Tiểu Luận PLDC Chức năng của nhà nước

MỞ ĐẦU Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, có bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, bảo vệ đ

TRƯỜNG ĐẠI HỌC BÁCH KHOA HÀ NỘI

*

TIỂU LUẬN MÔN HỌC

PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

TÊN ĐỀ TÀI

CHỨC NĂNG NHÀ NƯỚC

Sinh viên thực hiện : Võ Hoài Nam

Giáo viên hướng dẫn: GV.TS Nguyễn Văn Lâm

HÀ NỘI 6 – 2021

A MỞ ĐẦU 2

B NỘI DUNG 2

I Khái niệm chức năng nhà nước: 2

II Phân loại chức năng nhà nước 3

1 Căn cứ vào phạm vi hoạt động của nhà nước 3

1.1 Chức năng đối nội: 3

1.2 Chức năng đối ngoại: 3

2 Căn cứ vào hình thức thực hiện quyền lực nhà nước 3

2.1 Chức năng lập pháp: 3

2.2 Chức năng hành pháp: 4

2.3 Chức năng tư pháp: 4

III Các yếu tố quy định, tác động đến việc xác định và thực hiện chức năng nhà nước 5

1 Bản chất nhà nước 5

2 Điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể của đất nước trong từng thời kỳ phát triển của nó: 5

3 Nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời kỳ: 5

4 Mối quan hệ giữa các chức năng của nhà nước: 6

C KẾT LUẬN 6

TÀI LIỆU THAM KHẢO: 7

Pháp luật đại cương GV.TS.Nguyễn Văn Lâm

A MỞ ĐẦU

Nhà nước là một tổ chức đặc biệt của quyền lực chính trị, có bộ máy chuyên làm nhiệm vụ cưỡng chế và thực hiện các chức năng quản lý đặc biệt nhằm duy trì trật tự xã hội, bảo vệ địa vị của giai cấp thống trị trong xã hội V.I.Lê Nin cho rằng: Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được Bất cứ nơi đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được thì Nhà nước xuất hiện Từ khi xuất hiện, nhà nước đã là tổ chức đặc biệt hơn các tổ chức xã hội khác Điều

đó dẫn tới chức năng của nhà nước cũng đặc biệt

B NỘI DUNG

I Khái niệm chức năng nhà nước:

Chức năng nhà nước là phương diện hoạt động cơ bản, có tính định hướng lâu dài, trong nội bộ quốc gia và trong quan hệ quốc tế, thể hiện vai trò của Nhà nước, nhằm thực hiện những nhiệm vụ đặt ra trước nhà nước Nhiệm vụ nhà nước được hiểu là mục tiêu nhà nước cần dạt được, là những vấn đề đặt ra mà nhà nước cấn phải giải quyết Mục tiêu là những kết quả cần đạt dược xác định trước, thể hiện ý chí chủ quan của con người

Ví dụ: Tổ chức và quản lí kinh tế; Tổ chức và quản lí văn hoá, giáo dục, khoa học công nghệ; Bảo vệ trật tự pháp luật, bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân Chức năng nhà nước được hình thành một cách khách quan dưới tác động của nhiệm vụ nhà nước

Ví dụ: Sự xuất hiện nhiệm vụ phòng, chống bão lụt hay dịch bệnh là khách quan, không phụ thuộc vào ý chí của Nhà nước, do vậy các phương diện hoạt động để thực hiện nhiệm vụ này cũng mang tính khách quan Bên cạnh tính khách quan, chức năng nhà nước cũng mang tính chủ quan Tính chủ quan của chức năng nhà nước phản ánh hoạt động của Nhà nước phản ánh ý chí, lợi ích của con người

Ví dụ: Việc lựa chọn hình thức, biện pháp thực hiện chức năng để đạt được các nhiệm vụ đặt ra cũng thể hiện ý chí của Nhà nước, cán bộ, nhân viên nhà nước

Phân biệt chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước:

