
(Ban hành kèm theo Quyết định số……/QĐ-UBND ngày….tháng….năm 2016
của UBND tỉnh Quảng Bình)
Quảng Bình, 2016
Trang 3I TỔNG QUAN
1 Khái quát về Dự án
Mục tiêu của Dự án “Tăng cường quản lý đất đai và cơ sở dữ liệu đất đai”(viết tắt VILG) là nhằm phát triển, vận hành một hệ thống thông tin đất đai quốcgia đa mục tiêu nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu của Chính phủ, doanh nghiệp vàngười dân; nâng cao hiệu lực, hiệu quả và minh bạch của công tác quản lý đất đaitại địa bàn thực hiện dự án thông qua việc hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất đai
Dự án sẽ bao gồm 3 hợp phần như sau:
• Hợp phần 1: Tăng cường chất lượng cung cấp dịch vụ đất đai
Hợp phần này sẽ hỗ trợ: (i) Hiện đại hóa và tăng cường chất lượng cung cấpdịch vụ công trong lĩnh vực đất đai, (ii) Đào tạo, truyền thông và tổ chức thực hiện
kế hoạch phát triển dân tộc thiểu số; (iii) Thiết lập và thực hiện Hệ thống theo dõi vàđánh giá việc quản lý và sử dụng đất
Hợp phần này sẽ hỗ trợ nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ đất đaithông qua việc hoàn thiện quy trình và tiêu chuẩn dịch vụ, cải tạo cơ sở vậtchất, nâng cao năng lực của các cán bộ VPĐK ở các tỉnh dự án Hợp phần này
sẽ hỗ trợ việc thống nhất các tiêu chuẩn nghiệp vụ và cơ sở vật chất của VPĐK
và chi nhánh VPĐK, đồng thời tăng cường sự tham gia của người dân, khu vực
tư nhân và các bên liên quan khác thông qua các chiến dịch truyền thông vànâng cao nhận thức Các hoạt động của hợp phần này sẽ tạo điều kiện để triểnkhai các hoạt động kỹ thuật trong khuôn khổ Hợp phần 2 của dự án Ngoài ra,Hợp phần này cũng sẽ giúp theo dõi việc thực hiện quản lý sử dụng đất theoquy định của Luật Đất đai năm 2013 và dần dần đáp ứng các nhu cầu của nềnkinh tế, xã hội trong hiện tại và trong tương lai về khả năng tiếp cận tốt hơnvới các thông tin và dịch vụ thông tin đất đai
• Hợp phần 2: Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai và triển khai hệ thống thông tin đất đai quốc gia đa mục tiêu (MPLIS)
Hợp phần này hỗ trợ cho: (i) phát triển một mô hình hệ thống thông tinđất đai đa mục tiêu, tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc; (thiết lập hạtầng công nghệ thông tin, phần mềm để quản trị và vận hành hệ thống cho cảnước; (ii) Xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia với 04 thành phần là: (i)thông tin địa chính; (ii) quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; (iii) giá đất và (iv)thống kê, kiểm kê đất đai; (iii) Phát triển triển Cổng thông tin đất đai, dịch vụcông điện tử trong lĩnh vực đất đai và chia sẻ, liên thông dữ liệu với cácngành, lĩnh vực khác dựa trên Khung kiến trúc chính phủ điện tử được BộThông tin và Truyền thông ban hành nhằm tăng cường sự tham gia của ngườidân đối với hệ thống MPLIS
Trang 4Hợp phần này sẽ: (i) hỗ trợ quản lý dự án, (ii) hỗ trợ theo dõi và đánh giá
dự án
Dự kiến dự án sẽ được triển khai tại 02 huyện của tỉnh Quảng Bình
Cộng đồng dân tộc thiểu số cư trú trong khu vực thuộc tỉnh Quảng Bìnhcũng sẽ nằm trong phạm vi các hoạt động của Dự án
