Tài liệu Đại Cương về bát cương (Phần 2) ppt

Tuy nhiên bên ngoài thấy nóng mà lại thích uống nóng, sợ lạnh, thích mặc áo ấm, mạch tuy Phù đại mà vô lực, là biểu hiện của hàn, do đó gọi là chân hàn giả nhiệt hoặc âm hư hỏa vượng...

Đại Cương về bát cương

(Phần 2)

BẢNG TÓM KẾT BIỂU LÝ, HƯ THỰC

Biểu Hư Tự ra mồ hôi, sợ gió, rêu

lưỡi trắng, mạch phù - hoãn

Cảm phong hàn, trúng phong

Biểu

Thực

Không mồ hôi, sợ lạnh, đau mình mẩy , rêu lưỡi trắng mỏng, mạch phù khẩn

Cảm lạnh thể thương hàn

Lý Hư Tinh thần mệt mỏi, sức yếu,

tiếng nói yếu, hơi thở ngắn, ra mồ hôi, mồ hôi trộm, đầu váng, mạch

tế, nhược

Chính khí suy

Lý Thực Đờm nhiều, bốc nóng,

không có mồ hôi, khát, uống nước nhiều, bụng đầy cứng, hơi thở mạnh, đại tiện táo, đái gắt, rêu lưỡi vàng, mạch thực, có lực

Cảm ngoại tà, khí trệ, huyết ứ, ứ nước, giun sán

3 HÀN NHIỆT :

a- Hàn chứng: chủ yếu là sợ lạnh, tay chân mát lạnh, không khát, ưa

nóng, tiểu nhiều tiểu trong, mạch Trầm Trì

b- Nhiệt chứng: sợ nóng, buồn bực, vật vã, khát nước, ưa mát, nước

tiểu ít, đỏ, bón, mặt đỏ, chất lưỡi đỏ, mạch Sác

Để phân biệt hàn và nhiệt chứng, thường dựa vào :

 Sốt, sợ nóng hay sợ lạnh

 Khát hay không khát

 Sắc mặt đỏ hoặc trắng

 Tay chân nóng hoặc lạnh

 Tiểu ít hay nhiều, đại tiện bón hay tiêu chảy

 Rêu lưỡi vàng hay trắng

 Mạch Sác hay Trì

c- Hàn nhiệt lẫn lộn:

Trên lâm sàng có thể gặp 1 biểu hiện bên ngoài tuy nhiệt (nóng) nhưng bên trong lại thấy lạnh (hàn) hoặc ngược lại Chứng này YHCT gọi là chân hàn giả nhiệt hoặc chân nhiệt giả hàn

Có thể có những hình thức khác nhau : biểu hàn lý nhiệt, biểu nhiệt lý hàn Thí dụ : bệnh hư lao mãn tính : thường cảm thấy 2 má ửng đỏ, trong người nóng, buồn bực, vật vã, rêu lưỡi đen, mạch phù đại là dấu hiệu nhiệt Tuy nhiên bên ngoài thấy nóng mà lại thích uống nóng, sợ lạnh, thích mặc áo

ấm, mạch tuy Phù đại mà vô lực, là biểu hiện của hàn, do đó gọi là chân hàn giả nhiệt hoặc âm hư hỏa vượng

Trong châm cứu, để điều chỉnh lại trạng thái mất quân bình biểu lý về hàn nhiệt này, phải sử dụng đến nhóm Nguyên - Lạc huyệt :

 Tả lạc huyệt để trục nhiệt khí của đường kinh này

 Đồng thời bổ nguyên huyệt của đường kinh có quan hệ biểu lý với nó để đưa nhiệt khí vào

Áp dụng cụ thể vào các đường kinh ta có :

1 Phế kinh :

a) Ngoài nóng lạnh (biểu nhiệt lý hàn) :

Tả lạc huyệt của Đại trường kinh (huyệt Thiên lịch) và bổ Nguyên huyệt của Phế kinh (Thái uyên)

b) Ngoài lạnh trong nóng (biểu hàn lý nhiệt) :

Tả lạc huyệt của Phế kinh (Liệt khuyết) và bổ Nguyên huyệt của Đại trường kinh (Hợp cốc).

2 Tâm kinh :

a) Ngoài nóng trong lạnh (biểu nhiệt lý hàn) :

Tả lạc huyệt của Tiểu trường (Chi nhánh) và bổ nguyên huyệt của Tâm kinh (Thần môn)

b) Ngoài lạnh trong nóng (biểu hàn lý nhiệt) :

Tả lạc huyệt của Tâm (Thông lý) và bổ Nguyên huyệt của Tiểu trường kinh (Uyển cốt)

3 Thận kinh :

a) Ngoài nóng trong lạnh (biểu nhiệt lý hàn) :

Tả lạc huyệt Bàng quang (Phi dương) và bổ Nguyên huyệt Thận kinh (Thái khê)

b) Ngoài lạnh trong nóng (biểu hàn lý nhiệt) :

Tả lạc huyệt Thận (Đại chung) và bổ Nguyên huyệt Bàng quang kinh (Kinh cốt)

4 Can kinh :

a) Ngoài nóng trong lạnh (biểu nhiệt lý hàn) :

Tả lạc huyệt của Đởm (Quang minh) và bổ Nguyên huyệt của Can kinh (Thái xung)

b) Ngoài lạnh trong nóng (biểu hàn lý nhiệt) :

Tả lạc huyệt của Can (Lãi câu) và bổ Nguyên huyệt của Đởm kinh (Khâu khư).