Nhà nước nào cũng có những nhiệm vụ chiến lược Nhiệm vụ chiến lược của nhà nước là các vấn đề chủ yếu nhất về đối nội, đối ngoại trong các khoảng thời gian lâu dài mà nhà nước phải giải quyết để đạt được những mục tiêu cơ bản

mà mình đặt ra Còn chức năng của nhà nước là hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ chiến lược của nhà nước

2

Võ Hoài Nam IT1-02

Trong quan hệ giữa nhiệm vụ chiến lược của nhà nước và chức năng của nhà nước thì nhiệm vụ chiến lược của nhà nước là cơ sở để xác định số lượng, nội dung, hình thức, phương pháp thực hiện chức năng nhà nước, còn chức năng của nhà nước là “phương thức” thực hiện nhiệm vụ nhà nước

II Phân loại chức năng nhà nước

1 Căn cứ vào phạm vi hoạt động của nhà nước

1.1 Chức năng đối nội:

Chức năng đối nội là những hoạt động chủ yếu nhất, quan trọng nhất, mang tính thường xuyên, liên tục, ổn định tương đối của nhà nước, nhằm giải quyết những vấn đề quan trọng, cấp bách liên quan tới quốc kế dân sinh ở trong nước

Đơn cử các chức năng đối nội của Nhà nước Việt Nam bao gồm :

 Giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, trấn áp sự phản kháng, lật đổ, phản cách mạng

 Tổ chức và quản lí văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ

 Bảo vệ trật tự pháp luật, các quyển, lợi ích hợp pháp của công dân

 Tổ chức và quản lí kinh tế

1.2 Chức năng đối ngoại:

Chức năng đối nội là những hoạt động chủ yếu nhất, quan trọng nhất, mang tính thường xuyên, liên tục, ổn định tương đối của nhà nước, nhằm giải quyết những vấn đề quan trọng, cấp bách liên quan tới quan hệ hợp tác với các nước trên thế giới, vừa để phục vụ cho xâ dựng và pháp triển kinh tế, văn hóa, xã hội ở trong nức và bảo vệ tổ quốc, vừa vì phấn đấu vì những mục tiêu cao cả của thời đại là hòa bình, ổn định, hợp tác, pháp triển, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ

xã hội

Ví dụ: Bảo vệ Tổ quốc; Hợp tác quốc tế với các nhà nước khác trên nguyên tắc tôn trọng độc lập, chủ quyền, thống nhất toàn vẹn lãnh thổ, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, các bên cùng có lợi

Chức năng đối nội và chức năng đối ngoại liên quan chặt chẽ, hỗ trợ, tác động lẫn nhau Trong đó, chức năng đối nội giữ vai trò chủ đạo, có tính chất quyết định đối với chức năng đối ngoại Việc hoạch định và thực hiện chức năng đối ngoại của Nhà nước luôn phải xuất phát từ nội dung và tình hình thực hiện chức năng đối nội Thực hiện chức năng đối nội hiệu quả sẽ tạo điều kiện thúc đẩy thực hiện tốt chức năng đối ngoại của Nhà nước Kết quả, hiệu quả của việc thực hiện chức năng đối ngoại sẽ góp phần tích cực đến việc thực hiện chức năng đối nội của Nhà nước

2 Căn cứ vào hình thức thực hiện quyền lực nhà nước

Pháp luật đại cương GV.TS.Nguyễn Văn Lâm

2.1 Chức năng lập pháp:

Chức năng lập pháp là mặt hoạt động cơ bản của Nhà nước trong lĩnh vực xây dựng pháp luật nhằm tạo ra những quy định pháp luật để điểu chỉnh những quan hộ xã hội cơ bản, quan trọng trong xã hội Đối với nước ta, chức năng này chỉ do cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân, cơ quan quyển lực nhà nước cao nhất là Quốc hội thực hiện Sản phẩm của hoạt động lập pháp là các văn bản quy phạm pháp luật như: Hiến pháp, bộ luật, luật được ban hành

Ví dụ: Nếu muốn thiết lập trật tự quản lý nhà nước về môi trường, nhà nước ban hành Luật Bảo vệ môi trường Như vậy, thông qua hoạt động lập pháp, hệ thống pháp luật ngày càng được củng cố và hoàn thiện, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc thực hiện các chức năng nhà nước