2 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình
Quảng Bình nằm ở vị trí trung độ của cả nước, có các trục lộ lớn quốc giachạy xuyên suốt chiều dài của tỉnh, có cửa khẩu quốc gia Cha Lo, cửa khẩu KàRoong và tương lai sẽ mở hai cửa khẩu quốc gia nữa Mặt khác, Quảng Bình làmột tỉnh ven biển, hướng ra biển trong phát triển và giao lưu kinh tế Vị trí địa lý
là một lợi thế trong sự phát triển kinh tế của tỉnh Phía Bắc giáp tỉnh Hà Tĩnh,phía Nam giáp tỉnh Quảng Trị, phía Tây giáp với Lào, phía Đông giáp với biểnĐông Vị trí địa lý này tạo thuận lợi cho Quảng Bình trong việc tiếp cận và tiếpthu những công nghệ và phương thức quản lý tiên tiến
Quỹ đất tự nhiên 805,1 nghìn ha, trong đó đã sử dụng 596,08 nghìn ha(74% diện tích tự nhiên), đất chưa sử dụng 209,1 nghìn ha (26% diện tích tựnhiên) Trong đó số 549,23 nghìn ha đất sử dụng thì đất sử dụng vào nông nghiệp11,1%, sử dụng vào lâm nghiệp 84,3%, đất chuyên dùng là 4,6%
Trong 209,1 nghìn ha đất chưa sử dụng thì đất bằng và đất đồi là 136,7nghìn ha Đây là địa bàn phát triển, mở mang sản xuất nông – lâm nghiệp và cũng
là địa bàn để phân bố các cơ sở công nghiệp mới Hiện còn 2.388 ha mặt nướcchưa sử dụng – là điều kiện mở mang phát triển nuôi trồng hải sản ngọt, lợ trongtương lai và còn 70.631 ha đất chưa sử dụng
Dân số Quảng Bình năm 2014 có 868.174 người Phần lớn cư dân địaphương là người Kinh Dân tộc thiểu số chủ yếu là đồng bào Chứt và Bru- VânKiều chiếm một tỷ lệ đáng kể trong cộng đồng dân cư gồm 16 xã, 01 thị trấnthuộc 05 huyện Tuyên Hóa, Minh Hóa, Bố Trạch, Quảng Ninh và Lệ Thủy Theo
kết quả thống kê năm 2014, toàn tỉnh có 22.385 người dân tộc, chiếm 2,58% tổng
dân số toàn tỉnh, trong đó người dân tộc Chứt chiếm 0.67 % dân số toàn tỉnh, dântộc Bru- Vân Kiều chiếm 1,89%, còn lại dân tộc ít người khác chiếm 0,01%
Bảng 1: Phân bổ dân tộc Chứt và Bru-Vân Kiều trên địa bàn tỉnh Quảng
Bình (năm2014)
ST
Trang 52 Xã Hóa Sơn Minh Hóa 213 914 5 18
Theo số liệu tổng hợp năm 2014, toàn tỉnh có 1.353 hộ dân tộc Chứt, với 5.848 nhân khẩu, chiếm 0,67% dân số toàn tỉnh, và 3.640 hộ dân tộc Bru-Vân Kiều, với 16.425 nhân khẩu,chiếm 1,89% dân số toàn tỉnh.
Bảng 2: Danh sách các thôn/bản có dân tộc cư trú tập trung
Trang 63 Bản Yên Hợp
Trang 7TT Huyện Xã Tên thôn/bản
Trang 855 Thôn Tân Tiến
Trang 9TT Huyện Xã Tên thôn/bản
Việt Trung
Bản Khe Ngát
Trang 10sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, các nghành và sự nổ lực của đồng bào các dântộc trong việc thực hiện đồng bộ các chính sách dân tộc, chính sách an sinh xãhội nên đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số nhìn chung ổn định và ngày càngcải thiện Sản xuất công - nông - lâm - ngư nghiệp vùng dân tộc có sự phục hồi,phát triển khá cả về năng suất và sản lượng, chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, câytrồng và vật nuôi bước đầu theo hướng sản xuất hàng hóa Hệ thống thương mạidịch vụ tiếp tục được mở rộng, tạo điều kiện cho đồng bào thiểu số giao lưu hàng
Trang 11hóa và tiêu thụ sản phẩm Phong trào xây dựng nông thôn mới đang được đẩymạnh, bộ mặt nông thôn vùng dân tộc ngày càng khởi sắc.