5 Tỳ kinh :

a) Ngoài nóng trong lạnh (biểu nhiệt lý hàn) :

Tả lạc huyệt của Vị (Phong long) và bổ Nguyên huyệt của Tỳ kinh (Thái bạch)

b) Ngoài lạnh trong nóng (biểu hàn lý nhiệt) :

Tả lạc huyệt của Tỳ (Công tôn) và bổ Nguyên huyệt của Vị (Xung dương).

d- CHÂN HÀN GIẢ NHIỆT, CHÂN NHIỆT GIẢ HÀN

Có những hội chứng tuy nhìn bề ngoài có những chứng trạng Hàn nhưng thực chất lại là Nhiệt và ngược lại có những hội chứng biểu hiện là Hàn nhưng thực chất lại là nhiệt, gọi là Hội chứng chân giả

- Chân hàn giả nhiệt :

Do bên trong âm hàn quá mạnh, đẩy dương ra ngoài hoặc do sự chuyển hóa "Hàn cực sinh nhiệt" của bệnh

Thí dụ : Chứng tiêu chảy do lạnh (chân hàn), nhưng tiêu nhiều quá mất nước, mất chất điện giải, gây sốt, khát, vật vã, miệng khô, co giật (giả nhiệt)

- Chân nhiệt giả hàn :

Do nhiệt độc bên trong quá nhiều, đẩy âm ra phần ngoài gây ra lạnh, hoặc do sự chuyển hóa "Dương quá hóa âm, Nhiệt cực sinh hàn" của bệnh gây nên

Thí dụ : Chứng nhiễm độc trong bệnh truyền nhiễm, sốt cao (chân nhiệt) gây trụy mạch, lạnh chân tay (giả hàn)

Bụng đau, tiêu chảy, nôn mửa,

tay chân lạnh, mồ hôi tự chảy ra, nói

nhỏ, ăn ít, bụng đầy, tiểu tiện trong,

trắng, chất lưỡi mềm bệu, rêu lưỡi

trơn, mạch Trầm Vi muốn tuyệt

Phiền táo, khát nước, nhưng không muốn uống, miệng mũi có khi ra máu khô, mắt đỏ mình nóng, nhưng ấn sâu không thấy nóng, mạch Phù Sác nhưng không có lực

CHÂN NHIỆT GIẢ HÀN

Hơi thở thô và nóng, họng

khô, rêu lưỡi vàng đen, rất khát, nói

sảng, bụng đầy trướng, ấn vào đau,

tiểu đỏ tiểu ít, táo bón

Tay chân lạnh, nhưng không muốn mặc áo ấm, mạch Trầm Trì nhưng ấn xuống mạch đập mạnh, có lực

4 ÂM DƯƠNG

Sự mất thăng bằng của âm dương, biểu hiện bằng sự thiên thắng (âm thịnh, dương thịnh) và sự thiên suy (âm hư, dương hư, vong âm, vong dương).

a) Âm chứng và Dương chứng :

- Âm chứng bao gồm các chứng hư và hàn

- Dương chứng bao gồm các chứng thực và nhiệt

b) Âm hư và Dương hư :

- Âm hư do tân dịch, huyết không đầy đủ, phần dương trong cơ thể, nhận âm hư, nổi lên sinh ra chứng hư nhiệt gọi là "âm hư sinh nội nhiệt"

- Dương hư do các công năng trong người bị giảm, dương khí không ra ngoài, sinh chứng sợ lạnh, chân tay lạnh gọi là chứng "Dương hư sinh ngoại hàn"

Người lạnh, chân tay lạnh, tinh

thần mệt mỏi, thở yếu, thích xoa bóp,

tiểu trong và dài, không khát, thích

ấm, tiêu chảy, sợ sáng, mặt trắng, lưỡi

nhạt, mạch Trầm Nhược

Tay chân ấm, tinh thần hiếu động, thở mạnh, sợ nóng, khát, tiểu đỏ, tiểu ít, bón, mặt đỏ, thích sáng, lưỡi đỏ, mạch Hoạt Sác hoặc Phù có lực

Hâm hấp nóng, nhức trong

xương, ho khan, họng khô, 2 gò má

đỏ, mồ hôi trộm, trong người buồn

bực khó ngủ, rêu lưỡi ít, mạch tế Sác

Sợ lạnh, tay chân lạnh, ăn không tiêu, di tinh, liệt dương, lưng đau, tiêu chảy, mỏi gối, rêu lưỡi nhạt, mạch vô lực, Nhược

c) Vong âm vong dương :

Vong âm là hiện tượng mất nước do ra mồ hôi, ỉa chảy nhiều Vì âm dương luôn nương tựa với nhau Do đó âm mất đến 1 mức độ nào đó sẽ gây mất dương (vong dương) theo, biểu hiện bằng choáng, trụy mạch

TÍNH

CHẤT

Mồ hôi Nóng và mặn

không dính

Lạnh, vị nhạt dính

Tay

chân

Ấm Lạnh

Lưỡi Khô Nhuận

Mạch Phù vô lực, bộ

xích yếu

Phù Sác vô lực, rồi Vi, muốn tuyệt

Chứng Khát, thích uống Không khát, thích uống

khác nước lạnh nước nóng

Âm dương là 2 cương lĩnh tổng quát để đánh giá tình trạng chung của bệnh tật.Hàn nhiệt chỉ tính chất của bệnh : Hễ dương thắng thì nhiệt (nóng),

âm thắng thì hàn (lạnh)