2.2 Chức năng hành pháp:

Chức năng hành pháp là phương diện hoạt động cơ bản của Nhà nước, nhằm

tổ chức thực hiện các quy định pháp luật, đồng thời ban hành các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật chỉ đạo trực tiếp hoạt động của các chủ thể khác chịu sự quản lí của Nhà nước

Chức năng hành pháp là hoạt động mang tính tổ chức, khoa học, tính chủ động sáng tạo, được bảo đảm về phương diện bộ máy là các cơ quan hành chính nhiều về số lượng, phức tạp vế cơ cấu, đa dạng về chức năng, nhiệm vụ và hình thức, phương pháp hoạt động Đối với nước ta, thuộc hệ thống này, ở trung ương

có Chính phủ, các cơ quan trực thuộc Chính phủ như các bộ, cơ quan ngang bộ và

ở địa phương có ủy ban nhân dân các cấp

Ví dụ: Trong tình hình dịch bệnh Covid-19 hiện nay, Nhà nước đã ban hành các văn bản pháp luật, nghị định, hay chỉ thị để điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới y tế, xã hội,…

2.3 Chức năng tư pháp:

Chức năng tư pháp là phương diện hoạt động cơ bản của Nhà nước nhằm bảo vệ pháp luật, xét xử các vụ án hình sự, giải quyết các tranh chấp về các quyền

và lợi ích giữa các cá nhân, tổ chức trong lĩnh vực dân sự, hành chính, kinh tế, lao động, hôn nhân, gia đình

Ở nước ta, chức năng tư pháp được thực hiện chủ yếu thông qua hệ thống cơ quan xét xử là Toà án nhân dân các cấp Ngoài ra, chức năng tư pháp còn được thực hiện bởi các cơ quan bảo vệ pháp luật khác: Viện Kiểm sát, công an, thanh tra và cơ quan tư pháp

Ví dụ: Để thực hiện chức năng bảo vệ sức khoẻ, tính mạng của người dân trong giai đoạn dịch bệnh Covid-19 hiện nay, trước tiên, nhà nước ta cần ban hành các văn bản pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội liên quan tới y tế, dược Tiếp đó, nhà nước tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng

về các hành vi có thể bị xử phạt vi phạm, thông qua đó nhắc nhở người dân thực hiện đúng quy định như đeo khẩu trang, rửa tay sát khuẩn, dãn cách xã hội Tuy

4

Võ Hoài Nam IT1-02

nhiên, trên thực tế, có nhiều chủ thể lại thực hiện những hành vi vi phạm trật tự quản lý mà nhà nước đặt ra Lúc này, nhà nước có thể thông qua cơ chế tư pháp

để xử lý những hành vi nguy hiểm đáng kể cho xã hội, có tính chất hình sự như: Trốn cách ly, khai báo gian dối Tất cả đều góp phần giúp nhà nước thực hiện hiệu quả chức năng bảo vệ sức khoẻ, tính mạng của người dân trong thời buổi dịch bệnh Covid-19

III Các yếu tố quy định, tác động đến việc xác định và thực hiện chức năng nhà nước.

Một số yếu tố quy định chức năng nhà nước, bao gồm:

1 Bản chất nhà nước

Bản chất nhà nước là yếu tố tiên quyết quy định chức năng nhà nước, bởi bản chất nhà nước thế nào thì chức năng nhà nước sẽ phát triển theo hướng như vậy Một nhà nước dân chủ, của dân, do dân, vì dân sẽ có những chức năng chủ yếu liên quan đến phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục, bảo đảm an sinh xã hội cho người dân Mặt khác, một nhà nước sinh ra chỉ để bảo vệ quyền lợi cho giai cấp thống trị sẽ thực hiện các chức năng đàn áp, nô dịch để phục vụ tốt nhất cho quyền lợi của mình