Theo đề án hỗ trợ nhà ở, đất ở, đất sản xuất và nước sinh hoạt đã đượcUBND tỉnh phê duyệt, tổng số hộ cần được hỗ trợ đất ở là 1.121 hộ, tổng số diệntích cần có để giải quyết 25 ha Trong thời gian qua, các cấp chính quyền địaphương đã kết hợp làm nhà ở với quy hoạch lại thôn, bản để bố trí đât ở theo địnhmức tối thiểu, vì vậy đến nay vấn đề đất ở của đồng bào dân tộc thiểu số trên địabàn cơ bản được giải quyết
Về đất sản xuất của đồng bào dân tộc thiểu số, nhờ sự vào cuộc của các cấpcác ngành và các chính sách với nhiều hình thức khác nhau như: tận dụng quỹ đấtchưa sử dụng, khai hoang, bóc tách đất từ các lâm, nông trường, khai thác tối đanhững khu vực có điều kiện để xây dựng các công trình thủy lợi nhỏ, vừa để đảmbảo cơ bản về đất sản xuất cho đồng bào Theo thống kê năm 2014, UBND tỉnh đãbóc tách hơn 4.200 ha đất của các nông lâm trường chuyển cho các địa phương đểgiải quyết cho hơn 600 hộ đồng bào dân tộc thiểu số Do vậy, trong thời gian qua
số hộ đồng bào dân tộc thiểu số thiếu đất trên địa bàn giảm rõ rệt
Về tình hình tranh chấp, khiếu nại: hầu hết các tranh chấp, khiếu nại trongcộng đồng người dân tộc thiểu số thường là tranh chấp về quyền sử dụng đất giữanhững người trong gia đình, họ tộc Việc giải quyết tranh chấp được thực hiệntheo quy định hiện hành, bắt đầu từ việc hòa giải ở cấp xã, trường hợp hòa giảikhông thành, hồ sơ được chuyển tiếp đến Tòa án nhân dân huyện (hoặc UBNDcấp có thểm quyền) giải quyết
Trên địa bàn toàn tỉnh không xảy ra tình trạng dân di cư, tình đoàn kết giữacác dân tộc được thắt chặt và cũng cố, tình hình trật tự nông thôn và trật tự antoàn xã hội vùng đồng bào thiểu số địa bàn tương đối ổn định
Do đặc điểm của cộng đồng dân tộc thiểu số cư trú tại các huyện của tỉnhQuảng Bình sống tập trung và một số xen kẽ với cộng đồng người Kinh Về mặtngôn ngữ không có sự cách biệt lớn vì các trưởng thôn, trưởng bản và già làngđều là dân tộc thiểu số nên thuận lợi việc tuyên truyền, phổ biến các chính sáchpháp luật và quá trình tiếp cận và thực hiện tốt các chủ trương chính sách củaĐảng và nhà nước
Nhìn chung, nhận thức của người dân tộc Thiểu số về chính sách đất đaicòn hạn chế, đặc biệt là phụ nữ ít tham gia và ít quan tâm đến vấn đề đất đai, mộtphần là do đời sống kinh tế khó khăn nên họ chỉ chú tâm vào công việc làm ăn,nội trợ và một phần vì họ cho rằng quản lý đất đai là việc của đàn ông Đa số giấychứng nhận quyền sử dụng đất được cấp trước đây phần lớn chỉ có tên một ngườichồng hoặc vợ Hiện nay ghi cả tên vợ và chồng Để người phụ nữ và các đốitượng khác hiểu rõ quyền và lợi ích của mình khi được đứng tên trên giấy chứngnhận nhằm đảm bảo giấy chứng nhận sẽ được cấp trong dự án có cả tên chồng và
Trang 12tin về chính sách, pháp luật đất đai đối với người phụ nữ và các đối tượng khác.
II TRIỂN KHAI KẾ HOẠCH DÂN TỘC THIỂU SỐ
2.1 Tóm tắt về tham vấn xã hội tại Quảng Bình
Nội dung tóm tắt bao gồm các thông tin về phương pháp thực hiện, cácphát hiện, rủi ro tiềm năng, tác động và lợi ích của dự án đối với nhóm DTTS ởQuảng Bình
2.1.1 Phương pháp tham vấn
Mỗi nhóm khảo sát bao gồm ba chuyên gia, một Trưởng nhóm và haithành viên Báo cáo này sử dụng một số công cụ nghiên cứu định tính thôngthường, bao gồm cả các cuộc thảo luận nhóm tập trung, các cuộc phỏng vấn sâu,ghi chép, chụp ảnh và quan sát của nhóm chuyên gia
• Thảo luận nhóm tập trung: Mỗi Nhóm thường bao gồm 6-8 người
tham gia do cộng tác viên địa phương lựa chọn theo các yêu cầu của Nhóm Các
dữ liệu được chú trọng tổng hợp theo yếu tố giới Cộng tác viên địa phương làcác tổ trưởng tổ dân cư, có hiểu biết sâu về cộng đồng Để hiểu được các tác độngkhác nhau và phản ứng của họ đối với dự án, các nhóm trả lời khác nhau đượclựa chọn, bao gồm cán bộ quản lý đất đai, tổ chức sử dụng đất, và các hộ gia đình
sử dụng đất, bao gồm các hộ nghèo/cận nghèo và đại diện các nhóm dân tộc thiểu
số địa phương
• Phỏng vấn sâu: Nhóm lựa chọn một số trường hợp để phỏng vấn
chuyên sâu Đối tượng có thể được lựa chọn từ các Nhóm tập trung (có thể lựachọn đối tượng quan tâm hơn) Ngoài ra, cộng tác viên địa phương có thể đề xuấttrực tiếp về đối tượng này
• Kiểm tra chéo: Ngoài ra, có thêm một số cuộc phỏng vấn với các cán
bộ địa phương nhằm xác nhận các thông tin đã thu thập được Đây là một nguồn
bổ sung thông tin chứ không phải là một nhóm riêng Ngoài ra, có một số vấn đề
mà nhóm đối tượng được phỏng vấn sâu không hiểu lí do thì các cuộc phỏng vấnthêm sẽ giúp làm rõ hoặc bổ sung Những cuộc phỏng vấn này nhằm xác nhận vàtrong một số trường hợp, bổ sung các thông tin do người dân địa phương cungcấp
2.1.2 Thông tin về các đối tượng được tham vấn
Đoàn khảo sát đã làm việc tại Quảng Bình đầu tháng 11/2015 và có cácbuổi làm việc với trực tiếp với các Sở ngành, tổ chức và cá nhân DTTS tại thànhphố Đồng Hới, xã Dân Hóa, huyện Minh Hóa Tổng số, Đoàn đã tổ chức 8 cuộchọp tham vấn và thảo luận nhóm với 58 đối tượng, bao gồm cả nhóm DTTS Cụthể về các đối tượng tham vấn như sau:
Trang 13• Cán bộ quản lý đất đai: là các cán bộ của Sở TNMT, Phòng TNMT và
cán bộ xã (lãnh đạo UBND, cán bộ địa chính và lãnh đạo các đoàn thể Họ trựctiếp hoặc gián tiếp liên quan đến quản lý đất đai)
• Đại diện các Sở, ban, ngành có liên quan: bao gồm cán bộ của Sở
Thông tin và truyền thông, Sở Tư pháp, Cơ quan thuế, Hội nông dân, Hội phụ nữ,
Ủy ban DTTS, Hội thanh niên
• Nhóm DTTS: bao gồm những người Bru- Vân Kiều và Chứt
Các phát hiện chính từ tham vấn về xã hội
Hầu hết các đối tượng được tham vấn sau khi nghe giới thiệu về Dự án
“Tăng cường quản lý đất đai và cơ sở dữ liệu đất đai” đều bày tỏ sự đồng tình với
Dự án và mong muốn dự án được triển khai sớm để họ được dễ dàng có được cácthông tin đất đai cần thiết
Qua tham vấn với các đối tượng làm công tác quản lý như cán bộ các Sở,ngành, phòng tài nguyên và môi trường, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, Côngchức địa chính xã,… thì mặc dù hiện nay cơ sở dữ liệu về đất đai vẫn chưa đầy
đủ, lạc hậu và không được cập nhật thường xuyên nhưng tỉnh đã triển khai dịch
vụ cung cấp thông tin về đất đai cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu (tại Văn PhòngĐăng ký đất đai, Trung tâm thông tin, UBND cấp xã ), tuy nhiên, số lượngngười dân, tổ chức yêu cầu cung cấp thông tin không nhiều Đặc biệt đối vớiđồng bào dân tộc thiểu số và người dân ở những khu vực kém phát triển thì nhucầu là rất ít Đối với việc cung cấp thông tin, UBND tỉnh Quảng Bình đã banhành Quyết định quy định về việc cung cấp thông tin (Phí, lệ phí, quy trình thủtục )