Ví dụ: Nhà nước chủ nô tồn tại hai giai cấp cơ bản là chủ nô và nô lệ với một mâu thuẫn gay gắt nên một trong các chức năng của nhà nước là duy trì sự thống trị của giai cấp chủ nô đối với giai cấp nô lệ

Ví dụ: Nhà nước xã hội chủ nghĩa không còn có sự bóc lột giữa các giai cấp Chức năng của Nhà nước là thực hiện chức năng đảm bảo quyền làm chủ của nhân dân lao động, nâng cao chất lượng cuộc sống, thức hiện công bằng xã hội, giải quyết sự hài hòa giữa lợi ích của nhà nước, cá nhân và cộng đồng

2 Điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể của đất nước trong từng thời kỳ phát triển của nó:

Thực tế cho thấy, nhà nước phải làm gì, làm như thế nào, điều đó phụ thuộc rất lớn vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của đất nước, do đó, các nhà nước khác nhau có thể có chức năng khác nhau

Ví dụ, chức năng của Nhà nước phong kiến Việt Nam trước đây khác với chức năng của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam hiện nay Trong một nhà nước cụ thể, ở các giai đoạn phát triển khác nhau, số lượng chức năng, tầm quan trọng của mỗi chức năng, nội dung, cách thức thực hiện từng chức năng cũng có thể khác nhau

Ví dụ, trước năm 1986, quản lý, bảo vệ môi trường chưa phải là chức năng của nhà nước ta nhưng hiện nay nỏ trở thành chức năng có tầm quan trọng đặc biệt và không thể thiếu Hoặc thiết lập và phát triển các mối quan hệ ngoại giao, hữu nghị và hợp tác quốc tế, hội nhập quốc tế là chức năng không thể thiếu của các nhà nước đương đại

Pháp luật đại cương GV.TS.Nguyễn Văn Lâm

3 Nhiệm vụ của nhà nước trong từng thời kỳ:

Nhiệm vụ của nhà nước có ảnh hưởng rất nhiều tới chức năng nhà nước

Ví dụ: Trong giai đoạn chiến đấu chống dịch bệnh Covid-19 hiện nay, nhiệm vụ của nhà nước là kiểm soát dịch bệnh, không để dịch bệnh lây lan nên chức năng bảo vệ tính mạng, sức khoẻ cho người dân cần được triển khai thực hiện mạnh mẽ hơn so với các chức năng khác;

4 Mối quan hệ giữa các chức năng của nhà nước:

Việc thực hiện một số chức năng nhà nước có thể ảnh hưởng đến việc thực hiện các chức năng khác

Ví dụ: Chức năng phát triển kinh tế mà không được đảm bảo thì tiềm lực về tài chính của nhà nước sẽ không đủ để thực hiện chức năng bảo vệ môi trường, bảo vệ và phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện nay

C KẾT LUẬN

Như vậy, chức năng nhà nước là những phương hướng, phương diện hoặc mặt hoạt động chủ yếu của nhà nước nhằm thực hiện nhiệm vụ cơ bản, chiến lược của nhà nước Do hoạt động quản lý xã hội của nhà nước hết sức đa dạng và phức tạp dẫn có rất nhiều các để phân loại chức năng nhà nước Chức năng nhà nước ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố về bản chất nhà nước, kinh tế, chính trị, xã hội

Việc xác định rõ chức năng của nhà nước tạo điều kiện để nghiên cứu sâu về

lí luận này và đây còn là tiền đề để điểu chỉnh chức năng của nhà nước phù hợp với thời đại, đảm bảo sự đi lên của nhà nước

6

Võ Hoài Nam IT1-02

TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 GV TS Nguyễn Văn Lâm -Slide học phần PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

2 Nhà xuất bản BÁCH KHOA HÀ NỘI -Giáo trình PHÁP LUẬT ĐẠI CƯƠNG

3 Xóm Luật- The Theory of State and Law -Xóm Luật

4 https://hoc247.net/phap-luat-dai-cuong/bai-2-chuc-nang-nha-nuoc-l8161.html

5 https://123docz.net/document/3578649-cac-yeu-to-anh-huong-toi-chuc-nang-cua-nha-nuoc.htm