Đối với đồng bào Bru Vân Kiều, Chứt, hầu hết những người được hỏi đềukhông có nhu cầu, hiểu biết về lợi ích của thông tin đất đai Các giao dịch về đấtđai có liên quan đến việc thực thi quyền sử dụng đất của người dân ở các khu vựcnày không phổ biến Vì vậy, họ không quan tâm nhiều đối với thông tin đất đai
Qua tham vấn cho thấy đồng bào dân tộc thiểu số, người nghèo thì nhậnthức và năng lực tiếp cận với công nghệ là rất hạn chế so với các đối tượng khác(ngôn ngữ, chữ viết, kiến thức, việc tiếp cận với máy tính và internet ) Do đó,việc triển khai Dự án cần chú ý đến đặc điểm này để có các hoạt động hỗ trợ phùhợp mang lại những lợi ích thiết thực cho người
Ngoài ra, những người DTTS kể một số câu chuyện về cơ chế khiếu nạikhông hiệu quả Một số người nói rằng họ không có thông tin về địa điểm vàcách thức nộp khiếu nại Những người khác không biết về thủ tục giải quyếtkhiếu nại
Để giảm thiểu những tác động không mong muốn của dự án về dân tộcthiểu số, hầu hết những người được hỏi đồng ý đề xuất các biện pháp sau đây:
Trang 14những đối tượng DTTS, người nghèo với nhiểu hình thức khác nhau phù hợp vớitừng đối tượng, phong tục tập quán;
- Tập huấn kỹ năng sử dụng máy tính cho cán bộ thôn và người dân;
- Nên có chính sách đặc thù đối với những đối tượng này (dịch vụ cungcấp thông tin tại nhà, đối với những địa bàn khó khăn thì nên trang bị máy tính tạithôn để người dân có thể sử dụng và tiếp cận đến thông tin đất đai, )
2.2 Kế hoạch triển khai các hoạt động
Mục tiêu trọng tâm của việc triển khai Khung kế hoạch dân tộc thiểu số làlập kế hoạch trao đổi liên tục giữa cán bộ dự án và người thuộc các dân tộc thiểu
số ở các huyện trong quá trình thực hiện Dự án VLAP Sự trao đổi thường xuyên
sẽ đảm bảo nâng cao sự hiểu biết về Dự án và nâng cao sự tin tưởng của ngườidân địa phương vào hệ thống quản lý đất đai Sự trao đổi này cũng sẽ giúp íchcho việc triển khai các hoạt động nâng cao nhận thức cộng đồng sao cho phù hợp
Sự hiểu biết tốt hơn về văn hóa truyền thống của các dân tộc thiểu số sẽ tạo đượcmối quan hệ tốt hơn giữa các cán bộ Dự án và cộng đồng dân tộc thiểu số nóichung và tăng cường hiệu quả trong việc nâng cao nhận thức về Dự án nói riêng
Để thực hiện mục tiêu trên, Ban quản lý dự án VILG tỉnh Quảng Bình đãquyết định tăng cường hơn nữa việc thông tin và sự tham gia của người dân tộc tạiđịa bàn và các đối tượng có liên quan trong dự án qua các phương pháp sau:
Hoạt động 1: Thiết lập Nhóm tư vấn cộng đồng cấp tỉnh, nhóm tham gia cộng đồng cấp huyện và tổ chức hội thảo 2 lần một năm
Để xây dựng một kênh tiếp nhận thông tin ý kiến phản hồi của người sửdụng đất , đặc biệt là người dân tộc Thiểu số, Nhóm tư vấn cộng đồng cấp tỉnh vàNhóm tham gia cộng đồng cấp huyện được thành lập Thành phần, nhiệm vụ,hình thức hoạt động của Nhóm tư vấn cộng đồng cấp tỉnh và Nhóm tham giacộng đồng cấp huyện thực hiện theo Quyết định / của Ban chỉ đạo Dự án VILGtỉnh Quảng Bình
Hàng năm, Ban Quản lý dự án VILG tỉnh Quảng Bình sẽ tổ chức 1hội thảolấy ý kiến tham vấn của Nhóm tham gia cộng đồng cấp tỉnh – huyện, các thànhviên của Nhóm sẽ cung cấp, trao đổi thông tin và thảo luận, đề xuất dựa trên quanđiểm và kinh nghiệm của họ về những nội dung Ban quản lý dự án tỉnh cần thamvấn, tập trung vào 5 vấn đề như sau :
Người dân tộc Thiểu số hiểu thế nào về đất đai? Các tập tục văn hóa vềđất ở và đất nông nghiệp được quan tâm như thế nào trong quá trình đođạc?